૧. મૂલપરિયાયસુત્તં

૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા ઉક્કટ્ઠાયં વિહરતિ સુભગવને સાલરાજમૂલે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ – ‘‘સબ્બધમ્મમૂલપરિયાયં વો, ભિક્ખવે, દેસેસ્સામિ. તં સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ, ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

૨. ‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, અસ્સુતવા પુથુજ્જનો અરિયાનં અદસ્સાવી અરિયધમ્મસ્સ અકોવિદો અરિયધમ્મે અવિનીતો, સપ્પુરિસાનં અદસ્સાવી સપ્પુરિસધમ્મસ્સ અકોવિદો સપ્પુરિસધમ્મે અવિનીતો – પથવિં [પઠવિં (સી. સ્યા. કં. પી.)] પથવિતો સઞ્જાનાતિ; પથવિં પથવિતો સઞ્ઞત્વા પથવિં મઞ્ઞતિ, પથવિયા મઞ્ઞતિ, પથવિતો મઞ્ઞતિ, પથવિં મેતિ મઞ્ઞતિ, પથવિં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘આપં આપતો સઞ્જાનાતિ; આપં આપતો સઞ્ઞત્વા આપં મઞ્ઞતિ, આપસ્મિં મઞ્ઞતિ, આપતો મઞ્ઞતિ, આપં મેતિ મઞ્ઞતિ, આપં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘તેજં તેજતો સઞ્જાનાતિ; તેજં તેજતો સઞ્ઞત્વા તેજં મઞ્ઞતિ, તેજસ્મિં મઞ્ઞતિ, તેજતો મઞ્ઞતિ, તેજં મેતિ મઞ્ઞતિ, તેજં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘વાયં વાયતો સઞ્જાનાતિ; વાયં વાયતો સઞ્ઞત્વા વાયં મઞ્ઞતિ, વાયસ્મિં મઞ્ઞતિ, વાયતો મઞ્ઞતિ, વાયં મેતિ મઞ્ઞતિ, વાયં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

૩. ‘‘ભૂતે ભૂતતો સઞ્જાનાતિ; ભૂતે ભૂતતો સઞ્ઞત્વા ભૂતે મઞ્ઞતિ, ભૂતેસુ મઞ્ઞતિ, ભૂતતો મઞ્ઞતિ, ભૂતે મેતિ મઞ્ઞતિ, ભૂતે અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘દેવે દેવતો સઞ્જાનાતિ; દેવે દેવતો સઞ્ઞત્વા દેવે મઞ્ઞતિ, દેવેસુ મઞ્ઞતિ, દેવતો મઞ્ઞતિ, દેવે મેતિ મઞ્ઞતિ, દેવે અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘પજાપતિં પજાપતિતો સઞ્જાનાતિ; પજાપતિં પજાપતિતો સઞ્ઞત્વા પજાપતિં મઞ્ઞતિ, પજાપતિસ્મિં મઞ્ઞતિ, પજાપતિતો મઞ્ઞતિ, પજાપતિં મેતિ મઞ્ઞતિ, પજાપતિં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘બ્રહ્મં બ્રહ્મતો સઞ્જાનાતિ; બ્રહ્મં બ્રહ્મતો સઞ્ઞત્વા બ્રહ્મં મઞ્ઞતિ, બ્રહ્મસ્મિં મઞ્ઞતિ, બ્રહ્મતો મઞ્ઞતિ, બ્રહ્મં મેતિ મઞ્ઞતિ, બ્રહ્મં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘આભસ્સરે આભસ્સરતો સઞ્જાનાતિ; આભસ્સરે આભસ્સરતો સઞ્ઞત્વા આભસ્સરે મઞ્ઞતિ, આભસ્સરેસુ મઞ્ઞતિ, આભસ્સરતો મઞ્ઞતિ, આભસ્સરે મેતિ મઞ્ઞતિ, આભસ્સરે અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘સુભકિણ્હે સુભકિણ્હતો સઞ્જાનાતિ; સુભકિણ્હે સુભકિણ્હતો સઞ્ઞત્વા સુભકિણ્હે મઞ્ઞતિ, સુભકિણ્હેસુ મઞ્ઞતિ, સુભકિણ્હતો મઞ્ઞતિ, સુભકિણ્હે મેતિ મઞ્ઞતિ, સુભકિણ્હે અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘વેહપ્ફલે વેહપ્ફલતો સઞ્જાનાતિ; વેહપ્ફલે વેહપ્ફલતો સઞ્ઞત્વા વેહપ્ફલે મઞ્ઞતિ, વેહપ્ફલેસુ મઞ્ઞતિ, વેહપ્ફલતો મઞ્ઞતિ, વેહપ્ફલે મેતિ મઞ્ઞતિ, વેહપ્ફલે અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘અભિભું અભિભૂતો સઞ્જાનાતિ; અભિભું અભિભૂતો સઞ્ઞત્વા અભિભું મઞ્ઞતિ, અભિભુસ્મિં મઞ્ઞતિ, અભિભૂતો મઞ્ઞતિ, અભિભું મેતિ મઞ્ઞતિ, અભિભું અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

