૨. ચૂળવગ્ગો

૧. રતનસુત્તં

૨૨૪. યાનીધ ભૂતાનિ સમાગતાનિ, ભુમ્માનિ [ભૂમાનિ (ક.)] વા યાનિ વ અન્તલિક્ખે;

સબ્બેવ ભૂતા સુમના ભવન્તુ, અથોપિ સક્કચ્ચ સુણન્તુ ભાસિતં.

૨૨૫. તસ્મા હિ ભૂતા નિસામેથ સબ્બે, મેત્તં કરોથ માનુસિયા પજાય;

દિવા ચ રત્તો ચ હરન્તિ યે બલિં, તસ્મા હિ ને રક્ખથ અપ્પમત્તા.

૨૨૬. યં કિઞ્ચિ વિત્તં ઇધ વા હુરં વા, સગ્ગેસુ વા યં રતનં પણીતં;

ન નો સમં અત્થિ તથાગતેન, ઇદમ્પિ બુદ્ધે રતનં પણીતં;

એતેન સચ્ચેન સુવત્થિ હોતુ.

૨૨૭. ખયં વિરાગં અમતં પણીતં, યદજ્ઝગા સક્યમુની સમાહિતો;

ન તેન ધમ્મેન સમત્થિ કિઞ્ચિ, ઇદમ્પિ ધમ્મે રતનં પણીતં;

એતેન સચ્ચેન સુવત્થિ હોતુ.

૨૨૮. યં બુદ્ધસેટ્ઠો પરિવણ્ણયી સુચિં, સમાધિમાનન્તરિકઞ્ઞમાહુ;

સમાધિના તેન સમો ન વિજ્જતિ, ઇદમ્પિ ધમ્મે રતનં પણીતં;

એતેન સચ્ચેન સુવત્થિ હોતુ.

૨૨૯. યે પુગ્ગલા અટ્ઠ સતં પસત્થા, ચત્તારિ એતાનિ યુગાનિ હોન્તિ;

તે દક્ખિણેય્યા સુગતસ્સ સાવકા, એતેસુ દિન્નાનિ મહપ્ફલાનિ;

ઇદમ્પિ સઙ્ઘે રતનં પણીતં, એતેન સચ્ચેન સુવત્થિ હોતુ.

૨૩૦. યે સુપ્પયુત્તા મનસા દળ્હેન, નિક્કામિનો ગોતમસાસનમ્હિ;

તે પત્તિપત્તા અમતં વિગય્હ, લદ્ધા મુધા નિબ્બુતિં [નિબ્બુતિ (ક.)] ભુઞ્જમાના;

ઇદમ્પિ સઙ્ઘે રતનં પણીતં, એતેન સચ્ચેન સુવત્થિ હોતુ.

૨૩૧. યથિન્દખીલો પથવિસ્સિતો [પદવિસ્સિતો (ક. સી.), પઠવિં સિતો (ક. સી. સ્યા. કં. પી.)] સિયા, ચતુબ્ભિ વાતેહિ અસમ્પકમ્પિયો;

તથૂપમં સપ્પુરિસં વદામિ, યો અરિયસચ્ચાનિ અવેચ્ચ પસ્સતિ;

ઇદમ્પિ સઙ્ઘે રતનં પણીતં, એતેન સચ્ચેન સુવત્થિ હોતુ.

૨૩૨. યે અરિયસચ્ચાનિ વિભાવયન્તિ, ગમ્ભીરપઞ્ઞેન સુદેસિતાનિ;

કિઞ્ચાપિ તે હોન્તિ ભુસં પમત્તા, ન તે ભવં અટ્ઠમમાદિયન્તિ;

ઇદમ્પિ સઙ્ઘે રતનં પણીતં, એતેન સચ્ચેન સુવત્થિ હોતુ.

૨૩૩. સહાવસ્સ દસ્સનસમ્પદાય [સહાવસદ્દસ્સનસમ્પદાય (ક.)], તયસ્સુ ધમ્મા જહિતા ભવન્તિ;

સક્કાયદિટ્ઠિ વિચિકિચ્છિતઞ્ચ, સીલબ્બતં વાપિ યદત્થિ કિઞ્ચિ.

