૫. સુનક્ખત્તસુત્તં

૫૫. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલેહિ ભિક્ખૂહિ ભગવતો સન્તિકે અઞ્ઞા બ્યાકતા હોતિ – ‘‘‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનામા’’તિ. અસ્સોસિ ખો સુનક્ખત્તો લિચ્છવિપુત્તો – ‘‘સમ્બહુલેહિ કિર ભિક્ખૂહિ ભગવતો સન્તિકે અઞ્ઞા બ્યાકતા હોતિ – ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનામા’’તિ. અથ ખો સુનક્ખત્તો લિચ્છવિપુત્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સુનક્ખત્તો લિચ્છવિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સુતં મેતં, ભન્તે – ‘સમ્બહુલેહિ કિર ભિક્ખૂહિ ભગવતો સન્તિકે અઞ્ઞા બ્યાકતા – ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનામા’’તિ. ‘‘યે તે, ભન્તે, ભિક્ખૂ ભગવતો સન્તિકે અઞ્ઞં બ્યાકંસુ – ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનામા’’તિ, કચ્ચિ તે, ભન્તે, ભિક્ખૂ સમ્મદેવ અઞ્ઞં બ્યાકંસુ ઉદાહુ સન્તેત્થેકચ્ચે ભિક્ખૂ અધિમાનેન અઞ્ઞં બ્યાકંસૂતિ?

૫૬. ‘‘યે તે, સુનક્ખત્ત, ભિક્ખૂ મમ સન્તિકે અઞ્ઞં બ્યાકંસુ – ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનામા’’તિ. ‘‘સન્તેત્થેકચ્ચે ભિક્ખૂ સમ્મદેવ અઞ્ઞં બ્યાકંસુ, સન્તિ પનિધેકચ્ચે ભિક્ખૂ અધિમાનેનપિ [અધિમાનેન (?)] અઞ્ઞં બ્યાકંસુ. તત્ર, સુનક્ખત્ત, યે તે ભિક્ખૂ સમ્મદેવ અઞ્ઞં બ્યાકંસુ તેસં તં તથેવ હોતિ; યે પન તે ભિક્ખૂ અધિમાનેન અઞ્ઞં બ્યાકંસુ તત્ર, સુનક્ખત્ત, તથાગતસ્સ એવં હોતિ – ‘ધમ્મં નેસં દેસેસ્સ’ન્તિ [દેસેય્યન્તિ (પી. ક.)]. એવઞ્ચેત્થ, સુનક્ખત્ત, તથાગતસ્સ હોતિ – ‘ધમ્મં નેસં દેસેસ્સ’ન્તિ. અથ ચ પનિધેકચ્ચે મોઘપુરિસા પઞ્હં અભિસઙ્ખરિત્વા અભિસઙ્ખરિત્વા તથાગતં ઉપસઙ્કમિત્વા પુચ્છન્તિ. તત્ર, સુનક્ખત્ત, યમ્પિ તથાગતસ્સ એવં હોતિ – ‘ધમ્મં નેસં દેસેસ્સ’ન્તિ તસ્સપિ હોતિ અઞ્ઞથત્ત’’ન્તિ. ‘‘એતસ્સ ભગવા કાલો, એતસ્સ સુગત કાલો, યં ભગવા ધમ્મં દેસેય્ય. ભગવતો સુત્વા ભિક્ખૂ ધારેસ્સન્તી’’તિ. ‘‘તેન હિ, સુનક્ખત્ત સુણાહિ, સાધુકં મનસિ કરોહિ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો સુનક્ખત્તો લિચ્છવિપુત્તો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. ભગવા એતદવોચ –

૫૭. ‘‘પઞ્ચ ખો ઇમે, સુનક્ખત્ત, કામગુણા. કતમે પઞ્ચ? ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા, સોતવિઞ્ઞેય્યા સદ્દા…પે… ઘાનવિઞ્ઞેય્યા ગન્ધા… જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા રસા… કાયવિઞ્ઞેય્યા ફોટ્ઠબ્બા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા – ઇમે ખો, સુનક્ખત્ત, પઞ્ચ કામગુણા.

