૨. મહાસીહનાદસુત્તં

૧૪૬. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ બહિનગરે અપરપુરે વનસણ્ડે. તેન ખો પન સમયેન સુનક્ખત્તો લિચ્છવિપુત્તો અચિરપક્કન્તો હોતિ ઇમસ્મા ધમ્મવિનયા. સો વેસાલિયં પરિસતિ [પરિસતિં (સી. પી.)] એવં [એતં (પી. ક.)] વાચં ભાસતિ – ‘‘નત્થિ સમણસ્સ ગોતમસ્સ ઉત્તરિ [ઉત્તરિં (પી.)] મનુસ્સધમ્મા અલમરિયઞાણદસ્સનવિસેસો. તક્કપરિયાહતં સમણો ગોતમો ધમ્મં દેસેતિ વીમંસાનુચરિતં સયંપટિભાનં. યસ્સ ચ ખ્વાસ્સ અત્થાય ધમ્મો દેસિતો સો નિય્યાતિ તક્કરસ્સ સમ્મા દુક્ખક્ખયાયા’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય વેસાલિં પિણ્ડાય પાવિસિ. અસ્સોસિ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો સુનક્ખત્તસ્સ લિચ્છવિપુત્તસ્સ વેસાલિયં પરિસતિ એવં વાચં ભાસમાનસ્સ – ‘‘નત્થિ સમણસ્સ ગોતમસ્સ ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મા અલમરિયઞાણદસ્સનવિસેસો. તક્કપરિયાહતં સમણો ગોતમો ધમ્મં દેસેતિ વીમંસાનુચરિતં સયંપટિભાનં. યસ્સ ચ ખ્વાસ્સ અત્થાય ધમ્મો દેસિતો સો નિય્યાતિ તક્કરસ્સ સમ્મા દુક્ખક્ખયાયા’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો વેસાલિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સુનક્ખત્તો, ભન્તે, લિચ્છવિપુત્તો અચિરપક્કન્તો ઇમસ્મા ધમ્મવિનયા. સો વેસાલિયં પરિસતિ એવં વાચં ભાસતિ – ‘નત્થિ સમણસ્સ ગોતમસ્સ ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મા અલમરિયઞાણદસ્સનવિસેસો. તક્કપરિયાહતં સમણો ગોતમો ધમ્મં દેસેતિ વીમંસાનુચરિતં સયંપટિભાનં. યસ્સ ચ ખ્વાસ્સ અત્થાય ધમ્મો દેસિતો સો નિય્યાતિ તક્કરસ્સ સમ્મા દુક્ખક્ખયાયા’’’તિ.

૧૪૭. ‘‘કોધનો હેસો, સારિપુત્ત, સુનક્ખત્તો મોઘપુરિસો. કોધા ચ પનસ્સ એસા વાચા ભાસિતા. ‘અવણ્ણં ભાસિસ્સામી’તિ ખો, સારિપુત્ત, સુનક્ખત્તો મોઘપુરિસો વણ્ણંયેવ તથાગતસ્સ ભાસતિ. વણ્ણો હેસો, સારિપુત્ત, તથાગતસ્સ યો એવં વદેય્ય – ‘યસ્સ ચ ખ્વાસ્સ અત્થાય ધમ્મો દેસિતો સો નિય્યાતિ તક્કરસ્સ સમ્મા દુક્ખક્ખયાયા’તિ.

‘‘અયમ્પિ હિ નામ, સારિપુત્ત, સુનક્ખત્તસ્સ મોઘપુરિસસ્સ મયિ ધમ્મન્વયો ન ભવિસ્સતિ – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ, સત્થા દેવમનુસ્સાનં, બુદ્ધો ભગવા’તિ.

‘‘અયમ્પિ હિ નામ, સારિપુત્ત, સુનક્ખત્તસ્સ મોઘપુરિસસ્સ મયિ ધમ્મન્વયો ન ભવિસ્સતિ – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોતિ – એકોપિ હુત્વા બહુધા હોતિ, બહુધાપિ હુત્વા એકો હોતિ; આવિભાવં, તિરોભાવં; તિરોકુટ્ટં તિરોપાકારં તિરોપબ્બતં અસજ્જમાનો ગચ્છતિ, સેય્યથાપિ આકાસે; પથવિયાપિ ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરોતિ, સેય્યથાપિ ઉદકે; ઉદકેપિ અભિજ્જમાનો ગચ્છતિ, સેય્યથાપિ પથવિયં; આકાસેપિ પલ્લઙ્કેન કમતિ, સેય્યથાપિ પક્ખી સકુણો; ઇમેપિ ચન્દિમસૂરિયે એવંમહિદ્ધિકે એવંમહાનુભાવે પાણિના પરિમસતિ પરિમજ્જતિ; યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેતી’તિ.

‘‘અયમ્પિ હિ નામ, સારિપુત્ત, સુનક્ખત્તસ્સ મોઘપુરિસસ્સ મયિ ધમ્મન્વયો ન ભવિસ્સતિ – ‘ઇતિપિ સો ભગવા દિબ્બાય સોતધાતુયા વિસુદ્ધાય અતિક્કન્તમાનુસિકાય ઉભો સદ્દે સુણાતિ – દિબ્બે ચ માનુસે ચ, યે દૂરે સન્તિકે ચા’તિ.

‘‘અયમ્પિ હિ નામ, સારિપુત્ત, સુનક્ખત્તસ્સ મોઘપુરિસસ્સ મયિ ધમ્મન્વયો ન ભવિસ્સતિ – ‘ઇતિપિ સો ભગવા પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનાતિ – સરાગં વા ચિત્તં સરાગં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ, વીતરાગં વા ચિત્તં વીતરાગં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ; સદોસં વા ચિત્તં સદોસં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ, વીતદોસં વા ચિત્તં વીતદોસં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ; સમોહં વા ચિત્તં સમોહં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ, વીતમોહં વા ચિત્તં વીતમોહં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ; સંખિત્તં વા ચિત્તં સંખિત્તં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ, વિક્ખિત્તં વા ચિત્તં વિક્ખિત્તં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ; મહગ્ગતં વા ચિત્તં મહગ્ગતં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ, અમહગ્ગતં વા ચિત્તં અમહગ્ગતં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ; સઉત્તરં વા ચિત્તં સઉત્તરં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ, અનુત્તરં વા ચિત્તં અનુત્તરં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ; સમાહિતં વા ચિત્તં સમાહિતં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ, અસમાહિતં વા ચિત્તં અસમાહિતં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ; વિમુત્તં વા ચિત્તં વિમુત્તં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ, અવિમુત્તં વા ચિત્તં અવિમુત્તં ચિત્તન્તિ પજાનાતી’તિ.

૧૪૮. ‘‘દસ ખો પનિમાનિ, સારિપુત્ત, તથાગતસ્સ તથાગતબલાનિ યેહિ બલેહિ સમન્નાગતો તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ. કતમાનિ દસ?