૨૩૪. ચતૂહપાયેહિ ચ વિપ્પમુત્તો, છચ્ચાભિઠાનાનિ [છ ચાભિઠાનાનિ (સી. સ્યા.)] ભબ્બ કાતું [અભબ્બો કાતું (સી.)];

ઇદમ્પિ સઙ્ઘે રતનં પણીતં, એતેન સચ્ચેન સુવત્થિ હોતુ.

૨૩૫. કિઞ્ચાપિ સો કમ્મ [કમ્મં (સી. સ્યા. કં. પી.)] કરોતિ પાપકં, કાયેન વાચા ઉદ ચેતસા વા;

અભબ્બ [અભબ્બો (બહૂસુ)] સો તસ્સ પટિચ્છદાય [પટિચ્છાદાય (સી.)], અભબ્બતા દિટ્ઠપદસ્સ વુત્તા;

ઇદમ્પિ સઙ્ઘે રતનં પણીતં, એતેન સચ્ચેન સુવત્થિ હોતુ.

૨૩૬. વનપ્પગુમ્બે યથ [યથા (સી. સ્યા.)] ફુસ્સિતગ્ગે, ગિમ્હાનમાસે પઠમસ્મિં [પઠમસ્મિ (?)] ગિમ્હે;

તથૂપમં ધમ્મવરં અદેસયિ [અદેસયી (સી.)], નિબ્બાનગામિં પરમં હિતાય;

ઇદમ્પિ બુદ્ધે રતનં પણીતં, એતેન સચ્ચેન સુવત્થિ હોતુ.

૨૩૭. વરો વરઞ્ઞૂ વરદો વરાહરો, અનુત્તરો ધમ્મવરં અદેસયિ;

ઇદમ્પિ બુદ્ધે રતનં પણીતં, એતેન સચ્ચેન સુવત્થિ હોતુ.

૨૩૮. ખીણં પુરાણં નવ નત્થિ સમ્ભવં, વિરત્તચિત્તાયતિકે ભવસ્મિં;

તે ખીણબીજા અવિરૂળ્હિછન્દા, નિબ્બન્તિ ધીરા યથાયં [યથયં (ક.)] પદીપો;

ઇદમ્પિ સઙ્ઘે રતનં પણીતં, એતેન સચ્ચેન સુવત્થિ હોતુ.

૨૩૯. યાનીધ ભૂતાનિ સમાગતાનિ, ભુમ્માનિ વા યાનિ વ અન્તલિક્ખે;

તથાગતં દેવમનુસ્સપૂજિતં, બુદ્ધં નમસ્સામ સુવત્થિ હોતુ.

૨૪૦. યાનીધ ભૂતાનિ સમાગતાનિ, ભુમ્માનિ વા યાનિ વ અન્તલિક્ખે;

તથાગતં દેવમનુસ્સપૂજિતં, ધમ્મં નમસ્સામ સુવત્થિ હોતુ.

૨૪૧. યાનીધ ભૂતાનિ સમાગતાનિ, ભુમ્માનિ વા યાનિ વ અન્તલિક્ખે;

તથાગતં દેવમનુસ્સપૂજિતં, સઙ્ઘં નમસ્સામ સુવત્થિ હોતૂતિ.

રતનસુત્તં પઠમં નિટ્ઠિતં.

૨. આમગન્ધસુત્તં

૨૪૨. ‘‘સામાકચિઙ્ગૂલકચીનકાનિ ચ, પત્તપ્ફલં મૂલફલં ગવિપ્ફલં;

ધમ્મેન લદ્ધં સતમસ્નમાના [સતમસમાના (સી. પી.), સતમસ્સમાના (સ્યા. કં.)], ન કામકામા અલિકં ભણન્તિ.

૨૪૩. ‘‘યદસ્નમાનો સુકતં સુનિટ્ઠિતં, પરેહિ દિન્નં પયતં પણીતં;

સાલીનમન્નં પરિભુઞ્જમાનો, સો ભુઞ્જસી કસ્સપ આમગન્ધં.

