૩. યસોજસુત્તં

૨૩. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન યસોજપ્પમુખાનિ પઞ્ચમત્તાનિ ભિક્ખુસતાનિ સાવત્થિં અનુપ્પત્તાનિ હોન્તિ ભગવન્તં દસ્સનાય. તેધ ખો આગન્તુકા ભિક્ખૂ નેવાસિકેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પટિસમ્મોદમાના સેનાસનાનિ પઞ્ઞાપયમાના પત્તચીવરાનિ પટિસામયમાના ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા [ઉચ્ચાસદ્દમહાસદ્દા (ક.)] અહેસું.

અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘કે પનેતે, આનન્દ, ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા કેવટ્ટા મઞ્ઞે મચ્છવિલોપે’’તિ? ‘‘એતાનિ, ભન્તે, યસોજપ્પમુખાનિ પઞ્ચમત્તાનિ ભિક્ખુસતાનિ સાવત્થિં અનુપ્પત્તાનિ ભગવન્તં દસ્સનાય. તેતે આગન્તુકા ભિક્ખૂ નેવાસિકેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પટિસમ્મોદમાના સેનાસનાનિ પઞ્ઞાપયમાના પત્તચીવરાનિ પટિસામયમાના ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા’’તિ. ‘‘તેનહાનન્દ, મમ વચનેન તે ભિક્ખૂ આમન્તેહિ – ‘સત્થા આયસ્મન્તે આમન્તેતી’’’તિ.

‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો પટિસ્સુત્વા યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘સત્થા આયસ્મન્તે આમન્તેતી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો આનન્દસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ને ખો તે ભિક્ખૂ ભગવા એતદવોચ –

‘‘કિં નુ તુમ્હે, ભિક્ખવે, ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા, કેવટ્ટા મઞ્ઞે મચ્છવિલોપે’’તિ? એવં વુત્તે, આયસ્મા યસોજો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇમાનિ, ભન્તે, પઞ્ચમત્તાનિ ભિક્ખુસતાનિ સાવત્થિં અનુપ્પત્તાનિ ભગવન્તં દસ્સનાય. તેમે આગન્તુકા ભિક્ખૂ નેવાસિકેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પટિસમ્મોદમાના સેનાસનાનિ પઞ્ઞાપયમાના પત્તચીવરાનિ પટિસામયમાના ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા’’તિ. ‘‘ગચ્છથ, ભિક્ખવે, પણામેમિ વો [વો પણામેમિ (સબ્બત્થ) મ. નિ. ૨.૧૫૭ પસ્સિતબ્બં]; ન વો મમ સન્તિકે વત્થબ્બ’’ન્તિ.

‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પટિસ્સુત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા સેનાસનં સંસામેત્વા [પટિસંસામેત્વા (સ્યા.)] પત્તચીવરમાદાય યેન વજ્જી તેન ચારિકં પક્કમિંસુ. વજ્જીસુ અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાના યેન વગ્ગુમુદા નદી તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા વગ્ગુમુદાય નદિયા તીરે પણ્ણકુટિયો કરિત્વા વસ્સં ઉપગચ્છિંસુ.

અથ ખો આયસ્મા યસોજો વસ્સૂપગતો [વસ્સૂપગતે (ક.)] ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભગવતા મયં, આવુસો, પણામિતા અત્થકામેન હિતેસિના, અનુકમ્પકેન અનુકમ્પં ઉપાદાય. હન્દ મયં, આવુસો, તથા વિહારં કપ્પેમ યથા નો વિહરતં ભગવા અત્તમનો અસ્સા’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો યસોજસ્સ પચ્ચસ્સોસું. અથ ખો તે ભિક્ખૂ વૂપકટ્ઠા અપ્પમત્તા આતાપિનો પહિતત્તા વિહરન્તા તેનેવન્તરવસ્સેન સબ્બેવ તિસ્સો વિજ્જા સચ્છાકંસુ.

અથ ખો ભગવા સાવત્થિયં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન વેસાલી તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન વેસાલી તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં.

અથ ખો ભગવા વગ્ગુમુદાતીરિયાનં ભિક્ખૂનં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ મનસિ કરિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘આલોકજાતા વિય મે, આનન્દ, એસા દિસા, ઓભાસજાતા વિય મે, આનન્દ, એસા દિસા; યસ્સં દિસાયં [યાયં (ક.)] વગ્ગુમુદાતીરિયા ભિક્ખૂ વિહરન્તિ. ગન્તું અપ્પટિકૂલાસિ મે મનસિ કાતું. પહિણેય્યાસિ ત્વં, આનન્દ, વગ્ગુમુદાતીરિયાનં ભિક્ખૂનં સન્તિકે દૂતં – ‘સત્થા આયસ્મન્તે આમન્તેતિ, સત્થા આયસ્મન્તાનં દસ્સનકામો’’’તિ.

‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો પટિસ્સુત્વા યેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘એહિ ત્વં, આવુસો, યેન વગ્ગુમુદાતીરિયા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમ; ઉપસઙ્કમિત્વા વગ્ગુમુદાતીરિયે ભિક્ખૂ એવં વદેહિ – ‘સત્થા આયસ્મન્તે આમન્તેતિ, સત્થા આયસ્મન્તાનં દસ્સનકામો’’’તિ.

‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો સો ભિક્ખુ આયસ્મતો આનન્દસ્સ પટિસ્સુત્વા – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવ – મહાવને કૂટાગારસાલાયં અન્તરહિતો વગ્ગુમુદાય નદિયા તીરે તેસં ભિક્ખૂનં પુરતો પાતુરહોસિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ વગ્ગુમુદાતીરિયે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘સત્થા આયસ્મન્તે આમન્તેતિ, સત્થા આયસ્મન્તાનં દસ્સનકામો’’તિ.

‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ તસ્સ ભિક્ખુનો પટિસ્સુત્વા સેનાસનં સંસામેત્વા પત્તચીવરમાદાય – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવ – વગ્ગુમુદાય નદિયા તીરે અન્તરહિતા મહાવને કૂટાગારસાલાયં ભગવતો સમ્મુખે પાતુરહેસું. તેન ખો પન સમયેન ભગવા આનેઞ્જેન સમાધિના નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કતમેન નુ ખો ભગવા વિહારેન એતરહિ વિહરતી’’તિ? અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘આનેઞ્જેન ખો ભગવા વિહારેન એતરહિ વિહરતી’’તિ. સબ્બેવ આનેઞ્જસમાધિના નિસીદિંસુ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો અભિક્કન્તાય રત્તિયા, નિક્ખન્તે પઠમે યામે, ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં [ચીવરં (સબ્બત્થ)] કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તા, ભન્તે, રત્તિ; નિક્ખન્તો પઠમો યામો; ચિરનિસિન્ના આગન્તુકા ભિક્ખૂ; પટિસમ્મોદતુ, ભન્તે, ભગવા આગન્તુકેહિ ભિક્ખૂહી’’તિ. એવં વુત્તે, ભગવા તુણ્હી અહોસિ.

દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મા આનન્દો અભિક્કન્તાય રત્તિયા, નિક્ખન્તે મજ્ઝિમે યામે, ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તા, ભન્તે, રત્તિ; નિક્ખન્તો મજ્ઝિમો યામો; ચિરનિસિન્ના આગન્તુકા ભિક્ખૂ; પટિસમ્મોદતુ, ભન્તે, ભગવા આગન્તુકેહિ ભિક્ખૂહી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો ભગવા તુણ્હી અહોસિ.

તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા આનન્દો અભિક્કન્તાય રત્તિયા, નિક્ખન્તે પચ્છિમે યામે, ઉદ્ધસ્તે અરુણે, નન્દિમુખિયા રત્તિયા ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તા, ભન્તે, રત્તિ; નિક્ખન્તો પચ્છિમો યામો; ઉદ્ધસ્તો અરુણો; નન્દિમુખી રત્તિ; ચિરનિસિન્ના આગન્તુકા ભિક્ખૂ; પટિસમ્મોદતુ, ભન્તે, ભગવા, આગન્તુકેહિ ભિક્ખૂહી’’તિ.

અથ ખો ભગવા તમ્હા સમાધિમ્હા વુટ્ઠહિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘સચે ખો ત્વં, આનન્દ, જાનેય્યાસિ એત્તકમ્પિ તે નપ્પટિભાસેય્ય [નપ્પટિભેય્ય (?)]. અહઞ્ચ, આનન્દ, ઇમાનિ ચ પઞ્ચ ભિક્ખુસતાનિ સબ્બેવ આનેઞ્જસમાધિના નિસીદિમ્હા’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

‘‘યસ્સ જિતો કામકણ્ટકો,

અક્કોસો ચ વધો ચ બન્ધનઞ્ચ;

પબ્બતોવ [પબ્બતો વિય (સી. સ્યા. પી.)] સો ઠિતો અનેજો,

સુખદુક્ખેસુ ન વેધતી સ ભિક્ખૂ’’તિ. તતિયં;