૪. ‘‘આકાસાનઞ્ચાયતનં આકાસાનઞ્ચાયતનતો સઞ્જાનાતિ; આકાસાનઞ્ચાયતનં આકાસાનઞ્ચાયતનતો સઞ્ઞત્વા આકાસાનઞ્ચાયતનં મઞ્ઞતિ, આકાસાનઞ્ચાયતનસ્મિં મઞ્ઞતિ, આકાસાનઞ્ચાયતનતો મઞ્ઞતિ, આકાસાનઞ્ચાયતનં મેતિ મઞ્ઞતિ, આકાસાનઞ્ચાયતનં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનતો સઞ્જાનાતિ; વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનતો સઞ્ઞત્વા વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસ્મિં મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનતો મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં મેતિ મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનતો સઞ્જાનાતિ; આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનતો સઞ્ઞત્વા આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં મઞ્ઞતિ, આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસ્મિં મઞ્ઞતિ, આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનતો મઞ્ઞતિ, આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં મેતિ મઞ્ઞતિ, આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનતો સઞ્જાનાતિ; નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનતો સઞ્ઞત્વા નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં મઞ્ઞતિ, નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસ્મિં મઞ્ઞતિ, નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનતો મઞ્ઞતિ, નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં મેતિ મઞ્ઞતિ, નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

૫. ‘‘દિટ્ઠં દિટ્ઠતો સઞ્જાનાતિ; દિટ્ઠં દિટ્ઠતો સઞ્ઞત્વા દિટ્ઠં મઞ્ઞતિ, દિટ્ઠસ્મિં મઞ્ઞતિ, દિટ્ઠતો મઞ્ઞતિ, દિટ્ઠં મેતિ મઞ્ઞતિ, દિટ્ઠં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘સુતં સુતતો સઞ્જાનાતિ; સુતં સુતતો સઞ્ઞત્વા સુતં મઞ્ઞતિ, સુતસ્મિં મઞ્ઞતિ, સુતતો મઞ્ઞતિ, સુતં મેતિ મઞ્ઞતિ, સુતં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘મુતં મુતતો સઞ્જાનાતિ; મુતં મુતતો સઞ્ઞત્વા મુતં મઞ્ઞતિ, મુતસ્મિં મઞ્ઞતિ, મુતતો મઞ્ઞતિ, મુતં મેતિ મઞ્ઞતિ, મુતં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘વિઞ્ઞાતં વિઞ્ઞાતતો સઞ્જાનાતિ; વિઞ્ઞાતં વિઞ્ઞાતતો સઞ્ઞત્વા વિઞ્ઞાતં મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાતસ્મિં મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાતતો મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાતં મેતિ મઞ્ઞતિ, વિઞ્ઞાતં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

