૨. અગ્ગિવચ્છસુત્તં

૧૮૭. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો વચ્છગોત્તો પરિબ્બાજકો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો વચ્છગોત્તો પરિબ્બાજકો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, ‘સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – એવંદિટ્ઠિ [એવંદિટ્ઠી (સી. સ્યા. કં. ક.)] ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – ‘સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’’ન્તિ.

‘‘કિં પન, ભો ગોતમ, ‘અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – ‘અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’’ન્તિ.

‘‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, ‘અન્તવા લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – ‘અન્તવા લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’’ન્તિ.

‘‘કિં પન, ભો ગોતમ, ‘અનન્તવા લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – ‘અનન્તવા લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’’ન્તિ.

‘‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, ‘તં જીવં તં સરીરં, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – ‘તં જીવં તં સરીરં, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’’ન્તિ.

‘‘કિં પન, ભો ગોતમ, ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરં, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરં, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’’ન્તિ.

‘‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, ‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – ‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’’ન્તિ.

‘‘કિં પન, ભો ગોતમ, ‘ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – ‘ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’’ન્તિ.

‘‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, ‘હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – ‘હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’’ન્તિ.

‘‘કિં પન, ભો ગોતમ, ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’’ન્તિ.

૧૮૮. ‘‘‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ વદેસિ [મોઘમઞ્ઞન્તીતિ વદેસિ (સી.), મોઘમઞ્ઞન્તિ ઇતિ વદેસિ (?)]. ‘કિં પન, ભો ગોતમ, અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ વદેસિ. ‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, અન્તવા લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – અન્તવા લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ વદેસિ. ‘કિં પન, ભો ગોતમ, અનન્તવા લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – અનન્તવા લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ વદેસિ. ‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, તં જીવં તં સરીરં, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – તં જીવં તં સરીરં, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ વદેસિ. ‘કિં પન, ભો ગોતમ, અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરં, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરં, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ વદેસિ. ‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ વદેસિ.

‘‘‘કિં પન, ભો ગોતમ, ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ વદેસિ. ‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ વદેસિ. ‘કિં પન, ભો ગોતમ, નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવં ગોતમો’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ખો અહં, વચ્છ, એવંદિટ્ઠિ – નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ વદેસિ.

‘‘કિં પન ભો ગોતમો આદીનવં સમ્પસ્સમાનો એવં ઇમાનિ સબ્બસો દિટ્ઠિગતાનિ અનુપગતો’’તિ?

૧૮૯. ‘‘‘સસ્સતો લોકો’તિ ખો, વચ્છ, દિટ્ઠિગતમેતં દિટ્ઠિગહનં દિટ્ઠિકન્તારો [દિટ્ઠિકન્તારં (સી. પી.)] દિટ્ઠિવિસૂકં દિટ્ઠિવિપ્ફન્દિતં દિટ્ઠિસંયોજનં સદુક્ખં સવિઘાતં સઉપાયાસં સપરિળાહં, ન નિબ્બિદાય ન વિરાગાય ન નિરોધાય ન ઉપસમાય ન અભિઞ્ઞાય ન સમ્બોધાય ન નિબ્બાનાય સંવત્તતિ. ‘અસસ્સતો લોકો’તિ ખો, વચ્છ…પે… ‘અન્તવા લોકો’તિ ખો, વચ્છ…પે… ‘અનન્તવા લોકો’તિ ખો, વચ્છ…પે… ‘તં જીવં તં સરીર’ન્તિ ખો, વચ્છ…પે… ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ ખો, વચ્છ…પે… ‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, વચ્છ …પે… ‘ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, વચ્છ…પે… ‘હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, વચ્છ…પે… ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ખો, વચ્છ, દિટ્ઠિગતમેતં દિટ્ઠિગહનં દિટ્ઠિકન્તારો દિટ્ઠિવિસૂકં દિટ્ઠિવિપ્ફન્દિતં દિટ્ઠિસંયોજનં સદુક્ખં સવિઘાતં સઉપાયાસં સપરિળાહં, ન નિબ્બિદાય ન વિરાગાય ન નિરોધાય ન ઉપસમાય ન અભિઞ્ઞાય ન સમ્બોધાય ન નિબ્બાનાય સંવત્તતિ. ઇમં ખો અહં, વચ્છ, આદીનવં સમ્પસ્સમાનો એવં ઇમાનિ સબ્બસો દિટ્ઠિગતાનિ અનુપગતો’’તિ.