‘‘ઇધ, સારિપુત્ત, તથાગતો ઠાનઞ્ચ ઠાનતો અટ્ઠાનઞ્ચ અટ્ઠાનતો યથાભૂતં પજાનાતિ. યમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતો ઠાનઞ્ચ ઠાનતો અટ્ઠાનઞ્ચ અટ્ઠાનતો યથાભૂતં પજાનાતિ, ઇદમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતસ્સ તથાગતબલં હોતિ યં બલં આગમ્મ તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, તથાગતો અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નાનં કમ્મસમાદાનાનં ઠાનસો હેતુસો વિપાકં યથાભૂતં પજાનાતિ. યમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતો અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નાનં કમ્મસમાદાનાનં ઠાનસો હેતુસો વિપાકં યથાભૂતં પજાનાતિ, ઇદમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતસ્સ તથાગતબલં હોતિ યં બલં આગમ્મ તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, તથાગતો સબ્બત્થગામિનિં પટિપદં યથાભૂતં પજાનાતિ. યમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતો સબ્બત્થગામિનિં પટિપદં યથાભૂતં પજાનાતિ, ઇદમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતસ્સ તથાગતબલં હોતિ યં બલં આગમ્મ તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, તથાગતો અનેકધાતુનાનાધાતુલોકં યથાભૂતં પજાનાતિ. યમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતો અનેકધાતુનાનાધાતુલોકં યથાભૂતં પજાનાતિ, ઇદમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતસ્સ તથાગતબલં હોતિ યં બલં આગમ્મ તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, તથાગતો સત્તાનં નાનાધિમુત્તિકતં યથાભૂતં પજાનાતિ. યમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતો સત્તાનં નાનાધિમુત્તિકતં યથાભૂતં પજાનાતિ, ઇદમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતસ્સ તથાગતબલં હોતિ યં બલં આગમ્મ તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, તથાગતો પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ઇન્દ્રિયપરોપરિયત્તં યથાભૂતં પજાનાતિ. યમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતો પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ઇન્દ્રિયપરોપરિયત્તં યથાભૂતં પજાનાતિ, ઇદમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતસ્સ તથાગતબલં હોતિ યં બલં આગમ્મ તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, તથાગતો ઝાનવિમોક્ખસમાધિસમાપત્તીનં સંકિલેસં વોદાનં વુટ્ઠાનં યથાભૂતં પજાનાતિ. યમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતો ઝાનવિમોક્ખસમાધિસમાપત્તીનં સંકિલેસં વોદાનં વુટ્ઠાનં યથાભૂતં પજાનાતિ, ઇદમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતસ્સ તથાગતબલં હોતિ યં બલં આગમ્મ તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, તથાગતો અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો તિસ્સોપિ જાતિયો ચતસ્સોપિ જાતિયો પઞ્ચપિ જાતિયો દસપિ જાતિયો વીસમ્પિ જાતિયો તિંસમ્પિ જાતિયો ચત્તાલીસમ્પિ જાતિયો પઞ્ઞાસમ્પિ જાતિયો જાતિસતમ્પિ જાતિસહસ્સમ્પિ જાતિસતસહસ્સમ્પિ અનેકેપિ સંવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ વિવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ સંવટ્ટવિવટ્ટકપ્પે – ‘અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નો’તિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ. યમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતો અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો…પે… ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, ઇદમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતસ્સ તથાગતબલં હોતિ યં બલં આગમ્મ તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, તથાગતો દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ – ‘ઇમે વત ભોન્તો સત્તા કાયદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા વચીદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા મનોદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં ઉપવાદકા મિચ્છાદિટ્ઠિકા મિચ્છાદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના. ઇમે વા પન ભોન્તો સત્તા કાયસુચરિતેન સમન્નાગતા વચીસુચરિતેન સમન્નાગતા મનોસુચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં અનુપવાદકા સમ્માદિટ્ઠિકા સમ્માદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્ના’તિ. ઇતિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ. યમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતો દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ – ‘ઇમે વત ભોન્તો સત્તા કાયદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા વચીદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા મનોદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં ઉપવાદકા મિચ્છાદિટ્ઠિકા મિચ્છાદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના. ઇમે વા પન ભોન્તો સત્તા કાયસુચરિતેન સમન્નાગતા વચીસુચરિતેન સમન્નાગતા મનોસુચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં અનુપવાદકા સમ્માદિટ્ઠિકા સમ્માદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના, તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્ના’તિ. ઇતિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ. ઇદમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતસ્સ તથાગતબલં હોતિ યં બલં આગમ્મ તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, તથાગતો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. યમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ, ઇદમ્પિ, સારિપુત્ત, તથાગતસ્સ તથાગતબલં હોતિ યં બલં આગમ્મ તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ.

‘‘ઇમાનિ ખો, સારિપુત્ત, દસ તથાગતસ્સ તથાગતબલાનિ યેહિ બલેહિ સમન્નાગતો તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ.

૧૪૯. ‘‘યો ખો મં, સારિપુત્ત, એવં જાનન્તં એવં પસ્સન્તં એવં વદેય્ય – ‘નત્થિ સમણસ્સ ગોતમસ્સ ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મા અલમરિયઞાણદસ્સનવિસેસો; તક્કપરિયાહતં સમણો ગોતમો ધમ્મં દેસેતિ વીમંસાનુચરિતં સયંપટિભાન’ન્તિ, તં, સારિપુત્ત, વાચં અપ્પહાય તં ચિત્તં અપ્પહાય તં દિટ્ઠિં અપ્પટિનિસ્સજ્જિત્વા યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, ભિક્ખુ સીલસમ્પન્નો સમાધિસમ્પન્નો પઞ્ઞાસમ્પન્નો દિટ્ઠેવ ધમ્મે અઞ્ઞં આરાધેય્ય, એવં સમ્પદમિદં, સારિપુત્ત, વદામિ. તં વાચં અપ્પહાય, તં ચિત્તં અપ્પહાય તં દિટ્ઠિં અપ્પટિનિસ્સજ્જિત્વા યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે.

૧૫૦. ‘‘ચત્તારિમાનિ, સારિપુત્ત, તથાગતસ્સ વેસારજ્જાનિ યેહિ વેસારજ્જેહિ સમન્નાગતો તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ. કતમાનિ ચત્તારિ?

‘‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ તે પટિજાનતો ઇમે ધમ્મા અનભિસમ્બુદ્ધા’તિ. તત્ર વત મં સમણો વા બ્રાહ્મણો વા દેવો વા મારો વા બ્રહ્મા વા કોચિ વા લોકસ્મિં સહધમ્મેન પટિચોદેસ્સતીતિ નિમિત્તમેતં, સારિપુત્ત, ન સમનુપસ્સામિ. એતમહં [એતમ્પહં (સી. પી.)], સારિપુત્ત, નિમિત્તં અસમનુપસ્સન્તો ખેમપ્પત્તો અભયપ્પત્તો વેસારજ્જપ્પત્તો વિહરામિ.

‘‘‘ખીણાસવસ્સ તે પટિજાનતો ઇમે આસવા અપરિક્ખીણા’તિ. તત્ર વત મં સમણો વા બ્રાહ્મણો વા દેવો વા મારો વા બ્રહ્મા વા કોચિ વા લોકસ્મિં સહધમ્મેન પટિચોદેસ્સતીતિ નિમિત્તમેતં, સારિપુત્ત, ન સમનુપસ્સામિ. એતમહં, સારિપુત્ત, નિમિત્તં અસમનુપસ્સન્તો ખેમપ્પત્તો અભયપ્પત્તો વેસારજ્જપ્પત્તો વિહરામિ.

‘‘‘યે ખો પન તે અન્તરાયિકા ધમ્મા વુત્તા, તે પટિસેવતો નાલં અન્તરાયાયા’તિ. તત્ર વત મં સમણો વા બ્રાહ્મણો વા દેવો વા મારો વા બ્રહ્મા વા કોચિ વા લોકસ્મિં સહધમ્મેન પટિચોદેસ્સતીતિ નિમિત્તમેતં, સારિપુત્ત, ન સમનુપસ્સામિ. એતમહં, સારિપુત્ત, નિમિત્તં અસમનુપસ્સન્તો ખેમપ્પત્તો અભયપ્પત્તો વેસારજ્જપ્પત્તો વિહરામિ.

‘‘‘યસ્સ ખો પન તે અત્થાય ધમ્મો દેસિતો, સો ન નિય્યાતિ તક્કરસ્સ સમ્મા દુક્ખક્ખયાયા’તિ. તત્ર વત મં સમણો વા બ્રાહ્મણો વા દેવો વા મારો વા બ્રહ્મા વા કોચિ વા લોકસ્મિં સહધમ્મેન પટિચોદેસ્સતી’તિ નિમિત્તમેતં, સારિપુત્ત, ન સમનુપસ્સામિ. એતમહં, સારિપુત્ત, નિમિત્તં અસમનુપસ્સન્તો ખેમપ્પત્તો અભયપ્પત્તો વેસારજ્જપ્પત્તો વિહરામિ.

