૧૦. ચૂળસારોપમસુત્તં

૩૧૨. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો પિઙ્ગલકોચ્છો બ્રાહ્મણો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો પિઙ્ગલકોચ્છો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યેમે, ભો ગોતમ, સમણબ્રાહ્મણા સઙ્ઘિનો ગણિનો ગણાચરિયા ઞાતા યસસ્સિનો તિત્થકરા સાધુસમ્મતા, બહુજનસ્સ, સેય્યથિદં – પૂરણો કસ્સપો, મક્ખલિ ગોસાલો, અજિતો કેસકમ્બલો, પકુધો કચ્ચાયનો, સઞ્ચયો [સઞ્જયો (સી. સ્યા. પી. ક.)] બેલટ્ઠપુત્તો, નિગણ્ઠો નાટપુત્તો, સબ્બેતે સકાય પટિઞ્ઞાય અબ્ભઞ્ઞંસુ સબ્બેવ નાબ્ભઞ્ઞંસુ, ઉદાહુ એકચ્ચે અબ્ભઞ્ઞંસુ એકચ્ચે નાબ્ભઞ્ઞંસૂ’’તિ? ‘‘અલં, બ્રાહ્મણ, તિટ્ઠતેતં – સબ્બેતે સકાય પટિઞ્ઞાય અબ્ભઞ્ઞંસુ સબ્બેવ નાબ્ભઞ્ઞંસુ, ઉદાહુ એકચ્ચે અબ્ભઞ્ઞંસુ એકચ્ચે નાબ્ભઞ્ઞંસૂતિ. ધમ્મં તે, બ્રાહ્મણ, દેસેસ્સામિ, તં સુણાહિ, સાધુકં મનસિ કરોહિ, ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભો’’તિ ખો પિઙ્ગલકોચ્છો બ્રાહ્મણો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. ભગવા એતદવોચ –

૩૧૩. ‘‘સેય્યથાપિ, બ્રાહ્મણ, પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો મહતો રુક્ખસ્સ તિટ્ઠતો સારવતો અતિક્કમ્મેવ સારં અતિક્કમ્મ ફેગ્ગું અતિક્કમ્મ તચં અતિક્કમ્મ પપટિકં, સાખાપલાસં છેત્વા આદાય પક્કમેય્ય ‘સાર’ન્તિ મઞ્ઞમાનો. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો દિસ્વા એવં વદેય્ય – ‘ન વતાયં ભવં પુરિસો અઞ્ઞાસિ સારં, ન અઞ્ઞાસિ ફેગ્ગું, ન અઞ્ઞાસિ તચં, ન અઞ્ઞાસિ પપટિકં, ન અઞ્ઞાસિ સાખાપલાસં. તથા હયં ભવં પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો મહતો રુક્ખસ્સ તિટ્ઠતો સારવતો અતિક્કમ્મેવ સારં અતિક્કમ્મ ફેગ્ગું અતિક્કમ્મ તચં અતિક્કમ્મ પપટિકં, સાખાપલાસં છેત્વા આદાય પક્કન્તો ‘સાર’ન્તિ મઞ્ઞમાનો. યઞ્ચસ્સ સારેન સારકરણીયં તઞ્ચસ્સ અત્થં નાનુભવિસ્સતી’તિ.

૩૧૪. ‘‘સેય્યથાપિ વા પન, બ્રાહ્મણ, પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો મહતો રુક્ખસ્સ તિટ્ઠતો સારવતો અતિક્કમ્મેવ સારં અતિક્કમ્મ ફેગ્ગું અતિક્કમ્મ તચં, પપટિકં છેત્વા આદાય પક્કમેય્ય ‘સાર’ન્તિ મઞ્ઞમાનો. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો દિસ્વા એવં વદેય્ય – ‘ન વતાયં ભવં પુરિસો અઞ્ઞાસિ સારં, ન અઞ્ઞાસિ ફેગ્ગું, ન અઞ્ઞાસિ તચં, ન અઞ્ઞાસિ પપટિકં, ન અઞ્ઞાસિ સાખાપલાસં. તથા હયં ભવં પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો મહતો રુક્ખસ્સ તિટ્ઠતો સારવતો અતિક્કમ્મેવ સારં અતિક્કમ્મ ફેગ્ગું અતિક્કમ્મ તચં પપટિકં છેત્વા આદાય પક્કન્તો ‘સાર’ન્તિ મઞ્ઞમાનો. યઞ્ચસ્સ સારેન સારકરણીયં તઞ્ચસ્સ અત્થં નાનુભવિસ્સતી’તિ.

