૧૩. અવિજ્જાવગ્ગો

૧. સમુદયધમ્મસુત્તં

૧૨૬. સાવત્થિનિદાનં. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘‘અવિજ્જા અવિજ્જા’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કતમા નુ ખો, ભન્તે, અવિજ્જા, કિત્તાવતા ચ અવિજ્જાગતો હોતી’’તિ?

‘‘ઇધ, ભિક્ખુ, અસ્સુતવા પુથુજ્જનો સમુદયધમ્મં રૂપં ‘સમુદયધમ્મં રૂપ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ; વયધમ્મં રૂપં ‘વયધમ્મં રૂપ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ; સમુદયવયધમ્મં રૂપં ‘સમુદયવયધમ્મં રૂપ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. સમુદયધમ્મં વેદનં ‘સમુદયધમ્મા વેદના’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ; વયધમ્મં વેદનં ‘વયધમ્મા વેદના’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ; સમુદયવયધમ્મં વેદનં ‘સમુદયવયધમ્મા વેદના’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. સમુદયધમ્મં સઞ્ઞં…પે… સમુદયધમ્મે સઙ્ખારે ‘સમુદયધમ્મા સઙ્ખારા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ; વયધમ્મે સઙ્ખારે ‘વયધમ્મા સઙ્ખારા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ; સમુદયવયધમ્મે સઙ્ખારે ‘સમુદયવયધમ્મા સઙ્ખારા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. સમુદયધમ્મં વિઞ્ઞાણં ‘સમુદયધમ્મં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ; વયધમ્મં વિઞ્ઞાણં ‘વયધમ્મં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ; સમુદયવયધમ્મં વિઞ્ઞાણં ‘સમુદયવયધમ્મં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખુ, અવિજ્જા; એત્તાવતા ચ અવિજ્જાગતો હોતી’’તિ.

એવં વુત્તે, સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘‘વિજ્જા વિજ્જા’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કતમા નુ ખો, ભન્તે, વિજ્જા, કિત્તાવતા ચ વિજ્જાગતો હોતી’’તિ?

‘‘ઇધ, ભિક્ખુ, સુતવા અરિયસાવકો સમુદયધમ્મં રૂપં ‘સમુદયધમ્મં રૂપ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; વયધમ્મં રૂપં ‘વયધમ્મં રૂપ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; સમુદયવયધમ્મં રૂપં ‘સમુદયવયધમ્મં રૂપ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. સમુદયધમ્મં વેદનં ‘સમુદયધમ્મા વેદના’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; વયધમ્મં વેદનં ‘વયધમ્મા વેદના’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; સમુદયવયધમ્મં વેદનં ‘સમુદયવયધમ્મા વેદના’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. સમુદયધમ્મં સઞ્ઞં… સમુદયધમ્મે સઙ્ખારે ‘સમુદયધમ્મા સઙ્ખારા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; વયધમ્મે સઙ્ખારે ‘વયધમ્મા સઙ્ખારા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; સમુદયવયધમ્મે સઙ્ખારે ‘સમુદયવયધમ્મા સઙ્ખારા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. સમુદયધમ્મં વિઞ્ઞાણં ‘સમુદયધમ્મં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; વયધમ્મં વિઞ્ઞાણં ‘વયધમ્મં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; સમુદયવયધમ્મં વિઞ્ઞાણં ‘સમુદયવયધમ્મં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખુ, વિજ્જા; એત્તાવતા ચ વિજ્જાગતો હોતી’’તિ. પઠમં.

૨. દુતિયસમુદયધમ્મસુત્તં

૧૨૭. એકં સમયં આયસ્મા ચ સારિપુત્તો આયસ્મા ચ મહાકોટ્ઠિકો બારાણસિયં વિહરન્તિ ઇસિપતને મિગદાયે. અથ ખો આયસ્મા મહાકોટ્ઠિકો સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા મહાકોટ્ઠિકો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ – ‘‘‘અવિજ્જા, અવિજ્જા’તિ, આવુસો સારિપુત્ત, વુચ્ચતિ. કતમા નુ ખો, આવુસો, અવિજ્જા, કિત્તાવતા ચ અવિજ્જાગતો હોતી’’તિ?

‘‘ઇધાવુસો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો સમુદયધમ્મં રૂપં ‘સમુદયધમ્મં રૂપ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ; વયધમ્મં રૂપં…પે… ‘સમુદયવયધમ્મં રૂપ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. સમુદયધમ્મં વેદનં…પે… વયધમ્મં વેદનં…પે… ‘સમુદયવયધમ્મા વેદના’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. સમુદયધમ્મં સઞ્ઞં…પે… સમુદયધમ્મે સઙ્ખારે…પે… વયધમ્મે સઙ્ખારે…પે… સમુદયવયધમ્મે સઙ્ખારે ‘સમુદયવયધમ્મા સઙ્ખારા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. સમુદયધમ્મં વિઞ્ઞાણં…પે… સમુદયવયધમ્મં વિઞ્ઞાણં ‘સમુદયવયધમ્મં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. અયં વુચ્ચતિ, આવુસો, અવિજ્જા; એત્તાવતા ચ અવિજ્જાગતો હોતી’’તિ. દુતિયં.