૨૪૪. ‘‘ન આમગન્ધો મમ કપ્પતીતિ, ઇચ્ચેવ ત્વં ભાસસિ બ્રહ્મબન્ધુ;

સાલીનમન્નં પરિભુઞ્જમાનો, સકુન્તમંસેહિ સુસઙ્ખતેહિ;

પુચ્છામિ તં કસ્સપ એતમત્થં, કથં પકારો તવ આમગન્ધો’’.

૨૪૫. ‘‘પાણાતિપાતો વધછેદબન્ધનં, થેય્યં મુસાવાદો નિકતિવઞ્ચનાનિ ચ;

અજ્ઝેનકુત્તં [અજ્ઝેન કુજ્જં (સી. પી.)] પરદારસેવના, એસામગન્ધો ન હિ મંસભોજનં.

૨૪૬. ‘‘યે ઇધ કામેસુ અસઞ્ઞતા જના, રસેસુ ગિદ્ધા અસુચિભાવમસ્સિતા [અસુચીકમિસ્સિતા (સી. સ્યા. કં. પી.)];

નત્થિકદિટ્ઠી વિસમા દુરન્નયા, એસામગન્ધો ન હિ મંસભોજનં.

૨૪૭. ‘‘યે લૂખસા દારુણા પિટ્ઠિમંસિકા [યે લૂખરસા દારુણા પરપિટ્ઠિમંસિકા (ક.)], મિત્તદ્દુનો નિક્કરુણાતિમાનિનો;

અદાનસીલા ન ચ દેન્તિ કસ્સચિ, એસામગન્ધો ન હિ મંસભોજનં.

૨૪૮. ‘‘કોધો મદો થમ્ભો પચ્ચુપટ્ઠાપના [પચ્ચુટ્ઠાપના ચ (સી. સ્યા.), પચ્ચુટ્ઠાપના (પી.)], માયા ઉસૂયા ભસ્સસમુસ્સયો ચ;

માનાતિમાનો ચ અસબ્ભિ સન્થવો, એસામગન્ધો ન હિ મંસભોજનં.

૨૪૯. ‘‘યે પાપસીલા ઇણઘાતસૂચકા, વોહારકૂટા ઇધ પાટિરૂપિકા [પાતિરૂપિકા (?)];

નરાધમા યેધ કરોન્તિ કિબ્બિસં, એસામગન્ધો ન હિ મંસભોજનં.

૨૫૦. ‘‘યે ઇધ પાણેસુ અસઞ્ઞતા જના, પરેસમાદાય વિહેસમુય્યુતા;

દુસ્સીલલુદ્દા ફરુસા અનાદરા, એસામગન્ધો ન હિ મંસભોજનં.

૨૫૧. ‘‘એતેસુ ગિદ્ધા વિરુદ્ધાતિપાતિનો, નિચ્ચુય્યુતા પેચ્ચ તમં વજન્તિ યે;

પતન્તિ સત્તા નિરયં અવંસિરા, એસામગન્ધો ન હિ મંસભોજનં.

૨૫૨. ‘‘ન મચ્છમંસાનમનાસકત્તં [ન મચ્છમંસં ન અનાસકત્તં (સી. અટ્ઠ મૂલપાઠો), ન મંચ્છમંસાનાનાસકત્તં (સ્યા. ક.)], ન નગ્ગિયં ન મુણ્ડિયં જટાજલ્લં;

ખરાજિનાનિ નાગ્ગિહુત્તસ્સુપસેવના, યે વાપિ લોકે અમરા બહૂ તપા;

મન્તાહુતી યઞ્ઞમુતૂપસેવના, સોધેન્તિ મચ્ચં અવિતિણ્ણકઙ્ખં.

૨૫૩. ‘‘યો તેસુ [સોતેસુ (સી. પી.)] ગુત્તો વિદિતિન્દ્રિયો ચરે, ધમ્મે ઠિતો અજ્જવમદ્દવે રતો;

સઙ્ગાતિગો સબ્બદુક્ખપ્પહીનો, ન લિપ્પતિ [ન લિમ્પતિ (સ્યા. કં ક.)] દિટ્ઠસુતેસુ ધીરો’’.

