૫. માગણ્ડિયસુત્તં

૨૦૭. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા કુરૂસુ વિહરતિ કમ્માસધમ્મં નામ કુરૂનં નિગમો, ભારદ્વાજગોત્તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ અગ્યાગારે તિણસન્થારકે [તિણસન્થરકે (સી. સ્યા. કં. પી.)]. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય કમ્માસધમ્મં પિણ્ડાય પાવિસિ. કમ્માસધમ્મં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો યેન અઞ્ઞતરો વનસણ્ડો તેનુપસઙ્કમિ દિવાવિહારાય. તં વનસણ્ડં અજ્ઝોગાહેત્વા અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે દિવાવિહારં નિસીદિ. અથ ખો માગણ્ડિયો [માગન્દિયો (સી. પી.)] પરિબ્બાજકો જઙ્ઘાવિહારં અનુચઙ્કમમાનો અનુવિચરમાનો યેન ભારદ્વાજગોત્તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ અગ્યાગારં તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો માગણ્ડિયો પરિબ્બાજકો ભારદ્વાજગોત્તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ અગ્યાગારે તિણસન્થારકં પઞ્ઞત્તં. દિસ્વાન ભારદ્વાજગોત્તં બ્રાહ્મણં એતદવોચ – ‘‘કસ્સ ન્વયં ભોતો ભારદ્વાજસ્સ અગ્યાગારે તિણસન્થારકો પઞ્ઞત્તો, સમણસેય્યાનુરૂપં [સમણસેય્યારૂપં (સી. પી.)] મઞ્ઞે’’તિ? ‘‘અત્થિ, ભો માગણ્ડિય, સમણો ગોતમો સક્યપુત્તો સક્યકુલા પબ્બજિતો. તં ખો પન ભવન્તં ગોતમં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. તસ્સેસા ભોતો ગોતમસ્સ સેય્યા પઞ્ઞત્તા’’તિ. ‘‘દુદ્દિટ્ઠં વત, ભો ભારદ્વાજ, અદ્દસામ; દુદ્દિટ્ઠં વત, ભો ભારદ્વાજ, અદ્દસામ! યે મયં તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ ભૂનહુનો [ભૂનહનસ્સ (સ્યા. કં.)] સેય્યં અદ્દસામા’’તિ. ‘‘રક્ખસ્સેતં, માગણ્ડિય, વાચં; રક્ખસ્સેતં, માગણ્ડિય, વાચં. બહૂ હિ તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ ખત્તિયપણ્ડિતાપિ બ્રાહ્મણપણ્ડિતાપિ ગહપતિપણ્ડિતાપિ સમણપણ્ડિતાપિ અભિપ્પસન્ના વિનીતા અરિયે ઞાયે ધમ્મે કુસલે’’તિ. ‘‘સમ્મુખા ચેપિ મયં, ભો ભારદ્વાજ, તં ભવન્તં ગોતમં પસ્સેય્યામ, સમ્મુખાપિ નં વદેય્યામ – ‘ભૂનહુ [ભૂનહનો (સ્યા. કં.)] સમણો ગોતમો’તિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હિ નો સુત્તે ઓચરતી’’તિ. ‘‘સચે તં ભોતો માગણ્ડિયસ્સ અગરુ આરોચેય્યામિ તં [આરોચેય્યમેતં (સી. પી.), આરોચેસ્સામિ તસ્સ (સ્યા. કં.)] સમણસ્સ ગોતમસ્સા’’તિ. ‘‘અપ્પોસ્સુક્કો ભવં ભારદ્વાજો વુત્તોવ નં વદેય્યા’’તિ.

૨૦૮. અસ્સોસિ ખો ભગવા દિબ્બાય સોતધાતુયા વિસુદ્ધાય અતિક્કન્તમાનુસિકાય ભારદ્વાજગોત્તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ માગણ્ડિયેન પરિબ્બાજકેન સદ્ધિં ઇમં કથાસલ્લાપં. અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન ભારદ્વાજગોત્તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ અગ્યાગારં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા નિસીદિ ભગવા પઞ્ઞત્તે તિણસન્થારકે. અથ ખો ભારદ્વાજગોત્તો બ્રાહ્મણો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો ભારદ્વાજગોત્તં બ્રાહ્મણં ભગવા એતદવોચ – ‘‘અહુ પન તે, ભારદ્વાજ, માગણ્ડિયેન પરિબ્બાજકેન સદ્ધિં ઇમંયેવ તિણસન્થારકં આરબ્ભ કોચિદેવ કથાસલ્લાપો’’તિ? એવં વુત્તે, ભારદ્વાજગોત્તો બ્રાહ્મણો સંવિગ્ગો લોમહટ્ઠજાતો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘એતદેવ ખો પન મયં ભોતો ગોતમસ્સ આરોચેતુકામા. અથ ચ પન ભવં ગોતમો અનક્ખાતંયેવ અક્ખાસી’’તિ. અયઞ્ચ હિ [અયઞ્ચ હિદં (સી. સ્યા. કં. પી.)] ભગવતો ભારદ્વાજગોત્તેન બ્રાહ્મણેન સદ્ધિં અન્તરાકથા વિપ્પકતા હોતિ. અથ ખો માગણ્ડિયો પરિબ્બાજકો જઙ્ઘાવિહારં અનુચઙ્કમમાનો અનુવિચરમાનો યેન ભારદ્વાજગોત્તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ અગ્યાગારં યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો માગણ્ડિયં પરિબ્બાજકં ભગવા એતદવોચ –

