૫. નિવાપસુત્તં

૨૬૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘ન, ભિક્ખવે, નેવાપિકો નિવાપં નિવપતિ મિગજાતાનં – ‘ઇમં મે નિવાપં નિવુત્તં મિગજાતા પરિભુઞ્જન્તા દીઘાયુકા વણ્ણવન્તો ચિરં દીઘમદ્ધાનં યાપેન્તૂ’તિ. એવઞ્ચ ખો, ભિક્ખવે, નેવાપિકો નિવાપં નિવપતિ મિગજાતાનં – ‘ઇમં મે નિવાપં નિવુત્તં મિગજાતા અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિસ્સન્તિ, અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના મદં આપજ્જિસ્સન્તિ, મત્તા સમાના પમાદં આપજ્જિસ્સન્તિ, પમત્તા સમાના યથાકામકરણીયા ભવિસ્સન્તિ ઇમસ્મિં નિવાપે’તિ.

૨૬૨. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, પઠમા મિગજાતા અમું નિવાપં નિવુત્તં નેવાપિકસ્સ અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિંસુ, તે તત્થ અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના મદં આપજ્જિંસુ, મત્તા સમાના પમાદં આપજ્જિંસુ, પમત્તા સમાના યથાકામકરણીયા અહેસું નેવાપિકસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે. એવઞ્હિ તે, ભિક્ખવે, પઠમા મિગજાતા ન પરિમુચ્ચિંસુ નેવાપિકસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા.

૨૬૩. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, દુતિયા મિગજાતા એવં સમચિન્તેસું – ‘યે ખો તે પઠમા મિગજાતા અમું નિવાપં નિવુત્તં નેવાપિકસ્સ અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિંસુ. તે તત્થ અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના મદં આપજ્જિંસુ, મત્તા સમાના પમાદં આપજ્જિંસુ, પમત્તા સમાના યથાકામકરણીયા અહેસું નેવાપિકસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે. એવઞ્હિ તે પઠમા મિગજાતા ન પરિમુચ્ચિંસુ નેવાપિકસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યંનૂન મયં સબ્બસો નિવાપભોજના પટિવિરમેય્યામ, ભયભોગા પટિવિરતા અરઞ્ઞાયતનાનિ અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરેય્યામા’તિ. તે સબ્બસો નિવાપભોજના પટિવિરમિંસુ, ભયભોગા પટિવિરતા અરઞ્ઞાયતનાનિ અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરિંસુ. તેસં ગિમ્હાનં પચ્છિમે માસે, તિણોદકસઙ્ખયે, અધિમત્તકસિમાનં પત્તો કાયો હોતિ. તેસં અધિમત્તકસિમાનં પત્તકાયાનં બલવીરિયં પરિહાયિ. બલવીરિયે પરિહીને તમેવ નિવાપં નિવુત્તં નેવાપિકસ્સ પચ્ચાગમિંસુ. તે તત્થ અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિંસુ. તે તત્થ અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના મદં આપજ્જિંસુ, મત્તા સમાના પમાદં આપજ્જિંસુ, પમત્તા સમાના યથાકામકરણીયા અહેસું નેવાપિકસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે. એવઞ્હિ તે, ભિક્ખવે, દુતિયાપિ મિગજાતા ન પરિમુચ્ચિંસુ નેવાપિકસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા.