‘‘ઇમાનિ ખો, સારિપુત્ત, ચત્તારિ તથાગતસ્સ વેસારજ્જાનિ યેહિ વેસારજ્જેહિ સમન્નાગતો તથાગતો આસભં ઠાનં પટિજાનાતિ, પરિસાસુ સીહનાદં નદતિ, બ્રહ્મચક્કં પવત્તેતિ.

‘‘યો ખો મં, સારિપુત્ત, એવં જાનન્તં એવં પસ્સન્તં એવં વદેય્ય – ‘નત્થિ સમણસ્સ ગોતમસ્સ ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મા અલમરિયઞાણદસ્સનવિસેસો, તક્કપરિયાહતં સમણો ગોતમો ધમ્મં દેસેતિ વીમંસાનુચરિતં સયંપટિભાન’ન્તિ, તં, સારિપુત્ત, વાચં અપ્પહાય તં ચિત્તં અપ્પહાય તં દિટ્ઠિં અપ્પટિનિસ્સજ્જિત્વા યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, ભિક્ખુ સીલસમ્પન્નો સમાધિસમ્પન્નો પઞ્ઞાસમ્પન્નો દિટ્ઠેવ ધમ્મે અઞ્ઞં આરાધેય્ય, એવં સમ્પદમિદં, સારિપુત્ત, વદામિ. તં વાચં અપ્પહાય તં ચિત્તં અપ્પહાય તં દિટ્ઠિં અપ્પટિનિસ્સજ્જિત્વા યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે.

૧૫૧. ‘‘અટ્ઠ ખો ઇમા, સારિપુત્ત, પરિસા. કતમા અટ્ઠ? ખત્તિયપરિસા, બ્રાહ્મણપરિસા, ગહપતિપરિસા, સમણપરિસા, ચાતુમહારાજિકપરિસા [ચાતુમ્મહારાજિકા (સી. સ્યા. પી.)], તાવતિંસપરિસા, મારપરિસા, બ્રહ્મપરિસા – ઇમા ખો, સારિપુત્ત, અટ્ઠ પરિસા. ઇમેહિ ખો, સારિપુત્ત, ચતૂહિ વેસારજ્જેહિ સમન્નાગતો તથાગતો ઇમા અટ્ઠ પરિસા ઉપસઙ્કમતિ અજ્ઝોગાહતિ. અભિજાનામિ ખો પનાહં, સારિપુત્ત, અનેકસતં ખત્તિયપરિસં ઉપસઙ્કમિતા. તત્રપિ મયા સન્નિસિન્નપુબ્બઞ્ચેવ, સલ્લપિતપુબ્બઞ્ચ, સાકચ્છા ચ સમાપજ્જિતપુબ્બા. તત્ર વત મં ભયં વા સારજ્જં વા ઓક્કમિસ્સતીતિ નિમિત્તમેતં, સારિપુત્ત, ન સમનુપસ્સામિ. એતમહં, સારિપુત્ત, નિમિત્તં અસમનુપસ્સન્તો ખેમપ્પત્તો અભયપ્પત્તો વેસારજ્જપ્પત્તો વિહરામિ.

‘‘અભિજાનામિ ખો પનાહં, સારિપુત્ત, અનેકસતં બ્રાહ્મણપરિસં…પે… ગહપતિપરિસં… સમણપરિસં… ચાતુમહારાજિકપરિસં… તાવતિંસપરિસં… મારપરિસં… બ્રહ્મપરિસં ઉપસઙ્કમિતા. તત્રપિ મયા સન્નિસિન્નપુબ્બઞ્ચેવ, સલ્લપિતપુબ્બઞ્ચ, સાકચ્છા ચ સમાપજ્જિતપુબ્બા. તત્ર વત મં ભયં વા સારજ્જં વા ઓક્કમિસ્સતીતિ નિમિત્તમેતં, સારિપુત્ત, ન સમનુપસ્સામિ. એતમહં, સારિપુત્ત, નિમિત્તં અસમનુપસ્સન્તો ખેમપ્પત્તો અભયપ્પત્તો વેસારજ્જપ્પત્તો વિહરામિ.

૧૫૨. ‘‘ચતસ્સો ખો ઇમા, સારિપુત્ત, યોનિયો. કતમા ચતસ્સો? અણ્ડજા યોનિ, જલાબુજા યોનિ, સંસેદજા યોનિ, ઓપપાતિકા યોનિ. કતમા ચ, સારિપુત્ત, અણ્ડજા યોનિ? યે ખો તે, સારિપુત્ત, સત્તા અણ્ડકોસં અભિનિબ્ભિજ્જ જાયન્તિ – અયં વુચ્ચતિ, સારિપુત્ત, અણ્ડજા યોનિ. કતમા ચ, સારિપુત્ત, જલાબુજા યોનિ? યે ખો તે, સારિપુત્ત, સત્તા વત્થિકોસં અભિનિબ્ભિજ્જ જાયન્તિ – અયં વુચ્ચતિ, સારિપુત્ત, જલાબુજા યોનિ. કતમા ચ, સારિપુત્ત, સંસેદજા યોનિ? યે ખો તે, સારિપુત્ત, સત્તા પૂતિમચ્છે વા જાયન્તિ પૂતિકુણપે વા પૂતિકુમ્માસે વા ચન્દનિકાયે વા ઓળિગલ્લે વા જાયન્તિ – અયં વુચ્ચતિ, સારિપુત્ત, સંસેદજા યોનિ. કતમા ચ, સારિપુત્ત, ઓપપાતિકા યોનિ? દેવા, નેરયિકા, એકચ્ચે ચ મનુસ્સા, એકચ્ચે ચ વિનિપાતિકા – અયં વુચ્ચતિ, સારિપુત્ત, ઓપપાતિકા યોનિ. ઇમા ખો, સારિપુત્ત, ચતસ્સો યોનિયો.

૧૫૩. ‘‘પઞ્ચ ખો ઇમા, સારિપુત્ત, ગતિયો. કતમા પઞ્ચ? નિરયો, તિરચ્છાનયોનિ, પેત્તિવિસયો, મનુસ્સા, દેવા. નિરયઞ્ચાહં, સારિપુત્ત, પજાનામિ, નિરયગામિઞ્ચ મગ્ગં, નિરયગામિનિઞ્ચ પટિપદં; યથા પટિપન્નો ચ કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ તઞ્ચ પજાનામિ. તિરચ્છાનયોનિઞ્ચાહં, સારિપુત્ત, પજાનામિ, તિરચ્છાનયોનિગામિઞ્ચ મગ્ગં, તિરચ્છાનયોનિગામિનિઞ્ચ પટિપદં; યથા પટિપન્નો ચ કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા તિરચ્છાનયોનિં ઉપપજ્જતિ તઞ્ચ પજાનામિ. પેત્તિવિસયં ચાહં, સારિપુત્ત, પજાનામિ, પેત્તિવિસયગામિઞ્ચ મગ્ગં, પેત્તિવિસયગામિનિઞ્ચ પટિપદં; યથા પટિપન્નો ચ કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પેત્તિવિસયં ઉપપજ્જતિ તઞ્ચ પજાનામિ. મનુસ્સે ચાહં, સારિપુત્ત, પજાનામિ, મનુસ્સલોકગામિઞ્ચ મગ્ગં, મનુસ્સલોકગામિનિઞ્ચ પટિપદં; યથા પટિપન્નો ચ કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા મનુસ્સેસુ ઉપપજ્જતિ તઞ્ચ પજાનામિ. દેવે ચાહં, સારિપુત્ત, પજાનામિ, દેવલોકગામિઞ્ચ મગ્ગં, દેવલોકગામિનિઞ્ચ પટિપદં; યથા પટિપન્નો ચ કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ તઞ્ચ પજાનામિ. નિબ્બાનઞ્ચાહં, સારિપુત્ત, પજાનામિ, નિબ્બાનગામિઞ્ચ મગ્ગં, નિબ્બાનગામિનિઞ્ચ પટિપદં; યથા પટિપન્નો ચ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ તઞ્ચ પજાનામિ.