૬. ‘‘એકત્તં એકત્તતો સઞ્જાનાતિ; એકત્તં એકત્તતો સઞ્ઞત્વા એકત્તં મઞ્ઞતિ, એકત્તસ્મિં મઞ્ઞતિ, એકત્તતો મઞ્ઞતિ, એકત્તં મેતિ મઞ્ઞતિ, એકત્તં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘નાનત્તં નાનત્તતો સઞ્જાનાતિ; નાનત્તં નાનત્તતો સઞ્ઞત્વા નાનત્તં મઞ્ઞતિ, નાનત્તસ્મિં મઞ્ઞતિ, નાનત્તતો મઞ્ઞતિ, નાનત્તં મેતિ મઞ્ઞતિ, નાનત્તં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘સબ્બં સબ્બતો સઞ્જાનાતિ; સબ્બં સબ્બતો સઞ્ઞત્વા સબ્બં મઞ્ઞતિ, સબ્બસ્મિં મઞ્ઞતિ, સબ્બતો મઞ્ઞતિ, સબ્બં મેતિ મઞ્ઞતિ, સબ્બં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘નિબ્બાનં નિબ્બાનતો સઞ્જાનાતિ; નિબ્બાનં નિબ્બાનતો સઞ્ઞત્વા નિબ્બાનં મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનસ્મિં મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનતો મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં મેતિ મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં અભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘અપરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

પુથુજ્જનવસેન પઠમનયભૂમિપરિચ્છેદો નિટ્ઠિતો.

૭. ‘‘યોપિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સેક્ખો [સેખો (સી. સ્યા. કં. પી.)] અપ્પત્તમાનસો અનુત્તરં યોગક્ખેમં પત્થયમાનો વિહરતિ, સોપિ પથવિં પથવિતો અભિજાનાતિ; પથવિં પથવિતો અભિઞ્ઞાય [અભિઞ્ઞત્વા (ક.)] પથવિં મા મઞ્ઞિ [વા મઞ્ઞતિ], પથવિયા મા મઞ્ઞિ, પથવિતો મા મઞ્ઞિ, પથવિં મેતિ મા મઞ્ઞિ, પથવિં માભિનન્દિ [વા અભિનન્દતિ (સી.) ટીકા ઓલોકેતબ્બા]. તં કિસ્સ હેતુ? ‘પરિઞ્ઞેય્યં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘આપં…પે… તેજં… વાયં… ભૂતે… દેવે… પજાપતિં… બ્રહ્મં… આભસ્સરે… સુભકિણ્હે… વેહપ્ફલે… અભિભું… આકાસાનઞ્ચાયતનં… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં… દિટ્ઠં… સુતં… મુતં… વિઞ્ઞાતં… એકત્તં… નાનત્તં… સબ્બં… નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિજાનાતિ; નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિઞ્ઞાય નિબ્બાનં મા મઞ્ઞિ, નિબ્બાનસ્મિં મા મઞ્ઞિ, નિબ્બાનતો મા મઞ્ઞિ, નિબ્બાનં મેતિ મા મઞ્ઞિ, નિબ્બાનં માભિનન્દિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘પરિઞ્ઞેય્યં તસ્સા’તિ વદામિ.

સેક્ખવસેન [સત્થારવસેન (સી.), સત્થુવસેન (સ્યા. ક.)] દુતિયનયભૂમિપરિચ્છેદો નિટ્ઠિતો.

૮. ‘‘યોપિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરહં ખીણાસવો વુસિતવા કતકરણીયો ઓહિતભારો અનુપ્પત્તસદત્થો પરિક્ખીણભવસંયોજનો સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તો, સોપિ પથવિં પથવિતો અભિજાનાતિ; પથવિં પથવિતો અભિઞ્ઞાય પથવિં ન મઞ્ઞતિ, પથવિયા ન મઞ્ઞતિ, પથવિતો ન મઞ્ઞતિ, પથવિં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, પથવિં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘પરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘આપં…પે… તેજં… વાયં… ભૂતે… દેવે… પજાપતિં… બ્રહ્મં… આભસ્સરે… સુભકિણ્હે… વેહપ્ફલે… અભિભું… આકાસાનઞ્ચાયતનં… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં… દિટ્ઠં… સુતં… મુતં… વિઞ્ઞાતં… એકત્તં… નાનત્તં… સબ્બં… નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિજાનાતિ; નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિઞ્ઞાય નિબ્બાનં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનસ્મિં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનતો ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘પરિઞ્ઞાતં તસ્સા’તિ વદામિ.

