૬. સભિયસુત્તં

એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન સભિયસ્સ પરિબ્બાજકસ્સ પુરાણસાલોહિતાય દેવતાય પઞ્હા ઉદ્દિટ્ઠા હોન્તિ – ‘‘યો તે, સભિય, સમણો વા બ્રાહ્મણો વા ઇમે પઞ્હે પુટ્ઠો બ્યાકરોતિ તસ્સ સન્તિકે બ્રહ્મચરિયં ચરેય્યાસી’’તિ.

અથ ખો સભિયો પરિબ્બાજકો તસ્સા દેવતાય સન્તિકે તે પઞ્હે ઉગ્ગહેત્વા યે તે સમણબ્રાહ્મણા સઙ્ઘિનો ગણિનો ગણાચરિયા ઞાતા યસસ્સિનો તિત્થકરા સાધુસમ્મતા બહુજનસ્સ, સેય્યથિદં – પૂરણો કસ્સપો મક્ખલિગોસાલો અજિતો કેસકમ્બલો પકુધો [કકુધો (સી.) પકુદ્ધો (સ્યા. કં.)] કચ્ચાનો સઞ્ચયો [સઞ્જયો (સી. સ્યા. કં. પી.)] બેલટ્ઠપુત્તો [બેલ્લટ્ઠિપુત્તો (સી. પી.), વેળટ્ઠપુત્તો (સ્યા.)] નિગણ્ઠો નાટપુત્તો [નાતપુત્તો (સી. પી.)], તે ઉપસઙ્કમિત્વા તે પઞ્હે પુચ્છતિ. તે સભિયેન પરિબ્બાજકેન પઞ્હે પુટ્ઠા ન સમ્પાયન્તિ; અસમ્પાયન્તા કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોન્તિ. અપિ ચ સભિયં યેવ પરિબ્બાજકં પટિપુચ્છન્તિ.

અથ ખો સભિયસ્સ પરિબ્બાજકસ્સ એતદહોસિ – ‘‘યે ખો તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સઙ્ઘિનો ગણિનો ગણાચરિયા ઞાતા યસસ્સિનો તિત્થકરા સાધુસમ્મતા બહુજનસ્સ, સેય્યથિદં – પૂરણો કસ્સપો…પે… નિગણ્ઠો નાટપુત્તો, તે મયા પઞ્હે પુટ્ઠા ન સમ્પાયન્તિ, અસમ્પાયન્તા કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોન્તિ; અપિ ચ મઞ્ઞેવેત્થ પટિપુચ્છન્તિ. યન્નૂન્નાહં હીનાયાવત્તિત્વા કામે પરિભુઞ્જેય્ય’’ન્તિ.

અથ ખો સભિયસ્સ પરિબ્બાજકસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અયમ્પિ ખો સમણો ગોતમો સઙ્ઘી ચેવ ગણી ચ ગણાચરિયો ચ ઞાતો યસસ્સી તિત્થકરો સાધુસમ્મતો બહુજનસ્સ; યંનૂનાહં સમણં ગોતમં ઉપસઙ્કમિત્વા ઇમે પઞ્હે પુચ્છેય્ય’’ન્તિ.

અથ ખો સભિયસ્સ પરિબ્બાજકસ્સ એતદહોસિ – ‘‘યેપિ ખો તે [યે ખો તે (સ્યા.), યં ખો તે (ક.)] ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા જિણ્ણા વુડ્ઢા મહલ્લકા અદ્ધગતા વયોઅનુપ્પત્તા થેરા રત્તઞ્ઞૂ ચિરપબ્બજિતા સઙ્ઘિનો ગણિનો ગણાચરિયા ઞાતા યસસ્સિનો તિત્થકરા સાધુસમ્મતા બહુજનસ્સ, સેય્યથિદં – પૂરણો કસ્સપો…પે. … નિગણ્ઠો નાટપુત્તો, તેપિ મયા પઞ્હે પુટ્ઠા ન સમ્પાયન્તિ, અસમ્પાયન્તા કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોન્તિ, અપિ ચ મઞ્ઞેવેત્થ પટિપુચ્છન્તિ; કિં પન મે સમણો ગોતમો ઇમે પઞ્હે પુટ્ઠો બ્યાકરિસ્સતિ! સમણો હિ ગોતમો દહરો ચેવ જાતિયા, નવો ચ પબ્બજ્જાયા’’તિ.