૩૧૫. ‘‘સેય્યથાપિ વા પન, બ્રાહ્મણ, પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો મહતો રુક્ખસ્સ તિટ્ઠતો સારવતો અતિક્કમ્મેવ સારં અતિક્કમ્મ ફેગ્ગું, તચં છેત્વા આદાય પક્કમેય્ય ‘સાર’ન્તિ મઞ્ઞમાનો. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો દિસ્વા એવં વદેય્ય – ‘ન વતાયં ભવં પુરિસો અઞ્ઞાસિ સારં, ન અઞ્ઞાસિ ફેગ્ગું, ન અઞ્ઞાસિ તચં, ન અઞ્ઞાસિ પપટિકં, ન અઞ્ઞાસિ સાખાપલાસં. તથા હયં ભવં પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો મહતો રુક્ખસ્સ તિટ્ઠતો સારવતો અતિક્કમ્મેવ સારં અતિક્કમ્મ ફેગ્ગું, તચં છેત્વા આદાય પક્કન્તો ‘સાર’ન્તિ મઞ્ઞમાનો. યઞ્ચસ્સ સારેન સારકરણીયં તઞ્ચસ્સ અત્થં નાનુભવિસ્સતી’તિ.

૩૧૬. ‘‘સેય્યથાપિ વા પન, બ્રાહ્મણ, પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો મહતો રુક્ખસ્સ તિટ્ઠતો સારવતો અતિક્કમ્મેવ સારં, ફેગ્ગું છેત્વા આદાય પક્કમેય્ય ‘સાર’ન્તિ મઞ્ઞમાનો. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો દિસ્વા એવં વદેય્ય – ‘ન વતાયં ભવં પુરિસો અઞ્ઞાસિ સારં, ન અઞ્ઞાસિ ફેગ્ગું, ન અઞ્ઞાસિ તચં, ન અઞ્ઞાસિ પપટિકં, ન અઞ્ઞાસિ સાખાપલાસં. તથા હયં ભવં પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો મહતો રુક્ખસ્સ તિટ્ઠતો સારવતો અતિક્કમ્મેવ સારં, ફેગ્ગું છેત્વા આદાય પક્કન્તો ‘સાર’ન્તિ મઞ્ઞમાનો. યઞ્ચસ્સ સારેન સારકરણીયં તઞ્ચસ્સ અત્થં નાનુભવિસ્સતી’તિ.

૩૧૭. ‘‘સેય્યથાપિ વા પન, બ્રાહ્મણ, પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો મહતો રુક્ખસ્સ તિટ્ઠતો સારવતો સારઞ્ઞેવ છેત્વા આદાય પક્કમેય્ય ‘સાર’ન્તિ જાનમાનો. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો દિસ્વા એવં વદેય્ય – ‘અઞ્ઞાસિ વતાયં ભવં પુરિસો સારં, અઞ્ઞાસિ ફેગ્ગું, અઞ્ઞાસિ તચં, અઞ્ઞાસિ પપટિકં, અઞ્ઞાસિ સાખાપલાસં. તથા હયં ભવં પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો મહતો રુક્ખસ્સ તિટ્ઠતો સારવતો સારઞ્ઞેવ છેત્વા આદાય પક્કન્તો ‘સાર’ન્તિ જાનમાનો. યઞ્ચસ્સ સારેન સારકરણીયં તઞ્ચસ્સ અત્થં અનુભવિસ્સતી’તિ.

