૯. મહાઅસ્સપુરસુત્તં

૪૧૫. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા અઙ્ગેસુ વિહરતિ અસ્સપુરં નામ અઙ્ગાનં નિગમો. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘સમણા સમણાતિ વો, ભિક્ખવે, જનો સઞ્જાનાતિ. તુમ્હે ચ પન ‘કે તુમ્હે’તિ પુટ્ઠા સમાના ‘સમણામ્હા’તિ પટિજાનાથ; તેસં વો, ભિક્ખવે, એવંસમઞ્ઞાનં સતં એવંપટિઞ્ઞાનં સતં ‘યે ધમ્મા સમણકરણા ચ બ્રાહ્મણકરણા ચ તે ધમ્મે સમાદાય વત્તિસ્સામ, એવં નો અયં અમ્હાકં સમઞ્ઞા ચ સચ્ચા ભવિસ્સતિ પટિઞ્ઞા ચ ભૂતા. યેસઞ્ચ મયં ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં પરિભુઞ્જામ, તેસં તે કારા અમ્હેસુ મહપ્ફલા ભવિસ્સન્તિ મહાનિસંસા, અમ્હાકઞ્ચેવાયં પબ્બજ્જા અવઞ્ઝા ભવિસ્સતિ સફલા સઉદ્રયા’તિ. એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બં.

૪૧૬. ‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મા સમણકરણા ચ બ્રાહ્મણકરણા ચ? ‘હિરોત્તપ્પેન સમન્નાગતા ભવિસ્સામા’તિ એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બં. સિયા ખો પન, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં એવમસ્સ – ‘હિરોત્તપ્પેનમ્હ સમન્નાગતા, અલમેત્તાવતા કતમેત્તાવતા, અનુપ્પત્તો નો સામઞ્ઞત્થો, નત્થિ નો કિઞ્ચિ ઉત્તરિં કરણીય’ન્તિ તાવતકેનેવ તુટ્ઠિં આપજ્જેય્યાથ. આરોચયામિ વો, ભિક્ખવે, પટિવેદયામિ વો, ભિક્ખવે – ‘મા વો સામઞ્ઞત્થિકાનં સતં સામઞ્ઞત્થો પરિહાયિ, સતિ ઉત્તરિં કરણીયે’.

૪૧૭. ‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ઉત્તરિં કરણીયં? ‘પરિસુદ્ધો નો કાયસમાચારો ભવિસ્સતિ ઉત્તાનો વિવટો ન ચ છિદ્દવા સંવુતો ચ. તાય ચ પન પરિસુદ્ધકાયસમાચારતાય નેવત્તાનુક્કંસેસ્સામ ન પરં વમ્ભેસ્સામા’તિ [નેવત્તાનુક્કંસિસ્સામ ન પરં વમ્ભિસ્સામાતિ (સબ્બત્થ)] એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બં. સિયા ખો પન, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં એવમસ્સ – ‘હિરોત્તપ્પેનમ્હ સમન્નાગતા, પરિસુદ્ધો નો કાયસમાચારો; અલમેત્તાવતા કતમેત્તાવતા, અનુપ્પત્તો નો સામઞ્ઞત્થો, નત્થિ નો કિઞ્ચિ ઉત્તરિં કરણીય’ન્તિ તાવતકેનેવ તુટ્ઠિં આપજ્જેય્યાથ. આરોચયામિ વો, ભિક્ખવે, પટિવેદયામિ વો, ભિક્ખવે – ‘મા વો સામઞ્ઞત્થિકાનં સતં સામઞ્ઞત્થો પરિહાયિ, સતિ ઉત્તરિં કરણીયે’.

