૮. પિણ્ડોલ્યસુત્તં

૮૦. એકં સમયં ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ કપિલવત્થુસ્મિં નિગ્રોધારામે. અથ ખો ભગવા કિસ્મિઞ્ચિદેવ પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં પણામેત્વા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય કપિલવત્થું પિણ્ડાય પાવિસિ. કપિલવત્થુસ્મિં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો યેન મહાવનં તેનુપસઙ્કમિ દિવાવિહારાય. મહાવનં અજ્ઝોગાહેત્વા બેલુવલટ્ઠિકાય મૂલે દિવાવિહારં નિસીદિ.

અથ ખો ભગવતો રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘મયા ખો ભિક્ખુસઙ્ઘો પબાળ્હો. સન્તેત્થ ભિક્ખૂ નવા અચિરપબ્બજિતા અધુનાગતા ઇમં ધમ્મવિનયં. તેસં મમં અપસ્સન્તાનં સિયા અઞ્ઞથત્તં સિયા વિપરિણામો. સેય્યથાપિ નામ વચ્છસ્સ તરુણસ્સ માતરં અપસ્સન્તસ્સ સિયા અઞ્ઞથત્તં સિયા વિપરિણામો, એવમેવ સન્તેત્થ ભિક્ખૂ નવા અચિરપબ્બજિતા અધુનાગતા ઇમં ધમ્મવિનયં તેસં મમં અપસ્સન્તાનં સિયા અઞ્ઞથત્તં સિયા વિપરિણામો. સેય્યથાપિ નામ બીજાનં તરુણાનં ઉદકં અલભન્તાનં સિયા અઞ્ઞથત્તં સિયા વિપરિણામો, એવમેવ સન્તેત્થ…પે… તેસં મમં અલભન્તાનં દસ્સનાય સિયા અઞ્ઞથત્તં સિયા વિપરિણામો. યંનૂનાહં યથેવ મયા પુબ્બે ભિક્ખુસઙ્ઘો અનુગ્ગહિતો, એવમેવ એતરહિ અનુગ્ગણ્હેય્યં ભિક્ખુસઙ્ઘ’’ન્તિ.

અથ ખો બ્રહ્મા સહમ્પતિ ભગવતો ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં [સમ્મિઞ્જિતં (સી. સ્યા. કં. પી.)] વા બાહં પસારેય્ય પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય એવમેવ – બ્રહ્મલોકે અન્તરહિતો ભગવતો પુરતો પાતુરહોસિ. અથ ખો બ્રહ્મા સહમ્પતિ એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘એવમેતં, ભગવા; એવમેતં, સુગત! ભગવતો, ભન્તે, ભિક્ખુસઙ્ઘો પબાળ્હો. સન્તેત્થ ભિક્ખૂ નવા અચિરપબ્બજિતા અધુનાગતા ઇમં ધમ્મવિનયં. તેસં ભગવન્તં અપસ્સન્તાનં સિયા અઞ્ઞથત્તં સિયા વિપરિણામો. સેય્યથાપિ નામ વચ્છસ્સ તરુણસ્સ માતરં અપસ્સન્તસ્સ સિયા અઞ્ઞથત્તં સિયા વિપરિણામો, એવમેવ સન્તેત્થ ભિક્ખૂ નવા અચિરપબ્બજિતા અધુનાગતા ઇમં ધમ્મવિનયં તેસં ભગવન્તં અપસ્સન્તાનં સિયા અઞ્ઞથત્તં સિયા વિપરિણામો. સેય્યથાપિ નામ બીજાનં તરુણાનં ઉદકં અલભન્તાનં સિયા અઞ્ઞથત્તં સિયા વિપરિણામો, એવમેવ સન્તેત્થ ભિક્ખૂ નવા અચિરપબ્બજિતા અધુનાગતા ઇમં ધમ્મવિનયં, તેસં ભગવન્તં અલભન્તાનં દસ્સનાય સિયા અઞ્ઞથત્તં સિયા વિપરિણામો. અભિનન્દતુ, ભન્તે, ભગવા ભિક્ખુસઙ્ઘં; અભિવદતુ, ભન્તે, ભગવા ભિક્ખુસઙ્ઘં. યથેવ ભગવતા પુબ્બે ભિક્ખુસઙ્ઘો અનુગ્ગહિતો, એવમેવ એતરહિ અનુગ્ગણ્હાતુ ભિક્ખુસઙ્ઘ’’ન્તિ.

અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન. અથ ખો બ્રહ્મા સહમ્પતિ ભગવતો અધિવાસનં વિદિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા તત્થેવન્તરધાયિ.

અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન નિગ્રોધારામો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા તથારૂપં ઇદ્ધાભિસઙ્ખારં અભિસઙ્ખાસિ [અભિસઙ્ખારેસિ (સ્યા. કં.), અભિસઙ્ખાયિ (પી.), અભિસઙ્ખરોતિ (ક.)] યથા તે ભિક્ખૂ (એકદ્વીહિકાય સારજ્જમાનરૂપા યેનાહં [યેન ભગવા (?)] તેનુપસઙ્કમેય્યું. તેપિ ભિક્ખૂ ) [( ) સી. સ્યા. કં. પોત્થકેસુ નત્થિ] એકદ્વીહિકાય સારજ્જમાનરૂપા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ને ખો તે ભિક્ખૂ ભગવા એતદવોચ –

‘‘અન્તમિદં, ભિક્ખવે, જીવિકાનં યદિદં પિણ્ડોલ્યં. અભિસાપોયં, ભિક્ખવે, લોકસ્મિં પિણ્ડોલો વિચરસિ પત્તપાણીતિ. તઞ્ચ ખો એતં, ભિક્ખવે, કુલપુત્તા ઉપેન્તિ અત્થવસિકા, અત્થવસં પટિચ્ચ; નેવ રાજાભિનીતા, ન ચોરાભિનીતા, ન ઇણટ્ટા, ન ભયટ્ટા, ન આજીવિકાપકતા; અપિ ચ ખો ઓતિણ્ણામ્હ જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ દુક્ખોતિણ્ણા દુક્ખપરેતા અપ્પેવ નામ ઇમસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ અન્તકિરિયા પઞ્ઞાયેથાતિ.

‘‘એવં પબ્બજિતો ચાયં, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો. સો ચ હોતિ અભિજ્ઝાલુ કામેસુ તિબ્બસારાગો બ્યાપન્નચિત્તો પદુટ્ઠમનસઙ્કપ્પો મુટ્ઠસ્સતિ અસમ્પજાનો અસમાહિતો વિબ્ભન્તચિત્તો પાકતિન્દ્રિયો. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, છવાલાતં ઉભતોપદિત્તં મજ્ઝે ગૂથગતં, નેવ ગામે કટ્ઠત્થં ફરતિ, નારઞ્ઞે કટ્ઠત્થં ફરતિ. તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ ગિહિભોગા ચ પરિહીનો, સામઞ્ઞત્થઞ્ચ ન પરિપૂરેતિ.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, અકુસલવિતક્કા – કામવિતક્કો, બ્યાપાદવિતક્કો, વિહિંસાવિતક્કો. ઇમે ચ ભિક્ખવે, તયો અકુસલવિતક્કા ક્વ અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ? ચતૂસુ વા સતિપટ્ઠાનેસુ સુપ્પતિટ્ઠિતચિત્તસ્સ વિહરતો અનિમિત્તં વા સમાધિં ભાવયતો. યાવઞ્ચિદં, ભિક્ખવે, અલમેવ અનિમિત્તો સમાધિ ભાવેતું. અનિમિત્તો, ભિક્ખવે, સમાધિ ભાવિતો બહુલીકતો મહપ્ફલો હોતિ મહાનિસંસો.

‘‘દ્વેમા, ભિક્ખવે, દિટ્ઠિયો – ભવદિટ્ઠિ ચ વિભવદિટ્ઠિ ચ. તત્ર ખો, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘અત્થિ નુ ખો તં કિઞ્ચિ લોકસ્મિં યમહં ઉપાદિયમાનો ન વજ્જવા અસ્સ’ન્તિ? સો એવં પજાનાતિ – ‘નત્થિ નુ ખો તં કિઞ્ચિ લોકસ્મિં યમહં ઉપાદિયમાનો ન વજ્જવા અસ્સં. અહઞ્હિ રૂપઞ્ઞેવ ઉપાદિયમાનો ઉપાદિયેય્યં વેદનઞ્ઞેવ… સઞ્ઞઞ્ઞેવ… સઙ્ખારેયેવ વિઞ્ઞાણઞ્ઞેવ ઉપાદિયમાનો ઉપાદિયેય્યં. તસ્સ મે અસ્સ [અયં (ક.)] ઉપાદાનપચ્ચયા ભવો; ભવપચ્ચયા જાતિ; જાતિપચ્ચયા જરામરણં સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા સમ્ભવેય્યું. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો અસ્સા’’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘વેદના… સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં…પે… તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, એવં પસ્સં… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. અટ્ઠમં.