૩. મહાવચ્છસુત્તં

૧૯૩. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. અથ ખો વચ્છગોત્તો પરિબ્બાજકો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો વચ્છગોત્તો પરિબ્બાજકો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘દીઘરત્તાહં ભોતા ગોતમેન સહકથી. સાધુ મે ભવં ગોતમો સંખિત્તેન કુસલાકુસલં દેસેતૂ’’તિ. ‘‘સંખિત્તેનપિ ખો તે અહં, વચ્છ, કુસલાકુસલં દેસેય્યં, વિત્થારેનપિ ખો તે અહં, વચ્છ, કુસલાકુસલં દેસેય્યં; અપિ ચ તે અહં, વચ્છ, સંખિત્તેન કુસલાકુસલં દેસેસ્સામિ. તં સુણાહિ, સાધુકં મનસિ કરોહિ, ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભો’’તિ ખો વચ્છગોત્તો પરિબ્બાજકો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. ભગવા એતદવોચ –

૧૯૪. ‘‘લોભો ખો, વચ્છ, અકુસલં, અલોભો કુસલં; દોસો ખો, વચ્છ, અકુસલં, અદોસો કુસલં; મોહો ખો, વચ્છ, અકુસલં, અમોહો કુસલં. ઇતિ ખો, વચ્છ, ઇમે તયો ધમ્મા અકુસલા, તયો ધમ્મા કુસલા.

‘‘પાણાતિપાતો ખો, વચ્છ, અકુસલં, પાણાતિપાતા વેરમણી કુસલં; અદિન્નાદાનં ખો, વચ્છ, અકુસલં, અદિન્નાદાના વેરમણી કુસલં; કામેસુમિચ્છાચારો ખો, વચ્છ, અકુસલં, કામેસુમિચ્છાચારા વેરમણી કુસલં; મુસાવાદો ખો, વચ્છ, અકુસલં, મુસાવાદા વેરમણી કુસલં; પિસુણા વાચા ખો, વચ્છ, અકુસલં, પિસુણાય વાચાય વેરમણી કુસલં; ફરુસા વાચા ખો, વચ્છ, અકુસલં, ફરુસાય વાચાય વેરમણી કુસલં; સમ્ફપ્પલાપો ખો, વચ્છ, અકુસલં, સમ્ફપ્પલાપા વેરમણી કુસલં; અભિજ્ઝા ખો, વચ્છ, અકુસલં, અનભિજ્ઝા કુસલં; બ્યાપાદો ખો, વચ્છ, અકુસલં, અબ્યાપાદો કુસલં; મિચ્છાદિટ્ઠિ ખો, વચ્છ, અકુસલં સમ્માદિટ્ઠિ કુસલં. ઇતિ ખો, વચ્છ, ઇમે દસ ધમ્મા અકુસલા, દસ ધમ્મા કુસલા.

‘‘યતો ખો, વચ્છ, ભિક્ખુનો તણ્હા પહીના હોતિ ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા, સો હોતિ ભિક્ખુ અરહં ખીણાસવો વુસિતવા કતકરણીયો ઓહિતભારો અનુપ્પત્તસદત્થો પરિક્ખીણભવસંયોજનો સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તો’’તિ.

૧૯૫. ‘‘તિટ્ઠતુ ભવં ગોતમો. અત્થિ પન તે ભોતો ગોતમસ્સ એકભિક્ખુપિ સાવકો યો આસવાનં ખયા [સાવકો આસવાનં ખયા (સી. સ્યા. કં. પી.) એવમુપરિપિ] અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ? ‘‘ન ખો, વચ્છ, એકંયેવ સતં ન દ્વે સતાનિ ન તીણિ સતાનિ ન ચત્તારિ સતાનિ ન પઞ્ચ સતાનિ, અથ ખો ભિય્યોવ યે ભિક્ખૂ મમ સાવકા આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તી’’તિ.

‘‘તિટ્ઠતુ ભવં ગોતમો, તિટ્ઠન્તુ ભિક્ખૂ. અત્થિ પન ભોતો ગોતમસ્સ એકા ભિક્ખુનીપિ સાવિકા યા આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ? ‘‘ન ખો, વચ્છ, એકંયેવ સતં ન દ્વે સતાનિ ન તીણિ સતાનિ ન ચત્તારિ સતાનિ ન પઞ્ચ સતાનિ, અથ ખો ભિય્યોવ યા ભિક્ખુનિયો મમ સાવિકા આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તી’’તિ.

