૮. મધુપિણ્ડિકસુત્તં

૧૯૯. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ કપિલવત્થુસ્મિં નિગ્રોધારામે. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય કપિલવત્થું પિણ્ડાય પાવિસિ. કપિલવત્થુસ્મિં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો યેન મહાવનં તેનુપસઙ્કમિ દિવાવિહારાય. મહાવનં અજ્ઝોગાહેત્વા બેલુવલટ્ઠિકાય મૂલે દિવાવિહારં નિસીદિ. દણ્ડપાણિપિ ખો સક્કો જઙ્ઘાવિહારં [જઙ્ઘવિહારં (ક.)] અનુચઙ્કમમાનો અનુવિચરમાનો યેન મહાવનં તેનુપસઙ્કમિ. મહાવનં અજ્ઝોગાહેત્વા યેન બેલુવલટ્ઠિકા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા દણ્ડમોલુબ્ભ એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો દણ્ડપાણિ સક્કો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કિંવાદી સમણો કિમક્ખાયી’’તિ? ‘‘યથાવાદી ખો, આવુસો, સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય ન કેનચિ લોકે વિગ્ગય્હ તિટ્ઠતિ, યથા ચ પન કામેહિ વિસંયુત્તં વિહરન્તં તં બ્રાહ્મણં અકથંકથિં છિન્નકુક્કુચ્ચં ભવાભવે વીતતણ્હં સઞ્ઞા નાનુસેન્તિ – એવંવાદી ખો અહં, આવુસો, એવમક્ખાયી’’તિ.

‘‘એવં વુત્તે દણ્ડપાણિ સક્કો સીસં ઓકમ્પેત્વા, જિવ્હં નિલ્લાળેત્વા, તિવિસાખં નલાટિકં નલાટે વુટ્ઠાપેત્વા દણ્ડમોલુબ્ભ પક્કામિ.

૨૦૦. અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન નિગ્રોધારામો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ઇધાહં, ભિક્ખવે, પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય કપિલવત્થું પિણ્ડાય પાવિસિં. કપિલવત્થુસ્મિં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો યેન મહાવનં તેનુપસઙ્કમિં દિવાવિહારાય. મહાવનં અજ્ઝોગાહેત્વા બેલુવલટ્ઠિકાય મૂલે દિવાવિહારં નિસીદિં. દણ્ડપાણિપિ ખો, ભિક્ખવે, સક્કો જઙ્ઘાવિહારં અનુચઙ્કમમાનો અનુવિચરમાનો યેન મહાવનં તેનુપસઙ્કમિ. મહાવનં અજ્ઝોગાહેત્વા યેન બેલુવલટ્ઠિકા યેનાહં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા મયા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા દણ્ડમોલુબ્ભ એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો, ભિક્ખવે, દણ્ડપાણિ સક્કો મં એતદવોચ – ‘કિંવાદી સમણો કિમક્ખાયી’તિ?

‘‘એવં વુત્તે અહં, ભિક્ખવે, દણ્ડપાણિં સક્કં એતદવોચં – યથાવાદી ખો, આવુસો, સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય ન કેનચિ લોકે વિગ્ગય્હ તિટ્ઠતિ, યથા ચ પન કામેહિ વિસંયુત્તં વિહરન્તં તં બ્રાહ્મણં અકથંકથિં છિન્નકુક્કુચ્ચં ભવાભવે વીતતણ્હં સઞ્ઞા નાનુસેન્તિ – એવંવાદી ખો અહં, આવુસો, એવમક્ખાયી’’તિ. ‘‘એવં વુત્તે ભિક્ખવે, દણ્ડપાણિ સક્કો સીસં ઓકમ્પેત્વા, જિવ્હં નિલ્લાળેત્વા, તિવિસાખં નલાટિકં નલાટે વુટ્ઠાપેત્વા દણ્ડમોલુબ્ભ પક્કામી’’તિ.