૨૬૪. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, તતિયા મિગજાતા એવં સમચિન્તેસું – ‘યે ખો તે પઠમા મિગજાતા અમું નિવાપં નિવુત્તં નેવાપિકસ્સ…પે… એવઞ્હિ તે પઠમા મિગજાતા ન પરિમુચ્ચિંસુ નેવાપિકસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યેપિ તે દુતિયા મિગજાતા એવં સમચિન્તેસું – યે ખો તે પઠમા મિગજાતા અમું નિવાપં નિવુત્તં નેવાપિકસ્સ…પે… એવઞ્હિ તે પઠમા મિગજાતા ન પરિમુચ્ચિંસુ નેવાપિકસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યંનૂન મયં સબ્બસો નિવાપભોજના પટિવિરમેય્યામ, ભયભોગા પટિવિરતા અરઞ્ઞાયતનાનિ અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરેય્યામાતિ. તે સબ્બસો નિવાપભોજના પટિવિરમિંસુ, ભયભોગા પટિવિરતા અરઞ્ઞાયતનાનિ અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરિંસુ. તેસં ગિમ્હાનં પચ્છિમે માસે તિણોદકસઙ્ખયે અધિમત્તકસિમાનં પત્તો કાયો હોતિ. તેસં અધિમત્તકસિમાનં પત્તકાયાનં બલવીરિયં પરિહાયિ. બલવીરિયે પરિહીને તમેવ નિવાપં નિવુત્તં નેવાપિકસ્સ પચ્ચાગમિંસુ. તે તત્થ અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિંસુ. તે તત્થ અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના મદં આપજ્જિંસુ, મત્તા સમાના પમાદં આપજ્જિંસુ, પમત્તા સમાના યથાકામકરણીયા અહેસું નેવાપિકસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે. એવઞ્હિ તે દુતિયાપિ મિગજાતા ન પરિમુચ્ચિંસુ નેવાપિકસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યંનૂન મયં અમું નિવાપં નિવુત્તં નેવાપિકસ્સ ઉપનિસ્સાય આસયં કપ્પેય્યામ. તત્રાસયં કપ્પેત્વા અમું નિવાપં નિવુત્તં નેવાપિકસ્સ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિસ્સામ, અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના ન મદં આપજ્જિસ્સામ, અમત્તા સમાના ન પમાદં આપજ્જિસ્સામ, અપ્પમત્તા સમાના ન યથાકામકરણીયા ભવિસ્સામ નેવાપિકસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે’તિ. તે અમું નિવાપં નિવુત્તં નેવાપિકસ્સ ઉપનિસ્સાય આસયં કપ્પયિંસુ. તત્રાસયં કપ્પેત્વા અમું નિવાપં નિવુત્તં નેવાપિકસ્સ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિંસુ, તે તત્થ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના ન મદં આપજ્જિંસુ, અમત્તા સમાના ન પમાદં આપજ્જિંસુ, અપ્પમત્તા સમાના ન યથાકામકરણીયા અહેસું નેવાપિકસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, નેવાપિકસ્સ ચ નેવાપિકપરિસાય ચ એતદહોસિ – ‘સઠાસ્સુનામિમે તતિયા મિગજાતા કેતબિનો, ઇદ્ધિમન્તાસ્સુનામિમે તતિયા મિગજાતા પરજના; ઇમઞ્ચ નામ નિવાપં નિવુત્તં પરિભુઞ્જન્તિ, ન ચ નેસં જાનામ આગતિં વા ગતિં વા. યંનૂન મયં ઇમં નિવાપં નિવુત્તં મહતીહિ દણ્ડવાકરાહિ [દણ્ડવાગુરાહિ (સ્યા.)] સમન્તા સપ્પદેસં અનુપરિવારેય્યામ – અપ્પેવ નામ તતિયાનં મિગજાતાનં આસયં પસ્સેય્યામ, યત્થ તે ગાહં ગચ્છેય્યુ’ન્તિ. તે અમું નિવાપં નિવુત્તં મહતીહિ દણ્ડવાકરાહિ સમન્તા સપ્પદેસં અનુપરિવારેસું. અદ્દસંસુ ખો, ભિક્ખવે, નેવાપિકો ચ નેવાપિકપરિસા ચ તતિયાનં મિગજાતાનં આસયં, યત્થ તે ગાહં અગમંસુ. એવઞ્હિ તે, ભિક્ખવે, તતિયાપિ મિગજાતા ન પરિમુચ્ચિંસુ નેવાપિકસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા.