અથ ખો સભિયસ્સ પરિબ્બાજકસ્સ એતદહોસિ – ‘‘સમણો ખો [સમણો ખો ગોતમો (સ્યા. ક.)] દહરોતિ ન ઉઞ્ઞાતબ્બો ન પરિભોતબ્બો. દહરોપિ ચેસ સમણો ગોતમો મહિદ્ધિકો હોતિ મહાનુભાવો, યંનૂનાહં સમણં ગોતમં ઉપસઙ્કમિત્વા ઇમે પઞ્હે પુચ્છેય્ય’’ન્તિ.

અથ ખો સભિયો પરિબ્બાજકો યેન રાજગહં તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન રાજગહં વેળુવનં કલન્દકનિવાપો, યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સભિયો પરિબ્બાજકો ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

૫૧૫. ‘‘કઙ્ખી વેચિકિચ્છી આગમં, (ઇતિ સભિયો)

પઞ્હે પુચ્છિતું અભિકઙ્ખમાનો;

તેસન્તકરો ભવાહિ [ભવાહિ મે (પી. ક.)] પઞ્હે મે પુટ્ઠો,

અનુપુબ્બં અનુધમ્મં બ્યાકરોહિ મે’’.

૫૧૬. ‘‘દૂરતો આગતોસિ સભિય, (ઇતિ ભગવા)

પઞ્હે પુચ્છિતું અભિકઙ્ખમાનો;

તેસન્તકરો ભવામિ [તેસમન્તકરોમિ તે (ક.)] પઞ્હે તે પુટ્ઠો,

અનુપુબ્બં અનુધમ્મં બ્યાકરોમિ તે.

૫૧૭. ‘‘પુચ્છ મં સભિય પઞ્હં, યં કિઞ્ચિ મનસિચ્છસિ;

તસ્સ તસ્સેવ પઞ્હસ્સ, અહં અન્તં કરોમિ તે’’તિ.

અથ ખો સભિયસ્સ પરિબ્બાજકસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અચ્છરિયં વત, ભો, અબ્ભુતં વત, ભો! યં વતાહં અઞ્ઞેસુ સમણબ્રાહ્મણેસુ ઓકાસકમ્મમત્તમ્પિ [ઓકાસમત્તમ્પિ (સી. પી.)] નાલત્થં તં મે ઇદં સમણેન ગોતમેન ઓકાસકમ્મં કત’’ન્તિ. અત્તમનો પમુદિતો ઉદગ્ગો પીતિસોમનસ્સજાતો ભગવન્તં પઞ્હં અપુચ્છિ –

૫૧૮. ‘‘કિં પત્તિનમાહુ ભિક્ખુનં, (ઇતિ સભિયો)

સોરતં કેન કથઞ્ચ દન્તમાહુ;

બુદ્ધોતિ કથં પવુચ્ચતિ,

પુટ્ઠો મે ભગવા બ્યાકરોહિ’’.

૫૧૯. ‘‘પજ્જેન કતેન અત્તના, (સભિયાતિ ભગવા)

પરિનિબ્બાનગતો વિતિણ્ણકઙ્ખો;

વિભવઞ્ચ ભવઞ્ચ વિપ્પહાય,

વુસિતવા ખીણપુનબ્ભવો સ ભિક્ખુ.

૫૨૦. ‘‘સબ્બત્થ ઉપેક્ખકો સતિમા, ન સો હિંસતિ કઞ્ચિ સબ્બલોકે;

તિણ્ણો સમણો અનાવિલો, ઉસ્સદા યસ્સ ન સન્તિ સોરતો સો.

૫૨૧. ‘‘યસ્સિન્દ્રિયાનિ ભાવિતાનિ, અજ્ઝત્તં બહિદ્ધા ચ સબ્બલોકે;

નિબ્બિજ્ઝ ઇમં પરઞ્ચ લોકં, કાલં કઙ્ખતિ ભાવિતો સ દન્તો.

૫૨૨. ‘‘કપ્પાનિ વિચેય્ય કેવલાનિ, સંસારં દુભયં ચુતૂપપાતં;

વિગતરજમનઙ્ગણં વિસુદ્ધં, પત્તં જાતિખયં તમાહુ બુદ્ધ’’ન્તિ.

