૧૦. ચૂળઅસ્સપુરસુત્તં

૪૩૫. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા અઙ્ગેસુ વિહરતિ અસ્સપુરં નામ અઙ્ગાનં નિગમો. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ – ‘‘સમણા સમણાતિ વો, ભિક્ખવે, જનો સઞ્જાનાતિ. તુમ્હે ચ પન ‘કે તુમ્હે’તિ પુટ્ઠા સમાના ‘સમણામ્હા’તિ પટિજાનાથ. તેસં વો, ભિક્ખવે, એવંસમઞ્ઞાનં સતં એવંપટિઞ્ઞાનં સતં – ‘યા સમણસામીચિપ્પટિપદા તં પટિપજ્જિસ્સામ; એવં નો અયં અમ્હાકં સમઞ્ઞા ચ સચ્ચા ભવિસ્સતિ પટિઞ્ઞા ચ ભૂતા; યેસઞ્ચ મયં ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં પરિભુઞ્જામ, તેસં તે કારા અમ્હેસુ મહપ્ફલા ભવિસ્સન્તિ મહાનિસંસા, અમ્હાકઞ્ચેવાયં પબ્બજ્જા અવઞ્ઝા ભવિસ્સતિ સફલા સઉદ્રયા’તિ. એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બં.

૪૩૬. ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ન સમણસામીચિપ્પટિપદં પટિપન્નો હોતિ? યસ્સ કસ્સચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અભિજ્ઝાલુસ્સ અભિજ્ઝા અપ્પહીના હોતિ, બ્યાપન્નચિત્તસ્સ બ્યાપાદો અપ્પહીનો હોતિ, કોધનસ્સ કોધો અપ્પહીનો હોતિ, ઉપનાહિસ્સ ઉપનાહો અપ્પહીનો હોતિ, મક્ખિસ્સ મક્ખો અપ્પહીનો હોતિ, પળાસિસ્સ પળાસો અપ્પહીનો હોતિ, ઇસ્સુકિસ્સ ઇસ્સા અપ્પહીના હોતિ, મચ્છરિસ્સ મચ્છરિયં અપ્પહીનં હોતિ, સઠસ્સ સાઠેય્યં અપ્પહીનં હોતિ, માયાવિસ્સ માયા અપ્પહીના હોતિ, પાપિચ્છસ્સ પાપિકા ઇચ્છા અપ્પહીના હોતિ, મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ મિચ્છાદિટ્ઠિ અપ્પહીના હોતિ – ઇમેસં ખો અહં, ભિક્ખવે, સમણમલાનં સમણદોસાનં સમણકસટાનં આપાયિકાનં ઠાનાનં દુગ્ગતિવેદનિયાનં અપ્પહાના ‘ન સમણસામીચિપ્પટિપદં પટિપન્નો’તિ વદામિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, મતજં નામ આવુધજાતં ઉભતોધારં પીતનિસિતં. તદસ્સ સઙ્ઘાટિયા સમ્પારુતં સમ્પલિવેઠિતં. તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમસ્સ ભિક્ખુનો પબ્બજ્જં વદામિ.

૪૩૭. ‘‘નાહં, ભિક્ખવે, સઙ્ઘાટિકસ્સ સઙ્ઘાટિધારણમત્તેન સામઞ્ઞં વદામિ. નાહં, ભિક્ખવે, અચેલકસ્સ અચેલકમત્તેન સામઞ્ઞં વદામિ. નાહં, ભિક્ખવે, રજોજલ્લિકસ્સ રજોજલ્લિકમત્તેન સામઞ્ઞં વદામિ. નાહં, ભિક્ખવે, ઉદકોરોહકસ્સ ઉદકોરોહણમત્તેન [ઉદકોરોહકમત્તેન (સી. પી.)] સામઞ્ઞં વદામિ. નાહં, ભિક્ખવે, રુક્ખમૂલિકસ્સ રુક્ખમૂલિકમત્તેન સામઞ્ઞં વદામિ. નાહં, ભિક્ખવે, અબ્ભોકાસિકસ્સ અબ્ભોકાસિકમત્તેન સામઞ્ઞં વદામિ. નાહં, ભિક્ખવે, ઉબ્ભટ્ઠકસ્સ ઉબ્ભટ્ઠકમત્તેન સામઞ્ઞં વદામિ. નાહં, ભિક્ખવે, પરિયાયભત્તિકસ્સ પરિયાયભત્તિકમત્તેન સામઞ્ઞં વદામિ. નાહં, ભિક્ખવે, મન્તજ્ઝાયકસ્સ મન્તજ્ઝાયકમત્તેન સામઞ્ઞં વદામિ. નાહં, ભિક્ખવે, જટિલકસ્સ જટાધારણમત્તેન સામઞ્ઞં વદામિ.

