૮. વચ્છગોત્તસુત્તં

૪૧૭. અથ ખો વચ્છગોત્તો પરિબ્બાજકો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો વચ્છગોત્તો પરિબ્બાજકો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, સસ્સતો લોકો’’તિ? અબ્યાકતં ખો એતં, વચ્છ, મયા – ‘સસ્સતો લોકો’તિ…પે…. ‘‘કિં પન, ભો ગોતમ, ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’’તિ? ‘‘એતમ્પિ ખો, વચ્છ, અબ્યાકતં મયા – ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’’તિ.

‘‘કો નુ ખો, ભો ગોતમ, હેતુ, કો પચ્ચયો, યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં પુટ્ઠાનં એવં વેય્યાકરણં હોતિ – ‘સસ્સતો લોકો’તિ વા…પે… ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ વા? કો પન, ભો ગોતમ, હેતુ, કો પચ્ચયો, યેન ભોતો ગોતમસ્સ એવં પુટ્ઠસ્સ ન એવં વેય્યાકરણં હોતિ – ‘સસ્સતો લોકો’તિપિ…પે… ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિપી’’તિ?

‘‘અઞ્ઞતિત્થિયા ખો, વચ્છ, પરિબ્બાજકા રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સન્તિ, રૂપવન્તં વા અત્તાનં, અત્તનિ વા રૂપં, રૂપસ્મિં વા અત્તાનં. વેદનં અત્તતો સમનુપસ્સન્તિ…પે… સઞ્ઞં…પે… સઙ્ખારે…પે… વિઞ્ઞાણં અત્તતો સમનુપસ્સન્તિ, વિઞ્ઞાણવન્તં વા અત્તાનં, અત્તનિ વા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણસ્મિં વા અત્તાનં. તસ્મા અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં પુટ્ઠાનં એવં વેય્યાકરણં હોતિ – ‘સસ્સતો લોકો’તિ વા…પે… ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ વા. તથાગતો ચ ખો, વચ્છ, અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ન રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, ન રૂપવન્તં વા અત્તાનં, ન અત્તનિ વા રૂપં, ન રૂપસ્મિં વા અત્તાનં. ન વેદનં અત્તતો સમનુપસ્સતિ…પે… ન સઞ્ઞં…પે… ન સઙ્ખારે…પે… ન વિઞ્ઞાણં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, ન વિઞ્ઞાણવન્તં વા અત્તાનં, ન અત્તનિ વા વિઞ્ઞાણં, ન વિઞ્ઞાણસ્મિં વા અત્તાનં. તસ્મા તથાગતસ્સ એવં પુટ્ઠસ્સ ન એવં વેય્યાકરણં હોતિ – ‘સસ્સતો લોકો’તિપિ…પે… ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિપી’’તિ.

અથ ખો વચ્છગોત્તો પરિબ્બાજકો ઉટ્ઠાયાસના યેનાયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા મહામોગ્ગલ્લાનેન સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો વચ્છગોત્તો પરિબ્બાજકો આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં એતદવોચ – ‘‘કિં નુ ખો, ભો મોગ્ગલ્લાન, સસ્સતો લોકો’’તિ? અબ્યાકતં ખો એતં, વચ્છ, ભગવતા – ‘સસ્સતો લોકો’તિ…પે…. ‘‘કિં પન, ભો મોગ્ગલ્લાન, ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’’તિ? ‘‘એતમ્પિ ખો, વચ્છ, અબ્યાકતં ભગવતા – ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’’તિ.

‘‘કો નુ ખો, ભો મોગ્ગલ્લાન, હેતુ, કો પચ્ચયો, યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં પુટ્ઠાનં એવં વેય્યાકરણં હોતિ – ‘સસ્સતો લોકો’તિ વા…પે… ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ વા? કો પન, ભો મોગ્ગલ્લાન, હેતુ, કો પચ્ચયો યેન સમણસ્સ ગોતમસ્સ એવં પુટ્ઠસ્સ ન એવં વેય્યાકરણં હોતિ – ‘સસ્સતો લોકો’તિપિ…પે… ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિપી’’તિ?

‘‘અઞ્ઞતિત્થિયા ખો, વચ્છ, પરિબ્બાજકા રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સન્તિ, રૂપવન્તં વા અત્તાનં, અત્તનિ વા રૂપં, રૂપસ્મિં વા અત્તાનં. વેદનં અત્તતો સમનુપસ્સન્તિ…પે… સઞ્ઞં…પે… સઙ્ખારે…પે… વિઞ્ઞાણં અત્તતો સમનુપસ્સન્તિ, વિઞ્ઞાણવન્તં વા અત્તાનં, અત્તનિ વા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણસ્મિં વા અત્તાનં. તસ્મા અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં પુટ્ઠાનં એવં વેય્યાકરણં હોતિ – ‘સસ્સતો લોકો’તિ વા…પે… ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ વા. તથાગતો ચ ખો, વચ્છ, અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ન રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, ન રૂપવન્તં વા અત્તાનં, ન અત્તનિ વા રૂપં, ન રૂપસ્મિં વા અત્તાનં. ન વેદનં અત્તતો સમનુપસ્સતિ…પે… ન સઞ્ઞં…પે… ન સઙ્ખારે…પે… ન વિઞ્ઞાણં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, ન વિઞ્ઞાણવન્તં વા અત્તાનં, ન અત્તનિ વા વિઞ્ઞાણં, ન વિઞ્ઞાણસ્મિં વા અત્તાનં. તસ્મા તથાગતસ્સ એવં પુટ્ઠસ્સ ન એવં વેય્યાકરણં હોતિ – ‘સસ્સતો લોકો’તિપિ, ‘અસસ્સતો લોકો’તિપિ, ‘અન્તવા લોકો’તિપિ, ‘અનન્તવા લોકો’તિપિ, ‘તં જીવં તં સરીર’ન્તિપિ, ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિપિ, ‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિપિ, ‘ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિપિ, ‘હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિપિ, ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિપી’’તિ.

‘‘અચ્છરિયં, ભો મોગ્ગલ્લાન, અબ્ભુતં, ભો મોગ્ગલ્લાન! યત્ર હિ નામ સત્થુ ચ સાવકસ્સ ચ અત્થેન અત્થો બ્યઞ્જનેન બ્યઞ્જનં સંસન્દિસ્સતિ, સમેસ્સતિ, ન વિરોધયિસ્સતિ, યદિદં અગ્ગપદસ્મિં. ઇદાનાહં, ભો મોગ્ગલ્લાન, સમણં ગોતમં ઉપસઙ્કમિત્વા એતમત્થં અપુચ્છિં. સમણોપિ મે ગોતમો એતેહિ પદેહિ એતેહિ બ્યઞ્જનેહિ એતમત્થં બ્યાકાસિ, સેય્યથાપિ ભવં મોગ્ગલ્લાનો. અચ્છરિયં, ભો મોગ્ગલ્લાન, અબ્ભુતં, ભો મોગ્ગલ્લાન! યત્ર હિ નામ સત્થુ ચ સાવકસ્સ ચ અત્થેન અત્થો બ્યઞ્જનેન બ્યઞ્જનં સંસન્દિસ્સતિ સમેસ્સતિ ન વિરોધયિસ્સતિ, યદિદં અગ્ગપદસ્મિ’’ન્તિ. અટ્ઠમં.