૮. મહાલિસુત્તં

૬૦. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. અથ ખો મહાલિ લિચ્છવિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ …પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો મહાલિ લિચ્છવિ ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘પૂરણો, ભન્તે, કસ્સપો એવમાહ – ‘નત્થિ હેતુ નત્થિ પચ્ચયો સત્તાનં સંકિલેસાય; અહેતૂ અપ્પચ્ચયા સત્તા સંકિલિસ્સન્તિ. નત્થિ હેતુ નત્થિ પચ્ચયો સત્તાનં વિસુદ્ધિયા; અહેતૂ અપ્પચ્ચયા સત્તા વિસુજ્ઝન્તી’તિ. ઇધ, ભગવા કિમાહા’’તિ?

‘‘અત્થિ, મહાલિ, હેતુ અત્થિ પચ્ચયો સત્તાનં સંકિલેસાય; સહેતૂ સપ્પચ્ચયા સત્તા સંકિલિસ્સન્તિ. અત્થિ, મહાલિ, હેતુ, અત્થિ પચ્ચયો સત્તાનં વિસુદ્ધિયા; સહેતૂ સપ્પચ્ચયા સત્તા વિસુજ્ઝન્તી’’તિ.

‘‘કતમો પન, ભન્તે, હેતુ કતમો પચ્ચયો સત્તાનં સંકિલેસાય; કથં સહેતૂ સપ્પચ્ચયા સત્તા સંકિલિસ્સન્તી’’તિ?

‘‘રૂપઞ્ચ હિદં, મહાલિ, એકન્તદુક્ખં અભવિસ્સ દુક્ખાનુપતિતં દુક્ખાવક્કન્તં અનવક્કન્તં સુખેન, નયિદં સત્તા રૂપસ્મિં સારજ્જેય્યું. યસ્મા ચ ખો, મહાલિ, રૂપં સુખં સુખાનુપતિતં સુખાવક્કન્તં અનવક્કન્તં દુક્ખેન, તસ્મા સત્તા રૂપસ્મિં સારજ્જન્તિ; સારાગા સંયુજ્જન્તિ; સંયોગા સંકિલિસ્સન્તિ. અયં ખો, મહાલિ, હેતુ, અયં પચ્ચયો સત્તાનં સંકિલેસાય; એવં સહેતૂ સપ્પચ્ચયા સત્તા સંકિલિસ્સન્તિ.

‘‘વેદના ચ હિદં, મહાલિ, એકન્તદુક્ખા અભવિસ્સ દુક્ખાનુપતિતા દુક્ખાવક્કન્તા અનવક્કન્તા સુખેન, નયિદં સત્તા વેદનાય સારજ્જેય્યું. યસ્મા ચ ખો, મહાલિ, વેદના સુખા સુખાનુપતિતા સુખાવક્કન્તા અનવક્કન્તા દુક્ખેન, તસ્મા સત્તા વેદનાય સારજ્જન્તિ; સારાગા સંયુજ્જન્તિ; સંયોગા સંકિલિસ્સન્તિ. અયમ્પિ ખો, મહાલિ, હેતુ, અયં પચ્ચયો સત્તાનં સંકિલેસાય. એવમ્પિ સહેતૂ સપ્પચ્ચયા સત્તા સંકિલિસ્સન્તિ.

‘‘સઞ્ઞા ચ હિદં, મહાલિ…પે… સઙ્ખારા ચ હિદં, મહાલિ, એકન્તદુક્ખા અભવિસ્સંસુ દુક્ખાનુપતિતા દુક્ખાવક્કન્તા અનવક્કન્તા સુખેન, નયિદં સત્તા સઙ્ખારેસુ સારજ્જેય્યું. યસ્મા ચ ખો, મહાલિ, સઙ્ખારા સુખા સુખાનુપતિતા સુખાવક્કન્તા અનવક્કન્તા દુક્ખેન, તસ્મા સત્તા સઙ્ખારેસુ સારજ્જન્તિ; સારાગા સંયુજ્જન્તિ; સંયોગા સંકિલિસ્સન્તિ. અયમ્પિ ખો, મહાલિ, હેતુ, અયં પચ્ચયો સત્તાનં સંકિલેસાય. એવમ્પિ સહેતૂ સપ્પચ્ચયા સત્તા સંકિલિસ્સન્તિ.

