૩. મઘદેવસુત્તં

૩૦૮. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા મિથિલાયં વિહરતિ મઘદેવઅમ્બવને [મખાદેવઅમ્બવને (સી. પી.), મગ્ઘદેવઅમ્બવને (ક.)]. અથ ખો ભગવા અઞ્ઞતરસ્મિં પદેસે સિતં પાત્વાકાસિ. અથ ખો આયસ્મતો આનન્દસ્સ એતદહોસિ – ‘‘કો નુ ખો હેતુ, કો પચ્ચયો ભગવતો સિતસ્સ પાતુકમ્માય? ન અકારણેન તથાગતા સિતં પાતુકરોન્તી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો એકંસં ચીવરં કત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, હેતુ, કો પચ્ચયો ભગવતો સિતસ્સ પાતુકમ્માય? ન અકારણેન તથાગતા સિતં પાતુકરોન્તી’’તિ. ‘‘ભૂતપુબ્બં, આનન્દ, ઇમિસ્સાયેવ મિથિલાયં રાજા અહોસિ મઘદેવો નામ ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મે ઠિતો મહારાજા; ધમ્મં ચરતિ બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમેસુ ચેવ જાનપદેસુ ચ; ઉપોસથઞ્ચ ઉપવસતિ ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં અટ્ઠમિઞ્ચ પક્ખસ્સ. અથ ખો, આનન્દ, રાજા મઘદેવો બહૂનં વસ્સાનં બહૂનં વસ્સસતાનં બહૂનં વસ્સસહસ્સાનં અચ્ચયેન કપ્પકં આમન્તેસિ – ‘યદા મે, સમ્મ કપ્પક, પસ્સેય્યાસિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ, અથ મે આરોચેય્યાસી’તિ. ‘એવં, દેવા’તિ ખો, આનન્દ, કપ્પકો રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પચ્ચસ્સોસિ. અદ્દસા ખો, આનન્દ, કપ્પકો બહૂનં વસ્સાનં બહૂનં વસ્સસતાનં બહૂનં વસ્સસહસ્સાનં અચ્ચયેન રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ. દિસ્વાન રાજાનં મઘદેવં એતદવોચ – ‘પાતુભૂતા ખો દેવસ્સ દેવદૂતા, દિસ્સન્તિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાની’તિ. ‘તેન હિ, સમ્મ કપ્પક, તાનિ પલિતાનિ સાધુકં સણ્ડાસેન ઉદ્ધરિત્વા મમ અઞ્જલિસ્મિં પતિટ્ઠાપેહી’તિ. ‘એવં, દેવા’તિ ખો, આનન્દ, કપ્પકો રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પટિસ્સુત્વા તાનિ પલિતાનિ સાધુકં સણ્ડાસેન ઉદ્ધરિત્વા રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ અઞ્જલિસ્મિં પતિટ્ઠાપેસિ.

૩૦૯. ‘‘અથ ખો, આનન્દ, રાજા મઘદેવો કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં આમન્તાપેત્વા એતદવોચ – ‘પાતુભૂતા ખો મે, તાત કુમાર, દેવદૂતા; દિસ્સન્તિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ; ભુત્તા ખો પન મે માનુસકા કામા; સમયો દિબ્બે કામે પરિયેસિતું. એહિ ત્વં, તાત કુમાર, ઇમં રજ્જં પટિપજ્જ. અહં પન કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સામિ. તેન હિ, તાત કુમાર, યદા ત્વમ્પિ પસ્સેય્યાસિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ, અથ કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં સાધુકં રજ્જે સમનુસાસિત્વા કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્યાસિ. યેન મે ઇદં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં અનુપ્પવત્તેય્યાસિ, મા ખો મે ત્વં અન્તિમપુરિસો અહોસિ. યસ્મિં ખો, તાત કુમાર, પુરિસયુગે વત્તમાને એવરૂપસ્સ કલ્યાણસ્સ વત્તસ્સ સમુચ્છેદો હોતિ સો તેસં અન્તિમપુરિસો હોતિ. તં તાહં, તાત કુમાર, એવં વદામિ – યેન મે ઇદં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં અનુપ્પવત્તેય્યાસિ, મા ખો મે ત્વં અન્તિમપુરિસો અહોસી’તિ. અથ ખો, આનન્દ, રાજા મઘદેવો કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં સાધુકં રજ્જે સમનુસાસિત્વા ઇમસ્મિંયેવ મઘદેવઅમ્બવને કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિ. સો મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહાસિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં; ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મેત્તાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન [અબ્યાપજ્ઝેન (સી. સ્યા. કં. પી.), અબ્યાપજ્જેન (ક.)] ફરિત્વા વિહાસિ. કરુણાસહગતેન ચેતસા… મુદિતાસહગતેન ચેતસા… ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહાસિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં; ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન ફરિત્વા વિહાસિ.

