૨. અનિચ્ચવગ્ગો

૧. અનિચ્ચસુત્તં

૧૨. એવં મે સુતં – સાવત્થિયં. તત્ર ખો…પે… ‘‘રૂપં, ભિક્ખવે, અનિચ્ચં, વેદના અનિચ્ચા, સઞ્ઞા અનિચ્ચા, સઙ્ખારા અનિચ્ચા, વિઞ્ઞાણં અનિચ્ચં. એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો રૂપસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, વેદનાયપિ નિબ્બિન્દતિ, સઞ્ઞાયપિ નિબ્બિન્દતિ, સઙ્ખારેસુપિ નિબ્બિન્દતિ, વિઞ્ઞાણસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ. નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ; વિરાગા વિમુચ્ચતિ. વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. પઠમં.

૨. દુક્ખસુત્તં

૧૩. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘રૂપં, ભિક્ખવે, દુક્ખં, વેદના દુક્ખા, સઞ્ઞા દુક્ખા, સઙ્ખારા દુક્ખા, વિઞ્ઞાણં દુક્ખં. એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. દુતિયં.

૩. અનત્તસુત્તં

૧૪. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘રૂપં, ભિક્ખવે, અનત્તા, વેદના અનત્તા, સઞ્ઞા અનત્તા, સઙ્ખારા અનત્તા, વિઞ્ઞાણં અનત્તા. એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો રૂપસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, વેદનાયપિ નિબ્બિન્દતિ, સઞ્ઞાયપિ નિબ્બિન્દતિ, સઙ્ખારેસુપિ નિબ્બિન્દતિ, વિઞ્ઞાણસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ. નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ; વિરાગા વિમુચ્ચતિ. વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. તતિયં.

૪. યદનિચ્ચસુત્તં

૧૫. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘રૂપં, ભિક્ખવે, અનિચ્ચં. યદનિચ્ચં તં દુક્ખં; યં દુક્ખં તદનત્તા; યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. વેદના અનિચ્ચા. યદનિચ્ચં તં દુક્ખં; યં દુક્ખં તદનત્તા; યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. સઞ્ઞા અનિચ્ચા…પે… સઙ્ખારા અનિચ્ચા… વિઞ્ઞાણં અનિચ્ચં. યદનિચ્ચં તં દુક્ખં; યં દુક્ખં તદનત્તા; યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. ચતુત્થં.

૫. યંદુક્ખસુત્તં

૧૬. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘રૂપં, ભિક્ખવે, દુક્ખં. યં દુક્ખં તદનત્તા; યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. વેદના દુક્ખા… સઞ્ઞા દુક્ખા… સઙ્ખારા દુક્ખા… વિઞ્ઞાણં દુક્ખં. યં દુક્ખં તદનત્તા; યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. યદનત્તાસુત્તં

૧૭. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘રૂપં, ભિક્ખવે, અનત્તા. યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. વેદના અનત્તા… સઞ્ઞા અનત્તા… સઙ્ખારા અનત્તા… વિઞ્ઞાણં અનત્તા. યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. સહેતુઅનિચ્ચસુત્તં

૧૮. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘રૂપં, ભિક્ખવે, અનિચ્ચં. યોપિ હેતુ, યોપિ પચ્ચયો રૂપસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ અનિચ્ચો. અનિચ્ચસમ્ભૂતં, ભિક્ખવે, રૂપં કુતો નિચ્ચં ભવિસ્સતિ! વેદના અનિચ્ચા. યોપિ હેતુ, યોપિ પચ્ચયો વેદનાય ઉપ્પાદાય, સોપિ અનિચ્ચો. અનિચ્ચસમ્ભૂતા, ભિક્ખવે, વેદના કુતો નિચ્ચા ભવિસ્સતિ! સઞ્ઞા અનિચ્ચા… સઙ્ખારા અનિચ્ચા. યોપિ હેતુ યોપિ પચ્ચયો સઙ્ખારાનં ઉપ્પાદાય, સોપિ અનિચ્ચો. અનિચ્ચસમ્ભૂતા, ભિક્ખવે, સઙ્ખારા કુતો નિચ્ચા ભવિસ્સન્તિ! વિઞ્ઞાણં અનિચ્ચં. યોપિ હેતુ યોપિ પચ્ચયો વિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ અનિચ્ચો. અનિચ્ચસમ્ભૂતં, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણં કુતો નિચ્ચં ભવિસ્સતિ! એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. સત્તમં.

