૧૦. ભિક્ખુસંયુત્તં

૧. કોલિતસુત્તં

૨૩૫. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ પચ્ચસ્સોસું.

આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો એતદવોચ – ‘‘ઇધ મય્હં, આવુસો, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘અરિયો તુણ્હીભાવો, અરિયો તુણ્હીભાવોતિ વુચ્ચતિ. કતમો નુ ખો અરિયો તુણ્હીભાવો’તિ? તસ્સ મય્હં આવુસો, એતદહોસિ – ‘ઇધ ભિક્ખુ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં વુચ્ચતિ અરિયો તુણ્હીભાવો’તિ. સો ખ્વાહં, આવુસો, વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરિં. તસ્સ મય્હં, આવુસો, ઇમિના વિહારેન વિહરતો વિતક્કસહગતા સઞ્ઞા મનસિકારા સમુદાચરન્તિ’’.

‘‘અથ ખો મં, આવુસો, ભગવા ઇદ્ધિયા ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચ – ‘મોગ્ગલ્લાન, મોગ્ગલ્લાન, મા, બ્રાહ્મણ, અરિયં તુણ્હીભાવં પમાદો, અરિયે તુણ્હીભાવે ચિત્તં સણ્ઠપેહિ, અરિયે તુણ્હીભાવે ચિત્તં એકોદિભાવં કરોહિ, અરિયે તુણ્હીભાવે ચિત્તં સમાદહા’તિ. સો ખ્વાહં, આવુસો, અપરેન સમયેન વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. યઞ્હિ તં, આવુસો, સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘સત્થારા અનુગ્ગહિતો સાવકો મહાભિઞ્ઞતં પત્તો’તિ, મમં તં સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘સત્થારા અનુગ્ગહિતો સાવકો મહાભિઞ્ઞતં પત્તો’’’તિ. પઠમં.

૨. ઉપતિસ્સસુત્તં

૨૩૬. સાવત્થિયં વિહરતિ. તત્ર ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘ઇધ મય્હં, આવુસો, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘અત્થિ નુ ખો તં કિઞ્ચિ લોકસ્મિં યસ્સ મે વિપરિણામઞ્ઞથાભાવા ઉપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા’તિ? તસ્સ મય્હં, આવુસો, એતદહોસિ – ‘નત્થિ ખો તં કિઞ્ચિ લોકસ્મિં યસ્સ મે વિપરિણામઞ્ઞથાભાવા ઉપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા’’’તિ.

એવં વુત્તે, આયસ્મા આનન્દો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ – ‘‘સત્થુપિ ખો તે, આવુસો સારિપુત્ત, વિપરિણામઞ્ઞથાભાવા નુપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા’’તિ? ‘‘સત્થુપિ ખો મે, આવુસો, વિપરિણામઞ્ઞથાભાવા નુપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા, અપિ ચ મે એવમસ્સ – ‘મહેસક્ખો વત, ભો, સત્થા અન્તરહિતો મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો. સચે હિ ભગવા ચિરં દીઘમદ્ધાનં તિટ્ઠેય્ય તદસ્સ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાન’ન્તિ. તથા હિ પનાયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ દીઘરત્તં અહઙ્કારમમઙ્કારમાનાનુસયા સુસમૂહતા. તસ્મા આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ સત્થુપિ વિપરિણામઞ્ઞથાભાવા નુપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા’’તિ. દુતિયં.