૫૮. ‘‘ઠાનં ખો પનેતં, સુનક્ખત્ત, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો પુરિસપુગ્ગલો લોકામિસાધિમુત્તો અસ્સ. લોકામિસાધિમુત્તસ્સ ખો, સુનક્ખત્ત, પુરિસપુગ્ગલસ્સ તપ્પતિરૂપી ચેવ કથા સણ્ઠાતિ, તદનુધમ્મઞ્ચ અનુવિતક્કેતિ, અનુવિચારેતિ, તઞ્ચ પુરિસં ભજતિ, તેન ચ વિત્તિં આપજ્જતિ; આનેઞ્જપટિસંયુત્તાય ચ પન કથાય કચ્છમાનાય ન સુસ્સૂસતિ, ન સોતં ઓદહતિ, ન અઞ્ઞા ચિત્તં ઉપટ્ઠાપેતિ [ઉપટ્ઠપેતિ (સી. સ્યા. કં. પી.)], ન ચ તં પુરિસં ભજતિ, ન ચ તેન વિત્તિં આપજ્જતિ. સેય્યથાપિ, સુનક્ખત્ત, પુરિસો સકમ્હા ગામા વા નિગમા વા ચિરવિપ્પવુત્થો અસ્સ. સો અઞ્ઞતરં પુરિસં પસ્સેય્ય તમ્હા ગામા વા નિગમા વા અચિરપક્કન્તં. સો તં પુરિસં તસ્સ ગામસ્સ વા નિગમસ્સ વા ખેમતઞ્ચ સુભિક્ખતઞ્ચ અપ્પાબાધતઞ્ચ પુચ્છેય્ય; તસ્સ સો પુરિસો તસ્સ ગામસ્સ વા નિગમસ્સ વા ખેમતઞ્ચ સુભિક્ખતઞ્ચ અપ્પાબાધતઞ્ચ સંસેય્ય. તં કિં મઞ્ઞસિ, સુનક્ખત્ત, અપિ નુ સો પુરિસો તસ્સ પુરિસસ્સ સુસ્સૂસેય્ય, સોતં ઓદહેય્ય, અઞ્ઞા ચિત્તં ઉપટ્ઠાપેય્ય, તઞ્ચ પુરિસં ભજેય્ય, તેન ચ વિત્તિં આપજ્જેય્યા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘એવમેવ ખો, સુનક્ખત્ત, ઠાનમેતં વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો પુરિસપુગ્ગલો લોકામિસાધિમુત્તો અસ્સ. લોકામિસાધિમુત્તસ્સ ખો, સુનક્ખત્ત, પુરિસપુગ્ગલસ્સ તપ્પતિરૂપી ચેવ કથા સણ્ઠાતિ, તદનુધમ્મઞ્ચ અનુવિતક્કેતિ, અનુવિચારેતિ, તઞ્ચ પુરિસં ભજતિ, તેન ચ વિત્તિં આપજ્જતિ; આનેઞ્જપટિસંયુત્તાય ચ પન કથાય કચ્છમાનાય ન સુસ્સૂસતિ, ન સોતં ઓદહતિ, ન અઞ્ઞા ચિત્તં ઉપટ્ઠાપેતિ, ન ચ તં પુરિસં ભજતિ, ન ચ તેન વિત્તિં આપજ્જતિ. સો એવમસ્સ વેદિતબ્બો – ‘આનેઞ્જસંયોજનેન હિ ખો વિસંયુત્તો [આનેઞ્જસંયોજનેન હિ ખો વિસંયુત્તો-ઇતિ પાઠો સી. સ્યા. કં. પી. પોત્થકેસુ નત્થિ, અટ્ઠકથાસુ પન તબ્બણ્ણના દિસ્સતિયેવ] લોકામિસાધિમુત્તો પુરિસપુગ્ગલો’’’તિ.