‘‘તિટ્ઠતુ ભવં ગોતમો, તિટ્ઠન્તુ ભિક્ખૂ, તિટ્ઠન્તુ ભિક્ખુનિયો. અત્થિ પન ભોતો ગોતમસ્સ એકુપાસકોપિ સાવકો ગિહી ઓદાતવસનો બ્રહ્મચારી યો પઞ્ચન્નં ઓરમ્ભાગિયાનં સંયોજનાનં પરિક્ખયા ઓપપાતિકો તત્થ પરિનિબ્બાયી અનાવત્તિધમ્મો તસ્મા લોકા’’તિ? ‘‘ન ખો, વચ્છ, એકંયેવ સતં ન દ્વે સતાનિ ન તીણિ સતાનિ ન ચત્તારિ સતાનિ ન પઞ્ચ સતાનિ, અથ ખો ભિય્યોવ યે ઉપાસકા મમ સાવકા ગિહી ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનો પઞ્ચન્નં ઓરમ્ભાગિયાનં સંયોજનાનં પરિક્ખયા ઓપપાતિકા તત્થ પરિનિબ્બાયિનો અનાવત્તિધમ્મા તસ્મા લોકા’’તિ.

‘‘તિટ્ઠતુ ભવં ગોતમો, તિટ્ઠન્તુ ભિક્ખૂ, તિટ્ઠન્તુ ભિક્ખુનિયો, તિટ્ઠન્તુ ઉપાસકા ગિહી ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનો. અત્થિ પન ભોતો ગોતમસ્સ એકુપાસકોપિ સાવકો ગિહી ઓદાતવસનો કામભોગી સાસનકરો ઓવાદપ્પટિકરો યો તિણ્ણવિચિકિચ્છો વિગતકથંકથો વેસારજ્જપ્પત્તો અપરપ્પચ્ચયો સત્થુસાસને વિહરતી’’તિ? ‘‘ન ખો, વચ્છ, એકંયેવ સતં ન દ્વે સતાનિ ન તીણિ સતાનિ ન ચત્તારિ સતાનિ ન પઞ્ચ સતાનિ, અથ ખો ભિય્યોવ યે ઉપાસકા મમ સાવકા ગિહી ઓદાતવસના કામભોગિનો સાસનકરા ઓવાદપ્પટિકરા તિણ્ણવિચિકિચ્છા વિગતકથંકથા વેસારજ્જપ્પત્તા અપરપ્પચ્ચયા સત્થુસાસને વિહરન્તી’’તિ.

‘‘તિટ્ઠતુ ભવં ગોતમો, તિટ્ઠન્તુ ભિક્ખૂ, તિટ્ઠન્તુ ભિક્ખુનિયો, તિટ્ઠન્તુ ઉપાસકા ગિહી ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનો, તિટ્ઠન્તુ ઉપાસકા ગિહી ઓદાતવસના કામભોગિનો. અત્થિ પન ભોતો ગોતમસ્સ એકુપાસિકાપિ સાવિકા ગિહિની ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિની યા પઞ્ચન્નં ઓરમ્ભાગિયાનં સંયોજનાનં પરિક્ખયા ઓપપાતિકા તત્થ પરિનિબ્બાયિની અનાવત્તિધમ્મા તસ્મા લોકા’’તિ? ‘‘ન ખો, વચ્છ, એકંયેવ સતં ન દ્વે સતાનિ ન તીણિ સતાનિ ન ચત્તારિ સતાનિ ન પઞ્ચ સતાનિ, અથ ખો ભિય્યોવ યા ઉપાસિકા મમ સાવિકા ગિહિનિયો ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનિયો પઞ્ચન્નં ઓરમ્ભાગિયાનં સંયોજનાનં પરિક્ખયા ઓપપાતિકા તત્થ પરિનિબ્બાયિનિયો અનાવત્તિધમ્મા તસ્મા લોકા’’તિ.