૩. ઘટસુત્તં

૨૩૭. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ચ સારિપુત્તો આયસ્મા ચ મહામોગ્ગલ્લાનો રાજગહે વિહરન્તિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે એકવિહારે. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેનાયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા મહામોગ્ગલ્લાનેન સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં એતદવોચ –

‘‘વિપ્પસન્નાનિ ખો તે, આવુસો મોગ્ગલ્લાન, ઇન્દ્રિયાનિ; પરિસુદ્ધો મુખવણ્ણો પરિયોદાતો સન્તેન નૂનાયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો અજ્જ વિહારેન વિહાસી’’તિ. ‘‘ઓળારિકેન ખ્વાહં, આવુસો, અજ્જ વિહારેન વિહાસિં. અપિ ચ, મે અહોસિ ધમ્મી કથા’’તિ. ‘‘કેન સદ્ધિં પનાયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ અહોસિ ધમ્મી કથા’’તિ? ‘‘ભગવતા ખો મે, આવુસો, સદ્ધિં અહોસિ ધમ્મી કથા’’તિ. ‘‘દૂરે ખો, આવુસો, ભગવા એતરહિ સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. કિં નુ ખો, આયસ્મા, મહામોગ્ગલ્લાનો ભગવન્તં ઇદ્ધિયા ઉપસઙ્કમિ; ઉદાહુ ભગવા આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં ઇદ્ધિયા ઉપસઙ્કમી’’તિ? ‘‘ન ખ્વાહં, આવુસો, ભગવન્તં ઇદ્ધિયા ઉપસઙ્કમિં; નપિ મં ભગવા ઇદ્ધિયા ઉપસઙ્કમિ. અપિ ચ, મે યાવતા ભગવા એત્તાવતા દિબ્બચક્ખુ વિસુજ્ઝિ દિબ્બા ચ સોતધાતુ. ભગવતોપિ યાવતાહં એત્તાવતા દિબ્બચક્ખુ વિસુજ્ઝિ દિબ્બા ચ સોતધાતૂ’’તિ. ‘‘યથાકથં પનાયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ ભગવતા સદ્ધિં અહોસિ ધમ્મી કથા’’તિ?

‘‘ઇધાહં, આવુસો, ભગવન્તં એતદવોચં – ‘આરદ્ધવીરિયો આરદ્ધવીરિયોતિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, આરદ્ધવીરિયો હોતી’તિ? એવં વુત્તે, મં, આવુસો, ભગવા એતદવોચ – ‘ઇધ, મોગ્ગલ્લાન, ભિક્ખુ આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ – કામં તચો ચ ન્હારુ ચ અટ્ઠી ચ અવસિસ્સતુ, સરીરે ઉપસુસ્સતુ મંસલોહિતં, યં તં પુરિસથામેન પુરિસવીરિયેન પુરિસપરક્કમેન પત્તબ્બં ન તં અપાપુણિત્વા વીરિયસ્સ સણ્ઠાનં ભવિસ્સતીતિ. એવં ખો, મોગ્ગલ્લાન, આરદ્ધવીરિયો હોતી’તિ. એવં ખો મે, આવુસો, ભગવતા સદ્ધિં અહોસિ ધમ્મી કથા’’તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, આવુસો, હિમવતો પબ્બતરાજસ્સ પરિત્તા પાસાણસક્ખરા યાવદેવ ઉપનિક્ખેપનમત્તાય; એવમેવ ખો મયં આયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ યાવદેવ ઉપનિક્ખેપનમત્તાય. આયસ્મા હિ મહામોગ્ગલ્લાનો મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો આકઙ્ખમાનો કપ્પં તિટ્ઠેય્યા’’તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, આવુસો, મહતિયા લોણઘટાય પરિત્તા લોણસક્ખરાય યાવદેવ ઉપનિક્ખેપનમત્તાય; એવમેવ ખો મયં આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ યાવદેવ ઉપનિક્ખેપનમત્તાય. આયસ્મા હિ સારિપુત્તો ભગવતા અનેકપરિયાયેન થોમિતો વણ્ણિતો પસત્થો –

‘‘સારિપુત્તોવ પઞ્ઞાય, સીલેન ઉપસમેન ચ;

યોપિ પારઙ્ગતો ભિક્ખુ, એતાવપરમો સિયા’’તિ.

ઇતિહ તે ઉભો મહાનાગા અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ સુભાસિતં સુલપિતં સમનુમોદિંસૂતિ. તતિયં.