૩૧૮. ‘‘એવમેવ ખો, બ્રાહ્મણ, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો હોતિ – ‘ઓતિણ્ણોમ્હિ જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ, દુક્ખોતિણ્ણો દુક્ખપરેતો, અપ્પેવ નામ ઇમસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ અન્તકિરિયા પઞ્ઞાયેથા’તિ. સો એવં પબ્બજિતો સમાનો લાભસક્કારસિલોકં અભિનિબ્બત્તેતિ. સો તેન લાભસક્કારસિલોકેન અત્તમનો હોતિ પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો. સો તેન લાભસક્કારસિલોકેન અત્તાનુક્કંસેતિ, પરં વમ્ભેતિ – ‘અહમસ્મિ લાભસક્કારસિલોકવા, ઇમે પનઞ્ઞે ભિક્ખૂ અપ્પઞ્ઞાતા અપ્પેસક્ખા’તિ. લાભસક્કારસિલોકેન ચ યે અઞ્ઞે ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ તેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાય ન છન્દં જનેતિ, ન વાયમતિ, ઓલીનવુત્તિકો ચ હોતિ સાથલિકો. સેય્યથાપિ સો, બ્રાહ્મણ, પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો મહતો રુક્ખસ્સ તિટ્ઠતો સારવતો અતિક્કમ્મેવ સારં અતિક્કમ્મ ફેગ્ગું અતિક્કમ્મ તચં અતિક્કમ્મ પપટિકં, સાખાપલાસં છેત્વા આદાય પક્કન્તો ‘સાર’ન્તિ મઞ્ઞમાનો. યઞ્ચસ્સ સારેન સારકરણીયં તઞ્ચસ્સ અત્થં નાનુભવિસ્સતિ. તથૂપમાહં, બ્રાહ્મણ, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

૩૧૯. ‘‘ઇધ પન, બ્રાહ્મણ, એકચ્ચો પુગ્ગલો સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો હોતિ – ‘ઓતિણ્ણોમ્હિ જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ, દુક્ખોતિણ્ણો દુક્ખપરેતો, અપ્પેવ નામ ઇમસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ અન્તકિરિયા પઞ્ઞાયેથા’તિ. સો એવં પબ્બજિતો સમાનો લાભસક્કારસિલોકં અભિનિબ્બત્તેતિ. સો તેન લાભસક્કારસિલોકેન ન અત્તમનો હોતિ ન પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો. સો તેન લાભસક્કારસિલોકેન ન અત્તાનુક્કંસેતિ, ન પરં વમ્ભેતિ. લાભસક્કારસિલોકેન ચ યે અઞ્ઞે ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ તેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાય છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, અનોલીનવુત્તિકો ચ હોતિ અસાથલિકો. સો સીલસમ્પદં આરાધેતિ. સો તાય સીલસમ્પદાય અત્તમનો હોતિ, પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો. સો તાય સીલસમ્પદાય અત્તાનુક્કંસેતિ, પરં વમ્ભેતિ – ‘અહમસ્મિ સીલવા કલ્યાણધમ્મો, ઇમે પનઞ્ઞે ભિક્ખૂ દુસ્સીલા પાપધમ્મા’તિ. સીલસમ્પદાય ચ યે અઞ્ઞે ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ તેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાય ન છન્દં જનેતિ, ન વાયમતિ, ઓલીનવુત્તિકો ચ હોતિ સાથલિકો. સેય્યથાપિ સો, બ્રાહ્મણ, પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો મહતો રુક્ખસ્સ તિટ્ઠતો સારવતો અતિક્કમ્મેવ સારં અતિક્કમ્મ ફેગ્ગું અતિક્કમ્મ તચં, પપટિકં છેત્વા આદાય પક્કન્તો ‘સાર’ન્તિ મઞ્ઞમાનો. યઞ્ચસ્સ સારેન સારકરણીયં, તઞ્ચસ્સ અત્થં નાનુભવિસ્સતિ. તથૂપમાહં, બ્રાહ્મણ, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

