૫. મહારથવગ્ગો

૧. મણ્ડૂકદેવપુત્તવિમાનવત્થુ

૮૫૭. ‘‘કો મે વન્દતિ પાદાનિ, ઇદ્ધિયા યસસા જલં;

અભિક્કન્તેન વણ્ણેન, સબ્બા ઓભાસયં દિસા’’તિ.

૮૫૮. ‘‘મણ્ડૂકોહં પુરે આસિં, ઉદકે વારિગોચરો;

તવ ધમ્મં સુણન્તસ્સ, અવધી વચ્છપાલકો.

૮૫૯. ‘‘મુહુત્તં ચિત્તપસાદસ્સ, ઇદ્ધિં પસ્સ યસઞ્ચ મે;

આનુભાવઞ્ચ મે પસ્સ, વણ્ણં પસ્સ જુતિઞ્ચ મે.

૮૬૦. ‘‘યે ચ તે દીઘમદ્ધાનં, ધમ્મં અસ્સોસું ગોતમ;

પત્તા તે અચલટ્ઠાનં, યત્થ ગન્ત્વા ન સોચરે’’તિ.

મણ્ડૂકદેવપુત્તવિમાનં પઠમં.

૨. રેવતીવિમાનવત્થુ

૮૬૧. [ધ. પ. ૨૧૯ ધમ્મપદે] ‘‘ચિરપ્પવાસિં પુરિસં, દૂરતો સોત્થિમાગતં;

ઞાતિમિત્તા સુહજ્જા ચ, અભિનન્દન્તિ આગતં;

૮૬૨. [ધ. પ. ૨૨૦ ધમ્મપદે] ‘‘તથેવ કતપુઞ્ઞમ્પિ, અસ્મા લોકા પરં ગતં;

પુઞ્ઞાનિ પટિગણ્હન્તિ, પિયં ઞાતીવ આગતં.

૮૬૩. [પે. વ. ૭૧૪]‘‘ઉટ્ઠેહિ રેવતે સુપાપધમ્મે, અપારુતદ્વારે [અપારુભં દ્વારં (સી. સ્યા.), અપારુતદ્વારં (પી. ક.)] અદાનસીલે;

નેસ્સામ તં યત્થ થુનન્તિ દુગ્ગતા, સમપ્પિતા નેરયિકા દુક્ખેના’’તિ.

૮૬૪. ઇચ્ચેવ [ઇચ્ચેવં (સ્યા. ક.)] વત્વાન યમસ્સ દૂતા, તે દ્વે યક્ખા લોહિતક્ખા બ્રહન્તા;

પચ્ચેકબાહાસુ ગહેત્વા રેવતં, પક્કામયું દેવગણસ્સ સન્તિકે.

૮૬૫. ‘‘આદિચ્ચવણ્ણં રુચિરં પભસ્સરં, બ્યમ્હં સુભં કઞ્ચનજાલછન્નં;

કસ્સેતમાકિણ્ણજનં વિમાનં, સૂરિયસ્સ રંસીરિવ જોતમાનં.

૮૬૬. ‘‘નારીગણા ચન્દનસારલિત્તા [ચન્દનસારાનુલિત્તા (સ્યા.)], ઉભતો વિમાનં ઉપસોભયન્તિ;

તં દિસ્સતિ સૂરિયસમાનવણ્ણં, કો મોદતિ સગ્ગપત્તો વિમાને’’તિ.

૮૬૭. ‘‘બારાણસિયં નન્દિયો નામાસિ, ઉપાસકો અમચ્છરી દાનપતિ વદઞ્ઞૂ;

તસ્સેતમાકિણ્ણજનં વિમાનં, સૂરિયસ્સ રંસીરિવ જોતમાનં.

૮૬૮. ‘‘નારીગણા ચન્દનસારલિત્તા, ઉભતો વિમાનં ઉપસોભયન્તિ;

તં દિસ્સતિ સૂરિયસમાનવણ્ણં, સો મોદતિ સગ્ગપત્તો વિમાને’’તિ.

૮૬૯. ‘‘નન્દિયસ્સાહં ભરિયા, અગારિની સબ્બકુલસ્સ ઇસ્સરા;

ભત્તુ વિમાને રમિસ્સામિ દાનહં, ન પત્થયે નિરયં દસ્સનાયા’’તિ.