૨૦૧. એવં વુત્તે અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કિંવાદી પન, ભન્તે, ભગવા સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય ન કેનચિ લોકે વિગ્ગય્હ તિટ્ઠતિ? કથઞ્ચ પન, ભન્તે, ભગવન્તં કામેહિ વિસંયુત્તં વિહરન્તં તં બ્રાહ્મણં અકથંકથિં છિન્નકુક્કુચ્ચં ભવાભવે વીતતણ્હં સઞ્ઞા નાનુસેન્તી’’તિ? ‘‘યતોનિદાનં, ભિક્ખુ, પુરિસં પપઞ્ચસઞ્ઞાસઙ્ખા સમુદાચરન્તિ. એત્થ ચે નત્થિ અભિનન્દિતબ્બં અભિવદિતબ્બં અજ્ઝોસિતબ્બં. એસેવન્તો રાગાનુસયાનં, એસેવન્તો પટિઘાનુસયાનં, એસેવન્તો દિટ્ઠાનુસયાનં, એસેવન્તો વિચિકિચ્છાનુસયાનં, એસેવન્તો માનાનુસયાનં, એસેવન્તો ભવરાગાનુસયાનં, એસેવન્તો અવિજ્જાનુસયાનં, એસેવન્તો દણ્ડાદાન-સત્થાદાન-કલહ-વિગ્ગહ-વિવાદ-તુવંતુવં-પેસુઞ્ઞ-મુસાવાદાનં. એત્થેતે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તી’તિ. ઇદમવોચ ભગવા. ઇદં વત્વાન સુગતો ઉટ્ઠાયાસના વિહારં પાવિસિ.

૨૦૨. અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં અચિરપક્કન્તસ્સ ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘ઇદં ખો નો, આવુસો, ભગવા સંખિત્તેન ઉદ્દેસં ઉદ્દિસિત્વા, વિત્થારેન અત્થં અવિભજિત્વા, ઉટ્ઠાયાસના વિહારં પવિટ્ઠો – ‘યતોનિદાનં, ભિક્ખુ, પુરિસં પપઞ્ચસઞ્ઞાસઙ્ખા સમુદાચરન્તિ. એત્થ ચે નત્થિ અભિનન્દિતબ્બં અભિવદિતબ્બં અજ્ઝોસિતબ્બં. એસેવન્તો રાગાનુસયાનં…પે… એત્થેતે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તી’તિ. કો નુ ખો ઇમસ્સ ભગવતા સંખિત્તેન ઉદ્દેસસ્સ ઉદ્દિટ્ઠસ્સ વિત્થારેન અત્થં અવિભત્તસ્સ વિત્થારેન અત્થં વિભજેય્યા’’તિ? અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘અયં ખો આયસ્મા મહાકચ્ચાનો સત્થુ ચેવ સંવણ્ણિતો સમ્ભાવિતો ચ વિઞ્ઞૂનં સબ્રહ્મચારીનં. પહોતિ ચાયસ્મા મહાકચ્ચાનો ઇમસ્સ ભગવતા સંખિત્તેન ઉદ્દેસસ્સ ઉદ્દિટ્ઠસ્સ વિત્થારેન અત્થં અવિભત્તસ્સ વિત્થારેન અત્થં વિભજિતું. યંનૂન મયં યેનાયસ્મા મહાકચ્ચાનો તેનુપસઙ્કમેય્યામ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં એતમત્થં પટિપુચ્છેય્યામા’’તિ.