૨૬૫. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ચતુત્થા મિગજાતા એવં સમચિન્તેસું – ‘યે ખો તે પઠમા મિગજાતા…પે… એવઞ્હિ તે પઠમા મિગજાતા ન પરિમુચ્ચિંસુ નેવાપિકસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યેપિ તે દુતિયા મિગજાતા એવં સમચિન્તેસું ‘યે ખો તે પઠમા મિગજાતા…પે… એવઞ્હિ તે પઠમા મિગજાતા ન પરિમુચ્ચિંસુ નેવાપિકસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યંનૂન મયં સબ્બસો નિવાપભોજના પટિવિરમેય્યામ, ભયભોગા પટિવિરતા અરઞ્ઞાયતનાનિ અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરેય્યામા’તિ. તે સબ્બસો નિવાપભોજના પટિવિરમિંસુ…પે… એવઞ્હિ તે દુતિયાપિ મિગજાતા ન પરિમુચ્ચિંસુ નેવાપિકસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યેપિ તે તતિયા મિગજાતા એવં સમચિન્તેસું ‘યે ખો તે પઠમા મિગજાતા…પે… એવઞ્હિ તે પઠમા મિગજાતા ન પરિમુચ્ચિંસુ નેવાપિકસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યેપિ તે દુતિયા મિગજાતા એવં સમચિન્તેસું ‘યે ખો તે પઠમા મિગજાતા…પે… એવઞ્હિ તે પઠમા મિગજાતા ન પરિમુચ્ચિંસુ નેવાપિકસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યંનૂન મયં સબ્બસો નિવાપભોજના પટિવિરમેય્યામ, ભયભોગા પટિવિરતા અરઞ્ઞાયતનાનિ અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરેય્યામા’તિ. તે સબ્બસો નિવાપભોજના પટિવિરમિંસુ…પે… એવઞ્હિ તે દુતિયાપિ મિગજાતા ન પરિમુચ્ચિંસુ નેવાપિકસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યંનૂન મયં અમું નિવાપં નિવુત્તં નેવાપિકસ્સ ઉપનિસ્સાય આસયં કપ્પેય્યામ, તત્રાસયં કપ્પેત્વા અમું નિવાપં નિવુત્તં નેવાપિકસ્સ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિસ્સામ, અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના ન મદં આપજ્જિસ્સામ, અમત્તા સમાના ન પમાદં આપજ્જિસ્સામ, અપ્પમત્તા સમાના ન યથાકામકરણીયા ભવિસ્સામ નેવાપિકસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે’તિ. તે અમું નિવાપં નિવુત્તં નેવાપિકસ્સ ઉપનિસ્સાય આસયં કપ્પયિંસુ, તત્રાસયં કપ્પેત્વા અમું નિવાપં નિવુત્તં નેવાપિકસ્સ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિંસુ, તે તત્થ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના ન મદં આપજ્જિંસુ, અમત્તા સમાના ન પમાદં આપજ્જિંસુ, અપ્પમત્તા સમાના ન યથાકામકરણીયા અહેસું નેવાપિકસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે.