૪૧૮. ‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ઉત્તરિં કરણીયં? ‘પરિસુદ્ધો નો વચીસમાચારો ભવિસ્સતિ ઉત્તાનો વિવટો ન ચ છિદ્દવા સંવુતો ચ. તાય ચ પન પરિસુદ્ધવચીસમાચારતાય નેવત્તાનુક્કંસેસ્સામ ન પરં વમ્ભેસ્સામા’તિ એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બં. સિયા ખો પન, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં એવમસ્સ – ‘હિરોત્તપ્પેનમ્હ સમન્નાગતા, પરિસુદ્ધો નો કાયસમાચારો, પરિસુદ્ધો વચીસમાચારો; અલમેત્તાવતા કતમેત્તાવતા, અનુપ્પત્તો નો સામઞ્ઞત્થો, નત્થિ નો કિઞ્ચિ ઉત્તરિં કરણીય’ન્તિ તાવતકેનેવ તુટ્ઠિં આપજ્જેય્યાથ. આરોચયામિ વો, ભિક્ખવે, પટિવેદયામિ વો, ભિક્ખવે – ‘મા વો સામઞ્ઞત્થિકાનં સતં સામઞ્ઞત્થો પરિહાયિ, સતિ ઉત્તરિં કરણીયે’.

૪૧૯. ‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ઉત્તરિં કરણીયં? ‘પરિસુદ્ધો નો મનોસમાચારો ભવિસ્સતિ ઉત્તાનો વિવટો ન ચ છિદ્દવા સંવુતો ચ. તાય ચ પન પરિસુદ્ધમનોસમાચારતાય નેવત્તાનુક્કંસેસ્સામ ન પરં વમ્ભેસ્સામા’તિ એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બં. સિયા ખો પન, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં એવમસ્સ – ‘હિરોત્તપ્પેનમ્હ સમન્નાગતા, પરિસુદ્ધો નો કાયસમાચારો, પરિસુદ્ધો વચીસમાચારો, પરિસુદ્ધો મનોસમાચારો; અલમેત્તાવતા કતમેત્તાવતા, અનુપ્પત્તો નો સામઞ્ઞત્થો, નત્થિ નો કિઞ્ચિ ઉત્તરિં કરણીય’ન્તિ તાવતકેનેવ તુટ્ઠિં આપજ્જેય્યાથ. આરોચયામિ વો, ભિક્ખવે, પટિવેદયામિ વો, ભિક્ખવે – ‘મા વો સામઞ્ઞત્થિકાનં સતં સામઞ્ઞત્થો પરિહાયિ, સતિ ઉત્તરિં કરણીયે’.

૪૨૦. ‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ઉત્તરિં કરણીયં? ‘પરિસુદ્ધો નો આજીવો ભવિસ્સતિ ઉત્તાનો વિવટો ન ચ છિદ્દવા સંવુતો ચ. તાય ચ પન પરિસુદ્ધાજીવતાય નેવત્તાનુક્કંસેસ્સામ ન પરં વમ્ભેસ્સામા’તિ એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બં. સિયા ખો પન, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં એવમસ્સ – ‘હિરોત્તપ્પેનમ્હ સમન્નાગતા, પરિસુદ્ધો નો કાયસમાચારો, પરિસુદ્ધો વચીસમાચારો, પરિસુદ્ધો મનોસમાચારો, પરિસુદ્ધો આજીવો; અલમેત્તાવતા કતમેત્તાવતા, અનુપ્પત્તો નો સામઞ્ઞત્થો, નત્થિ નો કિઞ્ચિ ઉત્તરિં કરણીય’ન્તિ તાવતકેનેવ તુટ્ઠિં આપજ્જેય્યાથ. આરોચયામિ વો, ભિક્ખવે, પટિવેદયામિ વો, ભિક્ખવે – ‘મા વો સામઞ્ઞત્થિકાનં સતં સામઞ્ઞત્થો પરિહાયિ, સતિ ઉત્તરિં કરણીયે’.