અથ ખો તે ભિક્ખૂ યેનાયસ્મા મહાકચ્ચાનો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા મહાકચ્ચાનેન સદ્ધિં સમ્મોદિંસુ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં એતદવોચું – ‘‘ઇદં ખો નો, આવુસો કચ્ચાન, ભગવા સંખિત્તેન ઉદ્દેસં ઉદ્દિસિત્વા વિત્થારેન અત્થં અવિભજિત્વા ઉટ્ઠાયાસના વિહારં પવિટ્ઠો – ‘યતોનિદાનં, ભિક્ખુ, પુરિસં પપઞ્ચસઞ્ઞાસઙ્ખા સમુદાચરન્તિ. એત્થ ચે નત્થિ અભિનન્દિતબ્બં અભિવદિતબ્બં અજ્ઝોસિતબ્બં. એસેવન્તો રાગાનુસયાનં…પે… એત્થેતે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તી’તિ. તેસં નો, આવુસો કચ્ચાન, અમ્હાકં અચિરપક્કન્તસ્સ ભગવતો એતદહોસિ – ‘ઇદં ખો નો, આવુસો, ભગવા સંખિત્તેન ઉદ્દેસં ઉદ્દિસિત્વા વિત્થારેન અત્થં અવિભજિત્વા ઉટ્ઠાયાસના વિહારં પવિટ્ઠો – ‘‘યતોનિદાનં, ભિક્ખુ, પુરિસં પપઞ્ચસઞ્ઞાસઙ્ખા સમુદાચરન્તિ. એત્થ ચે નત્થિ અભિનન્દિતબ્બં અભિવદિતબ્બં અજ્ઝોસિતબ્બં. એસેવન્તો રાગાનુસયાનં…પે… એત્થેતે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તી’’તિ. કો નુ ખો ઇમસ્સ ભગવતા સંખિત્તેન ઉદ્દેસસ્સ ઉદ્દિટ્ઠસ્સ વિત્થારેન અત્થં અવિભત્તસ્સ વિત્થારેન અત્થં વિભજેય્યાતિ? તેસં નો, આવુસો કચ્ચાન, અમ્હાકં એતદહોસિ – ‘અયં ખો આયસ્મા મહાકચ્ચાનો સત્થુ ચેવ સંવણ્ણિતો સમ્ભાવિતો ચ વિઞ્ઞૂનં સબ્રહ્મચારીનં, પહોતિ ચાયસ્મા મહાકચ્ચાનો ઇમસ્સ ભગવતા સંખિત્તેન ઉદ્દેસસ્સ ઉદ્દિટ્ઠસ્સ વિત્થારેન અત્થં અવિભત્તસ્સ વિત્થારેન અત્થં વિભજિતું. યંનૂન મયં યેનાયસ્મા મહાકચ્ચાનો તેનુપસઙ્કમેય્યામ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં એતમત્થં પટિપુચ્છેય્યામા’તિ. વિભજતાયસ્મા મહાકચ્ચાનો’’તિ.

૨૦૩. ‘‘સેય્યથાપિ, આવુસો, પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો મહતો રુક્ખસ્સ તિટ્ઠતો સારવતો અતિક્કમ્મેવ મૂલં, અતિક્કમ્મ ખન્ધં, સાખાપલાસે સારં પરિયેસિતબ્બં મઞ્ઞેય્ય; એવંસમ્પદમિદં આયસ્મન્તાનં સત્થરિ સમ્મુખીભૂતે, તં ભગવન્તં અતિસિત્વા, અમ્હે એતમત્થં પટિપુચ્છિતબ્બં મઞ્ઞથ. સો હાવુસો, ભગવા જાનં જાનાતિ, પસ્સં પસ્સતિ, ચક્ખુભૂતો ઞાણભૂતો ધમ્મભૂતો બ્રહ્મભૂતો, વત્તા પવત્તા, અત્થસ્સ નિન્નેતા, અમતસ્સ દાતા, ધમ્મસ્સામી તથાગતો. સો ચેવ પનેતસ્સ કાલો અહોસિ, યં ભગવન્તંયેવ એતમત્થં પટિપુચ્છેય્યાથ. યથા વો ભગવા બ્યાકરેય્ય તથા નં ધારેય્યાથા’’તિ. ‘‘અદ્ધાવુસો કચ્ચાન, ભગવા જાનં જાનાતિ, પસ્સં પસ્સતિ, ચક્ખુભૂતો ઞાણભૂતો ધમ્મભૂતો બ્રહ્મભૂતો, વત્તા પવત્તા, અત્થસ્સ નિન્નેતા, અમતસ્સ દાતા, ધમ્મસ્સામી તથાગતો. સો ચેવ પનેતસ્સ કાલો અહોસિ, યં ભગવન્તંયેવ એતમત્થં પટિપુચ્છેય્યામ. યથા નો ભગવા બ્યાકરેય્ય તથા નં ધારેય્યામ. અપિ ચાયસ્મા મહાકચ્ચાનો સત્થુ ચેવ સંવણ્ણિતો સમ્ભાવિતો ચ વિઞ્ઞૂનં સબ્રહ્મચારીનં, પહોતિ ચાયસ્મા મહાકચ્ચાનો ઇમસ્સ ભગવતા સંખિત્તેન ઉદ્દેસસ્સ ઉદ્દિટ્ઠસ્સ વિત્થારેન અત્થં અવિભત્તસ્સ વિત્થારેન અત્થં વિભજિતું. વિભજતાયસ્મા મહાકચ્ચાનો અગરું કત્વા’’તિ [અગરુકત્વા (સી.), અગરુકરિત્વા (સ્યા. પી.)]. ‘‘તેન હાવુસો, સુણાથ, સાધુકં મનસિકરોથ, ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો મહાકચ્ચાનસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા મહાકચ્ચાનો એતદવોચ –