‘‘તત્ર નેવાપિકસ્સ ચ નેવાપિકપરિસાય ચ એતદહોસિ – ‘સઠાસ્સુનામિમે તતિયા મિગજાતા કેતબિનો, ઇદ્ધિમન્તાસ્સુનામિમે તતિયા મિગજાતા પરજના, ઇમઞ્ચ નામ નિવાપં નિવુત્તં પરિભુઞ્જન્તિ. ન ચ નેસં જાનામ આગતિં વા ગતિં વા. યંનૂન મયં ઇમં નિવાપં નિવુત્તં મહતીતિ દણ્ડવાકરાહિ સમન્તા સપ્પદેસં અનુપરિવારેય્યામ, અપ્પેવ નામ તતિયાનં મિગજાતાનં આસયં પસ્સેય્યામ, યત્થ તે ગાહં ગચ્છેય્યુ’ન્તિ. તે અમું નિવાપં નિવુત્તં મહતીતિ દણ્ડવાકરાહિ સમન્તા સપ્પદેસં અનુપરિવારેસું. અદ્દસંસુ ખો નેવાપિકો ચ નેવાપિકપરિસા ચ તતિયાનં મિગજાતાનં આસયં, યત્થ તે ગાહં અગમંસુ. એવઞ્હિ તે તતિયાપિ મિગજાતા ન પરિમુચ્ચિંસુ નેવાપિકસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યંનૂન મયં યત્થ અગતિ નેવાપિકસ્સ ચ નેવાપિકપરિસાય ચ તત્રાસયં કપ્પેય્યામ, તત્રાસયં કપ્પેત્વા અમું નિવાપં નિવુત્તં નેવાપિકસ્સ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિસ્સામ, અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના ન મદં આપજ્જિસ્સામ, અમત્તા સમાના ન પમાદં આપજ્જિસ્સામ, અપ્પમત્તા સમાના ન યથાકામકરણીયા ભવિસ્સામ નેવાપિકસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે’તિ. તે યત્થ અગતિ નેવાપિકસ્સ ચ નેવાપિકપરિસાય ચ તત્રાસયં કપ્પયિંસુ. તત્રાસયં કપ્પેત્વા અમું નિવાપં નિવુત્તં નેવાપિકસ્સ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિંસુ, તે તત્થ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના ન મદં આપજ્જિંસુ, અમત્તા સમાના ન પમાદં આપજ્જિંસુ, અપ્પમત્તા સમાના ન યથાકામકરણીયા અહેસું નેવાપિકસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, નેવાપિકસ્સ ચ નેવાપિકપરિસાય ચ એતદહોસિ – ‘સઠાસ્સુનામિમે ચતુત્થા મિગજાતા કેતબિનો, ઇદ્ધિમન્તાસ્સુનામિમે ચતુત્થા મિગજાતા પરજના. ઇમઞ્ચ નામ નિવાપં નિવુત્તં પરિભુઞ્જન્તિ, ન ચ નેસં જાનામ આગતિં વા ગતિં વા. યંનૂન મયં ઇમં નિવાપં નિવુત્તં મહતીહિ દણ્ડવાકરાહિ સમન્તા સપ્પદેસં અનુપરિવારેય્યામ, અપ્પેવ નામ ચતુત્થાનં મિગજાતાનં આસયં પસ્સેય્યામ યત્થ તે ગાહં ગચ્છેય્યુ’ન્તિ. તે અમું નિવાપં નિવુત્તં મહતીહિ દણ્ડવાકરાહિ સમન્તા સપ્પદેસં અનુપરિવારેસું. નેવ ખો, ભિક્ખવે, અદ્દસંસુ નેવાપિકો ચ નેવાપિકપરિસા ચ ચતુત્થાનં મિગજાતાનં આસયં, યત્થ તે ગાહં ગચ્છેય્યું. તત્ર, ભિક્ખવે, નેવાપિકસ્સ ચ નેવાપિકપરિસાય ચ એતદહોસિ – ‘સચે ખો મયં ચતુત્થે મિગજાતે ઘટ્ટેસ્સામ, તે ઘટ્ટિતા અઞ્ઞે ઘટ્ટિસ્સન્તિ તે ઘટ્ટિતા અઞ્ઞે ઘટ્ટિસ્સન્તિ. એવં ઇમં નિવાપં નિવુત્તં સબ્બસો મિગજાતા પરિમુઞ્ચિસ્સન્તિ. યંનૂન મયં ચતુત્થે મિગજાતે અજ્ઝુપેક્ખેય્યામા’તિ. અજ્ઝુપેક્ખિંસુ ખો, ભિક્ખવે, નેવાપિકો ચ નેવાપિકપરિસા ચ ચતુત્થે મિગજાતે. એવઞ્હિ તે, ભિક્ખવે, ચતુત્થા મિગજાતા પરિમુચ્ચિંસુ નેવાપિકસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા.