‘‘તિટ્ઠતુ ભવં ગોતમો, તિટ્ઠન્તુ ભિક્ખૂ, તિટ્ઠન્તુ ભિક્ખુનિયો, તિટ્ઠન્તુ ઉપાસકા ગિહી ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનો, તિટ્ઠન્તુ ઉપાસકા ગિહી ઓદાતવસના કામભોગિનો, તિટ્ઠન્તુ ઉપાસિકા ગિહિનિયો ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનિયો. અત્થિ પન ભોતો ગોતમસ્સ એકુપાસિકાપિ સાવિકા ગિહિની ઓદાતવસના કામભોગિની સાસનકરા ઓવાદપ્પટિકરા યા તિણ્ણવિચિકિચ્છા વિગતકથંકથા વેસારજ્જપ્પત્તા અપરપ્પચ્ચયા સત્થુસાસને વિહરતી’’તિ? ‘‘ન ખો, વચ્છ, એકંયેવ સતં ન દ્વે સતાનિ ન તીણિ સતાનિ ન ચત્તારિ સતાનિ ન પઞ્ચ સતાનિ, અથ ખો ભિય્યોવ યા ઉપાસિકા મમ સાવિકા ગિહિનિયો ઓદાતવસના કામભોગિનિયો સાસનકરા ઓવાદપ્પટિકરા તિણ્ણવિચ્છિકિચ્છા વિગતકથંકથા વેસારજ્જપ્પત્તા અપરપ્પચ્ચયા સત્થુસાસને વિહરન્તી’’તિ.

૧૯૬. ‘‘સચે હિ, ભો ગોતમ, ઇમં ધમ્મં ભવંયેવ ગોતમો આરાધકો અભવિસ્સ, નો ચ ખો ભિક્ખૂ આરાધકા અભવિસ્સંસુ; એવમિદં બ્રહ્મચરિયં અપરિપૂરં અભવિસ્સ તેનઙ્ગેન. યસ્મા ચ ખો, ભો ગોતમ, ઇમં ધમ્મં ભવઞ્ચેવ ગોતમો આરાધકો ભિક્ખૂ ચ આરાધકા; એવમિદં બ્રહ્મચરિયં પરિપૂરં તેનઙ્ગેન.

‘‘સચે હિ, ભો ગોતમ, ઇમં ધમ્મં ભવઞ્ચેવ ગોતમો આરાધકો અભવિસ્સ, ભિક્ખૂ ચ આરાધકા અભવિસ્સંસુ, નો ચ ખો ભિક્ખુનિયો આરાધિકા અભવિસ્સંસુ; એવમિદં બ્રહ્મચરિયં અપરિપૂરં અભવિસ્સ તેનઙ્ગેન. યસ્મા ચ ખો, ભો ગોતમ, ઇમં ધમ્મં ભવઞ્ચેવ ગોતમો આરાધકો, ભિક્ખૂ ચ આરાધકા, ભિક્ખુનિયો ચ આરાધિકા; એવમિદં બ્રહ્મચરિયં પરિપૂરં તેનઙ્ગેન.

‘‘સચે હિ, ભો ગોતમ, ઇમં ધમ્મં ભવઞ્ચેવ ગોતમો આરાધકો અભવિસ્સ, ભિક્ખૂ ચ આરાધકા અભવિસ્સંસુ, ભિક્ખુનિયો ચ આરાધિકા અભવિસ્સંસુ, નો ચ ખો ઉપાસકા ગિહી ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનો આરાધકા અભવિસ્સંસુ; એવમિદં બ્રહ્મચરિયં અપરિપૂરં અભવિસ્સ તેનઙ્ગેન. યસ્મા ચ ખો, ભો ગોતમ, ઇમં ધમ્મં ભવઞ્ચેવ ગોતમો આરાધકો, ભિક્ખૂ ચ આરાધકા, ભિક્ખુનિયો ચ આરાધિકા, ઉપાસકા ચ ગિહી ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનો આરાધકા; એવમિદં બ્રહ્મચરિયં પરિપૂરં તેનઙ્ગેન.

‘‘સચે હિ, ભો ગોતમ, ઇમં ધમ્મં ભવઞ્ચેવ ગોતમો આરાધકો અભવિસ્સ, ભિક્ખૂ ચ આરાધકા અભવિસ્સંસુ, ભિક્ખુનિયો ચ આરાધિકા અભવિસ્સંસુ, ઉપાસકા ચ ગિહી ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનો આરાધકા અભવિસ્સંસુ, નો ચ ખો ઉપાસકા ગિહી ઓદાતવસના કામભોગિનો આરાધકા અભવિસ્સંસુ; એવમિદં બ્રહ્મચરિયં અપરિપૂરં અભવિસ્સ તેનઙ્ગેન. યસ્મા ચ ખો, ભો ગોતમ, ઇમં ધમ્મં ભવઞ્ચેવ ગોતમો આરાધકો, ભિક્ખૂ ચ આરાધકા, ભિક્ખુનિયો ચ આરાધિકા, ઉપાસકા ચ ગિહી ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનો આરાધકા, ઉપાસકા ચ ગિહી ઓદાતવસના કામભોગિનો આરાધકા; એવમિદં બ્રહ્મચરિયં પરિપૂરં તેનઙ્ગેન.

