૫. સત્તટ્ઠાનસુત્તં

૫૭. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘સત્તટ્ઠાનકુસલો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તિવિધૂપપરિક્ખી ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે કેવલી વુસિતવા ઉત્તમપુરિસોતિ વુચ્ચતિ. કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સત્તટ્ઠાનકુસલો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ રૂપં પજાનાતિ, રૂપસમુદયં પજાનાતિ, રૂપનિરોધં પજાનાતિ, રૂપનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ; રૂપસ્સ અસ્સાદં પજાનાતિ, રૂપસ્સ આદીનવં પજાનાતિ, રૂપસ્સ નિસ્સરણં પજાનાતિ; વેદનં પજાનાતિ … સઞ્ઞં… સઙ્ખારે… વિઞ્ઞાણં પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણસમુદયં પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણનિરોધં પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ; વિઞ્ઞાણસ્સ અસ્સાદં પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણસ્સ આદીનવં પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણસ્સ નિસ્સરણં પજાનાતિ.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, રૂપં? ચત્તારો ચ મહાભૂતા, ચતુન્નઞ્ચ મહાભૂતાનં ઉપાદાય રૂપં. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, રૂપં. આહારસમુદયા રૂપસમુદયો; આહારનિરોધા રૂપનિરોધો. અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો રૂપનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યં રૂપં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં – અયં રૂપસ્સ અસ્સાદો. યં રૂપં અનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં – અયં રૂપસ્સ આદીનવો. યો રૂપસ્મિં છન્દરાગવિનયો છન્દરાગપ્પહાનં – ઇદં રૂપસ્સ નિસ્સરણં.

‘‘યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા એવં રૂપં અભિઞ્ઞાય, એવં રૂપસમુદયં અભિઞ્ઞાય, એવં રૂપનિરોધં અભિઞ્ઞાય, એવં રૂપનિરોધગામિનિં પટિપદં અભિઞ્ઞાય; એવં રૂપસ્સ અસ્સાદં અભિઞ્ઞાય, એવં રૂપસ્સ આદીનવં અભિઞ્ઞાય, એવં રૂપસ્સ નિસ્સરણં અભિઞ્ઞાય રૂપસ્સ નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્ના, તે સુપ્પટિપન્ના. યે સુપ્પટિપન્ના, તે ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે ગાધન્તિ.

‘‘યે ચ ખો કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા એવં રૂપં અભિઞ્ઞાય, એવં રૂપસમુદયં અભિઞ્ઞાય, એવં રૂપનિરોધં અભિઞ્ઞાય, એવં રૂપનિરોધગામિનિં પટિપદં અભિઞ્ઞાય; એવં રૂપસ્સ અસ્સાદં અભિઞ્ઞાય, એવં રૂપસ્સ આદીનવં અભિઞ્ઞાય, એવં રૂપસ્સ નિસ્સરણં અભિઞ્ઞાય રૂપસ્સ નિબ્બિદા વિરાગા નિરોધા અનુપાદા વિમુત્તા, તે સુવિમુત્તા. યે સુવિમુત્તા, તે કેવલિનો. યે કેવલિનો વટ્ટં તેસં નત્થિ પઞ્ઞાપનાય.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, વેદના? છયિમે, ભિક્ખવે, વેદનાકાયા – ચક્ખુસમ્ફસ્સજા વેદના…પે… મનોસમ્ફસ્સજા વેદના. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, વેદના. ફસ્સસમુદયા વેદનાસમુદયો; ફસ્સનિરોધા વેદનાનિરોધો. અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો વેદનાનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યં વેદનં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં – અયં વેદનાય અસ્સાદો. યા વેદના અનિચ્ચા દુક્ખા વિપરિણામધમ્મા – અયં વેદનાય આદીનવો. યો વેદનાય છન્દરાગવિનયો છન્દરાગપ્પહાનં – ઇદં વેદનાય નિસ્સરણં.

‘‘યે હિ, કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા એવં વેદનં અભિઞ્ઞાય, એવં વેદનાસમુદયં અભિઞ્ઞાય, એવં વેદનાનિરોધં અભિઞ્ઞાય, એવં વેદનાનિરોધગામિનિં પટિપદં અભિઞ્ઞાય; એવં વેદનાય અસ્સાદં અભિઞ્ઞાય, એવં વેદનાય આદીનવં અભિઞ્ઞાય, એવં વેદનાય નિસ્સરણં અભિઞ્ઞાય વેદનાય નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્ના, તે સુપ્પટિપન્ના. યે સુપ્પટિપન્ના, તે ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે ગાધન્તિ.

‘‘યે ચ ખો કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા એવં વેદનં અભિઞ્ઞાય…પે… વટ્ટં તેસં નત્થિ પઞ્ઞાપનાય.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, સઞ્ઞા? છયિમે, ભિક્ખવે, સઞ્ઞાકાયા – રૂપસઞ્ઞા, સદ્દસઞ્ઞા, ગન્ધસઞ્ઞા, રસસઞ્ઞા, ફોટ્ઠબ્બસઞ્ઞા, ધમ્મસઞ્ઞા. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સઞ્ઞા. ફસ્સસમુદયા સઞ્ઞાસમુદયો; ફસ્સનિરોધા સઞ્ઞાનિરોધો. અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો સઞ્ઞાનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ…પે… વટ્ટં તેસં નત્થિ પઞ્ઞાપનાય.

‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, સઙ્ખારા? છયિમે, ભિક્ખવે, ચેતનાકાયા – રૂપસઞ્ચેતના, સદ્દસઞ્ચેતના, ગન્ધસઞ્ચેતના, રસસઞ્ચેતના, ફોટ્ઠબ્બસઞ્ચેતના, ધમ્મસઞ્ચેતના. ઇમે વુચ્ચન્તિ ભિક્ખવે, સઙ્ખારા. ફસ્સસમુદયા સઙ્ખારસમુદયો; ફસ્સનિરોધા સઙ્ખારનિરોધો. અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો સઙ્ખારનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યં સઙ્ખારે પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં – અયં સઙ્ખારાનં અસ્સાદો. યે સઙ્ખારા અનિચ્ચા દુક્ખા વિપરિણામધમ્મા – અયં સઙ્ખારાનં આદીનવો. યો સઙ્ખારેસુ છન્દરાગવિનયો છન્દરાગપ્પહાનં – ઇદં સઙ્ખારાનં નિસ્સરણં.

‘‘યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા એવં સઙ્ખારે અભિઞ્ઞાય, એવં સઙ્ખારસમુદયં અભિઞ્ઞાય, એવં સઙ્ખારનિરોધં અભિઞ્ઞાય, એવં સઙ્ખારનિરોધગામિનિં પટિપદં અભિઞ્ઞાય…પે… સઙ્ખારાનં નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્ના તે સુપ્પટિપન્ના. યે સુપ્પટિપન્ના, તે ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે ગાધન્તિ…પે… વટ્ટં તેસં નત્થિ પઞ્ઞાપનાય.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણં? છયિમે, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણકાયા – ચક્ખુવિઞ્ઞાણં, સોતવિઞ્ઞાણં, ઘાનવિઞ્ઞાણં, જિવ્હાવિઞ્ઞાણં, કાયવિઞ્ઞાણં, મનોવિઞ્ઞાણં. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણં. નામરૂપસમુદયા વિઞ્ઞાણસમુદયો; નામરૂપનિરોધા વિઞ્ઞાણનિરોધો. અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો વિઞ્ઞાણનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘યં વિઞ્ઞાણં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં – અયં વિઞ્ઞાણસ્સ અસ્સાદો. યં વિઞ્ઞાણં અનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં – અયં વિઞ્ઞાણસ્સ આદીનવો. યો વિઞ્ઞાણસ્મિં છન્દરાગવિનયો છન્દરાગપ્પહાનં – ઇદં વિઞ્ઞાણસ્સ નિસ્સરણં.

‘‘યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા એવં વિઞ્ઞાણં અભિઞ્ઞાય, એવં વિઞ્ઞાણસમુદયં અભિઞ્ઞાય, એવં વિઞ્ઞાણનિરોધં અભિઞ્ઞાય, એવં વિઞ્ઞાણનિરોધગામિનિં પટિપદં અભિઞ્ઞાય; એવં વિઞ્ઞાણસ્સ અસ્સાદં અભિઞ્ઞાય, એવં વિઞ્ઞાણસ્સ આદીનવં અભિઞ્ઞાય, એવં વિઞ્ઞાણસ્સ નિસ્સરણં અભિઞ્ઞાય વિઞ્ઞાણસ્સ નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્ના, તે સુપ્પટિપન્ના. યે સુપ્પટિપન્ના, તે ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે ગાધન્તિ.

‘‘યે ચ ખો કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા એવં વિઞ્ઞાણં અભિઞ્ઞાય, એવં વિઞ્ઞાણસમુદયં અભિઞ્ઞાય, એવં વિઞ્ઞાણનિરોધં અભિઞ્ઞાય, એવં વિઞ્ઞાણનિરોધગામિનિં પટિપદં અભિઞ્ઞાય; એવં વિઞ્ઞાણસ્સ અસ્સાદં અભિઞ્ઞાય, એવં વિઞ્ઞાણસ્સ આદીનવં અભિઞ્ઞાય, એવં વિઞ્ઞાણસ્સ નિસ્સરણં અભિઞ્ઞાય વિઞ્ઞાણસ્સ નિબ્બિદા વિરાગા નિરોધા અનુપાદા વિમુત્તા, તે સુવિમુત્તા. યે સુવિમુત્તા, તે કેવલિનો. યે કેવલિનો વટ્ટં તેસં નત્થિ પઞ્ઞાપનાય. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સત્તટ્ઠાનકુસલો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તિવિધૂપપરિક્ખી હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ધાતુસો ઉપપરિક્ખતિ, આયતનસો ઉપપરિક્ખતિ, પટિચ્ચસમુપ્પાદસો ઉપપરિક્ખતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તિવિધૂપપરિક્ખી હોતિ. સત્તટ્ઠાનકુસલો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તિવિધૂપપરિક્ખી, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે કેવલી વુસિતવા ‘ઉત્તમપુરિસો’તિ વુચ્ચતી’’તિ. પઞ્ચમં.