૨૬૬. ‘‘ઉપમા ખો મે અયં, ભિક્ખવે, કતા અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનાય. અયં ચેવેત્થ અત્થો – નિવાપોતિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચન્નેતં કામગુણાનં અધિવચનં. નેવાપિકોતિ ખો, ભિક્ખવે, મારસ્સેતં પાપિમતો અધિવચનં. નેવાપિકપરિસાતિ ખો, ભિક્ખવે, મારપરિસાયેતં અધિવચનં. મિગજાતાતિ ખો, ભિક્ખવે, સમણબ્રાહ્મણાનમેતં અધિવચનં.

૨૬૭. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, પઠમા સમણબ્રાહ્મણા અમું નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ અમૂનિ ચ લોકામિસાનિ અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિંસુ. તે તત્થ અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના મદં આપજ્જિંસુ, મત્તા સમાના પમાદં આપજ્જિંસુ, પમત્તા સમાના યથાકામકરણીયા અહેસું મારસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે અમુસ્મિઞ્ચ લોકામિસે. એવઞ્હિ તે, ભિક્ખવે, પઠમા સમણબ્રાહ્મણા ન પરિમુચ્ચિંસુ મારસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. સેય્યથાપિ તે, ભિક્ખવે, પઠમા મિગજાતા તથૂપમે અહં ઇમે પઠમે સમણબ્રાહ્મણે વદામિ.

૨૬૮. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, દુતિયા સમણબ્રાહ્મણા એવં સમચિન્તેસું – ‘યે ખો તે પઠમા સમણબ્રાહ્મણા અમું નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ અમૂનિ ચ લોકામિસાનિ અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિંસુ. તે તત્થ અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના મદં આપજ્જિંસુ, મત્તા સમાના પમાદં આપજ્જિંસુ, પમત્તા સમાના યથાકામકરણીયા અહેસું મારસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે અમુસ્મિઞ્ચ લોકામિસે. એવઞ્હિ તે પઠમા સમણબ્રાહ્મણા ન પરિમુચ્ચિંસુ મારસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યંનૂન મયં સબ્બસો નિવાપભોજના લોકામિસા પટિવિરમેય્યામ, ભયભોગા પટિવિરતા અરઞ્ઞાયતનાનિ અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરેય્યામા’તિ. તે સબ્બસો નિવાપભોજના લોકામિસા પટિવિરમિંસુ, ભયભોગા પટિવિરતા અરઞ્ઞાયતનાનિ અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરેય્યામાતિ. તે સબ્બસો નિવાપભોજના લોકામિસા પટિવિરમિંસુ, ભયભોગા પટિવિરતા અરઞ્ઞાયતનાનિ અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરિંસુ. તે તત્થ સાકભક્ખાપિ અહેસું, સામાકભક્ખાપિ અહેસું, નીવારભક્ખાપિ અહેસું, દદ્દુલભક્ખાપિ અહેસું, હટભક્ખાપિ અહેસું, કણભક્ખાપિ અહેસું, આચામભક્ખાપિ અહેસું, પિઞ્ઞાકભક્ખાપિ અહેસું, તિણભક્ખાપિ અહેસું, ગોમયભક્ખાપિ અહેસું, વનમૂલફલાહારા યાપેસું પવત્તફલભોજી.

‘‘તેસં ગિમ્હાનં પચ્છિમે માસે, તિણોદકસઙ્ખયે, અધિમત્તકસિમાનં પત્તો કાયો હોતિ. તેસં અધિમત્તકસિમાનં પત્તકાયાનં બલવીરિયં પરિહાયિ. બલવીરિયે પરિહીને ચેતોવિમુત્તિ પરિહાયિ. ચેતોવિમુત્તિયા પરિહીનાય તમેવ નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ પચ્ચાગમિંસુ તાનિ ચ લોકામિસાનિ. તે તત્થ અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિંસુ. તે તત્થ અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના મદં આપજ્જિંસુ, મત્તા સમાના પમાદં આપજ્જિંસુ, પમત્તા સમાના યથાકામકરણીયા અહેસું મારસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે અમુસ્મિઞ્ચ લોકામિસે. એવઞ્હિ તે, ભિક્ખવે, દુતિયાપિ સમણબ્રાહ્મણા ન પરિમુચ્ચિંસુ મારસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. સેય્યથાપિ તે, ભિક્ખવે, દુતિયા મિગજાતા તથૂપમે અહં ઇમે દુતિયે સમણબ્રાહ્મણે વદામિ.