૪૨૧. ‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ઉત્તરિં કરણીયં? ‘ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારા ભવિસ્સામ; ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા ન નિમિત્તગ્ગાહી નાનુબ્યઞ્જનગ્ગાહી. યત્વાધિકરણમેનં ચક્ખુન્દ્રિયં અસંવુતં વિહરન્તં અભિજ્ઝાદોમનસ્સા પાપકા અકુસલા ધમ્મા અન્વાસ્સવેય્યું, તસ્સ સંવરાય પટિપજ્જિસ્સામ, રક્ખિસ્સામ ચક્ખુન્દ્રિયં, ચક્ખુન્દ્રિયે સંવરં આપજ્જિસ્સામ. સોતેન સદ્દં સુત્વા…પે… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા…પે… જિવ્હાય રસં સાયિત્વા…પે… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા…પે… મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય ન નિમિત્તગ્ગાહી નાનુબ્યઞ્જનગ્ગાહી. યત્વાધિકરણમેનં મનિન્દ્રિયં અસંવુતં વિહરન્તં અભિજ્ઝાદોમનસ્સા પાપકા અકુસલા ધમ્મા અન્વાસ્સવેય્યું, તસ્સ સંવરાય પટિપજ્જિસ્સામ, રક્ખિસ્સામ મનિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયે સંવરં આપજ્જિસ્સામા’તિ એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બં. સિયા ખો પન, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં એવમસ્સ – ‘હિરોત્તપ્પેનમ્હ સમન્નાગતા, પરિસુદ્ધો નો કાયસમાચારો, પરિસુદ્ધો વચીસમાચારો, પરિસુદ્ધો મનોસમાચારો, પરિસુદ્ધો આજીવો, ઇન્દ્રિયેસુમ્હ ગુત્તદ્વારા; અલમેત્તાવતા કતમેત્તાવતા, અનુપ્પત્તો નો સામઞ્ઞત્થો, નત્થિ નો કિઞ્ચિ ઉત્તરિં કરણીય’ન્તિ તાવતકેનેવ તુટ્ઠિં આપજ્જેય્યાથ. આરોચયામિ વો, ભિક્ખવે, પટિવેદયામિ વો, ભિક્ખવે – ‘મા વો સામઞ્ઞત્થિકાનં સતં સામઞ્ઞત્થો પરિહાયિ, સતિ ઉત્તરિં કરણીયે’.

૪૨૨. ‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ઉત્તરિં કરણીયં? ‘ભોજને મત્તઞ્ઞુનો ભવિસ્સામ, પટિસઙ્ખા યોનિસો આહારં આહરિસ્સામ, નેવ દવાય ન મદાય ન મણ્ડનાય ન વિભૂસનાય યાવદેવ ઇમસ્સ કાયસ્સ ઠિતિયા યાપનાય, વિહિંસૂપરતિયા, બ્રહ્મચરિયાનુગ્ગહાય, ઇતિ પુરાણઞ્ચ વેદનં પટિહઙ્ખામ નવઞ્ચ વેદનં ન ઉપ્પાદેસ્સામ, યાત્રા ચ નો ભવિસ્સતિ, અનવજ્જતા ચ, ફાસુ વિહારો ચા’તિ એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બં. સિયા ખો પન, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં એવમસ્સ – ‘હિરોત્તપ્પેનમ્હ સમન્નાગતા, પરિસુદ્ધો નો કાયસમાચારો, પરિસુદ્ધો વચીસમાચારો, પરિસુદ્ધો મનોસમાચારો, પરિસુદ્ધો આજીવો, ઇન્દ્રિયેસુમ્હ ગુત્તદ્વારા, ભોજને મત્તઞ્ઞુનો; અલમેત્તાવતા કતમેત્તાવતા, અનુપ્પત્તો નો સામઞ્ઞત્થો, નત્થિ નો કિઞ્ચિ ઉત્તરિં કરણીય’ન્તિ તાવતકેનેવ તુટ્ઠિં આપજ્જેય્યાથ. આરોચયામિ વો, ભિક્ખવે, પટિવેદયામિ વો, ભિક્ખવે – ‘મા વો, સામઞ્ઞત્થિકાનં સતં સામઞ્ઞત્થો પરિહાયિ સતિ ઉત્તરિં કરણીયે’.