૫૯. ‘‘ઠાનં ખો પનેતં, સુનક્ખત્ત, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો પુરિસપુગ્ગલો આનેઞ્જાધિમુત્તો અસ્સ. આનેઞ્જાધિમુત્તસ્સ ખો, સુનક્ખત્ત, પુરિસપુગ્ગલસ્સ તપ્પતિરૂપી ચેવ કથા સણ્ઠાતિ, તદનુધમ્મઞ્ચ અનુવિતક્કેતિ, અનુવિચારેતિ, તઞ્ચ પુરિસં ભજતિ, તેન ચ વિત્તિં આપજ્જતિ; લોકામિસપટિસંયુત્તાય ચ પન કથાય કચ્છમાનાય ન સુસ્સૂસતિ, ન સોતં ઓદહતિ, ન અઞ્ઞા ચિત્તં ઉપટ્ઠાપેતિ, ન ચ તં પુરિસં ભજતિ, ન ચ તેન વિત્તિં આપજ્જતિ. સેય્યથાપિ, સુનક્ખત્ત, પણ્ડુપલાસો બન્ધના પવુત્તો અભબ્બો હરિતત્તાય; એવમેવ ખો, સુનક્ખત્ત, આનેઞ્જાધિમુત્તસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ યે લોકામિસસંયોજને સે પવુત્તે. સો એવમસ્સ વેદિતબ્બો – ‘લોકામિસસંયોજનેન હિ ખો વિસંયુત્તો આનેઞ્જાધિમુત્તો પુરિસપુગ્ગલો’’’તિ.

૬૦. ‘‘ઠાનં ખો પનેતં, સુનક્ખત્ત, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો પુરિસપુગ્ગલો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનાધિમુત્તો અસ્સ. આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનાધિમુત્તસ્સ ખો, સુનક્ખત્ત, પુરિસપુગ્ગલસ્સ તપ્પતિરૂપી ચેવ કથા સણ્ઠાતિ, તદનુધમ્મઞ્ચ અનુવિતક્કેતિ, અનુવિચારેતિ, તઞ્ચ પુરિસં ભજતિ, તેન ચ વિત્તિં આપજ્જતિ; આનેઞ્જપટિસંયુત્તાય ચ પન કથાય કચ્છમાનાય ન સુસ્સૂસતિ, ન સોતં ઓદહતિ, ન અઞ્ઞા ચિત્તં ઉપટ્ઠાપેતિ, ન ચ તં પુરિસં ભજતિ, ન ચ તેન વિત્તિં આપજ્જતિ. સેય્યથાપિ, સુનક્ખત્ત, પુથુસિલા દ્વેધાભિન્ના અપ્પટિસન્ધિકા હોતિ; એવમેવ ખો, સુનક્ખત્ત, આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનાધિમુત્તસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ યે આનેઞ્જસંયોજને સે ભિન્ને. સો એવમસ્સ વેદિતબ્બો – ‘આનેઞ્જસંયોજનેન હિ ખો વિસંયુત્તો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનાધિમુત્તો પુરિસપુગ્ગલો’’’તિ.

૬૧. ‘‘ઠાનં ખો પનેતં, સુનક્ખત્ત, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો પુરિસપુગ્ગલો નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનાધિમુત્તો અસ્સ. નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનાધિમુત્તસ્સ ખો, સુનક્ખત્ત, પુરિસપુગ્ગલસ્સ તપ્પતિરૂપી ચેવ કથા સણ્ઠાતિ, તદનુધમ્મઞ્ચ અનુવિતક્કેતિ, અનુવિચારેતિ, તઞ્ચ પુરિસં ભજતિ, તેન ચ વિત્તિં આપજ્જતિ; આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનપટિસંયુત્તાય ચ પન કથાય કચ્છમાનાય ન સુસ્સૂસતિ, ન સોતં ઓદહતિ, ન અઞ્ઞા ચિત્તં ઉપટ્ઠાપેતિ, ન ચ તં પુરિસં ભજતિ, ન ચ તેન વિત્તિં આપજ્જતિ. સેય્યથાપિ, સુનક્ખત્ત, પુરિસો મનુઞ્ઞભોજનં ભુત્તાવી છડ્ડેય્ય [છદ્દેય્ય (?)]. તં કિં મઞ્ઞસિ, સુનક્ખત્ત, અપિ નુ તસ્સ પુરિસસ્સ તસ્મિં ભત્તે [વન્તે (ક. સી.), ભુત્તે (ક. સી. ક.)] પુન ભોત્તુકમ્યતા અસ્સા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘તં કિસ્સ હેતુ’’? ‘‘અદુઞ્હિ, ભન્તે, ભત્તં [વન્તં (સી.)] પટિકૂલસમ્મત’’ન્તિ. ‘‘એવમેવ ખો, સુનક્ખત્ત, નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનાધિમુત્તસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ યે આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસંયોજને સે વન્તે. સો એવમસ્સ વેદિતબ્બો – ‘આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસંયોજનેન હિ ખો વિસંયુત્તો નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનાધિમુત્તો પુરિસપુગ્ગલો’તિ.