૨૬૯. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, તતિયા સમણબ્રાહ્મણા એવં સમચિન્તેસું – ‘યે ખો તે પઠમા સમણબ્રાહ્મણા અમું નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ અમૂનિ ચ લોકામિસાનિ…પે…. એવઞ્હિ તે પઠમા સમણબ્રાહ્મણા ન પરિમુચ્ચિંસુ મારસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યેપિ તે દુતિયા સમણબ્રાહ્મણા એવં સમચિન્તેસું – ‘યે ખો તે પઠમા સમણબ્રાહ્મણા અમું નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ અમૂનિ ચ લોકામિસાનિ…પે…. એવઞ્હિ તે પઠમા સમણબ્રાહ્મણા ન પરિમુચ્ચિંસુ મારસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યંનૂન મયં સબ્બસો નિવાપભોજના લોકામિસા પટિવિરમેય્યામ, ભયભોગા પટિવિરતા અરઞ્ઞાયતનાનિ અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરેય્યામા’તિ. તે સબ્બસો નિવાપભોજના લોકામિસા પટિવિરમિંસુ. ભયભોગા પટિવિરતા અરઞ્ઞાયતનાનિ અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરિંસુ. તે તત્થ સાકભક્ખાપિ અહેસું…પે… પવત્તફલભોજી. તેસં ગિમ્હાનં પચ્છિમે માસે તિણોદકસઙ્ખયે અધિમત્તકસિમાનં પત્તો કાયો હોતિ. તેસં અધિમત્તકસિમાનં પત્તકાયાનં બલવીરિયં પરિહાયિ, બલવીરિયે પરિહીને ચેતોવિમુત્તિ પરિહાયિ, ચેતોવિમુત્તિયા પરિહીનાય તમેવ નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ પચ્ચાગમિંસુ તાનિ ચ લોકામિસાનિ. તે તત્થ અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિંસુ. તે તત્થ અનુપખજ્જ મુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના મદં આપજ્જિંસુ, મત્તા સમાના પમાદં આપજ્જિંસુ, પમત્તા સમાના યથાકામકરણીયા અહેસું મારસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે અમુસ્મિઞ્ચ લોકામિસે. એવઞ્હિ તે દુતિયાપિ સમણબ્રાહ્મણા ન પરિમુચ્ચિંસુ મારસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યંનૂન મયં અમું નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ અમૂનિ ચ લોકામિસાનિ ઉપનિસ્સાય આસયં કપ્પેય્યામ, તત્રાસયં કપ્પેત્વા અમું નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ અમૂનિ ચ લોકામિસાનિ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિસ્સામ, અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના ન મદં આપજ્જિસ્સામ, અમત્તા સમાના ન પમાદં આપજ્જિસ્સામ, અપ્પમત્તા સમાના ન યથાકામકરણીયા ભવિસ્સામ મારસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે અમુસ્મિઞ્ચ લોકામિસે’’તિ.