૨૦૯. ‘‘ચક્ખું ખો, માગણ્ડિય, રૂપારામં રૂપરતં રૂપસમ્મુદિતં. તં તથાગતસ્સ દન્તં ગુત્તં રક્ખિતં સંવુતં, તસ્સ ચ સંવરાય ધમ્મં દેસેતિ. ઇદં નુ તે એતં, માગણ્ડિય, સન્ધાય ભાસિતં – ‘ભૂનહુ સમણો ગોતમો’’’તિ? ‘‘એતદેવ ખો પન મે, ભો ગોતમ, સન્ધાય ભાસિતં – ‘ભૂનહુ સમણો ગોતમો’તિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હિ નો સુત્તે ઓચરતી’’તિ. ‘‘સોતં ખો, માગણ્ડિય, સદ્દારામં…પે… ઘાનં ખો, માગણ્ડિય ગન્ધારામં… જિવ્હા ખો, માગણ્ડિય, રસારામા રસરતા રસસમ્મુદિતા. સા તથાગતસ્સ દન્તા ગુત્તા રક્ખિતા સંવુતા, તસ્સા ચ સંવરાય ધમ્મં દેસેતિ. ઇદં નુ તે એતં, માગણ્ડિય, સન્ધાય ભાસિતં – ‘ભૂનહુ સમણો ગોતમો’’’તિ? ‘‘એતદેવ ખો પન મે, ભો ગોતમ, સન્ધાય ભાસિતં – ‘ભૂનહુ સમણો ગોતમો’તિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હિ નો સુત્તે ઓચરતી’’તિ. ‘‘કાયો ખો, માગણ્ડિય, ફોટ્ઠબ્બારામો ફોટ્ઠબ્બરતો…પે… મનો ખો, માગણ્ડિય, ધમ્મારામો ધમ્મરતો ધમ્મસમ્મુદિતો. સો તથાગતસ્સ દન્તો ગુત્તો રક્ખિતો સંવુતો, તસ્સ ચ સંવરાય ધમ્મં દેસેતિ. ઇદં નુ તે એતં, માગણ્ડિય, સન્ધાય ભાસિતં – ‘ભૂનહુ સમણો ગોતમો’’’તિ? ‘‘એતદેવ ખો પન મે, ભો ગોતમ, સન્ધાય ભાસિતં – ‘ભૂનહુ સમણો ગોતમો’તિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હિ નો સુત્તે ઓચરતી’’તિ.

૨૧૦. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, માગણ્ડિય – ‘ઇધેકચ્ચો ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યેહિ રૂપેહિ પરિચારિતપુબ્બો અસ્સ ઇટ્ઠેહિ કન્તેહિ મનાપેહિ પિયરૂપેહિ કામૂપસંહિતેહિ રજનીયેહિ, સો અપરેન સમયેન રૂપાનંયેવ સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા રૂપતણ્હં પહાય રૂપપરિળાહં પટિવિનોદેત્વા વિગતપિપાસો અજ્ઝત્તં વૂપસન્તચિત્તો વિહરેય્ય. ઇમસ્સ પન તે, માગણ્ડિય, કિમસ્સ વચનીય’’’ન્તિ? ‘‘ન કિઞ્ચિ, ભો ગોતમ’’. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, માગણ્ડિય – ‘ઇધેકચ્ચો સોતવિઞ્ઞેય્યેહિ સદ્દેહિ…પે… ઘાનવિઞ્ઞેય્યેહિ ગન્ધેહિ… જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યેહિ રસેહિ… કાયવિઞ્ઞેય્યેહિ ફોટ્ઠબ્બેહિ પરિચારિતપુબ્બો અસ્સ ઇટ્ઠેહિ કન્તેહિ મનાપેહિ પિયરૂપેહિ કામૂપસંહિતેહિ રજનીયેહિ, સો અપરેન સમયેન ફોટ્ઠબ્બાનંયેવ સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા ફોટ્ઠબ્બતણ્હં પહાય ફોટ્ઠબ્બપરિળાહં પટિવિનોદેત્વા વિગતપિપાસો અજ્ઝત્તં વૂપસન્તચિત્તો વિહરેય્ય. ઇમસ્સ પન તે, માગણ્ડિય, કિમસ્સ વચનીય’’’ન્તિ? ‘‘ન કિઞ્ચિ, ભો ગોતમ’’.