૨૦૪. ‘‘યં ખો નો, આવુસો, ભગવા સંખિત્તેન ઉદ્દેસં ઉદ્દિસિત્વા વિત્થારેન અત્થં અવિભજિત્વા ઉટ્ઠાયાસના વિહારં પવિટ્ઠો – ‘યતોનિદાનં, ભિક્ખુ, પુરિસં પપઞ્ચસઞ્ઞાસઙ્ખા સમુદાચરન્તિ. એત્થ ચે નત્થિ અભિનન્દિતબ્બં અભિવદિતબ્બં અજ્ઝોસિતબ્બં, એસેવન્તો રાગાનુસયાનં…પે… એત્થેતે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તી’તિ, ઇમસ્સ ખો અહં, આવુસો, ભગવતા સંખિત્તેન ઉદ્દેસસ્સ ઉદ્દિટ્ઠસ્સ વિત્થારેન અત્થં અવિભત્તસ્સ એવં વિત્થારેન અત્થં આજાનામિ –

‘‘ચક્ખુઞ્ચાવુસો, પટિચ્ચ રૂપે ચ ઉપ્પજ્જતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણં, તિણ્ણં સઙ્ગતિ ફસ્સો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના, યં વેદેતિ તં સઞ્જાનાતિ, યં સઞ્જાનાતિ તં વિતક્કેતિ, યં વિતક્કેતિ તં પપઞ્ચેતિ, યં પપઞ્ચેતિ તતોનિદાનં પુરિસં પપઞ્ચસઞ્ઞાસઙ્ખા સમુદાચરન્તિ અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નેસુ ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યેસુ રૂપેસુ. સોતઞ્ચાવુસો, પટિચ્ચ સદ્દે ચ ઉપ્પજ્જતિ સોતવિઞ્ઞાણં…પે… ઘાનઞ્ચાવુસો, પટિચ્ચ ગન્ધે ચ ઉપ્પજ્જતિ ઘાનવિઞ્ઞાણં…પે… જિવ્હઞ્ચાવુસો, પટિચ્ચ રસે ચ ઉપ્પજ્જતિ જિવ્હાવિઞ્ઞાણં…પે… કાયઞ્ચાવુસો, પટિચ્ચ ફોટ્ઠબ્બે ચ ઉપ્પજ્જતિ કાયવિઞ્ઞાણં…પે… મનઞ્ચાવુસો, પટિચ્ચ ધમ્મે ચ ઉપ્પજ્જતિ મનોવિઞ્ઞાણં, તિણ્ણં સઙ્ગતિ ફસ્સો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના, યં વેદેતિ તં સઞ્જાનાતિ, યં સઞ્જાનાતિ તં વિતક્કેતિ, યં વિતક્કેતિ તં પપઞ્ચેતિ, યં પપઞ્ચેતિ તતોનિદાનં પુરિસં પપઞ્ચસઞ્ઞાસઙ્ખા સમુદાચરન્તિ અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નેસુ મનોવિઞ્ઞેય્યેસુ ધમ્મેસુ.