‘‘તે અમું નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ અમૂનિ ચ લોકામિસાનિ ઉપનિસ્સાય આસયં કપ્પયિંસુ. તત્રાસયં કપ્પેત્વા અમું નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ અમૂનિ ચ લોકામિસાનિ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિંસુ. તે તત્થ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના ન મદં આપજ્જિંસુ, અમત્તા સમાના ન પમાદં આપજ્જિંસુ, અપ્પમત્તા સમાના ન યથાકામકરણીયા અહેસું મારસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે અમુસ્મિઞ્ચ લોકામિસે. અપિ ચ ખો એવંદિટ્ઠિકા અહેસું – સસ્સતો લોકો ઇતિપિ, અસસ્સતો લોકો ઇતિપિ; અન્તવા લોકો ઇતિપિ, અનન્તવા લોકો ઇતિપિ; તં જીવં તં સરીરં ઇતિપિ, અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરં ઇતિપિ; હોતિ તથાગતો પરં મરણા ઇતિપિ, ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા ઇતિપિ, હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા ઇતિપિ, નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા ઇતિપિ. એવઞ્હિ તે, ભિક્ખવે, તતિયાપિ સમણબ્રાહ્મણા ન પરિમુચ્ચિંસુ મારસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. સેય્યથાપિ તે, ભિક્ખવે, તતિયા મિગજાતા તથૂપમે અહં ઇમે તતિયે સમણબ્રાહ્મણે વદામિ.

૨૭૦. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ચતુત્થા સમણબ્રાહ્મણા એવં સમચિન્તેસું – ‘યે ખો તે પઠમા સમણબ્રાહ્મણા અમું નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ…પે…. એવઞ્હિ તે પઠમા સમણબ્રાહ્મણા ન પરિમુચ્ચિંસુ મારસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યેપિ તે દુતિયા સમણબ્રાહ્મણા એવં સમચિન્તેસું – ‘યે ખો તે પઠમા સમણબ્રાહ્મણા…પે…. એવઞ્હિ તે પઠમા સમણબ્રાહ્મણા ન પરિમુચ્ચિંસુ મારસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યંનૂન મયં સબ્બસો નિવાપભોજના લોકામિસા પટિવિરમેય્યામ ભયભોગા પટિવિરતા અરઞ્ઞાયતનાનિ અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરેય્યામા’તિ. તે સબ્બસો નિવાપભોજના લોકામિસા પટિવિરમિંસુ…પે…. એવઞ્હિ તે દુતિયાપિ સમણબ્રાહ્મણા ન પરિમુચ્ચિંસુ મારસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યેપિ તે તતિયા સમણબ્રાહ્મણા એવં સમચિન્તેસું યે ખો તે પઠમા સમણબ્રાહ્મણા …પે…. એવઞ્હિ તે પઠમા સમણબ્રાહ્મણા ન પરિમુચ્ચિંસુ મારસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યેપિ તે દુતિયા સમણબ્રાહ્મણા એવં સમચિન્તેસું યે ખો તે પઠમા સમણબ્રાહ્મણા…પે…. એવઞ્હિ તે પઠમા સમણબ્રાહ્મણા ન પરિમુચ્ચિંસુ મારસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યંનૂન મયં સબ્બસો નિવાપભોજના લોકામિસા પટિવિરમેય્યામ, ભયભોગા પટિવિરતા અરઞ્ઞાયતનાનિ અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરેય્યામા’તિ. તે સબ્બસો નિવાપભોજના લોકામિસા પટિવિરમિંસુ…પે…. એવઞ્હિ તે દુતિયાપિ સમણબ્રાહ્મણા ન પરિમુચ્ચિંસુ મારસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યંનૂન મયં અમું નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ અમૂનિ ચ લોકામિસાનિ ઉપનિસ્સાય આસયં કપ્પેય્યામ. તત્રાસયં કપ્પેત્વા અમું નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ અમૂનિ ચ લોકામિસાનિ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિસ્સામ, અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના ન મદં આપજ્જિસ્સામ, અમત્તા સમાના ન પમાદં આપજ્જિસ્સામ, અપ્પમત્તા સમાના ન યથાકામકરણીયા ભવિસ્સામ મારસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે અમુસ્મિઞ્ચ લોકામિસેતિ.

