૧. પઠમવગ્ગો

૧. ચક્ખુસુત્તં

૧૮૮. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો આયસ્મા રાહુલો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા રાહુલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા સંખિત્તેન ધમ્મં દેસેતુ, યમહં ભગવતો ધમ્મં સુત્વા એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરેય્ય’’ન્તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, રાહુલ, ચક્ખું નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘સોતં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’…પે…. ‘‘ઘાનં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’…પે… ‘‘જિવ્હા નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’…પે… ‘‘કાયો નિચ્ચો વા અનિચ્ચો વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચો, ભન્તે’’ …પે… ‘‘મનો નિચ્ચો વા અનિચ્ચો વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચો, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ? ‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’. ‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘એવં પસ્સં, રાહુલ, સુતવા અરિયસાવકો ચક્ખુસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ …પે… સોતસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ… ઘાનસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ… જિવ્હાયપિ નિબ્બિન્દતિ… કાયસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ… મનસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ; નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ; વિરાગા વિમુચ્ચતિ; વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. પઠમં.

૨. રૂપસુત્તં

૧૮૯. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, રાહુલ, રૂપા નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’…પે… સદ્દા… ગન્ધા… રસા… ફોટ્ઠબ્બા… ધમ્મા નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વાતિ? ‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’…પે… ‘‘એવં પસ્સં, રાહુલ, સુતવા અરિયસાવકો રૂપેસુપિ નિબ્બિન્દતિ… સદ્દેસુપિ નિબ્બિન્દતિ… ગન્ધેસુપિ નિબ્બિન્દતિ… રસેસુપિ નિબ્બિન્દતિ… ફોટ્ઠબ્બેસુપિ નિબ્બિન્દતિ… ધમ્મેસુપિ નિબ્બિન્દતિ; નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ…પે… પજાનાતી’’તિ. દુતિયં.

૩. વિઞ્ઞાણસુત્તં

૧૯૦. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, રાહુલ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’…પે… ‘‘સોતવિઞ્ઞાણં…પે… ઘાનવિઞ્ઞાણં… જિવ્હાવિઞ્ઞાણં… કાયવિઞ્ઞાણં… મનોવિઞ્ઞાણં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’ …પે… ‘‘એવં પસ્સં, રાહુલ, સુતવા અરિયસાવકો ચક્ખુવિઞ્ઞાણસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ…પે… સોતવિઞ્ઞાણસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ… ઘાનવિઞ્ઞાણસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ… જિવ્હાવિઞ્ઞાણસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ… કાયવિઞ્ઞાણસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ… મનોવિઞ્ઞાણસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ; નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ…પે… પજાનાતી’’તિ. તતિયં.

૪. સમ્ફસ્સસુત્તં

૧૯૧. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, રાહુલ, ચક્ખુસમ્ફસ્સો નિચ્ચો વા અનિચ્ચો વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચો, ભન્તે’’…પે… ‘‘સોતસમ્ફસ્સો…પે… ઘાનસમ્ફસ્સો… જિવ્હાસમ્ફસ્સો… કાયસમ્ફસ્સો… મનોસમ્ફસ્સો નિચ્ચો વા અનિચ્ચો વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચો, ભન્તે’’…પે… ‘‘એવં પસ્સં, રાહુલ, સુતવા અરિયસાવકો ચક્ખુસમ્ફસ્સસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ…પે… સોતસમ્ફસ્સસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ… ઘાનસમ્ફસ્સસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ… જિવ્હાસમ્ફસ્સસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ… કાયસમ્ફસ્સસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ… મનોસમ્ફસ્સસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ; નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ…પે… પજાનાતી’’તિ. ચતુત્થં.

૫. વેદનાસુત્તં

૧૯૨. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, રાહુલ, ચક્ખુસમ્ફસ્સજા વેદના નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’…પે… ‘‘સોતસમ્ફસ્સજા વેદના…પે… ઘાનસમ્ફસ્સજા વેદના… જિવ્હાસમ્ફસ્સજા વેદના… કાયસમ્ફસ્સજા વેદના… મનોસમ્ફસ્સજા વેદના નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’…પે… ‘‘એવં પસ્સં, રાહુલ, સુતવા અરિયસાવકો ચક્ખુસમ્ફસ્સજાય વેદનાયપિ નિબ્બિન્દતિ…પે… સોત… ઘાન… જિવ્હા… કાય… મનોસમ્ફસ્સજાય વેદનાયપિ નિબ્બિન્દતિ…પે… પજાનાતી’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. સઞ્ઞાસુત્તં