૨૧૧. ‘‘અહં ખો પન, માગણ્ડિય, પુબ્બે અગારિયભૂતો સમાનો પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતો સમઙ્ગીભૂતો પરિચારેસિં ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યેહિ રૂપેહિ ઇટ્ઠેહિ કન્તેહિ મનાપેહિ પિયરૂપેહિ કામૂપસંહિતેહિ રજનીયેહિ, સોતવિઞ્ઞેય્યેહિ સદ્દેહિ…પે… ઘાનવિઞ્ઞેય્યેહિ ગન્ધેહિ… જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યેહિ રસેહિ… કાયવિઞ્ઞેય્યેહિ ફોટ્ઠબ્બેહિ ઇટ્ઠેહિ કન્તેહિ મનાપેહિ પિયરૂપેહિ કામૂપસંહિતેહિ રજનીયેહિ. તસ્સ મય્હં, માગણ્ડિય, તયો પાસાદા અહેસું – એકો વસ્સિકો, એકો હેમન્તિકો, એકો ગિમ્હિકો. સો ખો અહં, માગણ્ડિય, વસ્સિકે પાસાદે વસ્સિકે ચત્તારો [વસ્સિકે પાસાદે ચત્તારો (સ્યા. કં.)] માસે નિપ્પુરિસેહિ તૂરિયેહિ [તુરિયેહિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] પરિચારયમાનો [પરિચારિયમાનો (સબ્બત્થ)] ન હેટ્ઠાપાસાદં ઓરોહામિ. સો અપરેન સમયેન કામાનંયેવ સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા કામતણ્હં પહાય કામપરિળાહં પટિવિનોદેત્વા વિગતપિપાસો અજ્ઝત્તં વૂપસન્તચિત્તો વિહરામિ. સો અઞ્ઞે સત્તે પસ્સામિ કામેસુ અવીતરાગે કામતણ્હાહિ ખજ્જમાને કામપરિળાહેન પરિડય્હમાને કામે પટિસેવન્તે. સો તેસં ન પિહેમિ, ન તત્થ અભિરમામિ. તં કિસ્સ હેતુ? યાહયં, માગણ્ડિય, રતિ, અઞ્ઞત્રેવ કામેહિ અઞ્ઞત્ર અકુસલેહિ ધમ્મેહિ – અપિ દિબ્બં સુખં સમધિગય્હ તિટ્ઠતિ – તાય રતિયા રમમાનો હીનસ્સ ન પિહેમિ, ન તત્થ અભિરમામિ.

૨૧૨. ‘‘સેય્યથાપિ, માગણ્ડિય, ગહપતિ વા ગહપતિપુત્તો વા અડ્ઢો મહદ્ધનો મહાભોગો પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતો સમઙ્ગીભૂતો પરિચારેય્ય ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યેહિ રૂપેહિ…પે… ફોટ્ઠબ્બેહિ ઇટ્ઠેહિ કન્તેહિ મનાપેહિ પિયરૂપેહિ કામૂપસંહિતેહિ રજનીયેહિ. સો કાયેન સુચરિતં ચરિત્વા વાચાય સુચરિતં ચરિત્વા મનસા સુચરિતં ચરિત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જેય્ય દેવાનં તાવતિંસાનં સહબ્યતં. સો તત્થ નન્દને વને અચ્છરાસઙ્ઘપરિવુતો દિબ્બેહિ પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતો સમઙ્ગીભૂતો પરિચારેય્ય. સો પસ્સેય્ય ગહપતિં વા ગહપતિપુત્તં વા પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતં સમઙ્ગીભૂતં પરિચારયમાનં.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, માગણ્ડિય, અપિ નુ સો દેવપુત્તો નન્દને વને અચ્છરાસઙ્ઘપરિવુતો દિબ્બેહિ પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતો સમઙ્ગીભૂતો પરિચારયમાનો અમુસ્સ ગહપતિસ્સ વા ગહપતિપુત્તસ્સ વા પિહેય્ય, માનુસકાનં વા પઞ્ચન્નં કામગુણાનં માનુસકેહિ વા કામેહિ આવટ્ટેય્યા’’તિ? ‘‘નો હિદં, ભો ગોતમ’’. તં કિસ્સ હેતુ? માનુસકેહિ, ભો ગોતમ, કામેહિ દિબ્બકામા અભિક્કન્તતરા ચ પણીતતરા ચા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો અહં, માગણ્ડિય, પુબ્બે અગારિયભૂતો સમાનો પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતો સમઙ્ગીભૂતો પરિચારેસિં ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યેહિ રૂપેહિ ઇટ્ઠેહિ કન્તેહિ મનાપેહિ પિયરૂપેહિ કામૂપસંહિતેહિ રજનીયેહિ, સોતવિઞ્ઞેય્યેહિ સદ્દેહિ…પે… ઘાનવિઞ્ઞેય્યેહિ ગન્ધેહિ… જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યેહિ રસેહિ… કાયવિઞ્ઞેય્યેહિ ફોટ્ઠબ્બેહિ ઇટ્ઠેહિ કન્તેહિ મનાપેહિ પિયરૂપેહિ કામૂપસંહિતેહિ રજનીયેહિ. સો અપરેન સમયેન કામાનંયેવ સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા કામતણ્હં પહાય કામપરિળાહં પટિવિનોદેત્વા વિગતપિપાસો અજ્ઝત્તં વૂપસન્તચિત્તો વિહરામિ. સો અઞ્ઞે સત્તે પસ્સામિ કામેસુ અવીતરાગે કામતણ્હાહિ ખજ્જમાને કામપરિળાહેન પરિડય્હમાને કામે પટિસેવન્તે, સો તેસં ન પિહેમિ, ન તત્થ અભિરમામિ. તં કિસ્સ હેતુ? યાહયં, માગણ્ડિય, રતિ અઞ્ઞત્રેવ કામેહિ અઞ્ઞત્ર અકુસલેહિ ધમ્મેહિ – અપિ દિબ્બં સુખં સમધિગય્હ તિટ્ઠતિ – તાય રતિયા રમમાનો હીનસ્સ ન પિહેમિ, ન તત્થ અભિરમામિ.