‘‘અત્થિ પન ભોતો ગોતમસ્સ કિઞ્ચિ દિટ્ઠિગત’’ન્તિ? ‘‘દિટ્ઠિગતન્તિ ખો, વચ્છ, અપનીતમેતં તથાગતસ્સ. દિટ્ઠઞ્હેતં, વચ્છ, તથાગતેન – ‘ઇતિ રૂપં, ઇતિ રૂપસ્સ સમુદયો, ઇતિ રૂપસ્સ અત્થઙ્ગમો; ઇતિ વેદના, ઇતિ વેદનાય સમુદયો, ઇતિ વેદનાય અત્થઙ્ગમો; ઇતિ સઞ્ઞા, ઇતિ સઞ્ઞાય સમુદયો, ઇતિ સઞ્ઞાય અત્થઙ્ગમો; ઇતિ સઙ્ખારા, ઇતિ સઙ્ખારાનં સમુદયો, ઇતિ સઙ્ખારાનં અત્થઙ્ગમો; ઇતિ વિઞ્ઞાણં, ઇતિ વિઞ્ઞાણસ્સ સમુદયો, ઇતિ વિઞ્ઞાણસ્સ અત્થઙ્ગમો’તિ. તસ્મા તથાગતો સબ્બમઞ્ઞિતાનં સબ્બમથિતાનં સબ્બઅહંકારમમંકારમાનાનુસયાનં ખયા વિરાગા નિરોધા ચાગા પટિનિસ્સગ્ગા અનુપાદા વિમુત્તોતિ વદામી’’તિ.

૧૯૦. ‘‘એવં વિમુત્તચિત્તો પન, ભો ગોતમ, ભિક્ખુ કુહિં ઉપપજ્જતી’’તિ? ‘‘ઉપપજ્જતીતિ ખો, વચ્છ, ન ઉપેતિ’’. ‘‘તેન હિ, ભો ગોતમ, ન ઉપપજ્જતી’’તિ? ‘‘ન ઉપપજ્જતીતિ ખો, વચ્છ, ન ઉપેતિ’’. ‘‘તેન હિ, ભો ગોતમ, ઉપપજ્જતિ ચ ન ચ ઉપપજ્જતી’’તિ? ‘‘ઉપપજ્જતિ ચ ન ચ ઉપપજ્જતીતિ ખો, વચ્છ, ન ઉપેતિ’’. ‘‘તેન હિ, ભો ગોતમ, નેવ ઉપપજ્જતિ ન ન ઉપપજ્જતી’’તિ? ‘‘નેવ ઉપપજ્જતિ ન ન ઉપપજ્જતીતિ ખો, વચ્છ, ન ઉપેતિ’’.

‘‘‘એવં વિમુત્તચિત્તો પન, ભો ગોતમ, ભિક્ખુ કુહિં ઉપપજ્જતી’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ઉપપજ્જતીતિ ખો, વચ્છ, ન ઉપેતી’તિ વદેસિ. ‘તેન હિ, ભો ગોતમ, ન ઉપપજ્જતી’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ન ઉપપજ્જતીતિ ખો, વચ્છ, ન ઉપેતી’તિ વદેસિ. ‘તેન હિ, ભો ગોતમ, ઉપપજ્જતિ ચ ન ચ ઉપપજ્જતી’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘ઉપપજ્જતિ ચ ન ચ ઉપપજ્જતીતિ ખો, વચ્છ, ન ઉપેતી’તિ વદેસિ. ‘તેન હિ, ભો ગોતમ, નેવ ઉપપજ્જતિ ન ન ઉપપજ્જતી’તિ ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘નેવ ઉપપજ્જતિ ન ન ઉપપજ્જતીતિ ખો, વચ્છ, ન ઉપેતી’તિ વદેસિ. એત્થાહં, ભો ગોતમ, અઞ્ઞાણમાપાદિં, એત્થ સમ્મોહમાપાદિં. યાપિ મે એસા ભોતો ગોતમસ્સ પુરિમેન કથાસલ્લાપેન અહુ પસાદમત્તા સાપિ મે એતરહિ અન્તરહિતા’’તિ. ‘‘અલઞ્હિ તે, વચ્છ, અઞ્ઞાણાય, અલં સમ્મોહાય. ગમ્ભીરો હાયં, વચ્છ, ધમ્મો દુદ્દસો દુરનુબોધો સન્તો પણીતો અતક્કાવચરો નિપુણો પણ્ડિતવેદનીયો. સો તયા દુજ્જાનો અઞ્ઞદિટ્ઠિકેન અઞ્ઞખન્તિકેન અઞ્ઞરુચિકેન અઞ્ઞત્રયોગેન [અઞ્ઞત્રાયોગેન (દી. નિ. ૧.૪૨૦)] અઞ્ઞત્રાચરિયકેન’’ [અઞ્ઞત્થાચરિયકેન (સી. સ્યા. કં. પી.)].

