૭. હેતુસુત્તં

૨૧૨. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘કિસ્મિં નુ ખો, ભિક્ખવે, સતિ, કિં ઉપાદાય, કિં અભિનિવિસ્સ એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ – ‘નત્થિ હેતુ, નત્થિ પચ્ચયો સત્તાનં સંકિલેસાય. અહેતૂ અપ્પચ્ચયા સત્તા સંકિલિસ્સન્તિ. નત્થિ હેતુ, નત્થિ પચ્ચયો સત્તાનં વિસુદ્ધિયા. અહેતૂ અપ્પચ્ચયા સત્તા વિસુજ્ઝન્તિ. નત્થિ બલં નત્થિ વીરિયં નત્થિ પુરિસથામો નત્થિ પુરિસપરક્કમો. સબ્બે સત્તા સબ્બે પાણા સબ્બે ભૂતા સબ્બે જીવા અવસા અબલા અવીરિયા નિયતિસઙ્ગતિભાવપરિણતા છસ્વેવાભિજાતીસુ સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તી’’’તિ? ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા…પે… ‘‘રૂપે ખો, ભિક્ખવે, સતિ, રૂપં ઉપાદાય, રૂપં અભિનિવિસ્સ એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ – ‘નત્થિ હેતુ, નત્થિ પચ્ચયો…પે… સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તી’તિ. વેદનાય સતિ…પે… સઞ્ઞાય સતિ… સઙ્ખારેસુ સતિ… વિઞ્ઞાણે સતિ, વિઞ્ઞાણં ઉપાદાય, વિઞ્ઞાણં અભિનિવિસ્સ એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ – ‘નત્થિ હેતુ, નત્થિ પચ્ચયો…પે… સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તી’’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે…પે… વિપરિણામધમ્મં, અપિ નુ તં અનુપાદાય એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘નત્થિ હેતુ, નત્થિ પચ્ચયો…પે… સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તી’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘વેદના… સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે…પે… અપિ નુ તં અનુપાદાય એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘નત્થિ હેતુ, નત્થિ પચ્ચયો…પે… સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તી’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘યમ્પિદં દિટ્ઠં સુતં મુતં વિઞ્ઞાતં પત્તં પરિયેસિતં અનુવિચરિતં મનસા તમ્પિ નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે…પે… અપિ નુ તં અનુપાદાય એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘નત્થિ હેતુ નત્થિ પચ્ચયો…પે… સુખદુક્ખં પટિસંવેદેન્તી’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘યતો ખો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકસ્સ ઇમેસુ ચ ઠાનેસુ કઙ્ખા પહીના હોતિ, દુક્ખેપિસ્સ કઙ્ખા પહીના હોતિ …પે… દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાયપિસ્સ કઙ્ખા પહીના હોતિ – અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો સોતાપન્નો અવિનિપાતધમ્મો નિયતો સમ્બોધિપરાયનો’’તિ. સત્તમં.