૬૨. ‘‘ઠાનં ખો પનેતં, સુનક્ખત્ત, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચો પુરિસપુગ્ગલો સમ્મા નિબ્બાનાધિમુત્તો અસ્સ. સમ્મા નિબ્બાનાધિમુત્તસ્સ ખો, સુનક્ખત્ત, પુરિસપુગ્ગલસ્સ તપ્પતિરૂપી ચેવ કથા સણ્ઠાતિ, તદનુધમ્મઞ્ચ અનુવિતક્કેતિ, અનુવિચારેતિ, તઞ્ચ પુરિસં ભજતિ, તેન ચ વિત્તિં આપજ્જતિ; નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનપટિસંયુત્તાય ચ પન કથાય કચ્છમાનાય ન સુસ્સૂસતિ, ન સોતં ઓદહતિ, ન અઞ્ઞા ચિત્તં ઉપટ્ઠાપેતિ, ન ચ તં પુરિસં ભજતિ, ન ચ તેન વિત્તિં આપજ્જતિ. સેય્યથાપિ, સુનક્ખત્ત, તાલો મત્થકચ્છિન્નો અભબ્બો પુન વિરુળ્હિયા; એવમેવ ખો, સુનક્ખત્ત, સમ્મા નિબ્બાનાધિમુત્તસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ યે નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસંયોજને સે ઉચ્છિન્નમૂલે તાલાવત્થુકતે અનભાવંકતે [અનભાવકતે (સી. પી.), અનભાવઙ્ગતે (સ્યા. કં.)] આયતિં અનુપ્પાદધમ્મે. સો એવમસ્સ વેદિતબ્બો – ‘નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસંયોજનેન હિ ખો વિસંયુત્તો સમ્મા નિબ્બાનાધિમુત્તો પુરિસપુગ્ગલો’’’તિ.

૬૩. ‘‘ઠાનં ખો પનેતં, સુનક્ખત્ત, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવમસ્સ – ‘તણ્હા ખો સલ્લં સમણેન વુત્તં, અવિજ્જાવિસદોસો, છન્દરાગબ્યાપાદેન રુપ્પતિ. તં મે તણ્હાસલ્લં પહીનં, અપનીતો અવિજ્જાવિસદોસો, સમ્મા નિબ્બાનાધિમુત્તોહમસ્મી’તિ. એવંમાનિ [એવંમાની (સી. પી. ક.), એવમાદિ (સ્યા. કં.)] અસ્સ અતથં સમાનં [અત્થં સમાનં (સ્યા. કં. પી.), અત્થસમાનં (સી.)]. સો યાનિ સમ્મા નિબ્બાનાધિમુત્તસ્સ અસપ્પાયાનિ તાનિ અનુયુઞ્જેય્ય; અસપ્પાયં ચક્ખુના રૂપદસ્સનં અનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં સોતેન સદ્દં અનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં ઘાનેન ગન્ધં અનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં જિવ્હાય રસં અનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં કાયેન ફોટ્ઠબ્બં અનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં મનસા ધમ્મં અનુયુઞ્જેય્ય. તસ્સ અસપ્પાયં ચક્ખુના રૂપદસ્સનં અનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં સોતેન સદ્દં અનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં ઘાનેન ગન્ધં અનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં જિવ્હાય રસં અનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં કાયેન ફોટ્ઠબ્બં અનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં મનસા ધમ્મં અનુયુત્તસ્સ રાગો ચિત્તં અનુદ્ધંસેય્ય. સો રાગાનુદ્ધંસિતેન ચિત્તેન મરણં વા નિગચ્છેય્ય મરણમત્તં વા દુક્ખં.