૪૨૩. ‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ઉત્તરિં કરણીયં? ‘જાગરિયં અનુયુત્તા ભવિસ્સામ, દિવસં ચઙ્કમેન નિસજ્જાય આવરણીયેહિ ધમ્મેહિ ચિત્તં પરિસોધેસ્સામ. રત્તિયા પઠમં યામં ચઙ્કમેન નિસજ્જાય આવરણીયેહિ ધમ્મેહિ ચિત્તં પરિસોધેસ્સામ. રત્તિયા મજ્ઝિમં યામં દક્ખિણેન પસ્સેન સીહસેય્યં કપ્પેસ્સામ પાદે પાદં અચ્ચાધાય, સતો સમ્પજાનો ઉટ્ઠાનસઞ્ઞં મનસિ કરિત્વા. રત્તિયા પચ્છિમં યામં પચ્ચુટ્ઠાય ચઙ્કમેન નિસજ્જાય આવરણીયેહિ ધમ્મેહિ ચિત્તં પરિસોધેસ્સામા’તિ, એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બં. સિયા ખો પન, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં એવમસ્સ – ‘હિરોત્તપ્પેનમ્હ સમન્નાગતા, પરિસુદ્ધો નો કાયસમાચારો, પરિસુદ્ધો વચીસમાચારો, પરિસુદ્ધો મનોસમાચારો, પરિસુદ્ધો આજીવો, ઇન્દ્રિયેસુમ્હ ગુત્તદ્વારા, ભોજને મત્તઞ્ઞુનો, જાગરિયં અનુયુત્તા; અલમેત્તાવતા કતમેત્તાવતા, અનુપ્પત્તો નો સામઞ્ઞત્થો, નત્થિ નો કિઞ્ચિ ઉત્તરિં કરણીય’ન્તિ, તાવતકેનેવ તુટ્ઠિં આપજ્જેય્યાથ. આરોચયામિ વો, ભિક્ખવે, પટિવેદયામિ વો, ભિક્ખવે – ‘મા વો, સામઞ્ઞત્થિકાનં સતં સામઞ્ઞત્થો પરિહાયિ સતિ ઉત્તરિં કરણીયે’.

૪૨૪. ‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ઉત્તરિં કરણીયં? ‘સતિસમ્પજઞ્ઞેન સમન્નાગતા ભવિસ્સામ, અભિક્કન્તે પટિક્કન્તે સમ્પજાનકારી, આલોકિતે વિલોકિતે સમ્પજાનકારી, સમિઞ્જિતે પસારિતે સમ્પજાનકારી, સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણે સમ્પજાનકારી, અસિતે પીતે ખાયિતે સાયિતે સમ્પજાનકારી, ઉચ્ચારપસ્સાવકમ્મે સમ્પજાનકારી, ગતે ઠિતે નિસિન્ને સુત્તે જાગરિતે ભાસિતે તુણ્હીભાવે સમ્પજાનકારી’તિ, એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બં. સિયા ખો પન, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં એવમસ્સ – ‘હિરોત્તપ્પેનમ્હ સમન્નાગતા, પરિસુદ્ધો નો કાયસમાચારો, પરિસુદ્ધો વચીસમાચારો, પરિસુદ્ધો મનોસમાચારો, પરિસુદ્ધો આજીવો, ઇન્દ્રિયેસુમ્હ ગુત્તદ્વારા, ભોજને મત્તઞ્ઞુનો, જાગરિયં અનુયુત્તા, સતિસમ્પજઞ્ઞેન સમન્નાગતા; અલમેત્તાવતા કતમેત્તાવતા, અનુપ્પત્તો નો સામઞ્ઞત્થો, નત્થિ નો કિઞ્ચિ ઉત્તરિં કરણીય’ન્તિ તાવતકેનેવ તુટ્ઠિં આપજ્જેય્યાથ. આરોચયામિ વો, ભિક્ખવે, પટિવેદયામિ વો, ભિક્ખવે – ‘મા વો, સામઞ્ઞત્થિકાનં સતં સામઞ્ઞત્થો પરિહાયિ સતિ ઉત્તરિં કરણીયે’.