‘‘રાજા ખો પનાનન્દ, મઘદેવો ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ કુમારકીળિતં કીળિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ ઓપરજ્જં કારેસિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ રજ્જં કારેસિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ ઇમસ્મિંયેવ મઘદેવઅમ્બવને અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો બ્રહ્મચરિયમચરિ. સો ચત્તારો બ્રહ્મવિહારે ભાવેત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા બ્રહ્મલોકૂપગો અહોસિ.

૩૧૦. ‘‘અથ ખો રઞ્ઞો, આનન્દ, મઘદેવસ્સ પુત્તો બહૂનં વસ્સાનં બહૂનં વસ્સસતાનં બહૂનં વસ્સસહસ્સાનં અચ્ચયેન કપ્પકં આમન્તેસિ – ‘યદા મે, સમ્મ કપ્પક, પસ્સેય્યાસિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ, અથ ખો આરોચેય્યાસી’તિ. ‘એવં, દેવા’તિ ખો, આનન્દ, કપ્પકો રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસિ. અદ્દસા ખો, આનન્દ, કપ્પકો બહૂનં વસ્સાનં બહૂનં વસ્સસતાનં બહૂનં વસ્સસહસ્સાનં અચ્ચયેન રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પુત્તસ્સ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ. દિસ્વાન રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પુત્તં એતદવોચ – ‘પાતુભૂતા ખો દેવસ્સ દેવદૂતા; દિસ્સન્તિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાની’તિ. ‘તેન હિ, સમ્મ કપ્પક, તાનિ પલિતાનિ સાધુકં સણ્ડાસેન ઉદ્ધરિત્વા મમ અઞ્જલિસ્મિં પતિટ્ઠાપેહી’તિ. ‘એવં, દેવા’તિ ખો, આનન્દ, કપ્પકો રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પુત્તસ્સ પટિસ્સુત્વા તાનિ પલિતાનિ સાધુકં સણ્ડાસેન ઉદ્ધરિત્વા રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પુત્તસ્સ અઞ્જલિસ્મિં પતિટ્ઠાપેસિ.

‘‘અથ ખો, આનન્દ, રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પુત્તો કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં આમન્તાપેત્વા એતદવોચ – ‘પાતુભૂતા ખો, મે, તાત કુમાર, દેવદૂતા; દિસ્સન્તિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ; ભુત્તા ખો પન મે માનુસકા કામા; સમયો દિબ્બે કામે પરિયેસિતું. એહિ ત્વં, તાત કુમાર, ઇમં રજ્જં પટિપજ્જ. અહં પન કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સામિ. તેન હિ, તાત કુમાર, યદા ત્વમ્પિ પસ્સેય્યાસિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ, અથ કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં સાધુકં રજ્જે સમનુસાસિત્વા કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્યાસિ. યેન મે ઇદં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં અનુપ્પવત્તેય્યાસિ, મા ખો મે ત્વં અન્તિમપુરિસો અહોસિ. યસ્મિં ખો, તાત કુમાર, પુરિસયુગે વત્તમાને એવરૂપસ્સ કલ્યાણસ્સ વત્તસ્સ સમુચ્છેદો હોતિ સો તેસં અન્તિમપુરિસો હોતિ. તં તાહં, તાત કુમાર, એવં વદામિ – યેન મે ઇદં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં અનુપ્પવત્તેય્યાસિ, મા ખો મે ત્વં અન્તિમપુરિસો અહોસી’તિ. અથ ખો, આનન્દ, રઞ્ઞો મઘદેવસ્સ પુત્તો કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં સાધુકં રજ્જે સમનુસાસિત્વા ઇમસ્મિંયેવ મઘદેવઅમ્બવને કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિ. સો મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહાસિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં; ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મેત્તાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન ફરિત્વા વિહાસિ. કરુણાસહગતેન ચેતસા… મુદિતાસહગતેન ચેતસા… ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહાસિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં; ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન ફરિત્વા વિહાસિ. રઞ્ઞો ખો પનાનન્દ, મઘદેવસ્સ પુત્તો ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ કુમારકીળિતં કીળિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ ઓપરજ્જં કારેસિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ રજ્જં કારેસિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ ઇમસ્મિંયેવ મઘદેવઅમ્બવને અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો બ્રહ્મચરિયમચરિ. સો ચત્તારો બ્રહ્મવિહારે ભાવેત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા બ્રહ્મલોકૂપગો અહોસિ.