‘‘સેય્યથાપિ, સુનક્ખત્ત, પુરિસો સલ્લેન વિદ્ધો અસ્સ સવિસેન ગાળ્હૂપલેપનેન. તસ્સ મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા ભિસક્કં સલ્લકત્તં ઉપટ્ઠાપેય્યું. તસ્સ સો ભિસક્કો સલ્લકત્તો સત્થેન વણમુખં પરિકન્તેય્ય. સત્થેન વણમુખં પરિકન્તિત્વા એસનિયા સલ્લં એસેય્ય. એસનિયા સલ્લં એસિત્વા સલ્લં અબ્બુહેય્ય, અપનેય્ય વિસદોસં સઉપાદિસેસં. સઉપાદિસેસોતિ [અનુપાદિસેસોતિ (સબ્બત્થ) અયં હિ તથાગતસ્સ વિસયો] જાનમાનો સો એવં વદેય્ય – ‘અમ્ભો પુરિસ, ઉબ્ભતં ખો તે સલ્લં, અપનીતો વિસદોસો સઉપાદિસેસો [અનુપાદિસેસો (સબ્બત્થ) અયમ્પિ તથાગતસ્સ વિસયો]. અનલઞ્ચ તે અન્તરાયાય. સપ્પાયાનિ ચેવ ભોજનાનિ ભુઞ્જેય્યાસિ, મા તે અસપ્પાયાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જતો વણો અસ્સાવી અસ્સ. કાલેન કાલઞ્ચ વણં ધોવેય્યાસિ, કાલેન કાલં વણમુખં આલિમ્પેય્યાસિ, મા તે ન કાલેન કાલં વણં ધોવતો ન કાલેન કાલં વણમુખં આલિમ્પતો પુબ્બલોહિતં વણમુખં પરિયોનન્ધિ. મા ચ વાતાતપે ચારિત્તં અનુયુઞ્જિ, મા તે વાતાતપે ચારિત્તં અનુયુત્તસ્સ રજોસૂકં વણમુખં અનુદ્ધંસેસિ. વણાનુરક્ખી ચ, અમ્ભો પુરિસ, વિહરેય્યાસિ વણસારોપી’તિ [વણસ્સારોપીતિ (ક.) વણ + સં + રોપી = વણસારોપી-ઇતિ પદવિભાગો]. તસ્સ એવમસ્સ – ‘ઉબ્ભતં ખો મે સલ્લં, અપનીતો વિસદોસો અનુપાદિસેસો. અનલઞ્ચ મે અન્તરાયાયા’તિ. સો અસપ્પાયાનિ ચેવ ભોજનાનિ ભુઞ્જેય્ય. તસ્સ અસપ્પાયાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જતો વણો અસ્સાવી અસ્સ. ન ચ કાલેન કાલં વણં ધોવેય્ય, ન ચ કાલેન કાલં વણમુખં આલિમ્પેય્ય. તસ્સ ન કાલેન કાલં વણં ધોવતો, ન કાલેન કાલં વણમુખં આલિમ્પતો પુબ્બલોહિતં વણમુખં પરિયોનન્ધેય્ય. વાતાતપે ચ ચારિત્તં અનુયુઞ્જેય્ય. તસ્સ વાતાતપે ચારિત્તં અનુયુત્તસ્સ રજોસૂકં વણમુખં અનુદ્ધંસેય્ય. ન ચ વણાનુરક્ખી વિહરેય્ય ન વણસારોપી. તસ્સ ઇમિસ્સા ચ અસપ્પાયકિરિયાય, અસુચિ વિસદોસો અપનીતો સઉપાદિસેસો તદુભયેન વણો પુથુત્તં ગચ્છેય્ય. સો પુથુત્તં ગતેન વણેન મરણં વા નિગચ્છેય્ય મરણમત્તં વા દુક્ખં.