૧૫૪. ‘‘ઇધાહં, સારિપુત્ત, એકચ્ચં પુગ્ગલં એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનામિ – તથાયં પુગ્ગલો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો, યથા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જિસ્સતીતિ. તમેનં પસ્સામિ અપરેન સમયેન દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્નં, એકન્તદુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદયમાનં. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, અઙ્ગારકાસુ સાધિકપોરિસા પૂરા અઙ્ગારાનં વીતચ્ચિકાનં વીતધૂમાનં. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય ઘમ્માભિતત્તો ઘમ્મપરેતો કિલન્તો તસિતો પિપાસિતો એકાયનેન મગ્ગેન તમેવ અઙ્ગારકાસું પણિધાય. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો દિસ્વા એવં વદેય્ય – ‘તથાયં ભવં પુરિસો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો, યથા ઇમંયેવ અઙ્ગારકાસું આગમિસ્સતી’તિ. તમેનં પસ્સેય્ય અપરેન સમયેન તસ્સા અઙ્ગારકાસુયા પતિતં, એકન્તદુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદયમાનં. એવમેવ ખો અહં, સારિપુત્ત, ઇધેકચ્ચં પુગ્ગલં એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનામિ – તથાયં પુગ્ગલો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો યથા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જિસ્સતીતિ. તમેનં પસ્સામિ અપરેન સમયેન દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્નં, એકન્તદુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદયમાનં.

‘‘ઇધ પનાહં, સારિપુત્ત, એકચ્ચં પુગ્ગલં એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનામિ – તથાયં પુગ્ગલો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો, યથા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા તિરચ્છાનયોનિં ઉપપજ્જિસ્સતીતિ. તમેનં પસ્સામિ અપરેન સમયેન દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા તિરચ્છાનયોનિં ઉપપન્નં, દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદયમાનં. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, ગૂથકૂપો સાધિકપોરિસો, પૂરો ગૂથસ્સ. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય ઘમ્માભિતત્તો ઘમ્મપરેતો કિલન્તો તસિતો પિપાસિતો એકાયનેન મગ્ગેન તમેવ ગૂથકૂપં પણિધાય. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો દિસ્વા એવં વદેય્ય – ‘તથાયં ભવં પુરિસો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો યથા ઇમંયેવ ગૂથકૂપં આગમિસ્સતી’તિ. તમેનં પસ્સેય્ય અપરેન સમયેન તસ્મિં ગૂથકૂપે પતિતં, દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદયમાનં. એવમેવ ખો અહં, સારિપુત્ત, ઇધેકચ્ચં પુગ્ગલં એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનામિ – તથાયં પુગ્ગલો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો, યથા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા તિરચ્છાનયોનિં ઉપપજ્જિસ્સતીતિ. તમેનં પસ્સામિ અપરેન સમયેન દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા તિરચ્છાનયોનિં ઉપપન્નં, દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદયમાનં.

‘‘ઇધ પનાહં, સારિપુત્ત, એકચ્ચં પુગ્ગલં એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનામિ – તથાયં પુગ્ગલો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો, યથા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પેત્તિવિસયં ઉપપજ્જિસ્સતીતિ. તમેનં પસ્સામિ અપરેન સમયેન દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પેત્તિવિસયં ઉપપન્નં, દુક્ખબહુલા વેદના વેદયમાનં. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, રુક્ખો વિસમે ભૂમિભાગે જાતો તનુપત્તપલાસો કબરચ્છાયો. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય ઘમ્માભિતત્તો ઘમ્મપરેતો કિલન્તો તસિતો પિપાસિતો એકાયનેન મગ્ગેન તમેવ રુક્ખં પણિધાય. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો દિસ્વા એવં વદેય્ય – ‘તથાયં ભવં પુરિસો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો, યથા ઇમંયેવ રુક્ખં આગમિસ્સતી’તિ. તમેનં પસ્સેય્ય, અપરેન સમયેન તસ્સ રુક્ખસ્સ છાયાય નિસિન્નં વા નિપન્નં વા દુક્ખબહુલા વેદના વેદયમાનં. એવમેવ ખો અહં, સારિપુત્ત, ઇધેકચ્ચં પુગ્ગલં એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનામિ – તથાયં પુગ્ગલો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો, યથા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પેત્તિવિસયં ઉપપજ્જિસ્સતીતિ. તમેનં પસ્સામિ અપરેન સમયેન દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પેત્તિવિસયં ઉપપન્નં, દુક્ખબહુલા વેદના વેદયમાનં.

‘‘ઇધ પનાહં, સારિપુત્ત, એકચ્ચં પુગ્ગલં એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનામિ – તથાયં પુગ્ગલો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો યથા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા મનુસ્સેસુ ઉપપજ્જિસ્સતીતિ. તમેનં પસ્સામિ અપરેન સમયેન દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા મનુસ્સેસુ ઉપપન્નં, સુખબહુલા વેદના વેદયમાનં. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, રુક્ખો સમે ભૂમિભાગે જાતો બહલપત્તપલાસો સન્દચ્છાયો [સણ્ડચ્છાયો (સ્યા.), સન્તચ્છાયો (ક.)]. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય ઘમ્માભિતત્તો ઘમ્મપરેતો કિલન્તો તસિતો પિપાસિતો એકાયનેન મગ્ગેન તમેવ રુક્ખં પણિધાય. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો દિસ્વા એવં વદેય્ય – ‘તથાયં ભવં પુરિસો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો, યથા ઇમમેવ રુક્ખં આગમિસ્સતી’તિ. તમેનં પસ્સેય્ય અપરેન સમયેન તસ્સ રુક્ખસ્સ છાયાય નિસિન્નં વા નિપન્નં વા સુખબહુલા વેદના વેદયમાનં. એવમેવ ખો અહં, સારિપુત્ત, ઇધેકચ્ચં પુગ્ગલં એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનામિ – તથાયં પુગ્ગલો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો યથા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા મનુસ્સેસુ ઉપપજ્જિસ્સતીતિ. તમેનં પસ્સામિ અપરેન સમયેન દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા મનુસ્સેસુ ઉપપન્નં, સુખબહુલા વેદના વેદયમાનં.

‘‘ઇધ પનાહં, સારિપુત્ત, એકચ્ચં પુગ્ગલં એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનામિ – તથાયં પુગ્ગલો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો, યથા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જિસ્સતી’તિ. તમેનં પસ્સામિ અપરેન સમયેન દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્નં, એકન્તસુખા વેદના વેદયમાનં. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, પાસાદો, તત્રાસ્સ કૂટાગારં ઉલ્લિત્તાવલિત્તં નિવાતં ફુસિતગ્ગળં પિહિતવાતપાનં. તત્રાસ્સ પલ્લઙ્કો ગોનકત્થતો પટિકત્થતો પટલિકત્થતો કદલિમિગપવરપચ્ચત્થરણો સઉત્તરચ્છદો ઉભતોલોહિતકૂપધાનો. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય ઘમ્માભિતત્તો ઘમ્મપરેતો કિલન્તો તસિતો પિપાસિતો એકાયનેન મગ્ગેન તમેવ પાસાદં પણિધાય. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો દિસ્વા એવં વદેય્ય – ‘તથાયં ભવં પુરિસો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો, યથા ઇમંયેવ પાસાદં આગમિસ્સતી’તિ. તમેનં પસ્સેય્ય અપરેન સમયેન તસ્મિં પાસાદે તસ્મિં કૂટાગારે તસ્મિં પલ્લઙ્કે નિસિન્નં વા નિપન્નં વા એકન્તસુખા વેદના વેદયમાનં. એવમેવ ખો અહં, સારિપુત્ત, ઇધેકચ્ચં પુગ્ગલં એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનામિ – તથાયં પુગ્ગલો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો યથા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જિસ્સતીતિ. તમેનં પસ્સામિ અપરેન સમયેન દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્નં, એકન્તસુખા વેદના વેદયમાનં.

