૧૯. પઞ્ઞાસનિપાતો

૧. તાલપુટત્થેરગાથા

૧૦૯૪. ‘‘કદા નુહં પબ્બતકન્દરાસુ, એકાકિયો અદ્દુતિયો વિહસ્સં;

અનિચ્ચતો સબ્બભવં વિપસ્સં, તં મે ઇદં તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૦૯૫. ‘‘કદા નુહં ભિન્નપટન્ધરો મુનિ, કાસાવવત્થો અમમો નિરાસો;

રાગઞ્ચ દોસઞ્ચ તથેવ મોહં, હન્ત્વા સુખી પવનગતો વિહસ્સં.

૧૦૯૬. ‘‘કદા અનિચ્ચં વધરોગનીળં, કાયં ઇમં મચ્ચુજરાયુપદ્દુતં;

વિપસ્સમાનો વીતભયો વિહસ્સં, એકો વને તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૦૯૭. ‘‘કદા નુહં ભયજનનિં દુખાવહં, તણ્હાલતં બહુવિધાનુવત્તનિં;

પઞ્ઞામયં તિખિણમસિં ગહેત્વા, છેત્વા વસે તમ્પિ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૦૯૮. ‘‘કદા નુ પઞ્ઞામયમુગ્ગતેજં, સત્થં ઇસીનં સહસાદિયિત્વા;

મારં સસેનં સહસા ભઞ્જિસ્સં, સીહાસને તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૦૯૯. ‘‘કદા નુહં સબ્ભિ સમાગમેસુ, દિટ્ઠો ભવે ધમ્મગરૂહિ તાદિભિ;

યાથાવદસ્સીહિ જિતિન્દ્રિયેહિ, પધાનિયો તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૧૦૦. ‘‘કદા નુ મં તન્દિ ખુદા પિપાસા, વાતાતપા કીટસરીસપા વા;

ન બાધયિસ્સન્તિ ન તં ગિરિબ્બજે, અત્થત્થિયં તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૧૦૧. ‘‘કદા નુ ખો યં વિદિતં મહેસિના, ચત્તારિ સચ્ચાનિ સુદુદ્દસાનિ;

સમાહિતત્તો સતિમા અગચ્છં, પઞ્ઞાય તં તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૧૦૨. ‘‘કદા નુ રૂપે અમિતે ચ સદ્દે, ગન્ધે રસે ફુસિતબ્બે ચ ધમ્મે;

આદિત્તતોહં સમથેહિ યુત્તો, પઞ્ઞાય દચ્છં તદિદં કદા મે.

૧૧૦૩. ‘‘કદા નુહં દુબ્બચનેન વુત્તો, તતોનિમિત્તં વિમનો ન હેસ્સં;

અથો પસત્થોપિ તતોનિમિત્તં, તુટ્ઠો ન હેસ્સં તદિદં કદા મે.

૧૧૦૪. ‘‘કદા નુ કટ્ઠે ચ તિણે લતા ચ, ખન્ધે ઇમેહં અમિતે ચ ધમ્મે;

અજ્ઝત્તિકાનેવ ચ બાહિરાનિ ચ, સમં તુલેય્યં તદિદં કદા મે.

૧૧૦૫. ‘‘કદા નુ મં પાવુસકાલમેઘો, નવેન તોયેન સચીવરં વને;

ઇસિપ્પયાતમ્હિ પથે વજન્તં, ઓવસ્સતે તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૧૦૬. ‘‘કદા મયૂરસ્સ સિખણ્ડિનો વને, દિજસ્સ સુત્વા ગિરિગબ્ભરે રુતં;

પચ્ચુટ્ઠહિત્વા અમતસ્સ પત્તિયા, સંચિન્તયે તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૧૦૭. ‘‘કદા નુ ગઙ્ગં યમુનં સરસ્સતિં, પાતાલખિત્તં વળવામુખઞ્ચ [બલવામુખઞ્ચ (ક.)];

અસજ્જમાનો પતરેય્યમિદ્ધિયા, વિભિંસનં તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૧૦૮. ‘‘કદા નુ નાગોવ અસઙ્ગચારી, પદાલયે કામગુણેસુ છન્દં;

નિબ્બજ્જયં સબ્બસુભં નિમિત્તં, ઝાને યુતો તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૧૦૯. ‘‘કદા ઇણટ્ટોવ દલિદ્દકો [દળિદ્દકો (સી.)] નિધિં, આરાધયિત્વા ધનિકેહિ પીળિતો;

તુટ્ઠો ભવિસ્સં અધિગમ્મ સાસનં, મહેસિનો તં નુ કદા ભવિસ્સતિ.