ખીણાસવવસેન તતિયનયભૂમિપરિચ્છેદો નિટ્ઠિતો.

૯. ‘‘યોપિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરહં ખીણાસવો વુસિતવા કતકરણીયો ઓહિતભારો અનુપ્પત્તસદત્થો પરિક્ખીણભવસંયોજનો સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તો, સોપિ પથવિં પથવિતો અભિજાનાતિ; પથવિં પથવિતો અભિઞ્ઞાય પથવિં ન મઞ્ઞતિ, પથવિયા ન મઞ્ઞતિ, પથવિતો ન મઞ્ઞતિ, પથવિં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, પથવિં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ખયા રાગસ્સ, વીતરાગત્તા.

‘‘આપં…પે… તેજં… વાયં… ભૂતે… દેવે… પજાપતિં… બ્રહ્મં… આભસ્સરે… સુભકિણ્હે… વેહપ્ફલે… અભિભું… આકાસાનઞ્ચાયતનં… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં … નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં … દિટ્ઠં… સુતં… મુતં… વિઞ્ઞાતં… એકત્તં… નાનત્તં… સબ્બં… નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિજાનાતિ; નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિઞ્ઞાય નિબ્બાનં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનસ્મિં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનતો ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ખયા રાગસ્સ, વીતરાગત્તા.

ખીણાસવવસેન ચતુત્થનયભૂમિપરિચ્છેદો નિટ્ઠિતો.

૧૦. ‘‘યોપિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરહં ખીણાસવો વુસિતવા કતકરણીયો ઓહિતભારો અનુપ્પત્તસદત્થો પરિક્ખીણભવસંયોજનો સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તો, સોપિ પથવિં પથવિતો અભિજાનાતિ; પથવિં પથવિતો અભિઞ્ઞાય પથવિં ન મઞ્ઞતિ, પથવિયા ન મઞ્ઞતિ, પથવિતો ન મઞ્ઞતિ, પથવિં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, પથવિં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ખયા દોસસ્સ, વીતદોસત્તા.

‘‘આપં…પે… તેજં… વાયં… ભૂતે… દેવે… પજાપતિં… બ્રહ્મં… આભસ્સરે… સુભકિણ્હે… વેહપ્ફલે… અભિભું… આકાસાનઞ્ચાયતનં… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં… દિટ્ઠં… સુતં… મુતં… વિઞ્ઞાતં… એકત્તં… નાનત્તં… સબ્બં… નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિજાનાતિ; નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિઞ્ઞાય નિબ્બાનં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનસ્મિં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનતો ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ખયા દોસસ્સ, વીતદોસત્તા.

ખીણાસવવસેન પઞ્ચમનયભૂમિપરિચ્છેદો નિટ્ઠિતો.

૧૧. ‘‘યોપિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરહં ખીણાસવો વુસિતવા કતકરણીયો ઓહિતભારો અનુપ્પત્તસદત્થો પરિક્ખીણભવસંયોજનો સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તો, સોપિ પથવિં પથવિતો અભિજાનાતિ; પથવિં પથવિતો અભિઞ્ઞાય પથવિં ન મઞ્ઞતિ, પથવિયા ન મઞ્ઞતિ, પથવિતો ન મઞ્ઞતિ, પથવિં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, પથવિં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ખયા મોહસ્સ, વીતમોહત્તા.