‘‘ઇધ પનાહં, સારિપુત્ત, એકચ્ચં પુગ્ગલં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનામિ – તથાયં પુગ્ગલો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો, યથા આસવાનં ખયા અનાસં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરિસ્સતીતિ. તમેનં પસ્સામિ અપરેન સમયેન આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તં, એકન્તસુખા વેદના વેદયમાનં. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, પોક્ખરણી અચ્છોદકા સાતોદકા સીતોદકા સેતકા સુપતિત્થા રમણીયા. અવિદૂરે ચસ્સા તિબ્બો વનસણ્ડો. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય ઘમ્માભિતત્તો ઘમ્મપરેતો કિલન્તો તસિતો પિપાસિતો એકાયનેન મગ્ગેન તમેવ પોક્ખરણિં પણિધાય. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો દિસ્વા એવં વદેય્ય – ‘તથા ભવં પુરિસો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો, યથા ઇમંયેવ પોક્ખરણિં આગમિસ્સતી’તિ. તમેનં પસ્સેય્ય અપરેન સમયેન તં પોક્ખરણિં ઓગાહેત્વા ન્હાયિત્વા ચ પિવિત્વા ચ સબ્બદરથકિલમથપરિળાહં પટિપ્પસ્સમ્ભેત્વા પચ્ચુત્તરિત્વા તસ્મિં વનસણ્ડે નિસિન્નં વા નિપન્નં વા, એકન્તસુખા વેદના વેદયમાનં. એવમેવ ખો અહં, સારિપુત્ત, ઇધેકચ્ચં પુગ્ગલં એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનામિ – તથાયં પુગ્ગલો પટિપન્નો તથા ચ ઇરિયતિ તઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો, યથા આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરિસ્સતી’તિ. તમેનં પસ્સામિ અપરેન સમયેન આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તં, એકન્તસુખા વેદના વેદયમાનં. ઇમા ખો, સારિપુત્ત, પઞ્ચ ગતિયો.

‘‘યો ખો મં, સારિપુત્ત, એવં જાનન્તં એવં પસ્સન્તં એવં વદેય્ય – ‘નત્થિ સમણસ્સ ગોતમસ્સ ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મા અલમરિયઞાણદસ્સનવિસેસો; તક્કપરિયાહતં સમણો ગોતમો ધમ્મં દેસેતિ વીમંસાનુચરિતં સયંપટિભાન’ન્તિ તં, સારિપુત્ત, વાચં અપ્પહાય તં ચિત્તં અપ્પહાય તં દિટ્ઠિં અપ્પટિનિસ્સજ્જિત્વા યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, ભિક્ખુ સીલસમ્પન્નો સમાધિસમ્પન્નો પઞ્ઞાસમ્પન્નો દિટ્ઠેવ ધમ્મે અઞ્ઞં આરાધેય્ય, એવં સમ્પદમિદં, સારિપુત્ત, વદામિ ‘તં વાચં અપ્પહાય તં ચિત્તં અપ્પહાય તં દિટ્ઠિં અપ્પટિનિસ્સજ્જિત્વા યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે’.

૧૫૫. ‘‘અભિજાનામિ ખો પનાહં, સારિપુત્ત, ચતુરઙ્ગસમન્નાગતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતા [ચરિત્વા (ક.)] – તપસ્સી સુદં હોમિ પરમતપસ્સી, લૂખો સુદં [લૂખસ્સુદં (સી. પી.)] હોમિ પરમલૂખો, જેગુચ્છી સુદં હોમિ પરમજેગુચ્છી, પવિવિત્તો સુદં [પવિવિત્તસ્સુદં (સી. પી.)] હોમિ પરમપવિવિત્તો. તત્રાસ્સુ મે ઇદં, સારિપુત્ત, તપસ્સિતાય હોતિ – અચેલકો હોમિ મુત્તાચારો હત્થાપલેખનો [હત્થાવલેખનો (સ્યા.)], ન એહિભદ્દન્તિકો ન તિટ્ઠભદ્દન્તિકો; નાભિહટં ન ઉદ્દિસ્સકતં ન નિમન્તનં સાદિયામિ. સો ન કુમ્ભિમુખા પટિગ્ગણ્હામિ, ન કળોપિમુખા પટિગ્ગણ્હામિ, ન એળકમન્તરં, ન દણ્ડમન્તરં, ન મુસલમન્તરં, ન દ્વિન્નં ભુઞ્જમાનાનં, ન ગબ્ભિનિયા, ન પાયમાનાય [પાયન્તિયા (ક.)], ન પુરિસન્તરગતાય, ન સઙ્કિત્તીસુ, ન યત્થ સા ઉપટ્ઠિતો હોતિ, ન યત્થ મક્ખિકા સણ્ડસણ્ડચારિની; ન મચ્છં ન મંસં ન સુરં ન મેરયં ન થુસોદકં પિવામિ; સો એકાગારિકો વા હોમિ એકાલોપિકો, દ્વાગારિકો વા હોમિ દ્વાલોપિકો…પે… સત્તાગારિકો વા હોમિ સત્તાલોપિકો; એકિસ્સાપિ દત્તિયા યાપેમિ, દ્વીહિપિ દત્તીહિ યાપેમિ…પે… સત્તહિપિ દત્તીહિ યાપેમિ; એકાહિકમ્પિ આહારં આહારેમિ, દ્વીહિકમ્પિ આહારં આહારેમિ…પે… સત્તાહિકમ્પિ આહારં આહારેમિ; ઇતિ એવરૂપં અદ્ધમાસિકમ્પિ પરિયાયભત્તભોજનાનુયોગમનુયુત્તો વિહરામિ.

‘‘સો સાકભક્ખો વા હોમિ, સામાકભક્ખો વા હોમિ, નીવારભક્ખો વા હોમિ, દદ્દુલભક્ખો વા હોમિ, હટભક્ખો વા હોમિ, કણભક્ખો વા હોમિ, આચામભક્ખો વા હોમિ, પિઞ્ઞાકભક્ખો વા હોમિ, તિણભક્ખો વા હોમિ, ગોમયભક્ખો વા હોમિ, વનમૂલફલાહારો યાપેમિ પવત્તફલભોજી.

‘‘સો સાણાનિપિ ધારેમિ, મસાણાનિપિ ધારેમિ, છવદુસ્સાનિપિ ધારેમિ, પંસુકૂલાનિપિ ધારેમિ, તિરીટાનિપિ ધારેમિ, અજિનમ્પિ ધારેમિ, અજિનક્ખિપમ્પિ ધારેમિ, કુસચીરમ્પિ ધારેમિ, વાકચીરમ્પિ ધારેમિ, ફલકચીરમ્પિ ધારેમિ, કેસકમ્બલમ્પિ ધારેમિ, વાળકમ્બલમ્પિ ધારેમિ, ઉલૂકપક્ખમ્પિ ધારેમિ; કેસમસ્સુલોચકોપિ હોમિ કેસમસ્સુલોચનાનુયોગમનુયુત્તો; ઉબ્ભટ્ઠકોપિ હોમિ આસનપટિક્ખિત્તો; ઉક્કુટિકોપિ હોમિ ઉક્કુટિકપ્પધાનમનુયુત્તો; કણ્ટકાપસ્સયિકોપિ હોમિ કણ્ટકાપસ્સયે સેય્યં કપ્પેમિ [ઇમસ્સાનન્તરે અઞ્ઞોપિ કોચિ પાઠપદેસો અઞ્ઞેસુ આજીવકવતદીપકસુત્તેસુ દિસ્સતિ]; સાયતતિયકમ્પિ ઉદકોરોહનાનુયોગમનુયુત્તો વિહરામિ – ઇતિ એવરૂપં અનેકવિહિતં કાયસ્સ આતાપનપરિતાપનાનુયોગમનુયુત્તો વિહરામિ. ઇદંસુ મે, સારિપુત્ત, તપસ્સિતાય હોતિ.