૧૧૧૦. ‘‘બહૂનિ વસ્સાનિ તયામ્હિ યાચિતો, ‘અગારવાસેન અલં નુ તે ઇદં’;

તં દાનિ મં પબ્બજિતં સમાનં, કિંકારણા ચિત્ત તુવં ન યુઞ્જસિ.

૧૧૧૧. ‘‘નનુ અહં ચિત્ત તયામ્હિ યાચિતો, ‘ગિરિબ્બજે ચિત્રછદા વિહઙ્ગમા’;

મહિન્દઘોસત્થનિતાભિગજ્જિનો, તે તં રમેસ્સન્તિ વનમ્હિ ઝાયિનં.

૧૧૧૨. ‘‘કુલમ્હિ મિત્તે ચ પિયે ચ ઞાતકે, ખિડ્ડારતિં કામગુણઞ્ચ લોકે;

સબ્બં પહાય ઇમમજ્ઝુપાગતો, અથોપિ ત્વં ચિત્ત ન મય્હ તુસ્સસિ.

૧૧૧૩. ‘‘મમેવ એતં ન હિ ત્વં પરેસં, સન્નાહકાલે પરિદેવિતેન કિં;

સબ્બં ઇદં ચલમિતિ પેક્ખમાનો, અભિનિક્ખમિં અમતપદં જિગીસં.

૧૧૧૪. ‘‘સુયુત્તવાદી દ્વિપદાનમુત્તમો, મહાભિસક્કો નરદમ્મસારથિ [સારથી (સી.)];

‘ચિત્તં ચલં મક્કટસન્નિભં ઇતિ, અવીતરાગેન સુદુન્નિવારયં’.

૧૧૧૫. ‘‘કામા હિ ચિત્રા મધુરા મનોરમા, અવિદ્દસૂ યત્થ સિતા પુથુજ્જના;

તે દુક્ખમિચ્છન્તિ પુનબ્ભવેસિનો, ચિત્તેન નીતા નિરયે નિરાકતા.

૧૧૧૬. ‘‘‘મયૂરકોઞ્ચાભિરુતમ્હિ કાનને, દીપીહિ બ્યગ્ઘેહિ પુરક્ખતો વસં;

કાયે અપેક્ખં જહ મા વિરાધય’, ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત પુરે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૧૭. ‘‘‘ભાવેહિ ઝાનાનિ ચ ઇન્દ્રિયાનિ ચ, બલાનિ બોજ્ઝઙ્ગસમાધિભાવના;

તિસ્સો ચ વિજ્જા ફુસ બુદ્ધસાસને’, ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત પુરે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૧૮. ‘‘‘ભાવેહિ મગ્ગં અમતસ્સ પત્તિયા, નિય્યાનિકં સબ્બદુખક્ખયોગધં;

અટ્ઠઙ્ગિકં સબ્બકિલેસસોધનં’, ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત પુરે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૧૯. ‘‘‘દુક્ખન્તિ ખન્ધે પટિપસ્સ યોનિસો, યતો ચ દુક્ખં સમુદેતિ તં જહ;

ઇધેવ દુક્ખસ્સ કરોહિ અન્તં’, ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત પુરે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૨૦. ‘‘‘અનિચ્ચં દુક્ખન્તિ વિપસ્સ યોનિસો, સુઞ્ઞં અનત્તાતિ અઘં વધન્તિ ચ;

મનોવિચારે ઉપરુન્ધ ચેતસો’, ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત પુરે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૨૧. ‘‘‘મુણ્ડો વિરૂપો અભિસાપમાગતો, કપાલહત્થોવ કુલેસુ ભિક્ખસુ;

યુઞ્જસ્સુ સત્થુવચને મહેસિનો’, ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત પુરે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૨૨. ‘‘‘સુસંવુતત્તો વિસિખન્તરે ચરં, કુલેસુ કામેસુ અસઙ્ગમાનસો;

ચન્દો યથા દોસિનપુણ્ણમાસિયા’, ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત પુરે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૨૩. ‘‘‘આરઞ્ઞિકો હોહિ ચ પિણ્ડપાતિકો, સોસાનિકો હોહિ ચ પંસુકૂલિકો;

નેસજ્જિકો હોહિ સદા ધુતે રતો’, ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત પુરે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૨૪. ‘‘રોપેત્વ રુક્ખાનિ યથા ફલેસી, મૂલે તરું છેત્તુ તમેવ ઇચ્છસિ;

તથૂપમં ચિત્તમિદં કરોસિ, યં મં અનિચ્ચમ્હિ ચલે નિયુઞ્જસિ.