૮. સહેતુદુક્ખસુત્તં

૧૯. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘રૂપં, ભિક્ખવે, દુક્ખં. યોપિ હેતુ યોપિ પચ્ચયો રૂપસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ દુક્ખો. દુક્ખસમ્ભૂતં, ભિક્ખવે, રૂપં કુતો સુખં ભવિસ્સતિ! વેદના દુક્ખા… સઞ્ઞા દુક્ખા… સઙ્ખારા દુક્ખા… વિઞ્ઞાણં દુક્ખં. યોપિ હેતુ યોપિ પચ્ચયો વિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ દુક્ખો. દુક્ખસમ્ભૂતં, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણં કુતો સુખં ભવિસ્સતિ! એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. સહેતુઅનત્તસુત્તં

૨૦. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘રૂપં, ભિક્ખવે, અનત્તા. યોપિ હેતુ યોપિ પચ્ચયો રૂપસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ અનત્તા. અનત્તસમ્ભૂતં, ભિક્ખવે, રૂપં કુતો અત્તા ભવિસ્સતિ! વેદના અનત્તા… સઞ્ઞા અનત્તા… સઙ્ખારા અનત્તા… વિઞ્ઞાણં અનત્તા. યોપિ હેતુ યોપિ પચ્ચયો વિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ અનત્તા. અનત્તસમ્ભૂતં, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણં કુતો અત્તા ભવિસ્સતિ! એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. નવમં.

૧૦. આનન્દસુત્તં

૨૧. સાવત્થિયં … આરામે. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘‘નિરોધો નિરોધો’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કતમેસાનં ખો, ભન્તે, ધમ્માનં નિરોધો [નિરોધા (સી. પી.)] ‘નિરોધો’તિ વુચ્ચતી’’તિ? ‘‘રૂપં ખો, આનન્દ, અનિચ્ચં સઙ્ખતં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં ખયધમ્મં વયધમ્મં વિરાગધમ્મં નિરોધધમ્મં. તસ્સ નિરોધો [નિરોધા (સી. પી.)] ‘નિરોધો’તિ વુચ્ચતિ. વેદના અનિચ્ચા સઙ્ખતા પટિચ્ચસમુપ્પન્ના ખયધમ્મા વયધમ્મા વિરાગધમ્મા નિરોધધમ્મા. તસ્સા નિરોધો ‘નિરોધો’તિ વુચ્ચતિ. સઞ્ઞા… સઙ્ખારા અનિચ્ચા સઙ્ખતા પટિચ્ચસમુપ્પન્ના ખયધમ્મા વયધમ્મા વિરાગધમ્મા નિરોધધમ્મા. તેસં નિરોધો ‘નિરોધો’તિ વુચ્ચતિ. વિઞ્ઞાણં અનિચ્ચં સઙ્ખતં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં ખયધમ્મં વયધમ્મં વિરાગધમ્મં નિરોધધમ્મં. તસ્સ નિરોધો ‘નિરોધો’તિ વુચ્ચતિ. ઇમેસં ખો, આનન્દ, ધમ્માનં નિરોધો ‘નિરોધો’તિ વુચ્ચતી’’તિ. દસમં.

અનિચ્ચવગ્ગો દુતિયો.

તસ્સુદ્દાનં –

અનિચ્ચં દુક્ખં અનત્તા, યદનિચ્ચાપરે તયો;

હેતુનાપિ તયો વુત્તા, આનન્દેન ચ તે દસાતિ.