૪. ચતુત્થગમનવગ્ગો

૧. નવાતસુત્તં

૨૭૬. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘કિસ્મિં નુ ખો, ભિક્ખવે, સતિ કિં ઉપાદાય, કિં અભિનિવિસ્સ એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ – ‘ન વાતા વાયન્તિ, ન નજ્જો સન્દન્તિ, ન ગબ્ભિનિયો વિજાયન્તિ, ન ચન્દિમસૂરિયા ઉદેન્તિ વા અપેન્તિ વા એસિકટ્ઠાયિટ્ઠિતા’’’તિ? ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા…પે….

‘‘રૂપે ખો, ભિક્ખવે, સતિ, રૂપં ઉપાદાય, રૂપં અભિનિવિસ્સ એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ – ‘ન વાતા વાયન્તિ…પે… એસિકટ્ઠાયિટ્ઠિતા’તિ. વેદનાય સતિ…પે… સઞ્ઞાય સતિ… સઙ્ખારેસુ સતિ… વિઞ્ઞાણે સતિ, વિઞ્ઞાણં ઉપાદાય, વિઞ્ઞાણં અભિનિવિસ્સ એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ – ‘ન વાતા વાયન્તિ…પે… એસિકટ્ઠાયિટ્ઠિતા’’’તિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં, દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘વેદના … સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં, દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, યં કિઞ્ચિ રૂપં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા, ઓળારિકં વા સુખુમં વા હીનં વા પણીતં વા યં દૂરે સન્તિકે વા, સબ્બં રૂપં – ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. યા કાચિ વેદના… યા કાચિ સઞ્ઞા… યે કેચિ સઙ્ખારા… યં કિઞ્ચિ વિઞ્ઞાણં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા ઓળારિકં વા સુખુમં વા હીનં વા પણીતં વા યં દૂરે સન્તિકે વા, સબ્બં વિઞ્ઞાણં – ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં.

‘‘એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. પઠમં.

૨૭૭-૩૦૦. (દુતિયવગ્ગે વિય ચતુવીસતિ સુત્તાનિ પૂરેતબ્બાનિ.) પઞ્ચવીસતિમં.

૨૬. અદુક્ખમસુખીસુત્તં

૩૦૧. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘કિસ્મિં નુ ખો, ભિક્ખવે, સતિ, કિં ઉપાદાય, કિં અભિનિવિસ્સ એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ – ‘અદુક્ખમસુખી અત્તા હોતિ, અરોગો પરં મરણા’’’તિ? ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા…પે….

‘‘રૂપે ખો, ભિક્ખવે, સતિ, રૂપં ઉપાદાય, રૂપં અભિનિવિસ્સ એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ – ‘અદુક્ખમસુખી અત્તા હોતિ, અરોગો પરં મરણા’તિ. વેદનાય સતિ… સઞ્ઞાય સતિ… સઙ્ખારેસુ સતિ… વિઞ્ઞાણે સતિ, વિઞ્ઞાણં ઉપાદાય, વિઞ્ઞાણં અભિનિવિસ્સ એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ – ‘અદુક્ખમસુખી અત્તા હોતિ, અરોગો પરં મરણા’’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં, દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે ’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘વેદના… સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, યં કિઞ્ચિ રૂપં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા ઓળારિકં વા સુખુમં વા હીનં વા પણીતં વા યં દૂરે સન્તિકે વા, સબ્બં રૂપં – ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. યા કાચિ વેદના… યા કાચિ સઞ્ઞા… યે કેચિ સઙ્ખારા… યં કિઞ્ચિ વિઞ્ઞાણં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા, ઓળારિકં વા સુખુમં વા હીનં વા પણીતં વા યં દૂરે સન્તિકે વા, સબ્બં વિઞ્ઞાણં – ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’’’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં.

‘‘એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો રૂપસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, વેદનાયપિ નિબ્બિન્દતિ, સઞ્ઞાયપિ નિબ્બિન્દતિ, સઙ્ખારેસુપિ નિબ્બિન્દતિ, વિઞ્ઞાણસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ. નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ; વિરાગા વિમુચ્ચતિ. વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. છબ્બીસતિમં.

તસ્સુદ્દાનં –

પુરિમગમને અટ્ઠારસ વેય્યાકરણા;

દુતિયગમને છબ્બીસં વિત્થારેતબ્બાનિ.

તતિયગમને છબ્બીસં વિત્થારેતબ્બાનિ;

ચતુત્થગમને છબ્બીસં વિત્થારેતબ્બાનિ.

દિટ્ઠિસંયુત્તં સમત્તં.