‘‘સઙ્ઘાટિકસ્સ ચે, ભિક્ખવે, સઙ્ઘાટિધારણમત્તેન અભિજ્ઝાલુસ્સ અભિજ્ઝા પહીયેથ, બ્યાપન્નચિત્તસ્સ બ્યાપાદો પહીયેથ, કોધનસ્સ કોધો પહીયેથ, ઉપનાહિસ્સ ઉપનાહો પહીયેથ, મક્ખિસ્સ મક્ખો પહીયેથ, પળાસિસ્સ પળાસો પહીયેથ, ઇસ્સુકિસ્સ ઇસ્સા પહીયેથ, મચ્છરિસ્સ મચ્છરિયં પહીયેથ, સઠસ્સ સાઠેય્યં પહીયેથ, માયાવિસ્સ માયા પહીયેથ, પાપિચ્છસ્સ પાપિકા ઇચ્છા પહીયેથ, મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ મિચ્છાદિટ્ઠિ પહીયેથ, તમેનં મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા જાતમેવ નં સઙ્ઘાટિકં કરેય્યું, સઙ્ઘાટિકત્તમેવ [સંઘાટીકત્તે ચેવ (ક.)] સમાદપેય્યું – ‘એહિ ત્વં, ભદ્રમુખ, સઙ્ઘાટિકો હોહિ, સઙ્ઘાટિકસ્સ તે સતો સઙ્ઘાટિધારણમત્તેન અભિજ્ઝાલુસ્સ અભિજ્ઝા પહીયિસ્સતિ, બ્યાપન્નચિત્તસ્સ બ્યાપાદો પહીયિસ્સતિ, કોધનસ્સ કોધો પહીયિસ્સતિ, ઉપનાહિસ્સ ઉપનાહો પહીયિસ્સતિ, મક્ખિસ્સ મક્ખો પહીયિસ્સતિ, પળાસિસ્સ પળાસો પહીયિસ્સતિ, ઇસ્સુકિસ્સ ઇસ્સા પહીયિસ્સતિ, મચ્છરિસ્સ મચ્છરિયં પહીયિસ્સતિ, સઠસ્સ સાઠેય્યં પહીયિસ્સતિ, માયાવિસ્સ માયા પહીયિસ્સતિ, પાપિચ્છસ્સ પાપિકા ઇચ્છા પહીયિસ્સતિ, મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ મિચ્છાદિટ્ઠિ પહીયિસ્સતી’તિ. યસ્મા ચ ખો અહં, ભિક્ખવે, સઙ્ઘાટિકમ્પિ ઇધેકચ્ચં પસ્સામિ અભિજ્ઝાલું બ્યાપન્નચિત્તં કોધનં ઉપનાહિં મક્ખિં પળાસિં ઇસ્સુકિં મચ્છરિં સઠં માયાવિં પાપિચ્છં મિચ્છાદિટ્ઠિકં, તસ્મા ન સઙ્ઘાટિકસ્સ સઙ્ઘાટિધારણમત્તેન સામઞ્ઞં વદામિ.