૩૧૧. ‘‘રઞ્ઞો ખો પનાનન્દ, મઘદેવસ્સ પુત્તપપુત્તકા તસ્સ પરમ્પરા ચતુરાસીતિરાજસહસ્સાનિ [ચતુરાસીતિખત્તિયસહસ્સાનિ (સી. પી.), ચતુરાસીતિસહસ્સાનિ (સ્યા. કં.)] ઇમસ્મિંયેવ મઘદેવઅમ્બવને કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિંસુ. તે મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરિંસુ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં; ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મેત્તાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન ફરિત્વા વિહરિંસુ. કરુણાસહગતેન ચેતસા… મુદિતાસહગતેન ચેતસા… ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરિંસુ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં; ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન ફરિત્વા વિહરિંસુ. ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ કુમારકીળિતં કીળિંસુ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ ઓપરજ્જં કારેસું, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ રજ્જં કારેસું, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ ઇમસ્મિંયેવ મઘદેવઅમ્બવને અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતા બ્રહ્મચરિયમચરિંસુ. તે ચત્તારો બ્રહ્મવિહારે ભાવેત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા બ્રહ્મલોકૂપગા અહેસું. નિમિ તેસં રાજા [રાજાનં (સી. પી.)] પચ્છિમકો અહોસિ ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મે ઠિતો મહારાજા; ધમ્મં ચરતિ બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમેસુ ચેવ જાનપદેસુ ચ; ઉપોસથઞ્ચ ઉપવસતિ ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં અટ્ઠમિઞ્ચ પક્ખસ્સ.

૩૧૨. ‘‘ભૂતપુબ્બં, આનન્દ, દેવાનં તાવતિંસાનં સુધમ્માયં સભાયં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘લાભા વત, ભો, વિદેહાનં, સુલદ્ધં વત, ભો, વિદેહાનં, યેસં નિમિ રાજા ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મે ઠિતો મહારાજા; ધમ્મં ચરતિ બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમેસુ ચેવ જાનપદેસુ ચ; ઉપોસથઞ્ચ ઉપવસતિ ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં અટ્ઠમિઞ્ચ પક્ખસ્સા’તિ. અથ ખો, આનન્દ, સક્કો દેવાનમિન્દો દેવે તાવતિંસે આમન્તેસિ – ‘ઇચ્છેય્યાથ નો તુમ્હે, મારિસા, નિમિં રાજાનં દટ્ઠુ’ન્તિ? ‘ઇચ્છામ મયં, મારિસ, નિમિં રાજાનં દટ્ઠુ’ન્તિ. તેન ખો પન, આનન્દ, સમયેન નિમિ રાજા તદહુપોસથે પન્નરસે સીસંન્હાતો [સસીસં નહાતો (સી.), સીસન્હાતો (સ્યા. કં.)] ઉપોસથિકો ઉપરિપાસાદવરગતો નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો, આનન્દ, સક્કો દેવાનમિન્દો – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવ – દેવેસુ તાવતિંસેસુ અન્તરહિતો નિમિસ્સ રઞ્ઞો પમુખે પાતુરહોસિ. અથ ખો, આનન્દ, સક્કો દેવાનમિન્દો નિમિં રાજાનં એતદવોચ – ‘લાભા તે, મહારાજ, સુલદ્ધં તે, મહારાજ. દેવા, મહારાજ, તાવતિંસા સુધમ્માયં સભાયં કિત્તયમાનરૂપા સન્નિસિન્ના – ‘‘લાભા વત, ભો, વિદેહાનં, સુલદ્ધં વત, ભો, વિદેહાનં, યેસં નિમિ રાજા ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મે ઠિતો મહારાજા; ધમ્મં ચરતિ બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમેસુ ચેવ જાનપદેસુ ચ; ઉપોસથઞ્ચ ઉપવસતિ ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં અટ્ઠમિઞ્ચ પક્ખસ્સા’’તિ. દેવા તે, મહારાજ, તાવતિંસા દસ્સનકામા. તસ્સ તે અહં, મહારાજ, સહસ્સયુત્તં આજઞ્ઞરથં પહિણિસ્સામિ; અભિરુહેય્યાસિ, મહારાજ, દિબ્બં યાનં અવિકમ્પમાનો’તિ. અધિવાસેસિ ખો, આનન્દ, નિમિ રાજા તુણ્હીભાવેન.