અથ ખો સભિયો પરિબ્બાજકો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા અત્તમનો પમુદિતો ઉદગ્ગો પીતિસોમનસ્સજાતો ભગવન્તં ઉત્તરિં [ઉત્તરિ (ક.)] પઞ્હં અપુચ્છિ –

૫૨૩. ‘‘કિં પત્તિનમાહુ બ્રાહ્મણં, (ઇતિ સભિયો)

સમણં કેન કથઞ્ચ ન્હાતકોતિ;

નાગોતિ કથં પવુચ્ચતિ,

પુટ્ઠો મે ભગવા બ્યાકરોહિ’’.

૫૨૪. ‘‘બાહિત્વા સબ્બપાપકાનિ, (સભિયાતિ ભગવા)

વિમલો સાધુસમાહિતો ઠિતત્તો;

સંસારમતિચ્ચ કેવલી સો,

અસિતો તાદિ પવુચ્ચતે સ બ્રહ્મા.

૫૨૫. ‘‘સમિતાવિ પહાય પુઞ્ઞપાપં, વિરજો ઞત્વા ઇમં પરઞ્ચ લોકં;

જાતિમરણં ઉપાતિવત્તો, સમણો તાદિ પવુચ્ચતે તથત્તા.

૫૨૬. ‘‘નિન્હાય [નિનહાય (સ્યા.)] સબ્બપાપકાનિ, અજ્ઝત્તં બહિદ્ધા ચ સબ્બલોકે;

દેવમનુસ્સેસુ કપ્પિયેસુ, કપ્પં નેતિ તમાહુ ન્હાતકો’’તિ.

૫૨૭. ‘‘આગું ન કરોતિ કિઞ્ચિ લોકે, સબ્બસંયોગે [સબ્બયોગે (ક.)] વિસજ્જ બન્ધનાનિ;

સબ્બત્થ ન સજ્જતી વિમુત્તો, નાગો તાદિ પવુચ્ચતે તથત્તા’’તિ.

અથ ખો સભિયો પરિબ્બાજકો…પે… ભગવન્તં ઉત્તરિં પઞ્હં અપુચ્છિ –

૫૨૮. ‘‘કં ખેત્તજિનં વદન્તિ બુદ્ધા, (ઇતિ સભિયો)

કુસલં કેન કથઞ્ચ પણ્ડિતોતિ;

મુનિ નામ કથં પવુચ્ચતિ,

પુટ્ઠો મે ભગવા બ્યાકરોહિ’’.

૫૨૯. ‘‘ખેત્તાનિ વિચેય્ય કેવલાનિ, (સભિયાતિ ભગવા)

દિબ્બં માનુસકઞ્ચ બ્રહ્મખેત્તં;

સબ્બખેત્તમૂલબન્ધના પમુત્તો,

ખેત્તજિનો તાદિ પવુચ્ચતે તથત્તા.

૫૩૦. ‘‘કોસાનિ વિચેય્ય કેવલાનિ, દિબ્બં માનુસકઞ્ચ બ્રહ્મકોસં;

સબ્બકોસમૂલબન્ધના પમુત્તો, કુસલો તાદિ પવુચ્ચતે તથત્તા.

૫૩૧. ‘‘દુભયાનિ વિચેય્ય પણ્ડરાનિ, અજ્ઝત્તં બહિદ્ધા ચ સુદ્ધિપઞ્ઞો;

કણ્હં સુક્કં ઉપાતિવત્તો, પણ્ડિતો તાદિ પવુચ્ચતે તથત્તા.

૫૩૨. ‘‘અસતઞ્ચ સતઞ્ચ ઞત્વા ધમ્મં, અજ્ઝત્તં બહિદ્ધા ચ સબ્બલોકે;

દેવમનુસ્સેહિ પૂજનીયો, સઙ્ગં જાલમતિચ્ચ સો મુની’’તિ.

અથ ખો સભિયો પરિબ્બાજકો…પે… ભગવન્તં ઉત્તરિં પઞ્હં અપુચ્છિ –

૫૩૩. ‘‘કિં પત્તિનમાહુ વેદગું, (ઇતિ સભિયો)

અનુવિદિતં કેન કથઞ્ચ વીરિયવાતિ;

આજાનિયો કિન્તિ નામ હોતિ,

પુટ્ઠો મે ભગવા બ્યાકરોહિ’’.