૪. નવસુત્તં

૨૩૮. સાવત્થિયં વિહરતિ. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો નવો ભિક્ખુ પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો વિહારં પવિસિત્વા અપ્પોસ્સુક્કો તુણ્હીભૂતો સઙ્કસાયતિ, ન ભિક્ખૂનં વેય્યાવચ્ચં કરોતિ ચીવરકારસમયે. અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘ઇધ, ભન્તે, અઞ્ઞતરો નવો ભિક્ખુ પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો વિહારં પવિસિત્વા અપ્પોસ્સુક્કો તુણ્હીભૂતો સઙ્કસાયતિ, ન ભિક્ખૂનં વેય્યાવચ્ચં કરોતિ ચીવરકારસમયે’’તિ.

અથ ખો ભગવા અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, ભિક્ખુ, મમ વચનેન તં ભિક્ખું આમન્તેહિ ‘સત્થા તં, આવુસો, આમન્તેતી’’’તિ. ‘‘એવં ભન્તે’’તિ ખો સો ભિક્ખુ ભગવતો પટિસ્સુત્વા યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘સત્થા તં, આવુસો, આમન્તેતી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો સો ભિક્ખુ તસ્સ ભિક્ખુનો પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો તં ભિક્ખું ભગવા એતદવોચ – ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ભિક્ખુ, પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો વિહારં પવિસિત્વા અપ્પોસ્સુક્કો તુણ્હીભૂતો સઙ્કસાયસિ, ન ભિક્ખૂનં વેય્યાવચ્ચં કરોસિ ચીવરકારસમયે’’તિ? ‘‘અહમ્પિ ખો, ભન્તે, સકં કિચ્ચં કરોમી’’તિ.

અથ ખો ભગવા તસ્સ ભિક્ખુનો ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘મા ખો તુમ્હે, ભિક્ખવે, એતસ્સ ભિક્ખુનો ઉજ્ઝાયિત્થ. એસો ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી, યસ્સ ચત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ, તદનુત્તરં બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘નયિદં સિથિલમારબ્ભ, નયિદં અપ્પેન થામસા;

નિબ્બાનં અધિગન્તબ્બં, સબ્બદુક્ખપ્પમોચનં.

‘‘અયઞ્ચ દહરો ભિક્ખુ, અયમુત્તમપુરિસો;

ધારેતિ અન્તિમં દેહં, જેત્વા મારં સવાહિનિ’’ન્તિ. ચતુત્થં;

૫. સુજાતસુત્તં

૨૩૯. સાવત્થિયં વિહરતિ. અથ ખો આયસ્મા સુજાતો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો ભગવા આયસ્મન્તં સુજાતં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ઉભયેનેવાયં, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો સોભતિ – યઞ્ચ અભિરૂપો દસ્સનીયો પાસાદિકો પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતો, યસ્સ ચત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજ્જન્તિ તદનુત્તરં બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ. ઇદમવોચ ભગવા…પે… સત્થા –

‘‘સોભતિ વતાયં ભિક્ખુ, ઉજુભૂતેન ચેતસા;

વિપ્પયુત્તો વિસંયુત્તો, અનુપાદાય નિબ્બુતો;

ધારેતિ અન્તિમં દેહં, જેત્વા મારં સવાહિનિ’’ન્તિ. પઞ્ચમં;

૬. લકુણ્ડકભદ્દિયસુત્તં

૨૪૦. સાવત્થિયં વિહરતિ. અથ ખો આયસ્મા લકુણ્ડકભદ્દિયો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો ભગવા આયસ્મન્તં લકુણ્ડકભદ્દિયં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘પસ્સથ નો તુમ્હે, ભિક્ખવે, એતં ભિક્ખું આગચ્છન્તં દુબ્બણ્ણં દુદ્દસિકં ઓકોટિમકં ભિક્ખૂનં પરિભૂતરૂપ’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘એસો ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો, ન ચ સા સમાપત્તિ સુલભરૂપા યા તેન ભિક્ખુના અસમાપન્નપુબ્બા. યસ્સ ચત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ, તદનુત્તરં બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ. ઇદમવોચ ભગવા…પે… સત્થા –

‘‘હંસા કોઞ્ચા મયૂરા ચ, હત્થયો પસદા મિગા;

સબ્બે સીહસ્સ ભાયન્તિ, નત્થિ કાયસ્મિં તુલ્યતા.