‘‘સો વતાવુસો, ચક્ખુસ્મિં સતિ રૂપે સતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણે સતિ ફસ્સપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – ઠાનમેતં વિજ્જતિ. ફસ્સપઞ્ઞત્તિયા સતિ વેદનાપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – ઠાનમેતં વિજ્જતિ. વેદનાપઞ્ઞત્તિયા સતિ સઞ્ઞાપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – ઠાનમેતં વિજ્જતિ. સઞ્ઞાપઞ્ઞત્તિયા સતિ વિતક્કપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – ઠાનમેતં વિજ્જતિ. વિતક્કપઞ્ઞત્તિયા સતિ પપઞ્ચસઞ્ઞાસઙ્ખાસમુદાચરણપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – ઠાનમેતં વિજ્જતિ. સો વતાવુસો, સોતસ્મિં સતિ સદ્દે સતિ…પે… ઘાનસ્મિં સતિ ગન્ધે સતિ…પે… જિવ્હાય સતિ રસે સતિ…પે… કાયસ્મિં સતિ ફોટ્ઠબ્બે સતિ…પે… મનસ્મિં સતિ ધમ્મે સતિ મનોવિઞ્ઞાણે સતિ ફસ્સપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – ઠાનમેતં વિજ્જતિ. ફસ્સપઞ્ઞત્તિયા સતિ વેદનાપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – ઠાનમેતં વિજ્જતિ. વેદનાપઞ્ઞત્તિયા સતિ સઞ્ઞાપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – ઠાનમેતં વિજ્જતિ. સઞ્ઞાપઞ્ઞત્તિયા સતિ વિતક્કપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – ઠાનમેતં વિજ્જતિ. વિતક્કપઞ્ઞત્તિયા સતિ પપઞ્ચસઞ્ઞાસઙ્ખાસમુદાચરણપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – ઠાનમેતં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાવુસો, ચક્ખુસ્મિં અસતિ રૂપે અસતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણે અસતિ ફસ્સપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. ફસ્સપઞ્ઞત્તિયા અસતિ વેદનાપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. વેદનાપઞ્ઞત્તિયા અસતિ સઞ્ઞાપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. સઞ્ઞાપઞ્ઞત્તિયા અસતિ વિતક્કપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. વિતક્કપઞ્ઞત્તિયા અસતિ પપઞ્ચસઞ્ઞાસઙ્ખાસમુદાચરણપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. સો વતાવુસો, સોતસ્મિં અસતિ સદ્દે અસતિ…પે… ઘાનસ્મિં અસતિ ગન્ધે અસતિ…પે… જિવ્હાય અસતિ રસે અસતિ…પે… કાયસ્મિં અસતિ ફોટ્ઠબ્બે અસતિ…પે… મનસ્મિં અસતિ ધમ્મે અસતિ મનોવિઞ્ઞાણે અસતિ ફસ્સપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. ફસ્સપઞ્ઞત્તિયા અસતિ વેદનાપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. વેદનાપઞ્ઞત્તિયા અસતિ સઞ્ઞાપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. સઞ્ઞાપઞ્ઞત્તિયા અસતિ વિતક્કપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. વિતક્કપઞ્ઞત્તિયા અસતિ પપઞ્ચસઞ્ઞાસઙ્ખાસમુદાચરણપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞાપેસ્સતીતિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ.

‘‘યં ખો નો, આવુસો, ભગવા સંખિત્તેન ઉદ્દેસં ઉદ્દિસિત્વા વિત્થારેન અત્થં અવિભજિત્વા ઉટ્ઠાયાસના વિહારં પવિટ્ઠો – ‘યતોનિદાનં, ભિક્ખુ, પુરિસં પપઞ્ચસઞ્ઞાસઙ્ખા સમુદાચરન્તિ એત્થ ચે નત્થિ અભિનન્દિતબ્બં અભિવદિતબ્બં અજ્ઝોસિતબ્બં એસેવન્તો રાગાનુસયાનં…પે… એત્થેતે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તી’તિ, ઇમસ્સ ખો અહં, આવુસો, ભગવતા સંખિત્તેન ઉદ્દેસસ્સ ઉદ્દિટ્ઠસ્સ વિત્થારેન અત્થં અવિભત્તસ્સ એવં વિત્થારેન અત્થં આજાનામિ. આકઙ્ખમાના ચ પન તુમ્હે આયસ્મન્તો ભગવન્તંયેવ ઉપસઙ્કમિત્વા એતમત્થં પટિપુચ્છેય્યાથ. યથા નો ભગવા બ્યાકરોતિ તથા નં ધારેય્યાથા’’તિ.