૪૨૫. ‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ઉત્તરિં કરણીયં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિવિત્તં સેનાસનં ભજતિ – અરઞ્ઞં રુક્ખમૂલં પબ્બતં કન્દરં ગિરિગુહં સુસાનં વનપ્પત્થં અબ્ભોકાસં પલાલપુઞ્જં. સો પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો નિસીદતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા, ઉજું કાયં પણિધાય પરિમુખં સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા. સો અભિજ્ઝં લોકે પહાય વિગતાભિજ્ઝેન ચેતસા વિહરતિ, અભિજ્ઝાય ચિત્તં પરિસોધેતિ; બ્યાપાદપદોસં પહાય અબ્યાપન્નચિત્તો વિહરતિ, સબ્બપાણભૂતહિતાનુકમ્પી, બ્યાપાદપદોસા ચિત્તં પરિસોધેતિ; થીનમિદ્ધં પહાય વિગતથીનમિદ્ધો વિહરતિ, આલોકસઞ્ઞી સતો સમ્પજાનો, થીનમિદ્ધા ચિત્તં પરિસોધેતિ; ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચં પહાય અનુદ્ધતો વિહરતિ, અજ્ઝત્તં વૂપસન્તચિત્તો, ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચા ચિત્તં પરિસોધેતિ; વિચિકિચ્છં પહાય તિણ્ણવિચિકિચ્છો વિહરતિ, અકથંકથી કુસલેસુ ધમ્મેસુ, વિચિકિચ્છાય ચિત્તં પરિસોધેતિ.

૪૨૬. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો ઇણં આદાય કમ્મન્તે પયોજેય્ય. તસ્સ તે કમ્મન્તા સમિજ્ઝેય્યું [સમ્પજ્જેય્યું (સ્યા. કં. ક.)]. સો યાનિ ચ પોરાણાનિ ઇણમૂલાનિ તાનિ ચ બ્યન્તી [બ્યન્તિં (ક.), બ્યન્તિ (પી.)] કરેય્ય, સિયા ચસ્સ ઉત્તરિં અવસિટ્ઠં દારભરણાય. તસ્સ એવમસ્સ – ‘અહં ખો પુબ્બે ઇણં આદાય કમ્મન્તે પયોજેસિં, તસ્સ મે તે કમ્મન્તા સમિજ્ઝિંસુ. સોહં યાનિ ચ પોરાણાનિ ઇણમૂલાનિ તાનિ ચ બ્યન્તી અકાસિં, અત્થિ ચ મે ઉત્તરિં અવસિટ્ઠં દારભરણાયા’તિ. સો તતોનિદાનં લભેથ પામોજ્જં, અધિગચ્છેય્ય સોમનસ્સં.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો આબાધિકો અસ્સ દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો, ભત્તઞ્ચસ્સ નચ્છાદેય્ય, ન ચસ્સ કાયે બલમત્તા. સો અપરેન સમયેન તમ્હા આબાધા મુચ્ચેય્ય, ભત્તઞ્ચસ્સ છાદેય્ય, સિયા ચસ્સ કાયે બલમત્તા. તસ્સ એવમસ્સ – ‘અહં ખો પુબ્બે આબાધિકો અહોસિં દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો, ભત્તઞ્ચ મે નચ્છાદેસિ, ન ચ મે આસિ કાયે બલમત્તા, સોમ્હિ એતરહિ તમ્હા આબાધા મુત્તો, ભત્તઞ્ચ મે છાદેતિ, અત્થિ ચ મે કાયે બલમત્તા’તિ. સો તતોનિદાનં લભેથ પામોજ્જં, અધિગચ્છેય્ય સોમનસ્સં.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો બન્ધનાગારે બદ્ધો અસ્સ. સો અપરેન સમયેન તમ્હા બન્ધના મુચ્ચેય્ય સોત્થિના અબ્ભયેન [અબ્યયેન (સી. પી.)], ન ચસ્સ કિઞ્ચિ ભોગાનં વયો. તસ્સ એવમસ્સ – ‘અહં ખો પુબ્બે બન્ધનાગારે બદ્ધો અહોસિં, સોમ્હિ એતરહિ તમ્હા બન્ધના મુત્તો, સોત્થિના અબ્ભયેન, નત્થિ ચ મે કિઞ્ચિ ભોગાનં વયો’તિ. સો તતોનિદાનં લભેથ પામોજ્જં, અધિગચ્છેય્ય સોમનસ્સં.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો દાસો અસ્સ અનત્તાધીનો પરાધીનો ન યેનકામંગમો. સો અપરેન સમયેન તમ્હા દાસબ્યા મુચ્ચેય્ય અત્તાધીનો અપરાધીનો ભુજિસ્સો યેનકામંગમો. તસ્સ એવમસ્સ – ‘અહં ખો પુબ્બે દાસો અહોસિં અનત્તાધીનો પરાધીનો ન યેનકામંગમો, સોમ્હિ એતરહિ તમ્હા દાસબ્યા મુત્તો અત્તાધીનો અપરાધીનો ભુજિસ્સો યેનકામંગમો’તિ. સો તતોનિદાનં લભેથ પામોજ્જં, અધિગચ્છેય્ય સોમનસ્સં.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો સધનો સભોગો કન્તારદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જેય્ય [સીલક્ખન્ધવગ્ગપાળિયા કિઞ્ચિ વિસદિસં]. સો અપરેન સમયેન તમ્હા કન્તારા નિત્થરેય્ય સોત્થિના અબ્ભયેન, ન ચસ્સ કિઞ્ચિ ભોગાનં વયો. તસ્સ એવમસ્સ – ‘અહં ખો પુબ્બે સધનો સભોગો કન્તારદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જિં. સોમ્હિ એતરહિ તમ્હા કન્તારા નિત્થિણ્ણો સોત્થિના અબ્ભયેન, નત્થિ ચ મે કિઞ્ચિ ભોગાનં વયો’તિ. સો તતોનિદાનં લભેથ પામોજ્જં, અધિગચ્છેય્ય સોમનસ્સં.

‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યથા ઇણં યથા રોગં યથા બન્ધનાગારં યથા દાસબ્યં યથા કન્તારદ્ધાનમગ્ગં, ઇમે પઞ્ચ નીવરણે અપ્પહીને અત્તનિ સમનુપસ્સતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, આણણ્યં યથા આરોગ્યં યથા બન્ધનામોક્ખં યથા ભુજિસ્સં યથા ખેમન્તભૂમિં; એવમેવ ભિક્ખુ ઇમે પઞ્ચ નીવરણે પહીને અત્તનિ સમનુપસ્સતિ.

૪૨૭. ‘‘સો ઇમે પઞ્ચ નીવરણે પહાય ચેતસો ઉપક્કિલેસે પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણે, વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ, સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો ઇમમેવ કાયં વિવેકજેન પીતિસુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ વિવેકજેન પીતિસુખેન અપ્ફુટં હોતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, દક્ખો ન્હાપકો [નહાપકો (સી. સ્યા. કં. પી.)] વા ન્હાપકન્તેવાસી વા કંસથાલે ન્હાનીયચુણ્ણાનિ [નહાનીયચુણ્ણાનિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] આકિરિત્વા ઉદકેન પરિપ્ફોસકં પરિપ્ફોસકં સન્નેય્ય. સાયં ન્હાનીયપિણ્ડિ સ્નેહાનુગતા સ્નેહપરેતા સન્તરબાહિરા, ફુટા સ્નેહેન ન ચ પગ્ઘરિણી. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં વિવેકજેન પીતિસુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ વિવેકજેન પીતિસુખેન અપ્ફુટં હોતિ.