૩૧૩. ‘‘અથ ખો, આનન્દ, સક્કો દેવાનમિન્દો નિમિસ્સ રઞ્ઞો અધિવાસનં વિદિત્વા – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવ – નિમિસ્સ રઞ્ઞો પમુખે અન્તરહિતો દેવેસુ તાવતિંસેસુ પાતુરહોસિ. અથ ખો, આનન્દ, સક્કો દેવાનમિન્દો માતલિં સઙ્ગાહકં આમન્તેસિ – ‘એહિ ત્વં, સમ્મ માતલિ, સહસ્સયુત્તં આજઞ્ઞરથં યોજેત્વા નિમિં રાજાનં ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદેહિ – અયં તે, મહારાજ, સહસ્સયુત્તો આજઞ્ઞરથો સક્કેન દેવાનમિન્દેન પેસિતો; અભિરુહેય્યાસિ, મહારાજ, દિબ્બં યાનં અવિકમ્પમાનો’તિ. ‘એવં, ભદ્દન્તવા’તિ ખો, આનન્દ, માતલિ સઙ્ગાહકો સક્કસ્સ દેવાનમિન્દસ્સ પટિસ્સુત્વા સહસ્સયુત્તં આજઞ્ઞરથં યોજેત્વા નિમિં રાજાનં ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચ – ‘અયં તે, મહારાજ, સહસ્સયુત્તો આજઞ્ઞરથો સક્કેન દેવાનમિન્દેન પેસિતો; અભિરુહ, મહારાજ, દિબ્બં યાનં અવિકમ્પમાનો. અપિ ચ, મહારાજ, કતમેન તં નેમિ, યેન વા પાપકમ્મા પાપકાનં કમ્માનં વિપાકં પટિસંવેદેન્તિ, યેન વા કલ્યાણકમ્મા કલ્યાણકમ્માનં વિપાકં પટિસંવેદેન્તી’તિ? ‘ઉભયેનેવ મં, માતલિ, નેહી’તિ. સમ્પવેસેસિ [સમ્પાપેસિ (સી. પી.)] ખો, આનન્દ, માતલિ, સઙ્ગાહકો નિમિં રાજાનં સુધમ્મં સભં. અદ્દસા ખો, આનન્દ, સક્કો દેવાનમિન્દો નિમિં રાજાનં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન નિમિં રાજાનં એતદવોચ – ‘એહિ ખો, મહારાજ. સ્વાગતં, મહારાજ. દેવા તે દસ્સનકામા, મહારાજ, તાવતિંસા સુધમ્માયં સભાયં કિત્તયમાનરૂપા સન્નિસિન્ના – ‘‘લાભા વત, ભો, વિદેહાનં, સુલદ્ધં વત, ભો, વિદેહાનં, યેસં નિમિ રાજા ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મે ઠિતો મહારાજા; ધમ્મં ચરતિ બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમેસુ ચેવ જાનપદેસુ ચ; ઉપોસથઞ્ચ ઉપવસતિ ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં અટ્ઠમિઞ્ચ પક્ખસ્સા’’તિ. દેવા તે, મહારાજ, તાવતિંસા દસ્સનકામા. અભિરમ, મહારાજ, દેવેસુ દેવાનુભાવેના’તિ. ‘અલં, મારિસ, તત્થેવ મં મિથિલં પટિનેતુ. તથાહં ધમ્મં ચરિસ્સામિ બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમેસુ ચેવ જાનપદેસુ ચ; ઉપોસથઞ્ચ ઉપવસામિ ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં અટ્ઠમિઞ્ચ પક્ખસ્સા’તિ.