‘‘સચે હિ, ભો ગોતમ, ઇમં ધમ્મં ભવઞ્ચેવ ગોતમો આરાધકો અભવિસ્સ, ભિક્ખૂ ચ આરાધકા અભવિસ્સંસુ, ભિક્ખુનિયો ચ આરાધિકા અભવિસ્સંસુ, ઉપાસકા ચ ગિહી ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનો આરાધકા અભવિસ્સંસુ, ઉપાસકા ચ ગિહી ઓદાતવસના કામભોગિનો આરાધકા અભવિસ્સંસુ, નો ચ ખો ઉપાસિકા ગિહિનિયો ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનિયો આરાધિકા અભવિસ્સંસુ; એવમિદં બ્રહ્મચરિયં અપરિપૂરં અભવિસ્સ તેનઙ્ગેન. યસ્મા ચ ખો, ભો ગોતમ, ઇમં ધમ્મં ભવઞ્ચેવ ગોતમો આરાધકો, ભિક્ખૂ ચ આરાધકા, ભિક્ખુનિયો ચ આરાધિકા, ઉપાસકા ચ ગિહી ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનો આરાધકા, ઉપાસકા ચ ગિહી ઓદાતવસના કામભોગિનો આરાધકા, ઉપાસિકા ચ ગિહિનિયો ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનિયો આરાધિકા; એવમિદં બ્રહ્મચરિયં પરિપૂરં તેનઙ્ગેન.

‘‘સચે હિ, ભો ગોતમ, ઇમં ધમ્મં ભવઞ્ચેવ ગોતમો આરાધકો અભવિસ્સ, ભિક્ખૂ ચ આરાધકા અભવિસ્સંસુ, ભિક્ખુનિયો ચ આરાધિકા અભવિસ્સંસુ, ઉપાસકા ચ ગિહી ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનો આરાધકા અભવિસ્સંસુ, ઉપાસકા ચ ગિહી ઓદાતવસના કામભોગિનો આરાધકા અભવિસ્સંસુ, ઉપાસિકા ચ ગિહિનિયો ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનિયો આરાધિકા અભવિસ્સંસુ, નો ચ ખો ઉપાસિકા ગિહિનિયો ઓદાતવસના કામભોગિનિયો આરાધિકા અભવિસ્સંસુ; એવમિદં બ્રહ્મચરિયં અપરિપૂરં અભવિસ્સ તેનઙ્ગેન. યસ્મા ચ ખો, ભો ગોતમ, ઇમં ધમ્મં ભવઞ્ચેવ ગોતમો આરાધકો, ભિક્ખૂ ચ આરાધકા, ભિક્ખુનિયો ચ આરાધિકા, ઉપાસકા ચ ગિહી ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનો આરાધકા, ઉપાસકા ચ ગિહી ઓદાતવસના કામભોગિનો આરાધકા, ઉપાસિકા ચ ગિહિનિયો ઓદાતવસના બ્રહ્મચારિનિયો આરાધિકા, ઉપાસિકા ચ ગિહિનિયો ઓદાતવસના કામભોગિનિયો આરાધિકા; એવમિદં બ્રહ્મચરિયં પરિપૂરં તેનઙ્ગેન.

૧૯૭. ‘‘સેય્યથાપિ, ભો ગોતમ, ગઙ્ગા નદી સમુદ્દનિન્ના સમુદ્દપોણા સમુદ્દપબ્ભારા સમુદ્દં આહચ્ચ તિટ્ઠતિ, એવમેવાયં ભોતો ગોતમસ્સ પરિસા સગહટ્ઠપબ્બજિતા નિબ્બાનનિન્ના નિબ્બાનપોણા નિબ્બાનપબ્ભારા નિબ્બાનં આહચ્ચ તિટ્ઠતિ. અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ…પે… એસાહં ભવન્તં ગોતમં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. લભેય્યાહં ભોતો ગોતમસ્સ સન્તિકે પબ્બજ્જં, લભેય્યં ઉપસમ્પદ’’ન્તિ. ‘‘યો ખો, વચ્છ, અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે આકઙ્ખતિ પબ્બજ્જં, આકઙ્ખતિ ઉપસમ્પદં, સો ચત્તારો માસે પરિવસતિ. ચતુન્નં માસાનં અચ્ચયેન આરદ્ધચિત્તા ભિક્ખૂ પબ્બાજેન્તિ ઉપસમ્પાદેન્તિ ભિક્ખુભાવાય; અપિ ચ મેત્થ પુગ્ગલવેમત્તતા વિદિતા’’તિ. ‘‘સચે, ભન્તે, અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બા ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે આકઙ્ખન્તા પબ્બજ્જં, આકઙ્ખન્તા ઉપસમ્પદં ચત્તારો માસે પરિવસન્તિ, ચતુન્નં માસાનં અચ્ચયેન આરદ્ધચિત્તા ભિક્ખૂ પબ્બાજેન્તિ ઉપસમ્પાદેન્તિ ભિક્ખુભાવાય; અહં ચત્તારિ વસ્સાનિ પરિવસિસ્સામિ. ચતુન્નં વસ્સાનં અચ્ચયેન આરદ્ધચિત્તા ભિક્ખૂ પબ્બાજેન્તુ ઉપસમ્પાદેન્તુ ભિક્ખુભાવાયા’’તિ. અલત્થ ખો વચ્છગોત્તો પરિબ્બાજકો ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં અલત્થ ઉપસમ્પદં.

