૨. મોળિયફગ્ગુનસુત્તં

૧૨. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, આહારા ભૂતાનં વા સત્તાનં ઠિતિયા સમ્ભવેસીનં વા અનુગ્ગહાય. કતમે ચત્તારો? કબળીકારો આહારો – ઓળારિકો વા સુખુમો વા, ફસ્સો દુતિયો, મનોસઞ્ચેતના તતિયા, વિઞ્ઞાણં ચતુત્થં. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો આહારા ભૂતાનં વા સત્તાનં ઠિતિયા સમ્ભવેસીનં વા અનુગ્ગહાયા’’તિ.

એવં વુત્તે, આયસ્મા મોળિયફગ્ગુનો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, વિઞ્ઞાણાહારં આહારેતી’’તિ? ‘‘નો કલ્લો પઞ્હો’’તિ ભગવા અવોચ – ‘‘‘આહારેતી’તિ અહં ન વદામિ. ‘આહારેતી’તિ ચાહં વદેય્યં, તત્રસ્સ કલ્લો પઞ્હો – ‘કો નુ ખો, ભન્તે, આહારેતી’તિ? એવં ચાહં ન વદામિ. એવં મં અવદન્તં યો એવં પુચ્છેય્ય – ‘કિસ્સ નુ ખો, ભન્તે, વિઞ્ઞાણાહારો’તિ, એસ કલ્લો પઞ્હો. તત્ર કલ્લં વેય્યાકરણં – ‘વિઞ્ઞાણાહારો આયતિં પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિયા પચ્ચયો, તસ્મિં ભૂતે સતિ સળાયતનં, સળાયતનપચ્ચયા ફસ્સો’’’તિ.

‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, ફુસતી’’તિ? ‘‘નો કલ્લો પઞ્હો’’તિ ભગવા અવોચ – ‘‘‘ફુસતી’તિ અહં ન વદામિ. ‘ફુસતી’તિ ચાહં વદેય્યં, તત્રસ્સ કલ્લો પઞ્હો – ‘કો નુ ખો, ભન્તે, ફુસતી’તિ? એવં ચાહં ન વદામિ. એવં મં અવદન્તં યો એવં પુચ્છેય્ય – ‘કિંપચ્ચયા નુ ખો, ભન્તે, ફસ્સો’તિ, એસ કલ્લો પઞ્હો. તત્ર કલ્લં વેય્યાકરણં – ‘સળાયતનપચ્ચયા ફસ્સો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના’’’તિ.

‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, વેદયતી’’તિ [વેદિયતીતિ (સી. પી. ક.)]? ‘‘નો કલ્લો પઞ્હો’’તિ ભગવા અવોચ – ‘‘‘વેદયતી’તિ અહં ન વદામિ. ‘વેદયતી’તિ ચાહં વદેય્યં, તત્રસ્સ કલ્લો પઞ્હો – ‘કો નુ ખો, ભન્તે, વેદયતી’તિ? એવં ચાહં ન વદામિ. એવં મં અવદન્તં યો એવં પુચ્છેય્ય – ‘કિંપચ્ચયા નુ ખો, ભન્તે, વેદના’તિ, એસ કલ્લો પઞ્હો. તત્ર કલ્લં વેય્યાકરણં – ‘ફસ્સપચ્ચયા વેદના, વેદનાપચ્ચયા તણ્હા’’’તિ.

‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, તસતી’’તિ [તણ્હીયતીતિ (સી. સ્યા. કં.)]? ‘‘નો કલ્લો પઞ્હો’’તિ ભગવા અવોચ – ‘‘‘તસતી’તિ અહં ન વદામિ. ‘તસતી’તિ ચાહં વદેય્યં, તત્રસ્સ કલ્લો પઞ્હો – ‘કો નુ ખો, ભન્તે, તસતી’તિ? એવં ચાહં ન વદામિ. એવં મં અવદન્તં યો એવં પુચ્છેય્ય – ‘કિંપચ્ચયા નુ ખો, ભન્તે, તણ્હા’તિ, એસ કલ્લો પઞ્હો. તત્ર કલ્લં વેય્યાકરણં – ‘વેદનાપચ્ચયા તણ્હા, તણ્હાપચ્ચયા ઉપાદાન’’’ન્તિ.

‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, ઉપાદિયતી’’તિ? ‘‘નો કલ્લો પઞ્હો’’તિ ભગવા અવોચ – ‘‘‘ઉપાદિયતી’તિ અહં ન વદામિ. ‘ઉપાદિયતી’તિ ચાહં વદેય્યં, તત્રસ્સ કલ્લો પઞ્હો – ‘કો નુ ખો, ભન્તે, ઉપાદિયતી’તિ? એવં ચાહં ન વદામિ. એવં મં અવદન્તં યો એવં પુચ્છેય્ય – ‘કિંપચ્ચયા નુ ખો, ભન્તે, ઉપાદાન’ન્તિ, એસ કલ્લો પઞ્હો. તત્ર કલ્લં વેય્યાકરણં – ‘તણ્હાપચ્ચયા ઉપાદાનં; ઉપાદાનપચ્ચયા ભવો’તિ…પે… એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ.

‘‘છન્નં ત્વેવ, ફગ્ગુન, ફસ્સાયતનાનં અસેસવિરાગનિરોધા ફસ્સનિરોધો; ફસ્સનિરોધા વેદનાનિરોધો; વેદનાનિરોધા તણ્હાનિરોધો; તણ્હાનિરોધા ઉપાદાનનિરોધો; ઉપાદાનનિરોધા ભવનિરોધો; ભવનિરોધા જાતિનિરોધો; જાતિનિરોધા જરામરણં સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા નિરુજ્ઝન્તિ. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ નિરોધો હોતી’’તિ. દુતિયં.