૫૩૪. ‘‘વેદાનિ વિચેય્ય કેવલાનિ, (સભિયાતિ ભગવા)

સમણાનં યાનિધત્થિ [યાનિપત્થિ (સી. સ્યા. પી.)] બ્રાહ્મણાનં;

સબ્બવેદનાસુ વીતરાગો,

સબ્બં વેદમતિચ્ચ વેદગૂ સો.

૫૩૫. ‘‘અનુવિચ્ચ પપઞ્ચનામરૂપં, અજ્ઝત્તં બહિદ્ધા ચ રોગમૂલં;

સબ્બરોગમૂલબન્ધના પમુત્તો, અનુવિદિતો તાદિ પવુચ્ચતે તથત્તા.

૫૩૬. ‘‘વિરતો ઇધ સબ્બપાપકેહિ, નિરયદુક્ખં અતિચ્ચ વીરિયવા સો;

સો વીરિયવા પધાનવા, ધીરો તાદિ પવુચ્ચતે તથત્તા.

૫૩૭. ‘‘યસ્સસ્સુ લુનાનિ બન્ધનાનિ, અજ્ઝત્તં બહિદ્ધા ચ સઙ્ગમૂલં;

સબ્બસઙ્ગમૂલબન્ધના પમુત્તો, આજાનિયો તાદિ પવુચ્ચતે તથત્તા’’તિ.

અથ ખો સભિયો પરિબ્બાજકો…પે… ભગવન્તં ઉત્તરિં પઞ્હં અપુચ્છિ –

૫૩૮. ‘‘કિં પત્તિનમાહુ સોત્તિયં, (ઇતિ સભિયો)

અરિયં કેન કથઞ્ચ ચરણવાતિ;

પરિબ્બાજકો કિન્તિ નામ હોતિ,

પુટ્ઠો મે ભગવા બ્યાકરોહિ’’.

૫૩૯. ‘‘સુત્વા સબ્બધમ્મં અભિઞ્ઞાય લોકે, (સભિયાતિ ભગવા)

સાવજ્જાનવજ્જં યદત્થિ કિઞ્ચિ;

અભિભું અકથંકથિં વિમુત્તં,

અનિઘં સબ્બધિમાહુ સોત્તિયોતિ.

૫૪૦. ‘‘છેત્વા આસવાનિ આલયાનિ, વિદ્વા સો ન ઉપેતિ ગબ્ભસેય્યં;

સઞ્ઞં તિવિધં પનુજ્જ પઙ્કં, કપ્પં નેતિ તમાહુ અરિયોતિ.

૫૪૧. ‘‘યો ઇધ ચરણેસુ પત્તિપત્તો, કુસલો સબ્બદા આજાનાતિ [આજાનિ (સ્યા.)] ધમ્મં;

સબ્બત્થ ન સજ્જતિ વિમુત્તચિત્તો [વિમુત્તો (સી.)], પટિઘા યસ્સ ન સન્તિ ચરણવા સો.

૫૪૨. ‘‘દુક્ખવેપક્કં યદત્થિ કમ્મં, ઉદ્ધમધો તિરિયં વાપિ [તિરિયઞ્ચાપિ (સ્યા.)] મજ્ઝે;

પરિબ્બાજયિત્વા પરિઞ્ઞચારી, માયં માનમથોપિ લોભકોધં;

પરિયન્તમકાસિ નામરૂપં, તં પરિબ્બાજકમાહુ પત્તિપત્ત’’ન્તિ.

અથ ખો સભિયો પરિબ્બાજકો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા અત્તમનો પમુદિતો ઉદગ્ગો પીતિસોમનસ્સજાતો ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં સમ્મુખા સારુપ્પાહિ ગાથાહિ અભિત્થવિ –

૫૪૩. ‘‘યાનિ ચ તીણિ યાનિ ચ સટ્ઠિ, સમણપ્પવાદસિતાનિ [સમણપ્પવાદનિસ્સિતાનિ (સ્યા. ક.)] ભૂરિપઞ્ઞ;

સઞ્ઞક્ખરસઞ્ઞનિસ્સિતાનિ, ઓસરણાનિ વિનેય્ય ઓઘતમગા.