૮૭૦. ‘‘એસો તે નિરયો સુપાપધમ્મે, પુઞ્ઞં તયા અકતં જીવલોકે;

ન હિ મચ્છરી રોસકો પાપધમ્મો, સગ્ગૂપગાનં લભતિ સહબ્યત’’ન્તિ.

૮૭૧. ‘‘કિં નુ ગૂથઞ્ચ મુત્તઞ્ચ, અસુચી પટિદિસ્સતિ;

દુગ્ગન્ધં કિમિદં મીળ્હં, કિમેતં ઉપવાયતી’’તિ.

૮૭૨. ‘‘એસ સંસવકો નામ, ગમ્ભીરો સતપોરિસો;

યત્થ વસ્સસહસ્સાનિ, તુવં પચ્ચસિ રેવતે’’તિ.

૮૭૩. ‘‘કિં નુ કાયેન વાચાય, મનસા દુક્કટં કતં;

કેન સંસવકો લદ્ધો, ગમ્ભીરો સતપોરિસો’’તિ.

૮૭૪. ‘‘સમણે બ્રાહ્મણે ચાપિ, અઞ્ઞે વાપિ વનિબ્બકે [વણિબ્બકે (સ્યા. ક.)];

મુસાવાદેન વઞ્ચેસિ, તં પાપં પકતં તયા.

૮૭૫. ‘‘તેન સંસવકો લદ્ધો, ગમ્ભીરો સતપોરિસો;

તત્થ વસ્સસહસ્સાનિ, તુવં પચ્ચસિ રેવતે.

૮૭૬. ‘‘હત્થેપિ છિન્દન્તિ અથોપિ પાદે, કણ્ણેપિ છિન્દન્તિ અથોપિ નાસં;

અથોપિ કાકોળગણા સમેચ્ચ, સઙ્ગમ્મ ખાદન્તિ વિફન્દમાન’’ન્તિ.

૮૭૭. ‘‘સાધુ ખો મં પટિનેથ, કાહામિ કુસલં બહું;

દાનેન સમચરિયાય, સંયમેન દમેન ચ;

યં કત્વા સુખિતા હોન્તિ, ન ચ પચ્છાનુતપ્પરે’’તિ.

૮૭૮. ‘‘પુરે તુવં પમજ્જિત્વા, ઇદાનિ પરિદેવસિ;

સયં કતાનં કમ્માનં, વિપાકં અનુભોસ્સસી’’તિ.

૮૭૯. ‘‘કો દેવલોકતો મનુસ્સલોકં, ગન્ત્વાન પુટ્ઠો મે એવં વદેય્ય;

‘નિક્ખિત્તદણ્ડેસુ દદાથ દાનં, અચ્છાદનં સેય્ય [સયન (સી.)] મથન્નપાનં;

નહિ મચ્છરી રોસકો પાપધમ્મો, સગ્ગૂપગાનં લભતિ સહબ્યતં’.

૮૮૦. ‘‘સાહં નૂન ઇતો ગન્ત્વા, યોનિં લદ્ધાન માનુસિં;

વદઞ્ઞૂ સીલસમ્પન્ના, કાહામિ કુસલં બહું;

દાનેન સમચરિયાય, સંયમેન દમેન ચ.

૮૮૧. ‘‘આરામાનિ ચ રોપિસ્સં, દુગ્ગે સઙ્કમનાનિ ચ;

પપઞ્ચ ઉદપાનઞ્ચ, વિપ્પસન્નેન ચેતસા.

૮૮૨. ‘‘ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં, યા ચ પક્ખસ્સ અટ્ઠમી;

પાટિહારિયપક્ખઞ્ચ, અટ્ઠઙ્ગસુસમાગતં.

૮૮૩. ‘‘ઉપોસથં ઉપવસિસ્સં, સદા સીલેસુ સંવુતા;

ન ચ દાને પમજ્જિસ્સં, સામં દિટ્ઠમિદં મયા’’તિ;

૮૮૪. ઇચ્ચેવં વિપ્પલપન્તિં, ફન્દમાનં તતો તતો;

ખિપિંસુ નિરયે ઘોરે, ઉદ્ધપાદં અવંસિરં.