‘‘એવમેવ મનુસ્સેસુ, દહરો ચેપિ પઞ્ઞવા;

સો હિ તત્થ મહા હોતિ, નેવ બાલો સરીરવા’’તિ. છટ્ઠં;

૭. વિસાખસુત્તં

૨૪૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા વિસાખો પઞ્ચાલપુત્તો ઉપટ્ઠાનસાલાયં ભિક્ખૂ ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેતિ સમાદપેતિ સમુત્તેજેતિ સમ્પહંસેતિ, પોરિયા વાચાય વિસ્સટ્ઠાય અનેલગલાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા પરિયાપન્નાય અનિસ્સિતાય.

અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન ઉપટ્ઠાનસાલા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘કો નુ ખો, ભિક્ખવે, ઉપટ્ઠાનસાલાયં ભિક્ખૂ ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેતિ સમાદપેતિ સમુત્તેજેતિ સમ્પહંસેતિ પોરિયા વાચાય વિસ્સટ્ઠાય અનેલગલાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા પરિયાપન્નાય અનિસ્સિતાયા’’તિ? ‘‘આયસ્મા, ભન્તે, વિસાખો પઞ્ચાલપુત્તો ઉપટ્ઠાનસાલાયં ભિક્ખૂ ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેતિ સમાદપેતિ સમુત્તેજેતિ સમ્પહંસેતિ, પોરિયા વાચાય વિસ્સટ્ઠાય અનેલગલાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા પરિયાપન્નાય અનિસ્સિતાયા’’તિ.

અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં વિસાખં પઞ્ચાલપુત્તં આમન્તેસિ – ‘‘સાધુ સાધુ, વિસાખ, સાધુ ખો ત્વં, વિસાખ, ભિક્ખૂ ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ…પે… અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા પરિયાપન્નાય અનિસ્સિતાયા’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘નાભાસમાનં જાનન્તિ, મિસ્સં બાલેહિ પણ્ડિતં;

ભાસમાનઞ્ચ જાનન્તિ, દેસેન્તં અમતં પદં.

‘‘ભાસયે જોતયે ધમ્મં, પગ્ગણ્હે ઇસિનં ધજં;

સુભાસિતધજા ઇસયો, ધમ્મો હિ ઇસિનં ધજો’’તિ. સત્તમં;

૮. નન્દસુત્તં

૨૪૨. સાવત્થિયં વિહરતિ. અથ ખો આયસ્મા નન્દો ભગવતો માતુચ્છાપુત્તો આકોટિતપચ્ચાકોટિતાનિ ચીવરાનિ પારુપિત્વા અક્ખીનિ અઞ્જેત્વા અચ્છં પત્તં ગહેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં નન્દં ભગવા એતદવોચ – ‘‘ન ખો તે તં, નન્દ, પતિરૂપં કુલપુત્તસ્સ સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતસ્સ, યં ત્વં આકોટિતપચ્ચાકોટિતાનિ ચીવરાનિ પારુપેય્યાસિ, અક્ખીનિ ચ અઞ્જેય્યાસિ, અચ્છઞ્ચ પત્તં ધારેય્યાસિ. એતં ખો તે, નન્દ, પતિરૂપં કુલપુત્તસ્સ સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતસ્સ, યં ત્વં આરઞ્ઞિકો ચ અસ્સસિ, પિણ્ડપાતિકો ચ પંસુકુલિકો ચ કામેસુ ચ અનપેક્ખો વિહરેય્યાસી’’તિ. ઇદમવોચ ભગવા…પે… સત્થા –

‘‘કદાહં નન્દં પસ્સેય્યં, આરઞ્ઞં પંસુકૂલિકં;

અઞ્ઞાતુઞ્છેન યાપેન્તં, કામેસુ અનપેક્ખિન’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા નન્દો અપરેન સમયેન આરઞ્ઞિકો ચ પિણ્ડપાતિકો ચ પંસુકૂલિકો ચ કામેસુ ચ અનપેક્ખો વિહાસીતિ. અટ્ઠમં.