૪૨૮. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો ઇમમેવ કાયં સમાધિજેન પીતિસુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ સમાધિજેન પીતિસુખેન અપ્ફુટં હોતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉદકરહદો ઉબ્ભિદોદકો [ઉબ્ભિતોદકો (ક.)]. તસ્સ નેવસ્સ પુરત્થિમાય દિસાય ઉદકસ્સ આયમુખં, ન પચ્છિમાય દિસાય ઉદકસ્સ આયમુખં, ન ઉત્તરાય દિસાય ઉદકસ્સ આયમુખં, ન દક્ખિણાય દિસાય ઉદકસ્સ આયમુખં, દેવો ચ ન કાલેન કાલં સમ્માધારં અનુપ્પવેચ્છેય્ય. અથ ખો તમ્હાવ ઉદકરહદા સીતા વારિધારા ઉબ્ભિજ્જિત્વા તમેવ ઉદકરહદં સીતેન વારિના અભિસન્દેય્ય પરિસન્દેય્ય પરિપૂરેય્ય પરિપ્ફરેય્ય, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો ઉદકરહદસ્સ સીતેન વારિના અપ્ફુટં અસ્સ. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં સમાધિજેન પીતિસુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ સમાધિજેન પીતિસુખેન અપ્ફુટં હોતિ.

૪૨૯. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહરતિ, સતો ચ સમ્પજાનો, સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેતિ, યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ – ‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો ઇમમેવ કાયં નિપ્પીતિકેન સુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ નિપ્પીતિકેન સુખેન અપ્ફુટં હોતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉપ્પલિનિયં વા પદુમિનિયં વા પુણ્ડરીકિનિયં વા અપ્પેકચ્ચાનિ ઉપ્પલાનિ વા પદુમાનિ વા પુણ્ડરીકાનિ વા ઉદકે જાતાનિ ઉદકે સંવડ્ઢાનિ ઉદકાનુગ્ગતાનિ અન્તોનિમુગ્ગપોસીનિ, તાનિ યાવ ચગ્ગા યાવ ચ મૂલા સીતેન વારિના અભિસન્નાનિ પરિસન્નાનિ પરિપૂરાનિ પરિપ્ફુટાનિ, નાસ્સ [ન નેસં (સી.)] કિઞ્ચિ સબ્બાવતં ઉપ્પલાનં વા પદુમાનં વા પુણ્ડરીકાનં વા સીતેન વારિના અપ્ફુટં અસ્સ. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં નિપ્પીતિકેન સુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ નિપ્પીતિકેન સુખેન અપ્ફુટં હોતિ.

૪૩૦. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના, પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા, અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો ઇમમેવ કાયં પરિસુદ્ધેન ચેતસા પરિયોદાતેન ફરિત્વા નિસિન્નો હોતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ પરિસુદ્ધેન ચેતસા પરિયોદાતેન અપ્ફુટં હોતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો ઓદાતેન વત્થેન સસીસં પારુપેત્વા નિસિન્નો અસ્સ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ ઓદાતેન વત્થેન અપ્ફુટં અસ્સ. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં પરિસુદ્ધેન ચેતસા પરિયોદાતેન ફરિત્વા નિસિન્નો હોતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ પરિસુદ્ધેન ચેતસા પરિયોદાતેન અપ્ફુટં હોતિ.

૪૩૧. ‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે પુબ્બેનિવાસાનુસ્સતિઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેતિ. સો અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં, દ્વેપિ જાતિયો…પે… ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો સકમ્હા ગામા અઞ્ઞં ગામં ગચ્છેય્ય, તમ્હાપિ ગામા અઞ્ઞં ગામં ગચ્છેય્ય, સો તમ્હા ગામા સકંયેવ ગામં પચ્ચાગચ્છેય્ય. તસ્સ એવમસ્સ – ‘અહં ખો સકમ્હા ગામા અમું ગામં અગચ્છિં [અગચ્છિં (સી. સ્યા. કં. પી.)], તત્રપિ એવં અટ્ઠાસિં એવં નિસીદિં એવં અભાસિં એવં તુણ્હી અહોસિં; તમ્હાપિ ગામા અમું ગામં અગચ્છિં, તત્રપિ એવં અટ્ઠાસિં એવં નિસીદિં એવં અભાસિં એવં તુણ્હી અહોસિં; સોમ્હિ તમ્હા ગામા સકંયેવ ગામં પચ્ચાગતો’તિ. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો…પે… ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ.