૨૧૩. ‘‘સેય્યથાપિ, માગણ્ડિય, કુટ્ઠી પુરિસો અરુગત્તો પક્કગત્તો કિમીહિ ખજ્જમાનો નખેહિ વણમુખાનિ વિપ્પતચ્છમાનો અઙ્ગારકાસુયા કાયં પરિતાપેય્ય. તસ્સ મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા ભિસક્કં સલ્લકત્તં ઉપટ્ઠાપેય્યું. તસ્સ સો ભિસક્કો સલ્લકત્તો ભેસજ્જં કરેય્ય. સો તં ભેસજ્જં આગમ્મ કુટ્ઠેહિ પરિમુચ્ચેય્ય, અરોગો અસ્સ સુખી સેરી સયંવસી યેન કામં ગમો. સો અઞ્ઞં કુટ્ઠિં પુરિસં પસ્સેય્ય અરુગત્તં પક્કગત્તં કિમીહિ ખજ્જમાનં નખેહિ વણમુખાનિ વિપ્પતચ્છમાનં અઙ્ગારકાસુયા કાયં પરિતાપેન્તં.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, માગણ્ડિય, અપિ નુ સો પુરિસો અમુસ્સ કુટ્ઠિસ્સ પુરિસસ્સ પિહેય્ય અઙ્ગારકાસુયા વા ભેસજ્જં પટિસેવનાય વા’’તિ? ‘‘નો હિદં, ભો ગોતમ. તં કિસ્સ હેતુ? રોગે હિ, ભો ગોતમ, સતિ ભેસજ્જેન કરણીયં હોતિ, રોગે અસતિ ન ભેસજ્જેન કરણીયં હોતી’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો અહં, માગણ્ડિય, પુબ્બે અગારિયભૂતો સમાનો પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતો સમઙ્ગીભૂતો પરિચારેસિં, ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યેહિ રૂપેહિ ઇટ્ઠેહિ કન્તેહિ મનાપેહિ પિયરૂપેહિ કામૂપસંહિતેહિ રજનીયેહિ, સોતવિઞ્ઞેય્યેહિ સદ્દેહિ…પે… ઘાનવિઞ્ઞેય્યેહિ ગન્ધેહિ… જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યેહિ રસેહિ… કાયવિઞ્ઞેય્યેહિ ફોટ્ઠબ્બેહિ ઇટ્ઠેહિ કન્તેહિ મનાપેહિ પિયરૂપેહિ કામૂપસંહિતેહિ રજનીયેહિ. સો અપરેન સમયેન કામાનંયેવ સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા કામતણ્હં પહાય કામપરિળાહં પટિવિનોદેત્વા વિગતપિપાસો અજ્ઝત્તં વૂપસન્તચિત્તો વિહરામિ. સો અઞ્ઞે સત્તે પસ્સામિ કામેસુ અવીતરાગે કામતણ્હાહિ ખજ્જમાને કામપરિળાહેન પરિડય્હમાને કામે પટિસેવન્તે. સો તેસં ન પિહેમિ, ન તત્થ અભિરમામિ. તં કિસ્સ હેતુ? યાહયં, માગણ્ડિય, રતિ, અઞ્ઞત્રેવ કામેહિ અઞ્ઞત્ર અકુસલેહિ ધમ્મેહિ – અપિ દિબ્બં સુખં સમધિગય્હ તિટ્ઠતિ – તાય રતિયા રમમાનો હીનસ્સ ન પિહેમિ, ન તત્થ અભિરમામિ.

૨૧૪. ‘‘સેય્યથાપિ, માગણ્ડિય, કુટ્ઠી પુરિસો અરુગત્તો પક્કગત્તો કિમીહિ ખજ્જમાનો નખેહિ વણમુખાનિ વિપ્પતચ્છમાનો અઙ્ગારકાસુયા કાયં પરિતાપેય્ય. તસ્સ મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા ભિસક્કં સલ્લકત્તં ઉપટ્ઠાપેય્યું. તસ્સ સો ભિસક્કો સલ્લકત્તો ભેસજ્જં કરેય્ય. સો તં ભેસજ્જં આગમ્મ કુટ્ઠેહિ પરિમુચ્ચેય્ય, અરોગો અસ્સ સુખી સેરી સયંવસી યેન કામં ગમો. તમેનં દ્વે બલવન્તો પુરિસા નાનાબાહાસુ ગહેત્વા અઙ્ગારકાસું ઉપકડ્ઢેય્યું.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, માગણ્ડિય, અપિ નુ સો પુરિસો ઇતિ ચિતિચેવ કાયં સન્નામેય્યા’’તિ? ‘‘એવં, ભો ગોતમ’’. ‘‘તં કિસ્સ હેતુ’’? ‘‘અસુ હિ, ભો ગોતમ, અગ્ગિ દુક્ખસમ્ફસ્સો ચેવ મહાભિતાપો ચ મહાપરિળાહો ચા’’તિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, માગણ્ડિય, ઇદાનેવ નુ ખો સો અગ્ગિ દુક્ખસમ્ફસ્સો ચેવ મહાભિતાપો ચ મહાપરિળાહો ચ ઉદાહુ પુબ્બેપિ સો અગ્ગિ દુક્ખસમ્ફસ્સો ચેવ મહાભિતાપો ચ મહાપરિળાહો ચા’’તિ? ‘‘ઇદાનિ ચેવ, ભો ગોતમ, સો અગ્ગિ દુક્ખસમ્ફસ્સો ચેવ મહાભિતાપો ચ મહાપરિળાહો ચ, પુબ્બેપિ સો અગ્ગિ દુક્ખસમ્ફસ્સો ચેવ મહાભિતાપો ચ મહાપરિળાહો ચ. અસુ ચ [અસુ હિ ચ (સી. પી.)], ભો ગોતમ, કુટ્ઠી પુરિસો અરુગત્તો પક્કગત્તો કિમીહિ ખજ્જમાનો નખેહિ વણમુખાનિ વિપ્પતચ્છમાનો ઉપહતિન્દ્રિયો દુક્ખસમ્ફસ્સેયેવ અગ્ગિસ્મિં સુખમિતિ વિપરીતસઞ્ઞં પચ્ચલત્થા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, માગણ્ડિય, અતીતમ્પિ અદ્ધાનં કામા દુક્ખસમ્ફસ્સા ચેવ મહાભિતાપા ચ મહાપરિળાહા ચ, અનાગતમ્પિ અદ્ધાનં કામા દુક્ખસમ્ફસ્સા ચેવ મહાભિતાપા ચ મહાપરિળાહા ચ, એતરહિપિ પચ્ચુપ્પન્નં અદ્ધાનં કામા દુક્ખસમ્ફસ્સા ચેવ મહાભિતાપા ચ મહાપરિળાહા ચ. ઇમે ચ, માગણ્ડિય, સત્તા કામેસુ અવીતરાગા કામતણ્હાહિ ખજ્જમાના કામપરિળાહેન પરિડય્હમાના ઉપહતિન્દ્રિયા દુક્ખસમ્ફસ્સેસુયેવ કામેસુ સુખમિતિ વિપરીતસઞ્ઞં પચ્ચલત્થું.