૯. તિસ્સસુત્તં

૨૪૩. સાવત્થિયં વિહરતિ. અથ ખો આયસ્મા તિસ્સો ભગવતો પિતુચ્છાપુત્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ દુક્ખી દુમ્મનો અસ્સૂનિ પવત્તયમાનો. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં તિસ્સં એતદવોચ – ‘‘કિં નુ ખો ત્વં, તિસ્સ, એકમન્તં નિસિન્નો દુક્ખી દુમ્મનો અસ્સૂનિ પવત્તયમાનો’’તિ? ‘‘તથા હિ પન મં, ભન્તે, ભિક્ખૂ સમન્તા વાચાસન્નિતોદકેન [વાચાય સન્નિતોદકેન (ક.)] સઞ્જમ્ભરિમકંસૂ’’તિ [સઞ્જબ્ભરિમકંસૂતિ (?)]. ‘‘તથાહિ પન ત્વં, તિસ્સ, વત્તા નો ચ વચનક્ખમો; ન ખો તે તં, તિસ્સ, પતિરૂપં કુલપુત્તસ્સ સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતસ્સ, યં ત્વં વત્તા નો ચ વચનક્ખમો. એતં ખો તે, તિસ્સ, પતિરૂપં કુલપુત્તસ્સ સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતસ્સ – ‘યં ત્વં વત્તા ચ અસ્સ વચનક્ખમો ચા’’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘કિં નુ કુજ્ઝસિ મા કુજ્ઝિ, અક્કોધો તિસ્સ તે વરં;

કોધમાનમક્ખવિનયત્થઞ્હિ, તિસ્સ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’’તિ. નવમં;

૧૦. થેરનામકસુત્તં

૨૪૪. એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ થેરનામકો એકવિહારી ચેવ હોતિ એકવિહારસ્સ ચ વણ્ણવાદી. સો એકો ગામં પિણ્ડાય પવિસતિ એકો પટિક્કમતિ એકો રહો નિસીદતિ એકો ચઙ્કમં અધિટ્ઠાતિ. અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘ઇધ, ભન્તે, અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ થેરનામકો એકવિહારી એકવિહારસ્સ ચ વણ્ણવાદી’’તિ.

અથ ખો ભગવા અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, ભિક્ખુ, મમ વચનેન થેરં ભિક્ખું આમન્તેહિ – ‘સત્થા તં, આવુસો થેર, આમન્તેતી’’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો સો ભિક્ખુ ભગવતો પટિસ્સુત્વા યેનાયસ્મા થેરો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં થેરં એતદવોચ – ‘‘સત્થા તં, આવુસો થેર, આમન્તેતી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો આયસ્મા થેરો તસ્સ ભિક્ખુનો પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં થેરં ભગવા એતદવોચ – ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, થેર, એકવિહારી એકવિહારસ્સ ચ વણ્ણવાદી’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘યથા કથં પન ત્વં, થેર, એકવિહારી એકવિહારસ્સ ચ વણ્ણવાદી’’તિ? ‘‘ઇધાહં, ભન્તે, એકો ગામં પિણ્ડાય પવિસામિ એકો પટિક્કમામિ એકો રહો નિસીદામિ એકો ચઙ્કમં અધિટ્ઠામિ. એવં ખ્વાહં, ભન્તે, એકવિહારી એકવિહારસ્સ ચ વણ્ણવાદી’’તિ.