૧૫૬. ‘‘તત્રાસ્સુ મે ઇદં, સારિપુત્ત, લૂખસ્મિં હોતિ – નેકવસ્સગણિકં રજોજલ્લં કાયે સન્નિચિતં હોતિ પપટિકજાતં. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, તિન્દુકખાણુ નેકવસ્સગણિકો સન્નિચિતો હોતિ પપટિકજાતો, એવમેવાસ્સુ મે, સારિપુત્ત, નેકવસ્સગણિકં રજોજલ્લં કાયે સન્નિચિતં હોતિ પપટિકજાતં. તસ્સ મય્હં, સારિપુત્ત, ન એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં ઇમં રજોજલ્લં પાણિના પરિમજ્જેય્યં, અઞ્ઞે વા પન મે ઇમં રજોજલ્લં પાણિના પરિમજ્જેય્યુ’ન્તિ. એવમ્પિ મે, સારિપુત્ત, ન હોતિ. ઇદંસુ મે, સારિપુત્ત, લૂખસ્મિં હોતિ.

‘‘તત્રાસ્સુ મે ઇદં, સારિપુત્ત, જેગુચ્છિસ્મિં હોતિ – સો ખો અહં, સારિપુત્ત, સતોવ અભિક્કમામિ, સતોવ પટિક્કમામિ, યાવ ઉદકબિન્દુમ્હિપિ મે દયા પચ્ચુપટ્ઠિતા હોતિ – ‘માહં ખુદ્દકે પાણે વિસમગતે સઙ્ઘાતં આપાદેસિ’ન્તિ. ઇદંસુ મે, સારિપુત્ત, જેગુચ્છિસ્મિં હોતિ.

‘‘તત્રાસ્સુ મે ઇદં, સારિપુત્ત, પવિવિત્તસ્મિં હોતિ – સો ખો અહં, સારિપુત્ત, અઞ્ઞતરં અરઞ્ઞાયતનં અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરામિ. યદા પસ્સામિ ગોપાલકં વા પસુપાલકં વા તિણહારકં વા કટ્ઠહારકં વા વનકમ્મિકં વા, વનેન વનં ગહનેન ગહનં નિન્નેન નિન્નં થલેન થલં સંપતામિ [પપતામિ (સી. સ્યા. પી.)]. તં કિસ્સ હેતુ? મા મં તે અદ્દસંસુ અહઞ્ચ મા તે અદ્દસન્તિ. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, આરઞ્ઞકો મગો મનુસ્સે દિસ્વા વનેન વનં ગહનેન ગહનં નિન્નેન નિન્નં થલેન થલં સંપતતિ, એવમેવ ખો અહં, સારિપુત્ત, યદા પસ્સામિ ગોપાલકં વા પસુપાલકં વા તિણહારકં વા કટ્ઠહારકં વા વનકમ્મિકં વા વનેન વનં ગહનેન ગહનં નિન્નેન નિન્નં થલેન થલં સંપતામિ. તં કિસ્સ હેતુ? મા મં તે અદ્દસંસુ અહઞ્ચ મા તે અદ્દસન્તિ. ઇદંસુ મે, સારિપુત્ત, પવિવિત્તસ્મિં હોતિ.

‘‘સો ખો અહં, સારિપુત્ત, યે તે ગોટ્ઠા પટ્ઠિતગાવો અપગતગોપાલકા, તત્થ ચતુક્કુણ્ડિકો ઉપસઙ્કમિત્વા યાનિ તાનિ વચ્છકાનં તરુણકાનં ધેનુપકાનં ગોમયાનિ તાનિ સુદં આહારેમિ. યાવકીવઞ્ચ મે, સારિપુત્ત, સકં મુત્તકરીસં અપરિયાદિન્નં હોતિ, સકંયેવ સુદં મુત્તકરીસં આહારેમિ. ઇદંસુ મે, સારિપુત્ત, મહાવિકટભોજનસ્મિં હોતિ.

૧૫૭. ‘‘સો ખો અહં, સારિપુત્ત, અઞ્ઞતરં ભિંસનકં વનસણ્ડં અજ્ઝોગાહેત્વા વિહરામિ. તત્રાસ્સુદં, સારિપુત્ત, ભિંસનકસ્સ વનસણ્ડસ્સ ભિંસનકતસ્મિં હોતિ – યો કોચિ અવીતરાગો તં વનસણ્ડં પવિસતિ, યેભુય્યેન લોમાનિ હંસન્તિ. સો ખો અહં, સારિપુત્ત, યા તા રત્તિયો સીતા હેમન્તિકા અન્તરટ્ઠકા હિમપાતસમયા [અન્તરટ્ઠકે હિમપાતસમયે (સી. પી.)] તથારૂપાસુ રત્તીસુ રત્તિં અબ્ભોકાસે વિહરામિ, દિવા વનસણ્ડે; ગિમ્હાનં પચ્છિમે માસે દિવા અબ્ભોકાસે વિહરામિ, રત્તિં વનસણ્ડે. અપિસ્સુ મં, સારિપુત્ત, અયં અનચ્છરિયગાથા પટિભાસિ પુબ્બે અસ્સુતપુબ્બા –

‘‘સોતત્તો સોસિન્નો [સોસીનો (સી. પી. ક.), સોસિનો (સ્યા.), સોસિન્દો (સદ્દનીતિ)] ચેવ, એકો ભિંસનકે વને;

નગ્ગો ન ચગ્ગિમાસીનો, એસનાપસુતો મુની’’તિ.

‘‘સો ખો અહં, સારિપુત્ત, સુસાને સેય્યં કપ્પેમિ છવટ્ઠિકાનિ ઉપધાય. અપિસ્સુ મં, સારિપુત્ત, ગામણ્ડલા [ગોમણ્ડલા (બહૂસુ) ચરિયાપિટકઅટ્ઠકથા ઓલોકેતબ્બા] ઉપસઙ્કમિત્વા ઓટ્ઠુભન્તિપિ, ઓમુત્તેન્તિપિ, પંસુકેનપિ ઓકિરન્તિ, કણ્ણસોતેસુપિ સલાકં પવેસેન્તિ. ન ખો પનાહં, સારિપુત્ત, અભિજાનામિ તેસુ પાપકં ચિત્તં ઉપ્પાદેતા. ઇદંસુ મે, સારિપુત્ત, ઉપેક્ખાવિહારસ્મિં હોતિ.