‘‘આપં…પે… તેજં… વાયં… ભૂતે… દેવે… પજાપતિં… બ્રહ્મં… આભસ્સરે… સુભકિણ્હે… વેહપ્ફલે… અભિભું… આકાસાનઞ્ચાયતનં… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં … નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં… દિટ્ઠં… સુતં… મુતં… વિઞ્ઞાતં… એકત્તં… નાનત્તં… સબ્બં… નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિજાનાતિ; નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિઞ્ઞાય નિબ્બાનં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનસ્મિં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનતો ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ખયા મોહસ્સ, વીતમોહત્તા.

ખીણાસવવસેન છટ્ઠનયભૂમિપરિચ્છેદો નિટ્ઠિતો.

૧૨. ‘‘તથાગતોપિ, ભિક્ખવે, અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો પથવિં પથવિતો અભિજાનાતિ; પથવિં પથવિતો અભિઞ્ઞાય પથવિં ન મઞ્ઞતિ, પથવિયા ન મઞ્ઞતિ, પથવિતો ન મઞ્ઞતિ, પથવિં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, પથવિં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘પરિઞ્ઞાતન્તં તથાગતસ્સા’તિ વદામિ.

‘‘આપં…પે… તેજં… વાયં… ભૂતે… દેવે… પજાપતિં… બ્રહ્મં… આભસ્સરે… સુભકિણ્હે… વેહપ્ફલે… અભિભું… આકાસાનઞ્ચાયતનં… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં … આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં… દિટ્ઠં… સુતં… મુતં… વિઞ્ઞાતં… એકત્તં… નાનત્તં… સબ્બં… નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિજાનાતિ; નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિઞ્ઞાય નિબ્બાનં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનસ્મિં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનતો ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘પરિઞ્ઞાતન્તં તથાગતસ્સા’તિ વદામિ.

તથાગતવસેન સત્તમનયભૂમિપરિચ્છેદો નિટ્ઠિતો.

૧૩. ‘‘તથાગતોપિ, ભિક્ખવે, અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો પથવિં પથવિતો અભિજાનાતિ; પથવિં પથવિતો અભિઞ્ઞાય પથવિં ન મઞ્ઞતિ, પથવિયા ન મઞ્ઞતિ, પથવિતો ન મઞ્ઞતિ, પથવિં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, પથવિં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘નન્દી [નન્દિ (સી. સ્યા.)] દુક્ખસ્સ મૂલ’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા ‘ભવા જાતિ ભૂતસ્સ જરામરણ’ન્તિ. તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘તથાગતો સબ્બસો તણ્હાનં ખયા વિરાગા નિરોધા ચાગા પટિનિસ્સગ્ગા અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધો’તિ વદામિ.

‘‘આપં …પે… તેજં… વાયં… ભૂતે… દેવે… પજાપતિં… બ્રહ્મં… આભસ્સરે… સુભકિણ્હે… વેહપ્ફલે… અભિભું… આકાસાનઞ્ચાયતનં… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં… દિટ્ઠં… સુતં… મુતં… વિઞ્ઞાતં… એકત્તં… નાનત્તં… સબ્બં… નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિજાનાતિ; નિબ્બાનં નિબ્બાનતો અભિઞ્ઞાય નિબ્બાનં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનસ્મિં ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનતો ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં મેતિ ન મઞ્ઞતિ, નિબ્બાનં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘નન્દી દુક્ખસ્સ મૂલ’ન્તિ – ઇતિ વિદિત્વા ‘ભવા જાતિ ભૂતસ્સ જરામરણ’ન્તિ. તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘તથાગતો સબ્બસો તણ્હાનં ખયા વિરાગા નિરોધા ચાગા પટિનિસ્સગ્ગા અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધો’તિ વદામી’’તિ.

તથાગતવસેન અટ્ઠમનયભૂમિપરિચ્છેદો નિટ્ઠિતો.

ઇદમવોચ ભગવા. ન તે ભિક્ખૂ [ન અત્તમના તેભિક્ખૂ (સ્યા.), તે ભિક્ખૂ (પી. ક.)] ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

મૂલપરિયાયસુત્તં નિટ્ઠિતં પઠમં.