‘‘અચેલકસ્સ ચે, ભિક્ખવે…પે… રજોજલ્લિકસ્સ ચે, ભિક્ખવે…પે… ઉદકોરોહકસ્સ ચે, ભિક્ખવે…પે… રુક્ખમૂલિકસ્સ ચે, ભિક્ખવે…પે… અબ્ભોકાસિકસ્સ ચે, ભિક્ખવે…પે… ઉબ્ભટ્ઠકસ્સ ચે, ભિક્ખવે…પે… પરિયાયભત્તિકસ્સ ચે, ભિક્ખવે…પે… મન્તજ્ઝાયકસ્સ ચે, ભિક્ખવે…પે… જટિલકસ્સ ચે, ભિક્ખવે, જટાધારણમત્તેન અભિજ્ઝાલુસ્સ અભિજ્ઝા પહીયેથ, બ્યાપન્નચિત્તસ્સ બ્યાપાદો પહીયેથ, કોધનસ્સ કોધો પહીયેથ, ઉપનાહિસ્સ ઉપનાહો પહીયેથ, મક્ખિસ્સ મક્ખો પહીયેથ, પળાસિસ્સ પળાસો પહીયેથ, ઇસ્સુકિસ્સ ઇસ્સા પહીયેથ, મચ્છરિસ્સ મચ્છરિયં પહીયેથ, સઠસ્સ સાઠેય્યં પહીયેથ, માયાવિસ્સ માયા પહીયેથ, પાપિચ્છસ્સ પાપિકા ઇચ્છા પહીયેથ, મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ મિચ્છાદિટ્ઠિ પહીયેથ, તમેનં મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા જાતમેવ નં જટિલકં કરેય્યું, જટિલકત્તમેવ [જટિલકત્તે ચેવ (ક.)] સમાદપેય્યું – ‘એહિ ત્વં, ભદ્રમુખ, જટિલકો હોહિ, જટિલકસ્સ તે સતો જટાધારણમત્તેન અભિજ્ઝાલુસ્સ અભિજ્ઝા પહીયિસ્સતિ બ્યાપન્નચિત્તસ્સ બ્યાપાદો પહીયિસ્સતિ, કોધનસ્સ કોધો પહીયિસ્સતિ…પે… પાપિચ્છસ્સ પાપિકા ઇચ્છા પહીયિસ્સતિ મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ મિચ્છાદિટ્ઠિ પહીયિસ્સતી’તિ. યસ્મા ચ ખો અહં, ભિક્ખવે, જટિલકમ્પિ ઇધેકચ્ચં પસ્સામિ અભિજ્ઝાલું બ્યાપન્નચિત્તં કોધનં ઉપનાહિં મક્ખિં પલાસિં ઇસ્સુકિં મચ્છરિં સઠં માયાવિં પાપિચ્છં મિચ્છાદિટ્ઠિં, તસ્મા ન જટિલકસ્સ જટાધારણમત્તેન સામઞ્ઞં વદામિ.

૪૩૮. ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સમણસામીચિપ્પટિપદં પટિપન્નો હોતિ? યસ્સ કસ્સચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અભિજ્ઝાલુસ્સ અભિજ્ઝા પહીના હોતિ, બ્યાપન્નચિત્તસ્સ બ્યાપાદો પહીનો હોતિ, કોધનસ્સ કોધો પહીનો હોતિ, ઉપનાહિસ્સ ઉપનાહો પહીનો હોતિ, મક્ખિસ્સ મક્ખો પહીનો હોતિ, પળાસિસ્સ પળાસો પહીનો હોતિ, ઇસ્સુકિસ્સ ઇસ્સા પહીના હોતિ, મચ્છરિસ્સ મચ્છરિયં પહીનં હોતિ, સઠસ્સ સાઠેય્યં પહીનં હોતિ, માયાવિસ્સ માયા પહીના હોતિ, પાપિચ્છસ્સ પાપિકા ઇચ્છા પહીના હોતિ, મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ મિચ્છાદિટ્ઠિ પહીના હોતિ – ઇમેસં ખો અહં, ભિક્ખવે, સમણમલાનં સમણદોસાનં સમણકસટાનં આપાયિકાનં ઠાનાનં દુગ્ગતિવેદનિયાનં પહાના ‘સમણસામીચિપ્પટિપદં પટિપન્નો’તિ વદામિ. સો સબ્બેહિ ઇમેહિ પાપકેહિ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ વિસુદ્ધમત્તાનં સમનુપસ્સતિ ( ) [(વિમુત્તમત્તાનં સમનુપસ્સતિ) (સી. સ્યા. કં. પી.)]. તસ્સ સબ્બેહિ ઇમેહિ પાપકેહિ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ વિસુદ્ધમત્તાનં સમનુપસ્સતો ( ) [(વિમુત્તમત્તાનં સમનુપસ્સતો) (સી. સ્યા. કં. પી.)] પામોજ્જં જાયતિ, પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદેતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ.