‘‘એવમેવ ખો, સુનક્ખત્ત, ઠાનમેતં વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવમસ્સ – ‘તણ્હા ખો સલ્લં સમણેન વુત્તં, અવિજ્જાવિસદોસો છન્દરાગબ્યાપાદેન રુપ્પતિ. તં મે તણ્હાસલ્લં પહીનં, અપનીતો અવિજ્જાવિસદોસો, સમ્મા નિબ્બાનાધિમુત્તોહમસ્મી’તિ. એવંમાનિ અસ્સ અતથં સમાનં. સો યાનિ સમ્મા નિબ્બાનાધિમુત્તસ્સ અસપ્પાયાનિ તાનિ અનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં ચક્ખુના રૂપદસ્સનં અનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં સોતેન સદ્દં અનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં ઘાનેન ગન્ધં અનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં જિવ્હાય રસં અનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં કાયેન ફોટ્ઠબ્બં અનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં મનસા ધમ્મં અનુયુઞ્જેય્ય. તસ્સ અસપ્પાયં ચક્ખુના રૂપદસ્સનં અનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં સોતેન સદ્દં અનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં ઘાનેન ગન્ધં અનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં જિવ્હાય રસં અનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં કાયેન ફોટ્ઠબ્બં અનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં મનસા ધમ્મં અનુયુત્તસ્સ રાગો ચિત્તં અનુદ્ધંસેય્ય. સો રાગાનુદ્ધંસિતેન ચિત્તેન મરણં વા નિગચ્છેય્ય મરણમત્તં વા દુક્ખં. મરણઞ્હેતં, સુનક્ખત્ત, અરિયસ્સ વિનયે યો સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તતિ; મરણમત્તઞ્હેતં, સુનક્ખત્ત, દુક્ખં યં અઞ્ઞતરં સંકિલિટ્ઠં આપત્તિં આપજ્જતિ.

૬૪. ‘‘ઠાનં ખો પનેતં, સુનક્ખત્ત, વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવમસ્સ – ‘તણ્હા ખો સલ્લં સમણેન વુત્તં, અવિજ્જાવિસદોસો છન્દરાગબ્યાપાદેન રુપ્પતિ. તં મે તણ્હાસલ્લં પહીનં, અપનીતો અવિજ્જાવિસદોસો, સમ્મા નિબ્બાનાધિમુત્તોહમસ્મી’તિ. સમ્મા નિબ્બાનાધિમુત્તસ્સેવ સતો સો યાનિ સમ્મા નિબ્બાનાધિમુત્તસ્સ અસપ્પાયાનિ તાનિ નાનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં ચક્ખુના રૂપદસ્સનં નાનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં સોતેન સદ્દં નાનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં ઘાનેન ગન્ધં નાનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં જિવ્હાય રસં નાનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં કાયેન ફોટ્ઠબ્બં નાનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં મનસા ધમ્મં નાનુયુઞ્જેય્ય. તસ્સ અસપ્પાયં ચક્ખુના રૂપદસ્સનં નાનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં સોતેન સદ્દં નાનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં ઘાનેન ગન્ધં નાનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં જિવ્હાય રસં નાનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં કાયેન ફોટ્ઠબ્બં નાનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં મનસા ધમ્મં નાનુયુત્તસ્સ રાગો ચિત્તં નાનુદ્ધંસેય્ય. સો ન રાગાનુદ્ધંસિતેન ચિત્તેન નેવ મરણં વા નિગચ્છેય્ય ન મરણમત્તં વા દુક્ખં.