૧૯૧. ‘‘તેન હિ, વચ્છ, તઞ્ઞેવેત્થ પટિપુચ્છિસ્સામિ; યથા તે ખમેય્ય તથા નં બ્યાકરેય્યાસિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, વચ્છ, સચે તે પુરતો અગ્ગિ જલેય્ય, જાનેય્યાસિ ત્વં – ‘અયં મે પુરતો અગ્ગિ જલતી’’’તિ? ‘‘સચે મે, ભો ગોતમ, પુરતો અગ્ગિ જલેય્ય, જાનેય્યાહં – ‘અયં મે પુરતો અગ્ગિ જલતી’’’તિ.

‘‘સચે પન તં, વચ્છ, એવં પુચ્છેય્ય – ‘યો તે અયં પુરતો અગ્ગિ જલતિ અયં અગ્ગિ કિં પટિચ્ચ જલતી’તિ, એવં પુટ્ઠો ત્વં, વચ્છ, કિન્તિ બ્યાકરેય્યાસી’’તિ? ‘‘સચે મં, ભો ગોતમ, એવં પુચ્છેય્ય – ‘યો તે અયં પુરતો અગ્ગિ જલતિ અયં અગ્ગિ કિં પટિચ્ચ જલતી’તિ, એવં પુટ્ઠો અહં, ભો ગોતમ, એવં બ્યાકરેય્યં – ‘યો મે અયં પુરતો અગ્ગિ જલતિ અયં અગ્ગિ તિણકટ્ઠુપાદાનં પટિચ્ચ જલતી’’’તિ.

‘‘સચે તે, વચ્છ, પુરતો સો અગ્ગિ નિબ્બાયેય્ય, જાનેય્યાસિ ત્વં – ‘અયં મે પુરતો અગ્ગિ નિબ્બુતો’’’તિ? ‘‘સચે મે, ભો ગોતમ, પુરતો સો અગ્ગિ નિબ્બાયેય્ય, જાનેય્યાહં – ‘અયં મે પુરતો અગ્ગિ નિબ્બુતો’’’તિ.

‘‘સચે પન તં, વચ્છ, એવં પુચ્છેય્ય – ‘યો તે અયં પુરતો અગ્ગિ નિબ્બુતો સો અગ્ગિ ઇતો કતમં દિસં ગતો – પુરત્થિમં વા દક્ખિણં વા પચ્છિમં વા ઉત્તરં વા’તિ, એવં પુટ્ઠો ત્વં, વચ્છ, કિન્તિ બ્યાકરેય્યાસી’’તિ? ‘‘ન ઉપેતિ, ભો ગોતમ, યઞ્હિ સો, ભો ગોતમ, અગ્ગિ તિણકટ્ઠુપાદાનં પટિચ્ચ અજલિ [જલતિ (સ્યા. કં. ક.)] તસ્સ ચ પરિયાદાના અઞ્ઞસ્સ ચ અનુપહારા અનાહારો નિબ્બુતો ત્વેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતી’’તિ.