૩૨૦. ‘‘ઇધ પન, બ્રાહ્મણ, એકચ્ચો પુગ્ગલો સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો હોતિ – ‘ઓતિણ્ણોમ્હિ જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ, દુક્ખોતિણ્ણો દુક્ખપરેતો, અપ્પેવ નામ ઇમસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ અન્તકિરિયા પઞ્ઞાયેથા’તિ. સો એવં પબ્બજિતો સમાનો લાભસક્કારસિલોકં અભિનિબ્બત્તેતિ. સો તેન લાભસક્કારસિલોકેન ન અત્તમનો હોતિ, ન પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો. સો તેન લાભસક્કારસિલોકેન ન અત્તાનુક્કંસેતિ, ન પરં વમ્ભેતિ. લાભસક્કારસિલોકેન ચ યે અઞ્ઞે ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ તેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાય છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, અનોલીનવુત્તિકો ચ હોતિ અસાથલિકો. સો સીલસમ્પદં આરાધેતિ. સો તાય સીલસમ્પદાય અત્તમનો હોતિ નો ચ ખો પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો. સો તાય સીલસમ્પદાય ન અત્તાનુક્કંસેતિ, ન પરં વમ્ભેતિ. સીલસમ્પદાય ચ યે અઞ્ઞે ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ તેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાય છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, અનોલીનવુત્તિકો ચ હોતિ અસાથલિકો. સો સમાધિસમ્પદં આરાધેતિ. સો તાય સમાધિસમ્પદાય અત્તમનો હોતિ, પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો. સો તાય સમાધિસમ્પદાય અત્તાનુક્કંસેતિ, પરં વમ્ભેતિ – ‘અહમસ્મિ સમાહિતો એકગ્ગચિત્તો, ઇમે પનઞ્ઞે ભિક્ખૂ અસમાહિતા વિબ્ભન્તચિત્તા’તિ. સમાધિસમ્પદાય ચ યે અઞ્ઞે ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ, તેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાય ન છન્દં જનેતિ, ન વાયમતિ, ઓલીનવુત્તિકો ચ હોતિ સાથલિકો. સેય્યથાપિ સો, બ્રાહ્મણ, પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો મહતો રુક્ખસ્સ તિટ્ઠતો સારવતો અતિક્કમ્મેવ સારં અતિક્કમ્મ ફેગ્ગું, તચં છેત્વા આદાય પક્કન્તો ‘સાર’ન્તિ મઞ્ઞમાનો. યઞ્ચસ્સ સારેન સારકરણીયં તઞ્ચસ્સ અત્થં નાનુભવિસ્સતિ. તથૂપમાહં, બ્રાહ્મણ, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

૩૨૧. ‘‘ઇધ પન, બ્રાહ્મણ, એકચ્ચો પુગ્ગલો સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો હોતિ – ‘ઓતિણ્ણોમ્હિ જાતિયા જરાય મરણેન…પે… અન્તકિરિયા પઞ્ઞાયેથા’તિ. સો એવં પબ્બજિતો સમાનો લાભસક્કારસિલોકં અભિનિબ્બત્તેતિ. સો તેન લાભસક્કારસિલોકેન ન અત્તમનો હોતિ ન પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો. સો તેન લાભસક્કારસિલોકેન ન અત્તાનુક્કંસેતિ, ન પરં વમ્ભેતિ. લાભસક્કારસિલોકેન ચ યે અઞ્ઞે ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ તેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાય છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, અનોલીનવુત્તિકો ચ હોતિ અસાથલિકો. સો સીલસમ્પદં આરાધેતિ. સો તાય સીલસમ્પદાય અત્તમનો હોતિ, નો ચ ખો પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો. સો તાય સીલસમ્પદાય ન અત્તાનુક્કંસેતિ, ન પરં વમ્ભેતિ. સીલસમ્પદાય ચ યે અઞ્ઞે ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ તેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાય છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, અનોલીનવુત્તિકો ચ હોતિ અસાથલિકો. સો સમાધિસમ્પદં આરાધેતિ. સો તાય સમાધિસમ્પદાય અત્તમનો હોતિ, નો ચ ખો પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો. સો તાય સમાધિસમ્પદાય ન અત્તાનુક્કંસેતિ, ન પરં વમ્ભેતિ. સમાધિસમ્પદાય ચ યે અઞ્ઞે ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ તેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાય છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, અનોલીનવુત્તિકો ચ હોતિ અસાથલિકો. સો ઞાણદસ્સનં આરાધેતિ. સો તેન ઞાણદસ્સનેન અત્તમનો હોતિ, પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો. સો તેન ઞાણદસ્સનેન અત્તાનુક્કંસેતિ, પરં વમ્ભેતિ – ‘અહમસ્મિ જાનં પસ્સં વિહરામિ, ઇમે પનઞ્ઞે ભિક્ખૂ અજાનં અપસ્સં વિહરન્તી’તિ. ઞાણદસ્સનેન ચ યે અઞ્ઞે ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ તેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાય ન છન્દં જનેતિ, ન વાયમતિ, ઓલીનવુત્તિકો ચ હોતિ સાથલિકો. સેય્યથાપિ સો, બ્રાહ્મણ, પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો મહતો રુક્ખસ્સ તિટ્ઠતો સારવતો અતિક્કમ્મેવ સારં, ફેગ્ગું છેત્વા આદાય પક્કન્તો ‘સાર’ન્તિ મઞ્ઞમાનો. યઞ્ચસ્સ સારેન સારકરણીયં તઞ્ચસ્સ અત્થં નાનુભવિસ્સતિ. તથૂપમાહં, બ્રાહ્મણ, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