‘‘સેય્યથાપિ, સુનક્ખત્ત, પુરિસો સલ્લેન વિદ્ધો અસ્સ સવિસેન ગાળ્હૂપલેપનેન. તસ્સ મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા ભિસક્કં સલ્લકત્તં ઉપટ્ઠાપેય્યું. તસ્સ સો ભિસક્કો સલ્લકત્તો સત્થેન વણમુખં પરિકન્તેય્ય. સત્થેન વણમુખં પરિકન્તિત્વા એસનિયા સલ્લં એસેય્ય. એસનિયા સલ્લં એસિત્વા સલ્લં અબ્બુહેય્ય, અપનેય્ય વિસદોસં અનુપાદિસેસં. અનુપાદિસેસોતિ જાનમાનો સો એવં વદેય્ય – ‘અમ્ભો પુરિસ, ઉબ્ભતં ખો તે સલ્લં, અપનીતો વિસદોસો અનુપાદિસેસો. અનલઞ્ચ તે અન્તરાયાય. સપ્પાયાનિ ચેવ ભોજનાનિ ભુઞ્જેય્યાસિ, મા તે અસપ્પાયાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જતો વણો અસ્સાવી અસ્સ. કાલેન કાલઞ્ચ વણં ધોવેય્યાસિ, કાલેન કાલં વણમુખં આલિમ્પેય્યાસિ. મા તે ન કાલેન કાલં વણં ધોવતો ન કાલેન કાલં વણમુખં આલિમ્પતો પુબ્બલોહિતં વણમુખં પરિયોનન્ધિ. મા ચ વાતાતપે ચારિત્તં અનુયુઞ્જિ, મા તે વાતાતપે ચારિત્તં અનુયુત્તસ્સ રજોસૂકં વણમુખં અનુદ્ધંસેસિ. વણાનુરક્ખી ચ, અમ્ભો પુરિસ, વિહરેય્યાસિ વણસારોપી’તિ. તસ્સ એવમસ્સ – ‘ઉબ્ભતં ખો મે સલ્લં, અપનીતો વિસદોસો અનુપાદિસેસો. અનલઞ્ચ મે અન્તરાયાયા’તિ. સો સપ્પાયાનિ ચેવ ભોજનાનિ ભુઞ્જેય્ય. તસ્સ સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જતો વણો ન અસ્સાવી અસ્સ. કાલેન કાલઞ્ચ વણં ધોવેય્ય, કાલેન કાલં વણમુખં આલિમ્પેય્ય. તસ્સ કાલેન કાલં વણં ધોવતો કાલેન કાલં વણમુખં આલિમ્પતો ન પુબ્બલોહિતં વણમુખં પરિયોનન્ધેય્ય. ન ચ વાતાતપે ચારિત્તં અનુયુઞ્જેય્ય. તસ્સ વાતાતપે ચારિત્તં અનનુયુત્તસ્સ રજોસૂકં વણમુખં નાનુદ્ધંસેય્ય. વણાનુરક્ખી ચ વિહરેય્ય વણસારોપી. તસ્સ ઇમિસ્સા ચ સપ્પાયકિરિયાય અસુ ચ [અસુચિ (સબ્બત્થ) સોચાતિ તબ્બણ્ણના મનસિકાતબ્બા] વિસદોસો અપનીતો અનુપાદિસેસો તદુભયેન વણો વિરુહેય્ય. સો રુળ્હેન વણેન સઞ્છવિના નેવ મરણં વા નિગચ્છેય્ય ન મરણમત્તં વા દુક્ખં.

‘‘એવમેવ ખો, સુનક્ખત્ત, ઠાનમેતં વિજ્જતિ યં ઇધેકચ્ચસ્સ ભિક્ખુનો એવમસ્સ – ‘તણ્હા ખો સલ્લં સમણેન વુત્તં, અવિજ્જાવિસદોસો છન્દરાગબ્યાપાદેન રુપ્પતિ. તં મે તણ્હાસલ્લં પહીનં, અપનીતો અવિજ્જાવિસદોસો, સમ્મા નિબ્બાનાધિમુત્તોહમસ્મી’તિ. સમ્મા નિબ્બાનાધિમુત્તસ્સેવ સતો સો યાનિ સમ્મા નિબ્બાનાધિમુત્તસ્સ અસપ્પાયાનિ તાનિ નાનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં ચક્ખુના રૂપદસ્સનં નાનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં સોતેન સદ્દં નાનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં ઘાનેન ગન્ધં નાનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં જિવ્હાય રસં નાનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં કાયેન ફોટ્ઠબ્બં નાનુયુઞ્જેય્ય, અસપ્પાયં મનસા ધમ્મં નાનુયુઞ્જેય્ય. તસ્સ અસપ્પાયં ચક્ખુના રૂપદસ્સનં નાનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં સોતેન સદ્દં નાનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં ઘાનેન ગન્ધં નાનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં જિવ્હાય રસં નાનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં કાયેન ફોટ્ઠબ્બં નાનુયુત્તસ્સ, અસપ્પાયં મનસા ધમ્મં નાનુયુત્તસ્સ, રાગો ચિત્તં નાનુદ્ધંસેય્ય. સો ન રાગાનુદ્ધંસિતેન ચિત્તેન નેવ મરણં વા નિગચ્છેય્ય ન મરણમત્તં વા દુક્ખં.