૮૮૫. ‘‘અહં પુરે મચ્છરિની અહોસિં, પરિભાસિકા સમણબ્રાહ્મણાનં;

વિતથેન ચ સામિકં વઞ્ચયિત્વા, પચ્ચામહં નિરયે ઘોરરૂપે’’તિ.

રેવતીવિમાનં દુતિયં.

૩. છત્તમાણવકવિમાનવત્થુ

૮૮૬. ‘‘યે વદતં પવરો મનુજેસુ, સક્યમુની ભગવા કતકિચ્ચો;

પારગતો બલવીરિયસમઙ્ગી [બલવીરસમઙ્ગી (ક.)], તં સુગતં સરણત્થમુપેહિ.

૮૮૭. ‘‘રાગવિરાગમનેજમસોકં, ધમ્મમસઙ્ખતમપ્પટિકૂલં;

મધુરમિમં પગુણં સુવિભત્તં, ધમ્મમિમં સરણત્થમુપેહિ.

૮૮૮. ‘‘યત્થ ચ દિન્ન મહપ્ફલમાહુ, ચતૂસુ સુચીસુ પુરિસયુગેસુ;

અટ્ઠ ચ પુગ્ગલધમ્મદસા તે, સઙ્ઘમિમં સરણત્થમુપેહિ.

૮૮૯. ‘‘ન તથા તપતિ નભે સૂરિયો, ચન્દો ચ ન ભાસતિ ન ફુસ્સો;

યથા અતુલમિદં મહપ્પભાસં, કો નુ ત્વં તિદિવા મહિં ઉપાગા.

૮૯૦. ‘‘છિન્દતિ રંસી પભઙ્કરસ્સ, સાધિકવીસતિયોજનાનિ આભા;

રત્તિમપિ યથા દિવં કરોતિ, પરિસુદ્ધં વિમલં સુભં વિમાનં.

૮૯૧. ‘‘બહુપદુમવિચિત્રપુણ્ડરીકં, વોકિણ્ણં કુસુમેહિ નેકચિત્તં;

અરજવિરજહેમજાલછન્નં, આકાસે તપતિ યથાપિ સૂરિયો.

૮૯૨. ‘‘રત્તમ્બરપીતવસસાહિ, અગરુપિયઙ્ગુચન્દનુસ્સદાહિ;

કઞ્ચનતનુસન્નિભત્તચાહિ, પરિપૂરં ગગનંવ તારકાહિ.

૮૯૩. ‘‘નરનારિયો [નરનારી (ક.), નારિયો (?)] બહુકેત્થનેકવણ્ણા, કુસુમવિભૂસિતાભરણેત્થ સુમના;

અનિલપમુઞ્ચિતા પવન્તિ [પવાયન્તિ (ક.)] સુરભિં, તપનિયવિતતા સુવણ્ણછન્ના [સુવણ્ણચ્છાદના (સી.)].

૮૯૪. ‘‘કિસ્સ સંયમસ્સ [સમદમસ્સ (સી.)] અયં વિપાકો, કેનાસિ કમ્મફલેનિધૂપપન્નો;

યથા ચ તે અધિગતમિદં વિમાનં, તદનુપદં અવચાસિ ઇઙ્ઘ પુટ્ઠો’’તિ.

૮૯૫. ‘‘સયમિધ [યમિધ (સી. સ્યા. પી.)] પથે સમેચ્ચ માણવેન, સત્થાનુસાસિ અનુકમ્પમાનો;

તવ રતનવરસ્સ ધમ્મં સુત્વા, કરિસ્સામીતિ ચ બ્રવિત્થ છત્તો.

૮૯૬. ‘‘જિનવરપવરં [જિનપવરં (સ્યા. ક.)] ઉપેહિ [ઉપેમિ (બહૂસુ)] સરણં, ધમ્મઞ્ચાપિ તથેવ ભિક્ખુસઙ્ઘં;

નોતિ પઠમં અવોચહં [અવોચાહં (સી. સ્યા. ક.)] ભન્તે, પચ્છા તે વચનં તથેવકાસિં.

૮૯૭. ‘‘મા ચ પાણવધં વિવિધં ચરસ્સુ અસુચિં,

ન હિ પાણેસુ અસઞ્ઞતં અવણ્ણયિંસુ સપ્પઞ્ઞા;

નોતિ પઠમં અવોચહં ભન્તે,

પચ્છા તે વચનં તથેવકાસિં.