૩૨૨. ‘‘ઇધ પન, બ્રાહ્મણ, એકચ્ચો પુગ્ગલો સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો હોતિ – ‘ઓતિણ્ણોમ્હિ જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ, દુક્ખોતિણ્ણો દુક્ખપરેતો, અપ્પેવ નામ ઇમસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ અન્તકિરિયા પઞ્ઞાયેથા’તિ. સો એવં પબ્બજિતો સમાનો લાભસક્કારસિલોકં અભિનિબ્બત્તેતિ. સો તેન લાભસક્કારસિલોકેન ન અત્તમનો હોતિ, ન પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો. સો તેન લાભસક્કારસિલોકેન ન અત્તાનુક્કંસેતિ, ન પરં વમ્ભેતિ. લાભસક્કારસિલોકેન ચ યે અઞ્ઞે ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ તેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાય છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, અનોલીનવુત્તિકો ચ હોતિ અસાથલિકો. સો સીલસમ્પદં આરાધેતિ. સો તાય સીલસમ્પદાય અત્તમનો હોતિ, નો ચ ખો પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો. સો તાય સીલસમ્પદાય ન અત્તાનુક્કંસેતિ, ન પરં વમ્ભેતિ. સીલસમ્પદાય ચ યે અઞ્ઞે ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ તેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાય છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, અનોલીનવુત્તિકો ચ હોતિ અસાથલિકો. સો સમાધિસમ્પદં આરાધેતિ. સો તાય સમાધિસમ્પદાય અત્તમનો હોતિ, નો ચ ખો પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો. સો તાય સમાધિસમ્પદાય ન અત્તાનુક્કંસેતિ, ન પરં વમ્ભેતિ. સમાધિસમ્પદાય ચ યે અઞ્ઞે ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ તેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાય છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, અનોલીનવુત્તિકો ચ હોતિ અસાથલિકો. સો ઞાણદસ્સનં આરાધેતિ. સો તેન ઞાણદસ્સનેન અત્તમનો હોતિ, નો ચ ખો પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો. સો તેન ઞાણદસ્સનેન ન અત્તાનુક્કંસેતિ, ન પરં વમ્ભેતિ. ઞાણદસ્સનેન ચ યે અઞ્ઞે ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ તેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાય છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, અનોલીનવુત્તિકો ચ હોતિ અસાથલિકો.

૩૨૩. ‘‘કતમે ચ, બ્રાહ્મણ, ધમ્મા ઞાણદસ્સનેન ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ? ઇધ, બ્રાહ્મણ, ભિક્ખુ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયમ્પિ ખો, બ્રાહ્મણ, ધમ્મો ઞાણદસ્સનેન ઉત્તરિતરો ચ પણીતતરો ચ.