૧૯૨. ‘‘એવમેવ ખો, વચ્છ, યેન રૂપેન તથાગતં પઞ્ઞાપયમાનો પઞ્ઞાપેય્ય તં રૂપં તથાગતસ્સ પહીનં ઉચ્છિન્નમૂલં તાલાવત્થુકતં અનભાવંકતં આયતિં અનુપ્પાદધમ્મં. રૂપસઙ્ખયવિમુત્તો [રૂપસઙ્ખાવિમુત્તો (સી. સ્યા. કં. પી.) એવં વેદનાસઙ્ખયાદીસુપિ] ખો, વચ્છ, તથાગતો ગમ્ભીરો અપ્પમેય્યો દુપ્પરિયોગાળ્હો – સેય્યથાપિ મહાસમુદ્દો. ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ, ન ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ, ઉપપજ્જતિ ચ ન ચ ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ, નેવ ઉપપજ્જતિ ન ન ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ.

‘‘યાય વેદનાય તથાગતં પઞ્ઞાપયમાનો પઞ્ઞાપેય્ય સા વેદના તથાગતસ્સ પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. વેદનાસઙ્ખયવિમુત્તો ખો, વચ્છ, તથાગતો ગમ્ભીરો અપ્પમેય્યો દુપ્પરિયોગાળ્હો – સેય્યથાપિ મહાસમુદ્દો. ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ, ન ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ, ઉપપજ્જતિ ચ ન ચ ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ, નેવ ઉપપજ્જતિ ન ન ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ.

‘‘યાય સઞ્ઞાય તથાગતં પઞ્ઞાપયમાનો પઞ્ઞાપેય્ય સા સઞ્ઞા તથાગતસ્સ પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. સઞ્ઞાસઙ્ખયવિમુત્તો ખો, વચ્છ, તથાગતો ગમ્ભીરો અપ્પમેય્યો દુપ્પરિયોગાળ્હો – સેય્યથાપિ મહાસમુદ્દો. ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ, ન ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ, ઉપપજ્જતિ ચ ન ચ ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ, નેવ ઉપપજ્જતિ ન ન ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ.

‘‘યેહિ સઙ્ખારેહિ તથાગતં પઞ્ઞાપયમાનો પઞ્ઞાપેય્ય તે સઙ્ખારા તથાગતસ્સ પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. સઙ્ખારસઙ્ખયવિમુત્તો ખો, વચ્છ, તથાગતો ગમ્ભીરો અપ્પમેય્યો દુપ્પરિયોગાળ્હો – સેય્યથાપિ મહાસમુદ્દો. ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ, ન ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ, ઉપપજ્જતિ ચ ન ચ ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ, નેવ ઉપપજ્જતિ ન ન ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ.

‘‘યેન વિઞ્ઞાણેન તથાગતં પઞ્ઞાપયમાનો પઞ્ઞાપેય્ય તં વિઞ્ઞાણં તથાગતસ્સ પહીનં ઉચ્છિન્નમૂલં તાલાવત્થુકતં અનભાવંકતં આયતિં અનુપ્પાદધમ્મં. વિઞ્ઞાણસઙ્ખયવિમુત્તો ખો, વચ્છ, તથાગતો ગમ્ભીરો અપ્પમેય્યો દુપ્પરિયોગાળ્હો – સેય્યથાપિ મહાસમુદ્દો. ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ, ન ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ, ઉપપજ્જતિ ચ ન ચ ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ, નેવ ઉપપજ્જતિ ન ન ઉપપજ્જતીતિ ન ઉપેતિ’’.

એવં વુત્તે, વચ્છગોત્તો પરિબ્બાજકો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સેય્યથાપિ, ભો ગોતમ, ગામસ્સ વા નિગમસ્સ વા અવિદૂરે મહાસાલરુક્ખો. તસ્સ અનિચ્ચતા સાખાપલાસા પલુજ્જેય્યું [સાખાપલાસં પલુજ્જેય્ય], તચપપટિકા પલુજ્જેય્યું, ફેગ્ગૂ પલુજ્જેય્યું [ફેગ્ગુ પલુજ્જેય્ય (સી. સ્યા. કં. પી.)]; સો અપરેન સમયેન અપગતસાખાપલાસો અપગતતચપપટિકો અપગતફેગ્ગુકો સુદ્ધો અસ્સ, સારે પતિટ્ઠિતો; એવમેવ ભોતો ગોતમસ્સ પાવચનં અપગતસાખાપલાસં અપગતતચપપટિકં અપગતફેગ્ગુકં સુદ્ધં, સારે પતિટ્ઠિતં. અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ…પે… ઉપાસકં મં ભવં ગોતમો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ.

અગ્ગિવચ્છસુત્તં નિટ્ઠિતં દુતિયં.