અચિરૂપસમ્પન્નો ખો પનાયસ્મા વચ્છગોત્તો અદ્ધમાસૂપસમ્પન્નો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા વચ્છગોત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યાવતકં, ભન્તે, સેખેન ઞાણેન સેખાય વિજ્જાય પત્તબ્બં, અનુપ્પત્તં તં મયા; ઉત્તરિ ચ મે [ઉત્તરિં મે (સી. સ્યા. કં. પી.)] ભગવા ધમ્મં દેસેતૂ’’તિ. ‘‘તેન હિ ત્વં, વચ્છ, દ્વે ધમ્મે ઉત્તરિ ભાવેહિ – સમથઞ્ચ વિપસ્સનઞ્ચ. ઇમે ખો તે, વચ્છ, દ્વે ધમ્મા ઉત્તરિ ભાવિતા – સમથો ચ વિપસ્સના ચ – અનેકધાતુપટિવેધાય સંવત્તિસ્સન્તિ.

૧૯૮. ‘‘સો ત્વં, વચ્છ, યાવદેવ [યાવદે (પી.)] આકઙ્ખિસ્સસિ – ‘અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભવેય્યં – એકોપિ હુત્વા બહુધા અસ્સં, બહુધાપિ હુત્વા એકો અસ્સં; આવિભાવં, તિરોભાવં; તિરોકુટ્ટં તિરોપાકારં તિરોપબ્બતં અસજ્જમાનો ગચ્છેય્યં, સેય્યથાપિ આકાસે; પથવિયાપિ ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરેય્યં, સેય્યથાપિ ઉદકે; ઉદકેપિ અભિજ્જમાને ગચ્છેય્યં, સેય્યથાપિ પથવિયં; આકાસેપિ પલ્લઙ્કેન કમેય્યં, સેય્યથાપિ પક્ખી સકુણો; ઇમેપિ ચન્દિમસૂરિયે એવંમહિદ્ધિકે એવંમહાનુભાવે પાણિના પરિમસેય્યં, પરિમજ્જેય્યં; યાવબ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેય્ય’ન્તિ, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણિસ્સસિ, સતિ સતિઆયતને.

‘‘સો ત્વં, વચ્છ, યાવદેવ આકઙ્ખિસ્સસિ – ‘દિબ્બાય સોતધાતુયા વિસુદ્ધાય અતિક્કન્તમાનુસિકાય ઉભો સદ્દે સુણેય્યં – દિબ્બે ચ માનુસે ચ, યે દૂરે સન્તિકે ચા’તિ, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણિસ્સસિ, સતિ સતિઆયતને.

‘‘સો ત્વં, વચ્છ, યાવદેવ આકઙ્ખિસ્સસિ – ‘પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનેય્યં – સરાગં વા ચિત્તં સરાગં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં, વીતરાગં વા ચિત્તં વીતરાગં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં; સદોસં વા ચિત્તં સદોસં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં, વીતદોસં વા ચિત્તં વીતદોસં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં; સમોહં વા ચિત્તં સમોહં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં, વીતમોહં વા ચિત્તં વીતમોહં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં; સંખિત્તં વા ચિત્તં સંખિત્તં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં, વિક્ખિત્તં વા ચિત્તં વિક્ખિત્તં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં; મહગ્ગતં વા ચિત્તં મહગ્ગતં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં, અમહગ્ગતં વા ચિત્તં અમહગ્ગતં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં; સઉત્તરં વા ચિત્તં સઉત્તરં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં, અનુત્તરં વા ચિત્તં અનુત્તરં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં; સમાહિતં વા ચિત્તં સમાહિતં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં, અસમાહિતં વા ચિત્તં અસમાહિતં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં; વિમુત્તં વા ચિત્તં વિમુત્તં ચિત્તન્તિ પજાનેય્યં, અવિમુત્તં વા ચિત્તં અવિમુત્તં ચિત્તન્તિ પજાનેય્ય’ન્તિ, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણિસ્સસિ, સતિ સતિઆયતને.