૨૧૫. ‘‘સેય્યથાપિ, માગણ્ડિય, કુટ્ઠી પુરિસો અરુગત્તો પક્કગત્તો કિમીહિ ખજ્જમાનો નખેહિ વણમુખાનિ વિપ્પતચ્છમાનો અઙ્ગારકાસુયા કાયં પરિતાપેતિ. યથા યથા ખો, માગણ્ડિય, અસુ કુટ્ઠી પુરિસો અરુગત્તો પક્કગત્તો કિમીહિ ખજ્જમાનો નખેહિ વણમુખાનિ વિપ્પતચ્છમાનો અઙ્ગારકાસુયા કાયં પરિતાપેતિ તથા તથા’સ્સ [તથા તથા તસ્સેવ (સ્યા. કં. ક.)] તાનિ વણમુખાનિ અસુચિતરાનિ ચેવ હોન્તિ દુગ્ગન્ધતરાનિ ચ પૂતિકતરાનિ ચ, હોતિ ચેવ કાચિ સાતમત્તા અસ્સાદમત્તા – યદિદં વણમુખાનં કણ્ડૂવનહેતુ; એવમેવ ખો, માગણ્ડિય, સત્તા કામેસુ અવીતરાગા કામતણ્હાહિ ખજ્જમાના કામપરિળાહેન ચ પરિડય્હમાના કામે પટિસેવન્તિ. યથા યથા ખો, માગણ્ડિય, સત્તા કામેસુ અવીતરાગા કામતણ્હાહિ ખજ્જમાના કામપરિળાહેન ચ પરિડય્હમાના કામે પટિસેવન્તિ તથા તથા તેસં તેસં સત્તાનં કામતણ્હા ચેવ પવડ્ઢતિ, કામપરિળાહેન ચ પરિડય્હન્તિ, હોતિ ચેવ સાતમત્તા અસ્સાદમત્તા – યદિદં પઞ્ચકામગુણે પટિચ્ચ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, માગણ્ડિય, અપિ નુ તે દિટ્ઠો વા સુતો વા રાજા વા રાજમહામત્તો વા પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતો સમઙ્ગીભૂતો પરિચારયમાનો કામતણ્હં અપ્પહાય કામપરિળાહં અપ્પટિવિનોદેત્વા વિગતપિપાસો અજ્ઝત્તં વૂપસન્તચિત્તો વિહાસિ વા વિહરતિ વા વિહરિસ્સતિ વા’’તિ? ‘‘નો હિદં, ભો ગોતમ’’. ‘‘સાધુ, માગણ્ડિય! મયાપિ ખો એતં, માગણ્ડિય, નેવ દિટ્ઠં ન સુતં રાજા વા રાજમહામત્તો વા પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતો સમઙ્ગીભૂતો પરિચારયમાનો કામતણ્હં અપ્પહાય કામપરિળાહં અપ્પટિવિનોદેત્વા વિગતપિપાસો અજ્ઝત્તં વૂપસન્તચિત્તો વિહાસિ વા વિહરતિ વા વિહરિસ્સતિ વા. અથ ખો, માગણ્ડિય, યે હિ કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા વિગતપિપાસા અજ્ઝત્તં વૂપસન્તચિત્તા વિહાસું વા વિહરન્તિ વા વિહરિસ્સન્તિ વા સબ્બે તે કામાનંયેવ સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા કામતણ્હં પહાય કામપરિળાહં પટિવિનોદેત્વા વિગતપિપાસા અજ્ઝત્તં વૂપસન્તચિત્તા વિહાસું વા વિહરન્તિ વા વિહરિસ્સન્તિ વા’’તિ. અથ ખો ભગવા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘આરોગ્યપરમા લાભા, નિબ્બાનં પરમં સુખં;

અટ્ઠઙ્ગિકો ચ મગ્ગાનં, ખેમં અમતગામિન’’ન્તિ.