‘‘સો મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં. ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મેત્તાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન ફરિત્વા વિહરતિ. કરુણાસહગતેન ચેતસા…પે… મુદિતાસહગતેન ચેતસા…પે… ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં. ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાબજ્ઝેન ફરિત્વા વિહરતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પોક્ખરણી અચ્છોદકા સાતોદકા સીતોદકા સેતકા સુપતિત્થા રમણીયા. પુરત્થિમાય ચેપિ દિસાય પુરિસો આગચ્છેય્ય ઘમ્માભિતત્તો ઘમ્મપરેતો કિલન્તો તસિતો પિપાસિતો. સો તં પોક્ખરણિં આગમ્મ વિનેય્ય ઉદકપિપાસં વિનેય્ય ઘમ્મપરિળાહં…પે… પચ્છિમાય ચેપિ દિસાય પુરિસો આગચ્છેય્ય…પે… ઉત્તરાય ચેપિ દિસાય પુરિસો આગચ્છેય્ય…પે… દક્ખિણાય ચેપિ દિસાય પુરિસો આગચ્છેય્ય. યતો કુતો ચેપિ નં પુરિસો આગચ્છેય્ય ઘમ્માભિતત્તો ઘમ્મપરેતો, કિલન્તો તસિતો પિપાસિતો. સો તં પોક્ખરણિં આગમ્મ વિનેય્ય ઉદકપિપાસં, વિનેય્ય ઘમ્મપરિળાહં. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ખત્તિયકુલા ચેપિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો હોતિ, સો ચ તથાગતપ્પવેદિતં ધમ્મવિનયં આગમ્મ, એવં મેત્તં કરુણં મુદિતં ઉપેક્ખં ભાવેત્વા લભતિ અજ્ઝત્તં [તમહં (ક.)] વૂપસમં [તમહં (ક.)]. અજ્ઝત્તં વૂપસમા ‘સમણસામીચિપ્પટિપદં પટિપન્નો’તિ વદામિ. બ્રાહ્મણકુલા ચેપિ…પે… વેસ્સકુલા ચેપિ…પે… સુદ્દકુલા ચેપિ…પે… યસ્મા કસ્મા ચેપિ કુલા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો હોતિ, સો ચ તથાગતપ્પવેદિતં ધમ્મવિનયં આગમ્મ, એવં મેત્તં કરુણં મુદિતં ઉપેક્ખં ભાવેત્વા લભતિ અજ્ઝત્તં વૂપસમં. અજ્ઝત્તં વૂપસમા ‘સમણસામીચિપ્પટિપદં પટિપન્નો’તિ વદામિ.

‘‘ખત્તિયકુલા ચેપિ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો હોતિ. સો ચ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. આસવાનં ખયા સમણો હોતિ. બ્રાહ્મણકુલા ચેપિ…પે… વેસ્સકુલા ચેપિ… સુદ્દકુલા ચેપિ… યસ્મા કસ્મા ચેપિ કુલા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો હોતિ, સો ચ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. આસવાનં ખયા સમણો હોતી’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

ચૂળઅસ્સપુરસુત્તં નિટ્ઠિતં દસમં.

મહાયમકવગ્ગો નિટ્ઠિતો ચતુત્થો.