‘‘અત્થેસો, થેર, એકવિહારો નેસો નત્થીતિ વદામિ. અપિ ચ, થેર, યથા એકવિહારો વિત્થારેન પરિપુણ્ણો હોતિ તં સુણાહિ, સાધુકં મનસિ કરોહિ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો…પે…. ‘‘કથઞ્ચ, થેર, એકવિહારો વિત્થારેન પરિપુણ્ણો હોતિ. ઇધ, થેર, યં અતીતં તં પહીનં, યં અનાગતં તં પટિનિસ્સટ્ઠં, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ચ અત્તભાવપટિલાભેસુ છન્દરાગો સુપ્પટિવિનીતો. એવં ખો, થેર, એકવિહારો વિત્થારેન પરિપુણ્ણો હોતી’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘સબ્બાભિભું સબ્બવિદું સુમેધં,

સબ્બેસુ ધમ્મેસુ અનૂપલિત્તં;

સબ્બઞ્જહં તણ્હાક્ખયે વિમુત્તં,

તમહં નરં એકવિહારીતિ બ્રૂમી’’તિ. દસમં;

૧૧. મહાકપ્પિનસુત્તં

૨૪૫. સાવત્થિયં વિહરતિ. અથ ખો આયસ્મા મહાકપ્પિનો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો ભગવા આયસ્મન્તં મહાકપ્પિનં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘પસ્સથ નો તુમ્હે ભિક્ખવે, એતં ભિક્ખું આગચ્છન્તં ઓદાતકં તનુકં તુઙ્ગનાસિક’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘એસો ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો. ન ચ સા સમાપત્તિ સુલભરૂપા યા તેન ભિક્ખુના અસમાપન્નપુબ્બા. યસ્સ ચત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ તદનુત્તરં બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘ખત્તિયો સેટ્ઠો જનેતસ્મિં, યે ગોત્તપટિસારિનો;

વિજ્જાચરણસમ્પન્નો, સો સેટ્ઠો દેવમાનુસે.

‘‘દિવા તપતિ આદિચ્ચો, રત્તિમાભાતિ ચન્દિમા;

સન્નદ્ધો ખત્તિયો તપતિ, ઝાયી તપતિ બ્રાહ્મણો;

અથ સબ્બમહોરત્તિં [અથ સબ્બમહોરત્તં (સી. સ્યા. કં.)], બુદ્ધો તપતિ તેજસા’’તિ. એકાદસમં;

૧૨. સહાયકસુત્તં

૨૪૬. સાવત્થિયં વિહરતિ. અથ ખો દ્વે ભિક્ખૂ સહાયકા આયસ્મતો મહાકપ્પિનસ્સ સદ્ધિવિહારિનો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ. અદ્દસા ખો ભગવા તે ભિક્ખૂ દૂરતોવ આગચ્છન્તે. દિસ્વાન ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘પસ્સથ નો તુમ્હે, ભિક્ખવે, એતે ભિક્ખૂ સહાયકે આગચ્છન્તે કપ્પિનસ્સ સદ્ધિવિહારિનો’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘એતે ખો તે ભિક્ખૂ મહિદ્ધિકા મહાનુભાવા. ન ચ સા સમાપત્તિ સુલભરૂપા, યા તેહિ ભિક્ખૂહિ અસમાપન્નપુબ્બા. યસ્સ ચત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ તદનુત્તરં બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તી’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘સહાયા વતિમે ભિક્ખૂ, ચિરરત્તં સમેતિકા;

સમેતિ નેસં સદ્ધમ્મો, ધમ્મે બુદ્ધપ્પવેદિતે.

‘‘સુવિનીતા કપ્પિનેન, ધમ્મે અરિયપ્પવેદિતે;

ધારેન્તિ અન્તિમં દેહં, જેત્વા મારં સવાહિનિ’’ન્તિ. દ્વાદસમં;

ભિક્ખુસંયુત્તં સમત્તં.