૨૦૫. અથ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો મહાકચ્ચાનસ્સ ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘યં ખો નો, ભન્તે, ભગવા સંખિત્તેન ઉદ્દેસં ઉદ્દિસિત્વા વિત્થારેન અત્થં અવિભજિત્વા ઉટ્ઠાયાસના વિહારં પવિટ્ઠો – ‘યતોનિદાનં, ભિક્ખુ, પુરિસં પપઞ્ચસઞ્ઞાસઙ્ખા સમુદાચરન્તિ. એત્થ ચે નત્થિ અભિનન્દિતબ્બં અભિવદિતબ્બં અજ્ઝોસિતબ્બં. એસેવન્તો રાગાનુસયાનં…પે… એત્થેતે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તી’તિ. તેસં નો, ભન્તે, અમ્હાકં અચિરપક્કન્તસ્સ ભગવતો એતદહોસિ – ‘ઇદં ખો નો, આવુસો, ભગવા સંખિત્તેન ઉદ્દેસં ઉદ્દિસિત્વા વિત્થારેન અત્થં અવિભજિત્વા ઉટ્ઠાયાસના વિહારં પવિટ્ઠો – ‘‘યતોનિદાનં, ભિક્ખુ, પુરિસં પપઞ્ચસઞ્ઞાસઙ્ખા સમુદાચરન્તિ. એત્થ ચે નત્થિ અભિનન્દિતબ્બં અભિવદિતબ્બં અજ્ઝોસિતબ્બં. એસેવન્તો રાગાનુસયાનં, એસેવન્તો પટિઘાનુસયાનં, એસેવન્તો દિટ્ઠાનુસયાનં, એસેવન્તો વિચિકિચ્છાનુસયાનં, એસેવન્તો માનાનુસયાનં, એસેવન્તો ભવરાગાનુસયાનં, એસેવન્તો અવિજ્જાનુસયાનં, એસેવન્તો દણ્ડાદાન-સત્થાદાન-કલહ-વિગ્ગહ-વિવાદતુવંતુવં-પેસુઞ્ઞ-મુસાવાદાનં. એત્થેતે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તી’’તિ. કો નુ ખો ઇમસ્સ ભગવતા સંખિત્તેન ઉદ્દેસસ્સ ઉદ્દિટ્ઠસ્સ વિત્થારેન અત્થં અવિભત્તસ્સ વિત્થારેન અત્થં વિભજેય્યા’તિ? તેસં નો, ભન્તે, અમ્હાકં એતદહોસિ – ‘અયં ખો આયસ્મા મહાકચ્ચાનો સત્થુ ચેવ સંવણ્ણિતો સમ્ભાવિતો ચ વિઞ્ઞૂનં સબ્રહ્મચારીનં, પહોતિ ચાયસ્મા મહાકચ્ચાનો ઇમસ્સ ભગવતા સંખિત્તેન ઉદ્દેસસ્સ ઉદ્દિટ્ઠસ્સ વિત્થારેન અત્થં અવિભત્તસ્સ વિત્થારેન અત્થં વિભજિતું, યંનૂન મયં યેનાયસ્મા મહાકચ્ચાનો તેનુપસઙ્કમેય્યામ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં એતમત્થં પટિપુચ્છેય્યામા’તિ. અથ ખો મયં, ભન્તે, યેનાયસ્મા મહાકચ્ચાનો તેનુપસઙ્કમિમ્હ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં એતમત્થં પટિપુચ્છિમ્હ. તેસં નો, ભન્તે, આયસ્મતા મહાકચ્ચાનેન ઇમેહિ આકારેહિ ઇમેહિ પદેહિ ઇમેહિ બ્યઞ્જનેહિ અત્થો વિભત્તો’’તિ. ‘‘પણ્ડિતો, ભિક્ખવે, મહાકચ્ચાનો; મહાપઞ્ઞો, ભિક્ખવે, મહાકચ્ચાનો. મં ચેપિ તુમ્હે, ભિક્ખવે, એતમત્થં પટિપુચ્છેય્યાથ, અહમ્પિ તં એવમેવં બ્યાકરેય્યં યથા તં મહાકચ્ચાનેન બ્યાકતં. એસો ચેવેતસ્સ અત્થો. એવઞ્ચ [એવેમેવ ચ (ક.)] નં ધારેથા’’તિ.

એવં વુત્તે આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સેય્યથાપિ, ભન્તે, પુરિસો જિઘચ્છાદુબ્બલ્યપરેતો મધુપિણ્ડિકં અધિગચ્છેય્ય, સો યતો યતો સાયેય્ય, લભેથેવ સાદુરસં અસેચનકં. એવમેવ ખો, ભન્તે, ચેતસો ભિક્ખુ દબ્બજાતિકો, યતો યતો ઇમસ્સ ધમ્મપરિયાયસ્સ પઞ્ઞાય અત્થં ઉપપરિક્ખેય્ય, લભેથેવ અત્તમનતં, લભેથેવ ચેતસો પસાદં. કો નામો અયં [કો નામાયં (સ્યા.)], ભન્તે, ધમ્મપરિયાયો’’તિ? ‘‘તસ્માતિહ ત્વં, આનન્દ, ઇમં ધમ્મપરિયાયં મધુપિણ્ડિકપરિયાયો ત્વેવ નં ધારેહી’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દીતિ.

મધુપિણ્ડિકસુત્તં નિટ્ઠિતં અટ્ઠમં.