૧૯૩. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, રાહુલ, રૂપસઞ્ઞા નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’…પે… ‘‘સદ્દસઞ્ઞા…પે… ગન્ધસઞ્ઞા… રસસઞ્ઞા… ફોટ્ઠબ્બસઞ્ઞા… ધમ્મસઞ્ઞા નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’…પે… ‘‘એવં પસ્સં, રાહુલ, સુતવા અરિયસાવકો રૂપસઞ્ઞાયપિ નિબ્બિન્દતિ…પે… સદ્દસઞ્ઞાયપિ નિબ્બિન્દતિ… ગન્ધસઞ્ઞાયપિ નિબ્બિન્દતિ… રસસઞ્ઞાયપિ નિબ્બિન્દતિ… ફોટ્ઠબ્બસઞ્ઞાયપિ નિબ્બિન્દતિ… ધમ્મસઞ્ઞાયપિ નિબ્બિન્દતિ…પે… પજાનાતી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. સઞ્ચેતનાસુત્તં

૧૯૪. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, રાહુલ, રૂપસઞ્ચેતના નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’…પે… ‘‘સદ્દસઞ્ચેતના…પે… ગન્ધસઞ્ચેતના… રસસઞ્ચેતના … ફોટ્ઠબ્બસઞ્ચેતના… ધમ્મસઞ્ચેતના નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’…પે… ‘‘એવં પસ્સં, રાહુલ, સુતવા અરિયસાવકો રૂપસઞ્ચેતનાયપિ નિબ્બિન્દતિ…પે… સદ્દસઞ્ચેતનાયપિ નિબ્બિન્દતિ… ગન્ધસઞ્ચેતનાયપિ નિબ્બિન્દતિ… રસસઞ્ચેતનાયપિ નિબ્બિન્દતિ… ફોટ્ઠબ્બસઞ્ચેતનાયપિ નિબ્બિન્દતિ… ધમ્મસઞ્ચેતનાયપિ નિબ્બિન્દતિ…પે… પજાનાતી’’તિ. સત્તમં.

૮. તણ્હાસુત્તં

૧૯૫. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, રાહુલ, રૂપતણ્હા નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’…પે… ‘‘સદ્દતણ્હા…પે… ગન્ધતણ્હા… રસતણ્હા… ફોટ્ઠબ્બતણ્હા… ધમ્મતણ્હા નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’…પે… ‘‘એવં પસ્સં, રાહુલ, સુતવા અરિયસાવકો રૂપતણ્હાયપિ નિબ્બિન્દતિ…પે… સદ્દતણ્હાયપિ નિબ્બિન્દતિ… ગન્ધતણ્હાયપિ નિબ્બિન્દતિ… રસતણ્હાયપિ નિબ્બિન્દતિ… ફોટ્ઠબ્બતણ્હાય નિબ્બિન્દતિ… ધમ્મતણ્હાયપિ નિબ્બિન્દતિ …પે… પજાનાતી’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. ધાતુસુત્તં

૧૯૬. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, રાહુલ, પથવીધાતુ નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’…પે… ‘‘આપોધાતુ…પે… તેજોધાતુ… વાયોધાતુ… આકાસધાતુ… વિઞ્ઞાણધાતુ નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’…પે… ‘‘એવં પસ્સં, રાહુલ, સુતવા અરિયસાવકો પથવીધાતુયાપિ નિબ્બિન્દતિ…પે… આપોધાતુયાપિ નિબ્બિન્દતિ… તેજોધાતુયાપિ નિબ્બિન્દતિ… વાયોધાતુયાપિ નિબ્બિન્દતિ… આકાસધાતુયાપિ નિબ્બિન્દતિ… વિઞ્ઞાણધાતુયાપિ નિબ્બિન્દતિ…પે… પજાનાતી’’તિ. નવમં.

૧૦. ખન્ધસુત્તં

૧૯૭. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, રાહુલ, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’…પે… ‘‘વેદના…પે… સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ? ‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’…પે… ‘‘એવં પસ્સં, રાહુલ, સુતવા અરિયસાવકો રૂપસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ…પે… વેદનાયપિ નિબ્બિન્દતિ… સઞ્ઞાયપિ નિબ્બિન્દતિ… સઙ્ખારેસુપિ નિબ્બિન્દતિ… વિઞ્ઞાણસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ; નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ; વિરાગા વિમુચ્ચતિ; વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. દસમં.

પઠમો વગ્ગો.

તસ્સુદ્દાનં –

ચક્ખુ રૂપઞ્ચ વિઞ્ઞાણં, સમ્ફસ્સો વેદનાય ચ;

સઞ્ઞા સઞ્ચેતના તણ્હા, ધાતુ ખન્ધેન તે દસાતિ.