૫૪૪. ‘‘અન્તગૂસિ પારગૂ [પારગૂસિ (સ્યા. પી. ક.)] દુક્ખસ્સ, અરહાસિ સમ્માસમ્બુદ્ધો ખીણાસવં તં મઞ્ઞે;

જુતિમા મુતિમા પહૂતપઞ્ઞો, દુક્ખસ્સન્તકરં અતારેસિ મં.

૫૪૫. ‘‘યં મે કઙ્ખિતમઞ્ઞાસિ, વિચિકિચ્છા મં તારયિ નમો તે;

મુનિ મોનપથેસુ પત્તિપત્ત, અખિલ આદિચ્ચબન્ધુ સોરતોસિ.

૫૪૬. ‘‘યા મે કઙ્ખા પુરે આસિ, તં મે બ્યાકાસિ ચક્ખુમા;

અદ્ધા મુનીસિ સમ્બુદ્ધો, નત્થિ નીવરણા તવ.

૫૪૭. ‘‘ઉપાયાસા ચ તે સબ્બે, વિદ્ધસ્તા વિનળીકતા;

સીતિભૂતો દમપ્પત્તો, ધિતિમા સચ્ચનિક્કમો.

૫૪૮. ‘‘તસ્સ તે નાગનાગસ્સ, મહાવીરસ્સ ભાસતો;

સબ્બે દેવાનુમોદન્તિ, ઉભો નારદપબ્બતા.

૫૪૯. ‘‘નમો તે પુરિસાજઞ્ઞ, નમો તે પુરિસુત્તમ;

સદેવકસ્મિં લોકસ્મિં, નત્થિ તે પટિપુગ્ગલો.

૫૫૦. ‘‘તુવં બુદ્ધો તુવં સત્થા, તુવં મારાભિભૂ મુનિ;

તુવં અનુસયે છેત્વા, તિણ્ણો તારેસિ મં પજં.

૫૫૧. ‘‘ઉપધી તે સમતિક્કન્તા, આસવા તે પદાલિતા;

સીહોસિ અનુપાદાનો, પહીનભયભેરવો.

૫૫૨. ‘‘પુણ્ડરીકં યથા વગ્ગુ, તોયે ન ઉપલિમ્પતિ [તોયેન ન ઉપલિપ્પતિ (સી.), તોયે ન ઉપલિપ્પતિ (પી.), તોયેન ન ઉપલિમ્પતિ (ક.)];

એવં પુઞ્ઞે ચ પાપે ચ, ઉભયે ત્વં ન લિમ્પસિ;

પાદે વીર પસારેહિ, સભિયો વન્દતિ સત્થુનો’’તિ.

અથ ખો સભિયો પરિબ્બાજકો ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે…પે… એસાહં ભગવન્તં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ; લભેય્યાહં, ભન્તે, ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, લભેય્યં ઉપસમ્પદ’’ન્તિ.

‘‘યો ખો, સભિય, અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે આકઙ્ખતિ પબ્બજ્જં, આકઙ્ખતિ ઉપસમ્પદં, સો ચત્તારો માસે પરિવસતિ; ચતુન્નં માસાનં અચ્ચયેન આરદ્ધચિત્તા ભિક્ખૂ પબ્બાજેન્તિ, ઉપસમ્પાદેન્તિ ભિક્ખુભાવાય. અપિ ચ મેત્થ પુગ્ગલવેમત્તતા વિદિતા’’તિ.

‘‘સચે, ભન્તે, અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બા ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે આકઙ્ખન્તા પબ્બજ્જં, આકઙ્ખન્તા ઉપસમ્પદં ચત્તારો માસે પરિવસન્તિ, ચતુન્નં માસાનં અચ્ચયેન આરદ્ધચિત્તા ભિક્ખૂ પબ્બાજેન્તિ, ઉપસમ્પાદેન્તિ ભિક્ખુભાવાય, અહં ચત્તારિ વસ્સાનિ પરિવસિસ્સામિ; ચતુન્નં વસ્સાનં અચ્ચયેન આરદ્ધચિત્તા ભિક્ખૂ પબ્બાજેન્તુ ઉપસમ્પાદેન્તુ ભિક્ખુભાવાયા’’તિ. અલત્થ ખો સભિયો પરિબ્બાજકો ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં અલત્થ ઉપસમ્પદં…પે… અઞ્ઞતરો ખો પનાયસ્મા સભિયો અરહતં અહોસીતિ.

સભિયસુત્તં છટ્ઠં નિટ્ઠિતં.