‘‘વિઞ્ઞાણઞ્ચ હિદં, મહાલિ, એકન્તદુક્ખં અભવિસ્સ દુક્ખાનુપતિતં દુક્ખાવક્કન્તં અનવક્કન્તં સુખેન, નયિદં સત્તા વિઞ્ઞાણસ્મિં સારજ્જેય્યું. યસ્મા ચ ખો, મહાલિ, વિઞ્ઞાણં સુખં સુખાનુપતિતં સુખાવક્કન્તં અનવક્કન્તં દુક્ખેન, તસ્મા સત્તા વિઞ્ઞાણસ્મિં સારજ્જન્તિ; સારાગા સંયુજ્જન્તિ; સંયોગા સંકિલિસ્સન્તિ. અયમ્પિ ખો, મહાલિ, હેતુ અયં પચ્ચયો સત્તાનં સંકિલેસાય. એવમ્પિ સહેતૂ સપ્પચ્ચયા સત્તા સંકિલિસ્સન્તી’’તિ.

‘‘કતમો પન, ભન્તે, હેતુ કતમો પચ્ચયો સત્તાનં વિસુદ્ધિયા; કથં સહેતૂ સપ્પચ્ચયા સત્તા વિસુજ્ઝન્તી’’તિ? ‘‘રૂપઞ્ચ હિદં, મહાલિ, એકન્તસુખં અભવિસ્સ સુખાનુપતિતં સુખાવક્કન્તં અનવક્કન્તં દુક્ખેન, નયિદં સત્તા રૂપસ્મિં નિબ્બિન્દેય્યું. યસ્મા ચ ખો, મહાલિ, રૂપં દુક્ખં દુક્ખાનુપતિતં દુક્ખાવક્કન્તં અનવક્કન્તં સુખેન, તસ્મા સત્તા રૂપસ્મિં નિબ્બિન્દન્તિ; નિબ્બિન્દં વિરજ્જન્તિ; વિરાગા વિસુજ્ઝન્તિ. અયં ખો, મહાલિ, હેતુ, અયં પચ્ચયો, સત્તાનં વિસુદ્ધિયા. એવં સહેતૂ સપ્પચ્ચયા સત્તા વિસુજ્ઝન્તિ’’.

‘‘વેદના ચ હિદં, મહાલિ, એકન્તસુખા અભવિસ્સ…પે… સઞ્ઞા ચ હિદં, મહાલિ…પે… સઙ્ખારા ચ હિદં, મહાલિ, એકન્તસુખા અભવિસ્સંસુ…પે… વિઞ્ઞાણઞ્ચ હિદં, મહાલિ, એકન્તસુખં અભવિસ્સ સુખાનુપતિતં સુખાવક્કન્તં અનવક્કન્તં દુક્ખેન, નયિદં સત્તા વિઞ્ઞાણસ્મિં નિબ્બિન્દેય્યું. યસ્મા ચ ખો, મહાલિ, વિઞ્ઞાણં દુક્ખં દુક્ખાનુપતિતં દુક્ખાવક્કન્તં અનવક્કન્તં સુખેન, તસ્મા સત્તા વિઞ્ઞાણસ્મિં નિબ્બિન્દન્તિ; નિબ્બિન્દં વિરજ્જન્તિ; વિરાગા વિસુજ્ઝન્તિ. અયં ખો, મહાલિ, હેતુ, અયં પચ્ચયો, સત્તાનં વિસુદ્ધિયા. એવમ્પિ સહેતૂ સપ્પચ્ચયા સત્તા વિસુજ્ઝન્તી’’તિ. અટ્ઠમં.