૮૯૮. ‘‘મા ચ પરજનસ્સ રક્ખિતમ્પિ, આદાતબ્બમમઞ્ઞિથો [મમઞ્ઞિત્થ (સી. પી.)] અદિન્નં;

નોતિ પઠમં અવોચહં ભન્તે, પચ્છા વચનં તથેવકાસિં.

૮૯૯. ‘‘મા ચ પરજનસ્સ રક્ખિતાયો, પરભરિયા અગમા અનરિયમેતં;

નોતિ પઠમં અવોચહં ભન્તે, પચ્છા તે વચનં તથેવકાસિં;

૯૦૦. ‘‘મા ચ વિતથં અઞ્ઞથા અભાણિ,

ન હિ મુસાવાદં અવણ્ણયિંસુ સપ્પઞ્ઞા;

નોતિ પઠમં અવોચહં ભન્તે, પચ્છા તે વચનં તથેવકાસિં.

૯૦૧. ‘‘યેન ચ પુરિસસ્સ અપેતિ સઞ્ઞા, તં મજ્જં પરિવજ્જયસ્સુ સબ્બં;

નોતિ પઠમં અવોચહં ભન્તે, પચ્છા તે વચનં તથેવકાસિં.

૯૦૨. ‘‘સ્વાહં ઇધ પઞ્ચ સિક્ખા કરિત્વા, પટિપજ્જિત્વા તથાગતસ્સ ધમ્મે;

દ્વેપથમગમાસિં ચોરમજ્ઝે, તે મં તત્થ વધિંસુ ભોગહેતુ.

૯૦૩. ‘‘એત્તકમિદં અનુસ્સરામિ કુસલં, તતો પરં ન મે વિજ્જતિ અઞ્ઞં;

તેન સુચરિતેન કમ્મુનાહં [કમ્મનાહં (સી.)], ઉપ્પન્નો [ઉપપન્નો (બહૂસુ)] તિદિવેસુ કામકામી.

૯૦૪. ‘‘પસ્સ ખણમુહુત્તસઞ્ઞમસ્સ, અનુધમ્મપ્પટિપત્તિયા વિપાકં;

જલમિવ યસસા સમેક્ખમાના, બહુકા મં પિહયન્તિ હીનકમ્મા.

૯૦૫. ‘‘પસ્સ કતિપયાય દેસનાય, સુગતિઞ્ચમ્હિ ગતો સુખઞ્ચ પત્તો;

યે ચ તે સતતં સુણન્તિ ધમ્મં, મઞ્ઞે તે અમતં ફુસન્તિ ખેમં.

૯૦૬. ‘‘અપ્પમ્પિ કતં મહાવિપાકં, વિપુલં હોતિ [વિપુલફલં (ક.)] તથાગતસ્સ ધમ્મે;

પસ્સ કતપુઞ્ઞતાય છત્તો, ઓભાસેતિ પથવિં યથાપિ સૂરિયો.

૯૦૭. ‘‘કિમિદં કુસલં કિમાચરેમ, ઇચ્ચેકે હિ સમેચ્ચ મન્તયન્તિ;

તે મયં પુનરેવ [પુનપિ (?)] લદ્ધ માનુસત્તં, પટિપન્ના વિહરેમુ સીલવન્તો.

૯૦૮. ‘‘બહુકારો અનુકમ્પકો ચ સત્થા, ઇતિ મે સતિ અગમા દિવા દિવસ્સ;

સ્વાહં ઉપગતોમ્હિ સચ્ચનામં, અનુકમ્પસ્સુ પુનપિ સુણેમુ [સુણોમ (સી.), સુણોમિ (સ્યા.)] ધમ્મં.

૯૦૯. ‘‘યે ચિધ [યેધ (સી. સ્યા. પી.), યે ઇધ (ક.)] પજહન્તિ કામરાગં, ભવરાગાનુસયઞ્ચ પહાય મોહં;

ન ચ તે પુનમુપેન્તિ ગબ્ભસેય્યં, પરિનિબ્બાનગતા હિ સીતિભૂતા’’તિ.

છત્તમાણવકવિમાનં તતિયં.