૧૧૨૫. ‘‘અરૂપ દૂરઙ્ગમ એકચારિ, ન તે કરિસ્સં વચનં ઇદાનિહં;

દુક્ખા હિ કામા કટુકા મહબ્ભયા, નિબ્બાનમેવાભિમનો ચરિસ્સં.

૧૧૨૬. ‘‘નાહં અલક્ખ્યા અહિરિક્કતાય વા, ન ચિત્તહેતૂ ન ચ દૂરકન્તના;

આજીવહેતૂ ચ અહં ન નિક્ખમિં, કતો ચ તે ચિત્ત પટિસ્સવો મયા.

૧૧૨૭. ‘‘‘અપ્પિચ્છતા સપ્પુરિસેહિ વણ્ણિતા, મક્ખપ્પહાનં વૂપસમો દુખસ્સ’;

ઇતિસ્સુ મં ચિત્ત તદા નિયુઞ્જસિ, ઇદાનિ ત્વં ગચ્છસિ પુબ્બચિણ્ણં.

૧૧૨૮. ‘‘તણ્હા અવિજ્જા ચ પિયાપિયઞ્ચ, સુભાનિ રૂપાનિ સુખા ચ વેદના;

મનાપિયા કામગુણા ચ વન્તા, વન્તે અહં આવમિતું ન ઉસ્સહે.

૧૧૨૯. ‘‘સબ્બત્થ તે ચિત્ત વચો કતં મયા, બહૂસુ જાતીસુ ન મેસિ કોપિતો;

અજ્ઝત્તસમ્ભવો કતઞ્ઞુતાય તે, દુક્ખે ચિરં સંસરિતં તયા કતે.

૧૧૩૦. ‘‘ત્વઞ્ઞેવ નો ચિત્ત કરોસિ બ્રાહ્મણો [બ્રાહ્મણે (સી.), બ્રાહ્મણં (?) ભાવલોપ-તપ્પધાનતા ગહેતબ્બા], ત્વં ખત્તિયો રાજદસી [રાજદિસી (સ્યા. ક.)] કરોસિ;

વેસ્સા ચ સુદ્દા ચ ભવામ એકદા, દેવત્તનં વાપિ તવેવ વાહસા.

૧૧૩૧. ‘‘તવેવ હેતૂ અસુરા ભવામસે, ત્વંમૂલકં નેરયિકા ભવામસે;

અથો તિરચ્છાનગતાપિ એકદા, પેતત્તનં વાપિ તવેવ વાહસા.

૧૧૩૨. ‘‘નનુ દુબ્ભિસ્સસિ મં પુનપ્પુનં, મુહું મુહું ચારણિકંવ દસ્સયં;

ઉમ્મત્તકેનેવ મયા પલોભસિ, કિઞ્ચાપિ તે ચિત્ત વિરાધિતં મયા.

૧૧૩૩. ‘‘ઇદં પુરે ચિત્તમચારિ ચારિકં, યેનિચ્છકં યત્થકામં યથાસુખં;

તદજ્જહં નિગ્ગહેસ્સામિ યોનિસો, હત્થિપ્પભિન્નં વિય અઙ્કુસગ્ગહો.

૧૧૩૪. ‘‘સત્થા ચ મે લોકમિમં અધિટ્ઠહિ, અનિચ્ચતો અદ્ધુવતો અસારતો;

પક્ખન્દ મં ચિત્ત જિનસ્સ સાસને, તારેહિ ઓઘા મહતા સુદુત્તરા.

૧૧૩૫. ‘‘ન તે ઇદં ચિત્ત યથા પુરાણકં, નાહં અલં તુય્હ વસે નિવત્તિતું [વસેન વત્તિતું (?)];

મહેસિનો પબ્બજિતોમ્હિ સાસને, ન માદિસા હોન્તિ વિનાસધારિનો.