૧૫૮. ‘‘સન્તિ ખો પન, સારિપુત્ત, એકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘આહારેન સુદ્ધી’તિ. તે એવમાહંસુ – ‘કોલેહિ યાપેમા’તિ. તે કોલમ્પિ ખાદન્તિ, કોલચુણ્ણમ્પિ ખાદન્તિ, કોલોદકમ્પિ પિવન્તિ – અનેકવિહિતમ્પિ કોલવિકતિં પરિભુઞ્જન્તિ. અભિજાનામિ ખો પનાહં, સારિપુત્ત, એકંયેવ કોલં આહારં આહારિતા. સિયા ખો પન તે, સારિપુત્ત, એવમસ્સ – ‘મહા નૂન તેન સમયેન કોલો અહોસી’તિ. ન ખો પનેતં, સારિપુત્ત, એવં દટ્ઠબ્બં. તદાપિ એતપરમોયેવ કોલો અહોસિ સેય્યથાપિ એતરહિ. તસ્સ મય્હં, સારિપુત્ત, એકંયેવ કોલં આહારં આહારયતો અધિમત્તકસિમાનં પત્તો કાયો હોતિ. સેય્યથાપિ નામ આસીતિકપબ્બાનિ વા કાળપબ્બાનિ વા, એવમેવસ્સુ મે અઙ્ગપચ્ચઙ્ગાનિ ભવન્તિ તાયેવપ્પાહારતાય. સેય્યથાપિ નામ ઓટ્ઠપદં, એવમેવસ્સુ મે આનિસદં હોતિ તાયેવપ્પાહારતાય. સેય્યથાપિ નામ વટ્ટનાવળી, એવમેવસ્સુ મે પિટ્ઠિકણ્ટકો ઉન્નતાવનતો હોતિ તાયેવપ્પાહારતાય. સેય્યથાપિ નામ જરસાલાય ગોપાનસિયો ઓલુગ્ગવિલુગ્ગા ભવન્તિ, એવમેવસ્સુ મે ફાસુળિયો ઓલુગ્ગવિલુગ્ગા ભવન્તિ તાયેવપ્પાહારતાય. સેય્યથાપિ નામ ગમ્ભીરે ઉદપાને ઉદકતારકા ગમ્ભીરગતા ઓક્ખાયિકા દિસ્સન્તિ, એવમેવસ્સુ મે અક્ખિકૂપેસુ અક્ખિતારકા ગમ્ભીરગતા ઓક્ખાયિકા દિસ્સન્તિ તાયેવપ્પાહારતાય. સેય્યથાપિ નામ તિત્તકાલાબુઆમકચ્છિન્નો વાતાતપેન સંફુટિતો [સમ્ફુસિતો (સ્યા.), સંપુટિતો (પી. ક.) એત્થ સંફુટિતોતિ સઙ્કુચિતોતિ અત્થો] હોતિ સમ્મિલાતો, એવમેવસ્સુ મે સીસચ્છવિ સંફુટિતા હોતિ સમ્મિલાતા તાયેવપ્પાહારતાય. સો ખો અહં, સારિપુત્ત, ‘ઉદરચ્છવિં પરિમસિસ્સામી’તિ પિટ્ઠિકણ્ટકંયેવ પરિગ્ગણ્હામિ, ‘પિટ્ઠિકણ્ટકં પરિમસિસ્સામી’તિ ઉદરચ્છવિંયેવ પરિગ્ગણ્હામિ, યાવસ્સુ મે, સારિપુત્ત, ઉદરચ્છવિ પિટ્ઠિકણ્ટકં અલ્લીના હોતિ તાયેવપ્પાહારતાય. સો ખો અહં, સારિપુત્ત, ‘વચ્ચં વા મુત્તં વા કરિસ્સામી’તિ તત્થેવ અવકુજ્જો પપતામિ તાયેવપ્પાહારતાય. સો ખો અહં, સારિપુત્ત, તમેવ કાયં અસ્સાસેન્તો પાણિના ગત્તાનિ અનોમજ્જામિ. તસ્સ મય્હં, સારિપુત્ત, પાણિના ગત્તાનિ અનોમજ્જતો પૂતિમૂલાનિ લોમાનિ કાયસ્મા પતન્તિ તાયેવપ્પાહારતાય.

૧૫૯. ‘‘સન્તિ ખો પન, સારિપુત્ત, એકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘આહારેન સુદ્ધી’તિ. તે એવમાહંસુ – ‘મુગ્ગેહિ યાપેમ…પે… તિલેહિ યાપેમ…પે… તણ્ડુલેહિ યાપેમા’તિ. તે તણ્ડુલમ્પિ ખાદન્તિ, તણ્ડુલચુણ્ણમ્પિ ખાદન્તિ, તણ્ડુલોદકમ્પિ પિવન્તિ – અનેકવિહિતમ્પિ તણ્ડુલવિકતિં પરિભુઞ્જન્તિ. અભિજાનામિ ખો પનાહં, સારિપુત્ત, એકંયેવ તણ્ડુલં આહારં આહારિતા. સિયા ખો પન તે, સારિપુત્ત, એવમસ્સ – ‘મહા નૂન તેન સમયેન તણ્ડુલો અહોસી’તિ. ન ખો પનેતં, સારિપુત્ત, એવં દટ્ઠબ્બં. તદાપિ એતપરમોયેવ તણ્ડુલો અહોસિ, સેય્યથાપિ એતરહિ. તસ્સ મય્હં, સારિપુત્ત, એકંયેવ તણ્ડુલં આહારં આહારયતો અધિમત્તકસિમાનં પત્તો કાયો હોતિ. સેય્યથાપિ નામ આસીતિકપબ્બાનિ વા કાળપબ્બાનિ વા, એવમેવસ્સુ મે અઙ્ગપચ્ચઙ્ગાનિ ભવન્તિ તાયેવપ્પાહારતાય. સેય્યથાપિ નામ ઓટ્ઠપદં, એવમેવસ્સુ મે આનિસદં હોતિ તાયેવપ્પાહારતાય. સેય્યથાપિ નામ વટ્ટનાવળી, એવમેવસ્સુ મે પિટ્ઠિકણ્ટકો ઉન્નતાવનતો હોતિ તાયેવપ્પાહારતાય. સેય્યથાપિ નામ જરસાલાય ગોપાનસિયો ઓલુગ્ગવિલુગ્ગા ભવન્તિ, એવમેવસ્સુ મે ફાસુળિયો ઓલુગ્ગવિલુગ્ગા ભવન્તિ તાયેવપ્પાહારતાય. સેય્યથાપિ નામ ગમ્ભીરે ઉદપાને ઉદકતારકા ગમ્ભીરગતા ઓક્ખાયિકા દિસ્સન્તિ, એવમેવસ્સુ મે અક્ખિકૂપેસુ અક્ખિતારકા ગમ્ભીરગતા ઓક્ખાયિકા દિસ્સન્તિ તાયેવપ્પાહારતાય. સેય્યથાપિ નામ તિત્તકાલાબુ આમકચ્છિન્નો વાતાતપેન સંફુટિતો હોતિ સમ્મિલાતો, એવમેવસ્સુ મે સીસચ્છવિ સંફુટિતા હોતિ સમ્મિલાતા તાયેવપ્પાહારતાય. સો ખો અહં, સારિપુત્ત, ‘ઉદરચ્છવિં પરિમસિસ્સામી’તિ પિટ્ઠિકણ્ટકંયેવ પરિગ્ગણ્હામિ, ‘પિટ્ઠિકણ્ટકં પરિમસિસ્સામી’તિ ઉદરચ્છવિંયેવ પરિગ્ગણ્હામિ. યાવસ્સુ મે, સારિપુત્ત, ઉદરચ્છવિ પિટ્ઠિકણ્ટકં અલ્લીના હોતિ તાયેવપ્પાહારતાય. સો ખો અહં, સારિપુત્ત, ‘વચ્ચં વા મુત્તં વા કરિસ્સામી’તિ તત્થેવ અવકુજ્જો પપતામિ તાયેવપ્પાહારતાય. સો ખો અહં, સારિપુત્ત, તમેવ કાયં અસ્સાસેન્તો પાણિના ગત્તાનિ અનોમજ્જામિ. તસ્સ મય્હં, સારિપુત્ત, પાણિના ગત્તાનિ અનોમજ્જતો પૂતિમૂલાનિ લોમાનિ કાયસ્મા પતન્તિ તાયેવપ્પાહારતાય.

‘‘તાયપિ ખો અહં, સારિપુત્ત, ઇરિયાય તાય પટિપદાય તાય દુક્કરકારિકાય નાજ્ઝગમં ઉત્તરિં મનુસ્સધમ્મા અલમરિયઞાણદસ્સનવિસેસં. તં કિસ્સ હેતુ? ઇમિસ્સાયેવ અરિયાય પઞ્ઞાય અનધિગમા, યાયં અરિયા પઞ્ઞા અધિગતા અરિયા નિય્યાનિકા, નિય્યાતિ તક્કરસ્સ સમ્મા દુક્ખક્ખયાય.