૪. કક્કટકરસદાયકવિમાનવત્થુ

૯૧૦. ‘‘ઉચ્ચમિદં મણિથૂણં વિમાનં, સમન્તતો દ્વાદસ યોજનાનિ;

કૂટાગારા સત્તસતા ઉળારા, વેળુરિયથમ્ભા રુચકત્થતા [રુચિરત્થતા (સ્યા. ક.) ૬૪૬ ગાથાયં ‘‘રુચકુપકિણ્ણં’’તિ પદસ્સ સંવણ્ણના પસ્સિતબ્બા] સુભા.

૯૧૧. ‘‘તત્થચ્છસિ પિવસિ ખાદસિ ચ, દિબ્બા ચ વીણા પવદન્તિ વગ્ગું [વગ્ગુ (સી. ક.), વગ્ગૂ (સ્યા.)];

દિબ્બા રસા કામગુણેત્થ પઞ્ચ, નારિયો ચ નચ્ચન્તિ સુવણ્ણછન્ના.

૯૧૨. ‘‘કેન તેતાદિસો વણ્ણો, કેન તે ઇધ મિજ્ઝતિ;

ઉપ્પજ્જન્તિ ચ તે ભોગા, યે કેચિ મનસો પિયા.

૯૧૩. ‘‘પુચ્છામિ તં દેવ મહાનુભાવ, મનુસ્સભૂતો કિમકાસિ પુઞ્ઞં;

કેનાસિ એવં જલિતાનુભાવો, વણ્ણો ચ તે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ.

૯૧૪. સો દેવપુત્તો અત્તમનો, મોગ્ગલ્લાનેન પુચ્છિતો;

પઞ્હં પુટ્ઠો વિયાકાસિ, યસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલં.

૯૧૫. ‘‘સતિસમુપ્પાદકરો, દ્વારે કક્કટકો ઠિતો;

નિટ્ઠિતો જાતરૂપસ્સ, સોભતિ દસપાદકો.

૯૧૬. ‘‘તેન મેતાદિસો વણ્ણો, તેન મે ઇધ મિજ્ઝતિ;

ઉપ્પજ્જન્તિ ચ મે ભોગા, યે કેચિ મનસો પિયા.

૯૧૭. ‘‘અક્ખામિ તે ભિક્ખુ મહાનુભાવ, મનુસ્સભૂતો યમકાસિ પુઞ્ઞં;

તેનમ્હિ એવં જલિતાનુભાવો, વણ્ણો ચ મે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ.

કક્કટકરસદાયકવિમાનં ચતુત્થં.

(અનન્તરં પઞ્ચવિમાનં યથા કક્કટકરસદાયકવિમાનં તથા વિત્થારેતબ્બં)

૫. દ્વારપાલવિમાનવત્થુ

૯૧૮. ‘‘ઉચ્ચમિદં મણિથૂણં વિમાનં, સમન્તતો દ્વાદસ યોજનાનિ;

કૂટાગારા સત્તસતા ઉળારા, વેળુરિયથમ્ભા રુચકત્થતા સુભા.

૯૧૯. ‘‘તત્થચ્છસિ પિવસિ ખાદસિ ચ, દિબ્બા ચ વીણા પવદન્તિ વગ્ગું;

દિબ્બા રસા કામગુણેત્થ પઞ્ચ, નારિયો ચ નચ્ચન્તિ સુવણ્ણછન્ના.

૯૨૦. ‘‘કેન તેતાદિસો વણ્ણો…પે… વણ્ણો ચ તે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ.

૯૨૨. સો દેવપુત્તો અત્તમનો, મોગ્ગલ્લાનેન પુચ્છિતો;

પઞ્હં પુટ્ઠો વિયાકાસિ, યસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલં.

૯૨૩. ‘‘દિબ્બં મમં વસ્સસહસ્સમાયુ, વાચાભિગીતં મનસા પવત્તિતં;

એત્તાવતા ઠસ્સતિ પુઞ્ઞકમ્મો, દિબ્બેહિ કામેહિ સમઙ્ગિભૂતો.

૯૨૪. ‘‘તેન મેતાદિસો વણ્ણો…પે…વણ્ણો ચ મે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ.

દ્વારપાલવિમાનં પઞ્ચમં.