૩. તતિયસમુદયધમ્મસુત્તં

૧૨૮. એકં સમયં આયસ્મા ચ સારિપુત્તો આયસ્મા ચ મહાકોટ્ઠિકો બારાણસિયં વિહરન્તિ ઇસિપતને મિગદાયે…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા મહાકોટ્ઠિકો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ – ‘‘‘વિજ્જા, વિજ્જા’તિ, આવુસો સારિપુત્ત, વુચ્ચતિ. કતમા નુ ખો, આવુસો, વિજ્જા, કિત્તાવતા ચ વિજ્જાગતો હોતી’’તિ?

‘‘ઇધાવુસો, સુતવા અરિયસાવકો સમુદયધમ્મં રૂપં ‘સમુદયધમ્મં રૂપ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; વયધમ્મં રૂપં…પે… સમુદયવયધમ્મં રૂપં ‘સમુદયવયધમ્મં રૂપ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; સમુદયધમ્મં વેદનં…પે… સમુદયવયધમ્મા વેદના … સમુદયધમ્મં સઞ્ઞં…પે… સમુદયધમ્મે સઙ્ખારે… વયધમ્મે સઙ્ખારે… સમુદયવયધમ્મે સઙ્ખારે ‘સમુદયવયધમ્મા સઙ્ખારા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. સમુદયધમ્મં વિઞ્ઞાણં… વયધમ્મં વિઞ્ઞાણં… સમુદયવયધમ્મં વિઞ્ઞાણં ‘સમુદયવયધમ્મં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, વિજ્જા; એત્તાવતા ચ વિજ્જાગતો હોતી’’તિ. તતિયં.

૪. અસ્સાદસુત્તં

૧૨૯. બારાણસિયં વિહરન્તિ ઇસિપતને મિગદાયે…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા મહાકોટ્ઠિકો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ – ‘‘‘અવિજ્જા, અવિજ્જા’તિ, આવુસો સારિપુત્ત, વુચ્ચતિ. કતમા નુ ખો, આવુસો, અવિજ્જા, કિત્તાવતા ચ અવિજ્જાગતો હોતી’’તિ?

‘‘ઇધાવુસો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો રૂપસ્સ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારાનં… વિઞ્ઞાણસ્સ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, અવિજ્જા; એત્તાવતા ચ અવિજ્જાગતો હોતી’’તિ. ચતુત્થં.

૫. દુતિયઅસ્સાદસુત્તં

૧૩૦. બારાણસિયં વિહરન્તિ ઇસિપતને મિગદાયે…પે… ‘‘‘વિજ્જા, વિજ્જા’તિ, આવુસો સારિપુત્ત, વુચ્ચતિ. કતમા નુ ખો, આવુસો, વિજ્જા, કિત્તાવતા ચ વિજ્જાગતો હોતી’’તિ?

‘‘ઇધાવુસો, સુતવા અરિયસાવકો રૂપસ્સ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ. વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારાનં… વિઞ્ઞાણસ્સ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, વિજ્જા; એત્તાવતા ચ વિજ્જાગતો હોતી’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. સમુદયસુત્તં

૧૩૧. બારાણસિયં વિહરન્તિ ઇસિપતને મિગદાયે…પે… ‘‘‘અવિજ્જા, અવિજ્જા’તિ, આવુસો સારિપુત્ત, વુચ્ચતિ. કતમા નુ ખો, આવુસો, અવિજ્જા, કિત્તાવતા ચ અવિજ્જાગતો હોતી’’તિ?

‘‘ઇધાવુસો, અસ્સુતવા પુથુજ્જનો રૂપસ્સ સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારાનં… વિઞ્ઞાણસ્સ સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, અવિજ્જા; એત્તાવતા ચ અવિજ્જાગતો હોતી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. દુતિયસમુદયસુત્તં

૧૩૨. બારાણસિયં વિહરન્તિ ઇસિપતને મિગદાયે…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા મહાકોટ્ઠિકો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ – ‘‘‘વિજ્જા, વિજ્જા’તિ, આવુસો સારિપુત્ત, વુચ્ચતિ. કતમા નુ ખો, આવુસો, વિજ્જા, કિત્તાવતા ચ વિજ્જાગતો હોતી’’તિ?