૧૬૦. ‘‘સન્તિ ખો પન, સારિપુત્ત, એકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘સંસારેન સુદ્ધી’તિ. ન ખો પન સો [ન ખો પનેસો (સી. સ્યા.)], સારિપુત્ત, સંસારો સુલભરૂપો યો મયા અસંસરિતપુબ્બો ઇમિના દીઘેન અદ્ધુના, અઞ્ઞત્ર સુદ્ધાવાસેહિ દેવેહિ. સુદ્ધાવાસે ચાહં, સારિપુત્ત, દેવે સંસરેય્યં, નયિમં લોકં પુનરાગચ્છેય્યં.

‘‘સન્તિ ખો પન, સારિપુત્ત, એકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘ઉપપત્તિયા સુદ્ધી’તિ. ન ખો પન સા, સારિપુત્ત, ઉપપત્તિ સુલભરૂપા યા મયા અનુપપન્નપુબ્બા ઇમિના દીઘેન અદ્ધુના, અઞ્ઞત્ર સુદ્ધાવાસેહિ દેવેહિ. સુદ્ધાવાસે ચાહં, સારિપુત્ત, દેવે ઉપપજ્જેય્યં, નયિમં લોકં પુનરાગચ્છેય્યં.

‘‘સન્તિ ખો પન, સારિપુત્ત, એકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘આવાસેન સુદ્ધી’તિ. ન ખો પન સો, સારિપુત્ત, આવાસો સુલભરૂપો યો મયા અનાવુટ્ઠપુબ્બો [અનાવુત્થપુબ્બો (સી. પી.)] ઇમિના દીઘેન અદ્ધુના, અઞ્ઞત્ર સુદ્ધાવાસેહિ દેવેહિ. સુદ્ધાવાસે ચાહં, સારિપુત્ત, દેવે આવસેય્યં, નયિમં લોકં પુનરાગચ્છેય્યં.

‘‘સન્તિ ખો પન, સારિપુત્ત, એકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘યઞ્ઞેન સુદ્ધી’તિ. ન ખો પન સો, સારિપુત્ત, યઞ્ઞો સુલભરૂપો યો મયા અયિટ્ઠપુબ્બો ઇમિના દીઘેન અદ્ધુના, તઞ્ચ ખો રઞ્ઞા વા સતા ખત્તિયેન મુદ્ધાવસિત્તેન બ્રાહ્મણેન વા મહાસાલેન.

‘‘સન્તિ ખો પન, સારિપુત્ત, એકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘અગ્ગિપરિચરિયાય સુદ્ધી’તિ. ન ખો પન સો, સારિપુત્ત, અગ્ગિ સુલભરૂપો યો મયા અપરિચિણ્ણપુબ્બો ઇમિના દીઘેન અદ્ધુના, તઞ્ચ ખો રઞ્ઞા વા સતા ખત્તિયેન મુદ્ધાવસિત્તેન બ્રાહ્મણેન વા મહાસાલેન.

૧૬૧. ‘‘સન્તિ ખો પન, સારિપુત્ત, એકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘યાવદેવાયં ભવં પુરિસો દહરો હોતિ યુવા સુસુકાળકેસો ભદ્રેન યોબ્બનેન સમન્નાગતો પઠમેન વયસા તાવદેવ પરમેન પઞ્ઞાવેય્યત્તિયેન સમન્નાગતો હોતિ. યતો ચ ખો અયં ભવં પુરિસો જિણ્ણો હોતિ વુદ્ધો મહલ્લકો અદ્ધગતો વયોઅનુપ્પત્તો, આસીતિકો વા નાવુતિકો વા વસ્સસતિકો વા જાતિયા, અથ તમ્હા પઞ્ઞાવેય્યત્તિયા, પરિહાયતી’તિ. ન ખો પનેતં, સારિપુત્ત, એવં દટ્ઠબ્બં. અહં ખો પન, સારિપુત્ત, એતરહિ જિણ્ણો વુદ્ધો મહલ્લકો અદ્ધગતો વયોઅનુપ્પત્તો, આસીતિકો મે વયો વત્તતિ. ઇધ મે અસ્સુ, સારિપુત્ત, ચત્તારો સાવકા વસ્સસતાયુકા વસ્સસતજીવિનો, પરમાય સતિયા ચ ગતિયા ચ ધિતિયા ચ સમન્નાગતા પરમેન ચ પઞ્ઞાવેય્યત્તિયેન. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, દળ્હધમ્મા [દળ્હધમ્મો (બહૂસુ) ટીકા ચ મોગ્ગલ્લાનબ્યાકરણં ચ ઓલોકેતબ્બં] ધનુગ્ગહો સિક્ખિતો કતહત્થો કતૂપાસનો લહુકેન અસનેન અપ્પકસિરેનેવ તિરિયં તાલચ્છાયં અતિપાતેય્ય, એવં અધિમત્તસતિમન્તો એવં અધિમત્તગતિમન્તો એવં અધિમત્તધિતિમન્તો એવં પરમેન પઞ્ઞાવેય્યત્તિયેન સમન્નાગતા. તે મં ચતુન્નં સતિપટ્ઠાનાનં ઉપાદાયુપાદાય પઞ્હં પુચ્છેય્યું, પુટ્ઠો પુટ્ઠો ચાહં તેસં બ્યાકરેય્યં, બ્યાકતઞ્ચ મે બ્યાકતતો ધારેય્યું, ન ચ મં દુતિયકં ઉત્તરિ પટિપુચ્છેય્યું. અઞ્ઞત્ર અસિતપીતખાયિતસાયિતા અઞ્ઞત્ર ઉચ્ચારપસ્સાવકમ્મા, અઞ્ઞત્ર નિદ્દાકિલમથપટિવિનોદના અપરિયાદિન્નાયેવસ્સ, સારિપુત્ત, તથાગતસ્સ ધમ્મદેસના, અપરિયાદિન્નંયેવસ્સ તથાગતસ્સ ધમ્મપદબ્યઞ્જનં, અપરિયાદિન્નંયેવસ્સ તથાગતસ્સ પઞ્હપટિભાનં. અથ મે તે ચત્તારો સાવકા વસ્સસતાયુકા વસ્સસતજીવિનો વસ્સસતસ્સ અચ્ચયેન કાલં કરેય્યું. મઞ્ચકેન ચેપિ મં, સારિપુત્ત, પરિહરિસ્સથ, નેવત્થિ તથાગતસ્સ પઞ્ઞાવેય્યત્તિયસ્સ અઞ્ઞથત્તં. યં ખો તં [યં ખો પનેતં (સી.)], સારિપુત્ત, સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અસમ્મોહધમ્મો સત્તો લોકે ઉપ્પન્નો બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાન’ન્તિ, મમેવ તં સમ્મા વદમાનો વદેય્ય ‘અસમ્મોહધમ્મો સત્તો લોકે ઉપ્પન્નો બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાન’’’ન્તિ.

૧૬૨. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા નાગસમાલો ભગવતો પિટ્ઠિતો ઠિતો હોતિ ભગવન્તં બીજયમાનો. અથ ખો આયસ્મા નાગસમાલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અચ્છરિયં, ભન્તે, અબ્ભુતં, ભન્તે! અપિ હિ મે, ભન્તે, ઇમં ધમ્મપરિયાયં સુત્વા લોમાનિ હટ્ઠાનિ. કોનામો અયં, ભન્તે, ધમ્મપરિયાયો’’તિ? ‘‘તસ્માતિહ ત્વં, નાગસમાલ, ઇમં ધમ્મપરિયાયં લોમહંસનપરિયાયો ત્વેવ નં ધારેહી’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો આયસ્મા નાગસમાલો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દીતિ.

મહાસીહનાદસુત્તં નિટ્ઠિતં દુતિયં.