૨૧૬. એવં વુત્તે, માગણ્ડિયો પરિબ્બાજકો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અચ્છરિયં, ભો ગોતમ, અબ્ભુતં, ભો ગોતમ! યાવ સુભાસિતં ચિદં ભોતા ગોતમેન – ‘આરોગ્યપરમા લાભા, નિબ્બાનં પરમં સુખ’ન્તિ. મયાપિ ખો એતં, ભો ગોતમ, સુતં પુબ્બકાનં પરિબ્બાજકાનં આચરિયપાચરિયાનં ભાસમાનાનં – ‘આરોગ્યપરમા લાભા, નિબ્બાનં પરમં સુખ’ન્તિ; તયિદં, ભો ગોતમ, સમેતી’’તિ. ‘‘યં પન તે એતં, માગણ્ડિય, સુતં પુબ્બકાનં પરિબ્બાજકાનં આચરિયપાચરિયાનં ભાસમાનાનં – ‘આરોગ્યપરમા લાભા, નિબ્બાનં પરમં સુખ’ન્તિ, કતમં તં આરોગ્યં, કતમં તં નિબ્બાન’’ન્તિ? એવં વુત્તે, માગણ્ડિયો પરિબ્બાજકો સકાનેવ સુદં ગત્તાનિ પાણિના અનોમજ્જતિ – ‘‘ઇદન્તં, ભો ગોતમ, આરોગ્યં, ઇદન્તં નિબ્બાનં. અહઞ્હિ, ભો ગોતમ, એતરહિ અરોગો સુખી, ન મં કિઞ્ચિ આબાધતી’’તિ.

૨૧૭. ‘‘સેય્યથાપિ, માગણ્ડિય, જચ્ચન્ધો પુરિસો; સો ન પસ્સેય્ય કણ્હસુક્કાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય નીલકાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય પીતકાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય લોહિતકાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય મઞ્જિટ્ઠકાનિ [મઞ્જેટ્ઠિકાનિ (સી. સ્યા. કં. પી.), મઞ્જેટ્ઠકાનિ (ક.)] રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય સમવિસમં, ન પસ્સેય્ય તારકરૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય ચન્દિમસૂરિયે. સો સુણેય્ય ચક્ખુમતો ભાસમાનસ્સ – ‘છેકં વત, ભો, ઓદાતં વત્થં અભિરૂપં નિમ્મલં સુચી’તિ! સો ઓદાતપરિયેસનં ચરેય્ય. તમેનં અઞ્ઞતરો પુરિસો તેલમલિકતેન સાહુળિચીરેન [તેલમસિકતેન સાહુળચીવરેન (સી. સ્યા. કં. પી.)] વઞ્ચેય્ય – ‘ઇદં તે, અમ્ભો પુરિસ, ઓદાતં વત્થં અભિરૂપં નિમ્મલં સુચી’તિ. સો તં પટિગ્ગણ્હેય્ય, પટિગ્ગહેત્વા પારુપેય્ય, પારુપેત્વા અત્તમનો અત્તમનવાચં નિચ્છારેય્ય – ‘છેકં વત, ભો, ઓદાતં વત્થં અભિરૂપં નિમ્મલં સુચી’તિ!

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, માગણ્ડિય, અપિ નુ સો જચ્ચન્ધો પુરિસો જાનન્તો પસ્સન્તો અમું તેલમલિકતં સાહુળિચીરં પટિગ્ગણ્હેય્ય, પટિગ્ગહેત્વા પારુપેય્ય, પારુપેત્વા અત્તમનો અત્તમનવાચં નિચ્છારેય્ય – ‘છેકં વત, ભો, ઓદાતં વત્થં અભિરૂપં નિમ્મલં સુચી’તિ ઉદાહુ ચક્ખુમતો સદ્ધાયા’’તિ? ‘‘અજાનન્તો હિ, ભો ગોતમ, અપસ્સન્તો સો જચ્ચન્ધો પુરિસો અમું તેલમલિકતં સાહુળિચીરં પટિગ્ગણ્હેય્ય, પટિગ્ગહેત્વા પારુપેય્ય, પારુપેત્વા અત્તમનો અત્તમનવાચં નિચ્છારેય્ય – ‘છેકં વત, ભો, ઓદાતં વત્થં અભિરૂપં નિમ્મલં સુચી’તિ, ચક્ખુમતો સદ્ધાયા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, માગણ્ડિય, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા અન્ધા અચક્ખુકા અજાનન્તા આરોગ્યં, અપસ્સન્તા નિબ્બાનં, અથ ચ પનિમં ગાથં ભાસન્તિ – ‘આરોગ્યપરમા લાભા, નિબ્બાનં પરમં સુખ’ન્તિ. પુબ્બકેહેસા, માગણ્ડિય, અરહન્તેહિ સમ્માસમ્બુદ્ધેહિ ગાથા ભાસિતા –

‘આરોગ્યપરમા લાભા, નિબ્બાનં પરમં સુખં;

અટ્ઠઙ્ગિકો ચ મગ્ગાનં, ખેમં અમતગામિન’ન્તિ.