૩૧૪. ‘‘અથ ખો, આનન્દ, સક્કો દેવાનમિન્દો માતલિં સઙ્ગાહકં આમન્તેસિ – ‘એહિ ત્વં, સમ્મ માતલિ, સહસ્સયુત્તં આજઞ્ઞરથં યોજેત્વા નિમિં રાજાનં તત્થેવ મિથિલં પટિનેહી’તિ. ‘એવં, ભદ્દન્તવા’તિ ખો, આનન્દ, માતલિ સઙ્ગાહકો સક્કસ્સ દેવાનમિન્દસ્સ પટિસ્સુત્વા સહસ્સયુત્તં આજઞ્ઞરથં યોજેત્વા નિમિં રાજાનં તત્થેવ મિથિલં પટિનેસિ. તત્ર સુદં, આનન્દ, નિમિ રાજા ધમ્મં ચરતિ બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમેસુ ચેવ જાનપદેસુ ચ, ઉપોસથઞ્ચ ઉપવસતિ ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં અટ્ઠમિઞ્ચ પક્ખસ્સાતિ. અથ ખો, આનન્દ, નિમિ રાજા બહૂનં વસ્સાનં બહૂનં વસ્સસતાનં બહૂનં વસ્સસહસ્સાનં અચ્ચયેન કપ્પકં આમન્તેસિ – ‘યદા મે, સમ્મ કપ્પક, પસ્સેય્યાસિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ, અથ મે આરોચેય્યાસી’તિ. ‘એવં, દેવા’તિ ખો, આનન્દ, કપ્પકો નિમિસ્સ રઞ્ઞો પચ્ચસ્સોસિ. અદ્દસા ખો, આનન્દ, કપ્પકો બહૂનં વસ્સાનં બહૂનં વસ્સસતાનં બહૂનં વસ્સસહસ્સાનં અચ્ચયેન નિમિસ્સ રઞ્ઞો સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ. દિસ્વાન નિમિં રાજાનં એતદવોચ – ‘પાતુભૂતા ખો દેવસ્સ દેવદૂતા; દિસ્સન્તિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાની’તિ. ‘તેન હિ, સમ્મ કપ્પક, તાનિ પલિતાનિ સાધુકં સણ્ડાસેન ઉદ્ધરિત્વા મમ અઞ્જલિસ્મિં પતિટ્ઠાપેહી’તિ. ‘એવં, દેવા’તિ ખો, આનન્દ, કપ્પકો નિમિસ્સ રઞ્ઞો પટિસ્સુત્વા તાનિ પલિતાનિ સાધુકં સણ્ડાસેન ઉદ્ધરિત્વા નિમિસ્સ રઞ્ઞો અઞ્જલિસ્મિં પતિટ્ઠાપેસિ. અથ ખો, આનન્દ, નિમિ રાજા કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં આમન્તાપેત્વા એતદવોચ – ‘પાતુભૂતા ખો મે, તાત કુમાર, દેવદૂતા; દિસ્સન્તિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ; ભુત્તા ખો પન મે માનુસકા કામા; સમયો દિબ્બે કામે પરિયેસિતું. એહિ ત્વં, તાત કુમાર, ઇમં રજ્જં પટિપજ્જ. અહં પન કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સામિ. તેન હિ, તાત કુમાર, યદા ત્વમ્પિ પસ્સેય્યાસિ સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ, અથ કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં સાધુકં રજ્જે સમનુસાસિત્વા કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્યાસિ. યેન મે ઇદં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં અનુપ્પવત્તેય્યાસિ, મા ખો મે ત્વં અન્તિમપુરિસો અહોસિ. યસ્મિં ખો, તાત કુમાર, પુરિસયુગે વત્તમાને એવરૂપસ્સ કલ્યાણસ્સ વત્તસ્સ સમુચ્છેદો હોતિ સો તેસં અન્તિમપુરિસો હોતિ. તં તાહં, તાત કુમાર, એવં વદામિ – ‘યેન મે ઇદં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં અનુપ્પવત્તેય્યાસિ, મા ખો મે ત્વં અન્તિમપુરિસો અહોસી’તિ.

