૫. સેય્યોહમસ્મિસુત્તં

૧૦૮. ‘‘કિસ્મિં નુ ખો, ભિક્ખવે, સતિ કિં ઉપાદાય કિં અભિનિવિસ્સ સેય્યોહમસ્મીતિ વા હોતિ, સદિસોહમસ્મીતિ વા હોતિ, હીનોહમસ્મીતિ વા હોતી’’તિ?

‘‘ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા.

‘‘ચક્ખુસ્મિં ખો, ભિક્ખવે, સતિ ચક્ખું ઉપાદાય ચક્ખું અભિનિવિસ્સ સેય્યોહમસ્મીતિ વા હોતિ, સદિસોહમસ્મીતિ વા હોતિ, હીનોહમસ્મીતિ વા હોતિ…પે… જિવ્હાય સતિ…પે… મનસ્મિં સતિ મનં ઉપાદાય મનં અભિનિવિસ્સ સેય્યોહમસ્મીતિ વા હોતિ, સદિસોહમસ્મીતિ વા હોતિ, હીનોહમસ્મીતિ વા હોતિ. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, ચક્ખુ નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ?

‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ?

‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, અપિ નુ તં અનુપાદાય સેય્યોહમસ્મીતિ વા અસ્સ, સદિસોહમસ્મીતિ વા અસ્સ, હીનોહમસ્મીતિ વા અસ્સા’’તિ?

‘‘નો હેતં, ભન્તે’’…પે… જિવ્હા… કાયો નિચ્ચો વા અનિચ્ચો વા’’તિ?

‘‘અનિચ્ચો, ભન્તે’’…પે….

‘‘મનો નિચ્ચો વા અનિચ્ચો વા’’તિ?

‘‘અનિચ્ચો, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ?

‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, અપિ નુ તં અનુપાદાય સેય્યોહમસ્મીતિ વા અસ્સ, સદિસોહમસ્મીતિ વા અસ્સ, હીનોહમસ્મીતિ વા અસ્સા’’તિ?

‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો ચક્ખુસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ…પે… મનસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ. નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ; વિરાગા વિમુચ્ચતિ; વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. પઞ્ચમં.