૨૧૮. ‘‘સા એતરહિ અનુપુબ્બેન પુથુજ્જનગાથા [પુથુજ્જનગતા (સી. પી.)]. અયં ખો પન, માગણ્ડિય, કાયો રોગભૂતો ગણ્ડભૂતો સલ્લભૂતો અઘભૂતો આબાધભૂતો, સો ત્વં ઇમં કાયં રોગભૂતં ગણ્ડભૂતં સલ્લભૂતં અઘભૂતં આબાધભૂતં – ‘ઇદન્તં, ભો ગોતમ, આરોગ્યં, ઇદન્તં નિબ્બાન’ન્તિ વદેસિ. તઞ્હિ તે, માગણ્ડિય, અરિયં ચક્ખું નત્થિ યેન ત્વં અરિયેન ચક્ખુના આરોગ્યં જાનેય્યાસિ, નિબ્બાનં પસ્સેય્યાસી’’તિ. ‘‘એવં પસન્નો અહં ભોતો ગોતમસ્સ! પહોતિ મે ભવં ગોતમો તથા ધમ્મં દેસેતું યથાહં આરોગ્યં જાનેય્યં, નિબ્બાનં પસ્સેય્ય’’ન્તિ.

૨૧૯. ‘‘સેય્યથાપિ, માગણ્ડિય, જચ્ચન્ધો પુરિસો; સો ન પસ્સેય્ય કણ્હસુક્કાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય નીલકાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય પીતકાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય લોહિતકાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય મઞ્જિટ્ઠકાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય સમવિસમં, ન પસ્સેય્ય તારકરૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય ચન્દિમસૂરિયે. તસ્સ મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા ભિસક્કં સલ્લકત્તં ઉપટ્ઠાપેય્યું. તસ્સ સો ભિસક્કો સલ્લકત્તો ભેસજ્જં કરેય્ય. સો તં ભેસજ્જં આગમ્મ ન ચક્ખૂનિ ઉપ્પાદેય્ય, ન ચક્ખૂનિ વિસોધેય્ય. તં કિં મઞ્ઞસિ, માગણ્ડિય, નનુ સો વેજ્જો યાવદેવ કિલમથસ્સ વિઘાતસ્સ ભાગી અસ્સા’’તિ? ‘‘એવં, ભો ગોતમ’’. ‘‘એવમેવ ખો, માગણ્ડિય, અહઞ્ચે તે ધમ્મં દેસેય્યં – ‘ઇદન્તં આરોગ્યં, ઇદન્તં નિબ્બાન’ન્તિ, સો ત્વં આરોગ્યં ન જાનેય્યાસિ, નિબ્બાનં ન પસ્સેય્યાસિ. સો મમસ્સ કિલમથો, સા મમસ્સ વિહેસા’’તિ. ‘‘એવં પસન્નો અહં ભોતો ગોતમસ્સ. પહોતિ મે ભવં ગોતમો તથા ધમ્મં દેસેતું યથાહં આરોગ્યં જાનેય્યં, નિબ્બાનં પસ્સેય્ય’’ન્તિ.

૨૨૦. ‘‘સેય્યથાપિ, માગણ્ડિય, જચ્ચન્ધો પુરિસો; સો ન પસ્સેય્ય કણ્હસુક્કાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય નીલકાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય પીતકાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય લોહિતકાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય મઞ્જિટ્ઠકાનિ રૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય સમવિસમં, ન પસ્સેય્ય તારકરૂપાનિ, ન પસ્સેય્ય ચન્દિમસૂરિયે. સો સુણેય્ય ચક્ખુમતો ભાસમાનસ્સ – ‘છેકં વત, ભો, ઓદાતં વત્થં અભિરૂપં નિમ્મલં સુચી’તિ! સો ઓદાતપરિયેસનં ચરેય્ય. તમેનં અઞ્ઞતરો પુરિસો તેલમલિકતેન સાહુળિચીરેન વઞ્ચેય્ય – ‘ઇદં તે, અમ્ભો પુરિસ, ઓદાતં વત્થં અભિરૂપં નિમ્મલં સુચી’તિ. સો તં પટિગ્ગણ્હેય્ય, પટિગ્ગહેત્વા પારુપેય્ય. તસ્સ મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા ભિસક્કં સલ્લકત્તં ઉપટ્ઠાપેય્યું. તસ્સ સો ભિસક્કો સલ્લકત્તો ભેસજ્જં કરેય્ય – ઉદ્ધંવિરેચનં અધોવિરેચનં અઞ્જનં પચ્ચઞ્જનં નત્થુકમ્મં. સો તં ભેસજ્જં આગમ્મ ચક્ખૂનિ ઉપ્પાદેય્ય, ચક્ખૂનિ વિસોધેય્ય. તસ્સ સહ ચક્ખુપ્પાદા યો અમુસ્મિં તેલમલિકતે સાહુળિચીરે છન્દરાગો સો પહીયેથ. તઞ્ચ નં પુરિસં અમિત્તતોપિ દહેય્ય, પચ્ચત્થિકતોપિ દહેય્ય, અપિ ચ જીવિતા વોરોપેતબ્બં મઞ્ઞેય્ય – ‘દીઘરત્તં વત, ભો, અહં ઇમિના પુરિસેન તેલમલિકતેન સાહુળિચીરેન નિકતો વઞ્ચિતો પલુદ્ધો – ઇદં તે, અમ્ભો પુરિસ, ઓદાતં વત્થં અભિરૂપં નિમ્મલં સુચી’તિ. એવમેવ ખો, માગણ્ડિય, અહઞ્ચે તે ધમ્મં દેસેય્યં – ‘ઇદન્તં આરોગ્યં, ઇદન્તં નિબ્બાન’ન્તિ. સો ત્વં આરોગ્યં જાનેય્યાસિ, નિબ્બાનં પસ્સેય્યાસિ. તસ્સ તે સહ ચક્ખુપ્પાદા યો પઞ્ચસુપાદાનક્ખન્ધેસુ છન્દરાગો સો પહીયેથ; અપિ ચ તે એવમસ્સ – ‘દીઘરત્તં વત, ભો, અહં ઇમિના ચિત્તેન નિકતો વઞ્ચિતો પલુદ્ધો [પલદ્ધો (સી. પી.)]. અહઞ્હિ રૂપંયેવ ઉપાદિયમાનો ઉપાદિયિં, વેદનંયેવ ઉપાદિયમાનો ઉપાદિયિં, સઞ્ઞંયેવ ઉપાદિયમાનો ઉપાદિયિં, સઙ્ખારેયેવ ઉપાદિયમાનો ઉપાદિયિં, વિઞ્ઞાણંયેવ ઉપાદિયમાનો ઉપાદિયિં. તસ્સ મે ઉપાદાનપચ્ચયા ભવો, ભવપચ્ચયા જાતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણં સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા સમ્ભવન્તિ; એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતી’’’તિ. ‘‘એવં પસન્નો અહં ભોતો ગોતમસ્સ! પહોતિ મે ભવં ગોતમો તથા ધમ્મં દેસેતું યથાહં ઇમમ્હા આસના અનન્ધો વુટ્ઠહેય્ય’’ન્તિ.