૧૧૩૬. ‘‘નગા સમુદ્દા સરિતા વસુન્ધરા, દિસા ચતસ્સો વિદિસા અધો દિવા;

સબ્બે અનિચ્ચા તિભવા ઉપદ્દુતા, કુહિં ગતો ચિત્ત સુખં રમિસ્સસિ.

૧૧૩૭. ‘‘ધિતિપ્પરં કિં મમ ચિત્ત કાહિસિ, ન તે અલં ચિત્ત વસાનુવત્તકો;

ન જાતુ ભસ્તં ઉભતોમુખં છુપે, ધિરત્થુ પૂરં નવ સોતસન્દનિં.

૧૧૩૮. ‘‘વરાહએણેય્યવિગાળ્હસેવિતે, પબ્ભારકુટ્ટે પકતેવ સુન્દરે;

નવમ્બુના પાવુસસિત્થકાનને, તહિં ગુહાગેહગતો રમિસ્સસિ.

૧૧૩૯. ‘‘સુનીલગીવા સુસિખા સુપેખુના, સુચિત્તપત્તચ્છદના વિહઙ્ગમા;

સુમઞ્જુઘોસત્થનિતાભિગજ્જિનો, તે તં રમેસ્સન્તિ વનમ્હિ ઝાયિનં.

૧૧૪૦. ‘‘વુટ્ઠમ્હિ દેવે ચતુરઙ્ગુલે તિણે, સંપુપ્ફિતે મેઘનિભમ્હિ કાનને;

નગન્તરે વિટપિસમો સયિસ્સં, તં મે મુદૂ હેહિતિ તૂલસન્નિભં.

૧૧૪૧. ‘‘તથા તુ કસ્સામિ યથાપિ ઇસ્સરો, યં લબ્ભતિ તેનપિ હોતુ મે અલં;

ન તાહં કસ્સામિ યથા અતન્દિતો, બિળારભસ્તંવ યથા સુમદ્દિતં.

૧૧૪૨. ‘‘તથા તુ કસ્સામિ યથાપિ ઇસ્સરો, યં લબ્ભતિ તેનપિ હોતુ મે અલં;

વીરિયેન તં મય્હ વસાનયિસ્સં, ગજંવ મત્તં કુસલઙ્કુસગ્ગહો.

૧૧૪૩. ‘‘તયા સુદન્તેન અવટ્ઠિતેન હિ, હયેન યોગ્ગાચરિયોવ ઉજ્જુના;

પહોમિ મગ્ગં પટિપજ્જિતું સિવં, ચિત્તાનુરક્ખીહિ સદા નિસેવિતં.

૧૧૪૪. ‘‘આરમ્મણે તં બલસા નિબન્ધિસં, નાગંવ થમ્ભમ્હિ દળ્હાય રજ્જુયા;

તં મે સુગુત્તં સતિયા સુભાવિતં, અનિસ્સિતં સબ્બભવેસુ હેહિસિ.

૧૧૪૫. ‘‘પઞ્ઞાય છેત્વા વિપથાનુસારિનં, યોગેન નિગ્ગય્હ પથે નિવેસિય;

દિસ્વા સમુદયં વિભવઞ્ચ સમ્ભવં, દાયાદકો હેહિસિ અગ્ગવાદિનો.

૧૧૪૬. ‘‘ચતુબ્બિપલ્લાસવસં અધિટ્ઠિતં, ગામણ્ડલંવ પરિનેસિ ચિત્ત મં;

નનુ [નૂન (સી.)] સંયોજનબન્ધનચ્છિદં, સંસેવસે કારુણિકં મહામુનિં.

૧૧૪૭. ‘‘મિગો યથા સેરિ સુચિત્તકાનને, રમ્મં ગિરિં પાવુસઅબ્ભમાલિનિં [માલિં (?)];

અનાકુલે તત્થ નગે રમિસ્સં [રમિસ્સસિ (સ્યા. ક.)], અસંસયં ચિત્ત પરા ભવિસ્સસિ.

૧૧૪૮. ‘‘યે તુય્હ છન્દેન વસેન વત્તિનો, નરા ચ નારી ચ અનુભોન્તિ યં સુખં;

અવિદ્દસૂ મારવસાનુવત્તિનો, ભવાભિનન્દી તવ ચિત્ત સાવકા’’તિ.

… તાલપુટો થેરો….

પઞ્ઞાસનિપાતો નિટ્ઠિતો.