‘‘ઇધાવુસો, સુતવા અરિયસાવકો રૂપસ્સ સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ. વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારાનં… વિઞ્ઞાણસ્સ સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, વિજ્જા; એત્તાવતા ચ વિજ્જાગતો હોતી’’તિ. સત્તમં.

૮. કોટ્ઠિકસુત્તં

૧૩૩. બારાણસિયં વિહરન્તિ ઇસિપતને મિગદાયે. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો સાયન્હસમયં…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો આયસ્મન્તં મહાકોટ્ઠિકં એતદવોચ – ‘‘‘અવિજ્જા, અવિજ્જા’તિ, આવુસો કોટ્ઠિક, વુચ્ચતિ. કતમા નુ ખો, આવુસો, અવિજ્જા, કિત્તાવતા ચ અવિજ્જાગતો હોતી’’તિ?

‘‘ઇધાવુસો, અસ્સુતવા પુથુજ્જનો રૂપસ્સ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારાનં… વિઞ્ઞાણસ્સ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, અવિજ્જા; એત્તાવતા ચ અવિજ્જાગતો હોતી’’તિ.

એવં વુત્તે, આયસ્મા સારિપુત્તો આયસ્મન્તં મહાકોટ્ઠિકં એતદવોચ – ‘‘‘વિજ્જા, વિજ્જા’તિ, આવુસો કોટ્ઠિક, વુચ્ચતિ. કતમા નુ ખો, આવુસો, વિજ્જા, કિત્તાવતા ચ વિજ્જાગતો હોતી’’તિ?

‘‘ઇધાવુસો સુતવા અરિયસાવકો રૂપસ્સ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ. વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારાનં… વિઞ્ઞાણસ્સ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, વિજ્જા; એત્તાવતા ચ વિજ્જાગતો હોતી’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. દુતિયકોટ્ઠિકસુત્તં

૧૩૪. બારાણસિયં વિહરન્તિ ઇસિપતને મિગદાયે…પે… ‘‘‘અવિજ્જા, અવિજ્જા’તિ, આવુસો કોટ્ઠિક, વુચ્ચતિ. કતમા નુ ખો, આવુસો, અવિજ્જા, કિત્તાવતા ચ અવિજ્જાગતો હોતી’’તિ?

૧૦. તતિયકોટ્ઠિકસુત્તં

૧૩૫. તઞ્ઞેવ નિદાનં. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો આયસ્મન્તં મહાકોટ્ઠિકં એતદવોચ – ‘‘‘અવિજ્જા, અવિજ્જા’તિ, આવુસો કોટ્ઠિક, વુચ્ચતિ. કતમા નુ ખો, આવુસો, અવિજ્જા, કિત્તાવતા ચ અવિજ્જાગતો હોતી’’તિ?

‘‘ઇધાવુસો, અસ્સુતવા પુથુજ્જનો રૂપં નપ્પજાનાતિ, રૂપસમુદયં નપ્પજાનાતિ, રૂપનિરોધં નપ્પજાનાતિ, રૂપનિરોધગામિનિં પટિપદં નપ્પજાનાતિ. વેદનં નપ્પજાનાતિ…પે… સઞ્ઞં… સઙ્ખારે… વિઞ્ઞાણં નપ્પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણસમુદયં નપ્પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણનિરોધં નપ્પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણનિરોધગામિનિં પટિપદં નપ્પજાનાતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, અવિજ્જા; એત્તાવતા ચ અવિજ્જાગતો હોતી’’તિ.

એવં વુત્તે, આયસ્મા સારિપુત્તો આયસ્મન્તં મહાકોટ્ઠિકં એતદવોચ – ‘‘‘વિજ્જા, વિજ્જા’તિ, આવુસો કોટ્ઠિક, વુચ્ચતિ. કતમા નુ ખો, આવુસો, વિજ્જા, કિત્તાવતા ચ વિજ્જાગતો હોતી’’તિ? ‘‘ઇધાવુસો, સુતવા અરિયસાવકો રૂપં પજાનાતિ, રૂપસમુદયં પજાનાતિ, રૂપનિરોધં પજાનાતિ, રૂપનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ. વેદનં… સઞ્ઞં… સઙ્ખારે… વિઞ્ઞાણં પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણસમુદયં પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણનિરોધં પજાનાતિ, વિઞ્ઞાણનિરોધગામિનિં પટિપદં પજાનાતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, વિજ્જા; એત્તાવતા ચ વિજ્જાગતો હોતી’’તિ. દસમં.

અવિજ્જાવગ્ગો તેરસમો.

તસ્સુદ્દાનં –

સમુદયધમ્મે તીણિ, અસ્સાદો અપરે દુવે;

સમુદયે ચ દ્વે વુત્તા, કોટ્ઠિકે અપરે તયોતિ.