‘‘તે અમું નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ અમૂનિ ચ લોકામિસાનિ ઉપનિસ્સાય આસયં કપ્પયિંસુ. તત્રાસયં કપ્પેત્વા અમું નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ અમૂનિ ચ લોકામિસાનિ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિંસુ. તે તત્થ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના ન મદં આપજ્જિંસુ. અમત્તા સમાના ન પમાદં આપજ્જિંસુ. અપ્પમત્તા સમાના ન યથાકામકરણીયા અહેસું મારસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે અમુસ્મિઞ્ચ લોકામિસે. અપિ ચ ખો એવંદિટ્ઠિકા અહેસું સસ્સતો લોકો ઇતિપિ…પે… નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા ઇતિપિ. એવઞ્હિ તે તતિયાપિ સમણબ્રાહ્મણા ન પરિમુચ્ચિંસુ મારસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. યંનૂન મયં યત્થ અગતિ મારસ્સ ચ મારપરિસાય ચ તત્રાસયં કપ્પેયામ. તત્રાસયં કપ્પેત્વા અમું નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ અમૂનિ ચ લોકામિસાનિ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિસ્સામ, અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના ન મદં આપજ્જિસ્સામ, અમત્તા સમાના ન પમાદં આપજ્જિસ્સામ, અપ્પમત્તા સમાના ન યથાકામકરણીયા ભવિસ્સામ મારસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે અમુસ્મિઞ્ચ લોકામિસેતિ.

‘‘તે યત્થ અગતિ મારસ્સ ચ મારપરિસાય ચ તત્રાસયં કપ્પયિંસુ. તત્રાસયં કપ્પેત્વા અમું નિવાપં નિવુત્તં મારસ્સ અમૂનિ ચ લોકામિસાનિ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જિંસુ, તે તત્થ અનનુપખજ્જ અમુચ્છિતા ભોજનાનિ ભુઞ્જમાના ન મદં આપજ્જિંસુ, અમત્તા સમાના ન પમાદં આપજ્જિંસુ, અપ્પમત્તા સમાના ન યથાકામકરણીયા અહેસું મારસ્સ અમુસ્મિં નિવાપે અમુસ્મિઞ્ચ લોકામિસે. એવઞ્હિ તે, ભિક્ખવે, ચતુત્થા સમણબ્રાહ્મણા પરિમુચ્ચિંસુ મારસ્સ ઇદ્ધાનુભાવા. સેય્યથાપિ તે, ભિક્ખવે, ચતુત્થા મિગજાતા તથૂપમે અહં ઇમે ચતુત્થે સમણબ્રાહ્મણે વદામિ.

૨૭૧. ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અગતિ મારસ્સ ચ મારપરિસાય ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અન્ધમકાસિ મારં, અપદં વધિત્વા મારચક્ખું અદસ્સનં ગતો પાપિમતો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે…પે… પાપિમતો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહરતિ સતો ચ સમ્પજાનો, સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેતિ યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ ‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે…પે… પાપિમતો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના, પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા, અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે…પે… પાપિમતો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સબ્બસો રૂપસઞ્ઞાનં સમતિક્કમા પટિઘસઞ્ઞાનં અત્થઙ્ગમા નાનત્તસઞ્ઞાનં અમનસિકારા ‘અનન્તો આકાસો’તિ આકાસાનઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે…પે… પાપિમતો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સબ્બસો આકાસાનઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘અનન્તં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે…પે… પાપિમતો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સબ્બસો વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘નત્થિ કિઞ્ચી’તિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે…પે… પાપિમતો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સબ્બસો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે…પે… પાપિમતો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સબ્બસો નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. પઞ્ઞાય ચસ્સ દિસ્વા આસવા પરિક્ખીણા હોન્તિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અન્ધમકાસિ મારં, અપદં વધિત્વા મારચક્ખું અદસ્સનં ગતો પાપિમતો તિણ્ણો લોકે વિસત્તિક’’ન્તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

નિવાપસુત્તં નિટ્ઠિતં પઞ્ચમં.