૩૧૫. ‘‘અથ ખો, આનન્દ, નિમિ રાજા કપ્પકસ્સ ગામવરં દત્વા જેટ્ઠપુત્તં કુમારં સાધુકં રજ્જે સમનુસાસિત્વા ઇમસ્મિંયેવ મઘદેવઅમ્બવને કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિ. સો મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહાસિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં; ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મેત્તાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન ફરિત્વા વિહાસિ. કરુણાસહગતેન ચેતસા… મુદિતાસહગતેન ચેતસા… ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહાસિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં; ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન ફરિત્વા વિહાસિ. નિમિ ખો, પનાનન્દ, રાજા ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ કુમારકીળિતં કીળિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ ઓપરજ્જં કારેસિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ રજ્જં કારેસિ, ચતુરાસીતિવસ્સસહસ્સાનિ ઇમસ્મિંયેવ મઘદેવઅમ્બવને અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો બ્રહ્મચરિયમચરિ. સો ચત્તારો બ્રહ્મવિહારે ભાવેત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા બ્રહ્મલોકૂપગો અહોસિ. નિમિસ્સ ખો પનાનનન્દ, રઞ્ઞો કળારજનકો નામ પુત્તો અહોસિ. ન સો અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિ. સો તં કલ્યાણં વત્તં સમુચ્છિન્દિ. સો તેસં અન્તિમપુરિસો અહોસિ.

૩૧૬. ‘‘સિયા ખો પન તે, આનન્દ, એવમસ્સ – ‘અઞ્ઞો નૂન તેન સમયેન રાજા મઘદેવો અહોસિ, યેન તં કલ્યાણં વત્તં નિહિત’ન્તિ [યો તં કલ્યાણં વત્તં નિહિનીતિ (સી.)]. ન ખો પનેતં, આનન્દ, એવં દટ્ઠબ્બં. અહં તેન સમયેન રાજા મઘદેવો અહોસિં. (અહં તં કલ્યાણં વત્તં નિહિનિં,) [( ) નત્થિ (ક.)] મયા તં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં; પચ્છિમા જનતા અનુપ્પવત્તેસિ. તં ખો પનાનન્દ, કલ્યાણં વત્તં ન નિબ્બિદાય ન વિરાગાય ન નિરોધાય ન ઉપસમાય ન અભિઞ્ઞાય ન સમ્બોધાય ન નિબ્બાનાય સંવત્તતિ, યાવદેવ બ્રહ્મલોકૂપપત્તિયા. ઇદં ખો પનાનન્દ, એતરહિ મયા કલ્યાણં વત્તં નિહિતં એકન્તનિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ. કતમઞ્ચાનન્દ, એતરહિ મયા કલ્યાણં વત્તં નિહિતં એકન્તનિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ? અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ, સમ્માસઙ્કપ્પો, સમ્માવાચા, સમ્માકમ્મન્તો, સમ્માઆજીવો, સમ્માવાયામો, સમ્માસતિ, સમ્માસમાધિ. ઇદં ખો, આનન્દ, એતરહિ મયા કલ્યાણં વત્તં નિહિતં એકન્તનિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ. તં વો અહં, આનન્દ, એવં વદામિ – ‘યેન મે ઇદં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં અનુપ્પવત્તેય્યાથ, મા ખો મે તુમ્હે અન્તિમપુરિસા અહુવત્થ’. યસ્મિં ખો, આનન્દ, પુરિસયુગે વત્તમાને એવરૂપસ્સ કલ્યાણસ્સ વત્તસ્સ સમુચ્છેદો હોતિ સો તેસં અન્તિમપુરિસો હોતિ. તં વો અહં, આનન્દ, એવં વદામિ – ‘યેન મે ઇદં કલ્યાણં વત્તં નિહિતં અનુપ્પવત્તેય્યાથ, મા ખો મે તુમ્હે અન્તિમપુરિસા અહુવત્થા’’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દીતિ.

મઘદેવસુત્તં નિટ્ઠિતં તતિયં.