૬૫. ‘‘ઉપમા ખો મે અયં, સુનક્ખત્ત, કતા અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનાય. અયંયેવેત્થ અત્થો – વણોતિ ખો, સુનક્ખત્ત, છન્નેતં અજ્ઝત્તિકાનં આયતનાનં અધિવચનં; વિસદોસોતિ ખો, સુનક્ખત્ત, અવિજ્જાયેતં અધિવચનં; સલ્લન્તિ ખો, સુનક્ખત્ત, તણ્હાયેતં અધિવચનં; એસનીતિ ખો, સુનક્ખત્ત, સતિયાયેતં અધિવચનં; સત્થન્તિ ખો, સુનક્ખત્ત, અરિયાયેતં પઞ્ઞાય અધિવચનં; ભિસક્કો સલ્લકત્તોતિ ખો, સુનક્ખત્ત, તથાગતસ્સેતં અધિવચનં અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ.

‘‘સો વત, સુનક્ખત્ત, ભિક્ખુ છસુ ફસ્સાયતનેસુ સંવુતકારી ‘ઉપધિ દુક્ખસ્સ મૂલ’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા નિરુપધિ ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો ઉપધિસ્મિં વા કાયં ઉપસંહરિસ્સતિ ચિત્તં વા ઉપ્પાદેસ્સતીતિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. સેય્યથાપિ, સુનક્ખત્ત, આપાનીયકંસો વણ્ણસમ્પન્નો ગન્ધસમ્પન્નો રસસમ્પન્નો; સો ચ ખો વિસેન સંસટ્ઠો. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય જીવિતુકામો અમરિતુકામો સુખકામો દુક્ખપટિકૂલો. તં કિં મઞ્ઞસિ, સુનક્ખત્ત, અપિ નુ સો પુરિસો અમું આપાનીયકંસં પિવેય્ય યં જઞ્ઞા – ‘ઇમાહં પિવિત્વા મરણં વા નિગચ્છામિ મરણમત્તં વા દુક્ખ’’’ન્તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘એવમેવ ખો, સુનક્ખત્ત, સો વત ભિક્ખુ છસુ ફસ્સાયતનેસુ સંવુતકારી ‘ઉપધિ દુક્ખસ્સ મૂલ’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા નિરુપધિ ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો ઉપધિસ્મિં વા કાયં ઉપસંહરિસ્સતિ ચિત્તં વા ઉપ્પાદેસ્સતીતિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. સેય્યથાપિ, સુનક્ખત્ત, આસીવિસો [આસિવિસો (ક.)] ઘોરવિસો. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય જીવિતુકામો અમરિતુકામો સુખકામો દુક્ખપટિકૂલો. તં કિં મઞ્ઞસિ, સુનક્ખત્ત, અપિ નુ સો પુરિસો અમુસ્સ આસીવિસસ્સ ઘોરવિસસ્સ હત્થં વા અઙ્ગુટ્ઠં વા દજ્જા [યુઞ્જેય્ય (ક.)] યં જઞ્ઞા – ‘ઇમિનાહં દટ્ઠો મરણં વા નિગચ્છામિ મરણમત્તં વા દુક્ખ’’’ન્તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘એવમેવ ખો, સુનક્ખત્ત, સો વત ભિક્ખુ છસુ ફસ્સાયતનેસુ સંવુતકારી ‘ઉપધિ દુક્ખસ્સ મૂલ’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા નિરુપધિ ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો ઉપધિસ્મિં વા કાયં ઉપસંહરિસ્સતિ ચિત્તં વા ઉપ્પાદેસ્સતીતિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતી’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો સુનક્ખત્તો લિચ્છવિપુત્તો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દીતિ.

સુનક્ખત્તસુત્તં નિટ્ઠિતં પઞ્ચમં.