૨૨૧. ‘‘તેન હિ ત્વં, માગણ્ડિય, સપ્પુરિસે ભજેય્યાસિ. યતો ખો ત્વં, માગણ્ડિય, સપ્પુરિસે ભજિસ્સસિ તતો ત્વં, માગણ્ડિય, સદ્ધમ્મં સોસ્સસિ; યતો ખો ત્વં, માગણ્ડિય, સદ્ધમ્મં સોસ્સસિ તતો ત્વં, માગણ્ડિય, ધમ્માનુધમ્મં પટિપજ્જિસ્સસિ; યતો ખો ત્વં, માગણ્ડિય, ધમ્માનુધમ્મં પટિપજ્જિસ્સસિ તતો ત્વં, માગણ્ડિય, સામંયેવ ઞસ્સસિ, સામં દક્ખિસ્સસિ – ઇમે રોગા ગણ્ડા સલ્લા; ઇધ રોગા ગણ્ડા સલ્લા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ. તસ્સ મે ઉપાદાનનિરોધા ભવનિરોધો, ભવનિરોધા જાતિનિરોધો, જાતિનિરોધા જરામરણં સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા નિરુજ્ઝન્તિ; એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ નિરોધો હોતી’’તિ.

૨૨૨. એવં વુત્તે, માગણ્ડિયો પરિબ્બાજકો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ, અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ! સેય્યથાપિ, ભો ગોતમ, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તીતિ; એવમેવં ભોતા ગોતમેન અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં ભવન્તં ગોતમં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. લભેય્યાહં ભોતો ગોતમસ્સ સન્તિકે પબ્બજ્જં, લભેય્યં ઉપસમ્પદ’’ન્તિ. ‘‘યો ખો, માગણ્ડિય, અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે આકઙ્ખતિ પબ્બજ્જં, આકઙ્ખતિ ઉપસમ્પદં, સો ચત્તારો માસે પરિવસતિ; ચતુન્નં માસાનં અચ્ચયેન આરદ્ધચિત્તા ભિક્ખૂ પબ્બાજેન્તિ, ઉપસમ્પાદેન્તિ ભિક્ખુભાવાય. અપિ ચ મેત્થ પુગ્ગલવેમત્તતા વિદિતા’’તિ. ‘‘સચે, ભન્તે, અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બા ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે આકઙ્ખન્તા પબ્બજ્જં, આકઙ્ખન્તા ઉપસમ્પદં ચત્તારો માસે પરિવસન્તિ, ચતુન્નં માસાનં અચ્ચયેન આરદ્ધચિત્તા ભિક્ખૂ પબ્બાજેન્તિ ઉપસમ્પાદેન્તિ ભિક્ખુભાવાય; અહં ચત્તારિ વસ્સાનિ પરિવસિસ્સામિ, ચતુન્નં વસ્સાનં અચ્ચયેન આરદ્ધચિત્તા ભિક્ખૂ પબ્બાજેન્તુ, ઉપસમ્પાદેન્તુ ભિક્ખુભાવાયા’’તિ. અલત્થ ખો માગણ્ડિયો પરિબ્બાજકો ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, અલત્થ ઉપસમ્પદં. અચિરૂપસમ્પન્નો ખો પનાયસ્મા માગણ્ડિયો એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો નચિરસ્સેવ – યસ્સત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ તદનુત્તરં – બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ અબ્ભઞ્ઞાસિ. અઞ્ઞતરો ખો પનાયસ્મા માગણ્ડિયો અરહતં અહોસીતિ.

માગણ્ડિયસુત્તં નિટ્ઠિતં પઞ્ચમં.