‘‘પુન ચપરં, બ્રાહ્મણ, ભિક્ખુ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયમ્પિ ખો, બ્રાહ્મણ, ધમ્મો ઞાણદસ્સનેન ઉત્તરિતરો ચ પણીતતરો ચ.

‘‘પુન ચપરં, બ્રાહ્મણ, ભિક્ખુ પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહરતિ, સતો ચ સમ્પજાનો સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેતિ, યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ – ‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયમ્પિ ખો, બ્રાહ્મણ, ધમ્મો ઞાણદસ્સનેન ઉત્તરિતરો ચ પણીતતરો ચ.

‘‘પુન ચપરં, બ્રાહ્મણ, ભિક્ખુ સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયમ્પિ ખો, બ્રાહ્મણ, ધમ્મો ઞાણદસ્સનેન ઉત્તરિતરો ચ પણીતતરો ચ.

‘‘પુન ચપરં, બ્રાહ્મણ, ભિક્ખુ સબ્બસો રૂપસઞ્ઞાનં સમતિક્કમા પટિઘસઞ્ઞાનં અત્થઙ્ગમા નાનત્તસઞ્ઞાનં અમનસિકારા ‘અનન્તો આકાસો’તિ આકાસાનઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયમ્પિ ખો, બ્રાહ્મણ, ધમ્મો ઞાણદસ્સનેન ઉત્તરિતરો ચ પણીતતરો ચ.

‘‘પુન ચપરં, બ્રાહ્મણ, ભિક્ખુ સબ્બસો આકાસાનઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘અનન્તં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયમ્પિ ખો, બ્રાહ્મણ, ધમ્મો ઞાણદસ્સનેન ઉત્તરિતરો ચ પણીતતરો ચ.

‘‘પુન ચપરં, બ્રાહ્મણ, ભિક્ખુ સબ્બસો વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘નત્થિ કિઞ્ચી’તિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયમ્પિ ખો, બ્રાહ્મણ, ધમ્મો ઞાણદસ્સનેન ઉત્તરિતરો ચ પણીતતરો ચ.

‘‘પુન ચપરં, બ્રાહ્મણ, ભિક્ખુ સબ્બસો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયમ્પિ ખો, બ્રાહ્મણ, ધમ્મો ઞાણદસ્સનેન ઉત્તરિતરો ચ પણીતતરો ચ.

‘‘પુન ચપરં, બ્રાહ્મણ, ભિક્ખુ સબ્બસો નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, પઞ્ઞાય ચસ્સ દિસ્વા આસવા પરિક્ખીણા હોન્તિ. અયમ્પિ ખો, બ્રાહ્મણ, ધમ્મો ઞાણદસ્સનેન ઉત્તરિતરો ચ પણીતતરો ચ. ઇમે ખો, બ્રાહ્મણ, ધમ્મા ઞાણદસ્સનેન ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ.

૩૨૪. ‘‘સેય્યથાપિ સો, બ્રાહ્મણ, પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો મહતો રુક્ખસ્સ તિટ્ઠતો સારવતો સારંયેવ છેત્વા આદાય પક્કન્તો ‘સાર’ન્તિ જાનમાનો. યઞ્ચસ્સ સારેન સારકરણીયં તઞ્ચસ્સ અત્થં અનુભવિસ્સતિ. તથૂપમાહં, બ્રાહ્મણ, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘ઇતિ ખો, બ્રાહ્મણ, નયિદં બ્રહ્મચરિયં લાભસક્કારસિલોકાનિસંસં, ન સીલસમ્પદાનિસંસં, ન સમાધિસમ્પદાનિસંસં, ન ઞાણદસ્સનાનિસંસં. યા ચ ખો અયં, બ્રાહ્મણ, અકુપ્પા ચેતોવિમુત્તિ – એતદત્થમિદં, બ્રાહ્મણ, બ્રહ્મચરિયં, એતં સારં એતં પરિયોસાન’’ન્તિ.

એવં વુત્તે, પિઙ્ગલકોચ્છો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ, અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ…પે… ઉપાસકં મં ભવં ગોતમો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ.

ચૂળસારોપમસુત્તં નિટ્ઠિતં દસમં.

ઓપમ્મવગ્ગો નિટ્ઠિતો તતિયો.