૪૩૨. ‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે સત્તાનં ચુતૂપપાતઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેતિ. સો દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે, સુગતે દુગ્ગતે, યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ…પે… સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, દ્વે અગારા સદ્વારા [સન્નદ્વારા (ક.)]. તત્થ ચક્ખુમા પુરિસો મજ્ઝે ઠિતો પસ્સેય્ય મનુસ્સે ગેહં પવિસન્તેપિ નિક્ખમન્તેપિ, અનુચઙ્કમન્તેપિ અનુવિચરન્તેપિ. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે, સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ…પે….

૪૩૩. ‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે આસવાનં ખયઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેતિ. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. ‘ઇમે આસવા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં આસવસમુદયો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં આસવનિરોધો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં આસવનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. તસ્સ એવં જાનતો એવં પસ્સતો કામાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચતિ, ભવાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચતિ, અવિજ્જાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચતિ. વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ – ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પબ્બતસઙ્ખેપે ઉદકરહદો અચ્છો વિપ્પસન્નો અનાવિલો. તત્થ ચક્ખુમા પુરિસો તીરે ઠિતો પસ્સેય્ય સિપ્પિસમ્બુકમ્પિ [સિપ્પિકસમ્બુકમ્પિ (સ્યા. કં. ક.)] સક્ખરકથલમ્પિ મચ્છગુમ્બમ્પિ, ચરન્તમ્પિ તિટ્ઠન્તમ્પિ. તસ્સ એવમસ્સ – ‘અયં ખો ઉદકરહદો અચ્છો વિપ્પસન્નો અનાવિલો. તત્રિમે સિપ્પિસમ્બુકાપિ સક્ખરકથલાપિ મચ્છગુમ્બાપિ ચરન્તિપિ તિટ્ઠન્તિપીતિ. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતિ.

૪૩૪. ‘‘અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ‘સમણો’ ઇતિપિ ‘બ્રાહ્મણો’ઇતિપિ ‘ન્હાતકો’ઇતિપિ ‘વેદગૂ’ઇતિપિ ‘સોત્તિયો’ઇતિપિ ‘અરિયો’ઇતિપિ ‘અરહં’ઇતિપિ. કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સમણો હોતિ? સમિતાસ્સ હોન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્મા, સંકિલેસિકા, પોનોબ્ભવિકા, સદરા, દુક્ખવિપાકા, આયતિં, જાતિજરામરણિયા. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સમણો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ બ્રાહ્મણો હોતિ? બાહિતાસ્સ હોન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્મા, સંકિલેસિકા, પોનોબ્ભવિકા, સદરા, દુક્ખવિપાકા, આયતિં, જાતિજરામરણિયા. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ બ્રાહ્મણો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ન્હાતકો [નહાતકો (સી. સ્યા. કં. પી.)] હોતિ? ન્હાતાસ્સ હોન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્મા, સંકિલેસિકા, પોનોબ્ભવિકા, સદરા, દુક્ખવિપાકા, આયતિં, જાતિજરામરણિયા. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ન્હાતકો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વેદગૂ હોતિ? વિદિતાસ્સ હોન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્મા, સંકિલેસિકા, પોનોબ્ભવિકા, સદરા, દુક્ખવિપાકા, આયતિં, જાતિજરામરણિયા. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વેદગૂ હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સોત્તિયો હોતિ? નિસ્સુતાસ્સ હોન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્મા, સંકિલેસિકા, પોનોબ્ભવિકા, સદરા, દુક્ખવિપાકા, આયતિં, જાતિજરામરણિયા. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સોત્તિયો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરિયો હોતિ? આરકાસ્સ હોન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્મા, સંકિલેસિકા, પોનોબ્ભવિકા, સદરા, દુક્ખવિપાકા, આયતિં, જાતિજરામરણિયા. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરિયો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરહં હોતિ? આરકાસ્સ હોન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્મા, સંકિલેસિકા, પોનોબ્ભવિકા, સદરા, દુક્ખવિપાકા, આયતિં, જાતિજરામરણિયા. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરહં હોતી’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

મહાઅસ્સપુરસુત્તં નિટ્ઠિતં નવમં.