‘‘સો ત્વં, વચ્છ, યાવદેવ આકઙ્ખિસ્સસિ – ‘અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરેય્યં, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો તિસ્સોપિ જાતિયો ચતસ્સોપિ જાતિયો પઞ્ચપિ જાતિયો દસપિ જાતિયો વીસમ્પિ જાતિયો તિંસમ્પિ જાતિયો ચત્તાલીસમ્પિ જાતિયો પઞ્ઞાસમ્પિ જાતિયો જાતિસતમ્પિ જાતિસહસ્સમ્પિ જાતિસતસહસ્સમ્પિ; અનેકેપિ સંવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ વિવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ સંવટ્ટવિવટ્ટકપ્પે – અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નોતિ; ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરેય્ય’ન્તિ, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણિસ્સસિ, સતિ સતિઆયતને.

‘‘સો ત્વં, વચ્છ, યાવદેવ આકઙ્ખિસ્સસિ – ‘દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સેય્યં ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનેય્યં – ઇમે વત ભોન્તો સત્તા કાયદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા વચીદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા મનોદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં ઉપવાદકા મિચ્છાદિટ્ઠિકા મિચ્છાદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના; ઇમે વા પન ભોન્તો સત્તા કાયસુચરિતેન સમન્નાગતા વચીસુચરિતેન સમન્નાગતા મનોસુચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં અનુપવાદકા સમ્માદિટ્ઠિકા સમ્માદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્નાતિ; ઇતિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સેય્યં ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનેય્ય’ન્તિ, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણિસ્સસિ, સતિ સતિઆયતને.

‘‘સો ત્વં, વચ્છ, યાવદેવ આકઙ્ખિસ્સસિ – ‘આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય’ન્તિ, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણિસ્સસિ, સતિ સતિઆયતને’’તિ.

૧૯૯. અથ ખો આયસ્મા વચ્છગોત્તો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો આયસ્મા વચ્છગોત્તો એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો નચિરસ્સેવ – યસ્સત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ તદનુત્તરં – બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ અબ્ભઞ્ઞાસિ. અઞ્ઞતરો ખો પનાયસ્મા વચ્છગોત્તો અરહતં અહોસિ.

૨૦૦. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ ભગવન્તં દસ્સનાય ગચ્છન્તિ. અદ્દસા ખો આયસ્મા વચ્છગોત્તો તે ભિક્ખૂ દૂરતોવ આગચ્છન્તે. દિસ્વાન યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘હન્દ! કહં પન તુમ્હે આયસ્મન્તો ગચ્છથા’’તિ? ‘‘ભગવન્તં ખો મયં, આવુસો, દસ્સનાય ગચ્છામા’’તિ. ‘‘તેનહાયસ્મન્તો મમ વચનેન ભગવતો પાદે સિરસા વન્દથ, એવઞ્ચ વદેથ – ‘વચ્છગોત્તો, ભન્તે, ભિક્ખુ ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ, એવઞ્ચ વદેતિ – પરિચિણ્ણો મે ભગવા, પરિચિણ્ણો મે સુગતો’’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો વચ્છગોત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. અથ ખો તે ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘આયસ્મા, ભન્તે, વચ્છગોત્તો ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ, એવઞ્ચ વદેતિ – ‘પરિચિણ્ણો મે ભગવા, પરિચિણ્ણો મે સુગતો’’’તિ. ‘‘પુબ્બેવ મે, ભિક્ખવે, વચ્છગોત્તો ભિક્ખુ ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ વિદિતો – ‘તેવિજ્જો વચ્છગોત્તો ભિક્ખુ મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો’તિ. દેવતાપિ મે એતમત્થં આરોચેસું – ‘તેવિજ્જો, ભન્તે, વચ્છગોત્તો ભિક્ખુ મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો’’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

મહાવચ્છસુત્તં નિટ્ઠિતં તતિયં.