૨૫૪. ઇચ્ચેતમત્થં ભગવા પુનપ્પુનં, અક્ખાસિ નં [તં (સી. પી.)] વેદયિ મન્તપારગૂ;

ચિત્રાહિ ગાથાહિ મુની પકાસયિ, નિરામગન્ધો અસિતો દુરન્નયો.

૨૫૫. સુત્વાન બુદ્ધસ્સ સુભાસિતં પદં, નિરામગન્ધં સબ્બદુક્ખપ્પનૂદનં;

નીચમનો વન્દિ તથાગતસ્સ, તત્થેવ પબ્બજ્જમરોચયિત્થાતિ.

આમગન્ધસુત્તં દુતિયં નિટ્ઠિતં.

૩. હિરિસુત્તં

૨૫૬. હિરિં તરન્તં વિજિગુચ્છમાનં, તવાહમસ્મિ [સખાહમસ્મિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] ઇતિ ભાસમાનં;

સય્હાનિ કમ્માનિ અનાદિયન્તં, નેસો મમન્તિ ઇતિ નં વિજઞ્ઞા.

૨૫૭. અનન્વયં [અત્થન્વયં (ક.)] પિયં વાચં, યો મિત્તેસુ પકુબ્બતિ;

અકરોન્તં ભાસમાનં, પરિજાનન્તિ પણ્ડિતા.

૨૫૮. ન સો મિત્તો યો સદા અપ્પમત્તો, ભેદાસઙ્કી રન્ધમેવાનુપસ્સી;

યસ્મિઞ્ચ સેતિ ઉરસીવ પુત્તો, સ વે મિત્તો યો પરેહિ અભેજ્જો.

૨૫૯. પામુજ્જકરણં ઠાનં, પસંસાવહનં સુખં;

ફલાનિસંસો ભાવેતિ, વહન્તો પોરિસં ધુરં.

૨૬૦. પવિવેકરસં પિત્વા, રસં ઉપસમસ્સ ચ;

નિદ્દરો હોતિ નિપ્પાપો, ધમ્મપીતિરસં પિવન્તિ.

હિરિસુત્તં તતિયં નિટ્ઠિતં.

૪. મઙ્ગલસુત્તં

એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો અઞ્ઞતરા દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં જેતવનં ઓભાસેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

૨૬૧. ‘‘બહૂ દેવા મનુસ્સા ચ, મઙ્ગલાનિ અચિન્તયું;

આકઙ્ખમાના સોત્થાનં, બ્રૂહિ મઙ્ગલમુત્તમં’’.

૨૬૨. ‘‘અસેવના ચ બાલાનં, પણ્ડિતાનઞ્ચ સેવના;

પૂજા ચ પૂજનેય્યાનં [પૂજનીયાનં (સી. સ્યા. કં. પી.)], એતં મઙ્ગલમુત્તમં.

૨૬૩. ‘‘પતિરૂપદેસવાસો ચ, પુબ્બે ચ કતપુઞ્ઞતા;

અત્તસમ્માપણિધિ [અત્તસમ્માપણીધી (કત્થચિ)] ચ, એતં મઙ્ગલમુત્તમં.

૨૬૪. ‘‘બાહુસચ્ચઞ્ચ સિપ્પઞ્ચ, વિનયો ચ સુસિક્ખિતો;

સુભાસિતા ચ યા વાચા, એતં મઙ્ગલમુત્તમં.

૨૬૫. ‘‘માતાપિતુ ઉપટ્ઠાનં, પુત્તદારસ્સ સઙ્ગહો;

અનાકુલા ચ કમ્મન્તા, એતં મઙ્ગલમુત્તમં.

૨૬૬. ‘‘દાનઞ્ચ ધમ્મચરિયા ચ, ઞાતકાનઞ્ચ સઙ્ગહો;

અનવજ્જાનિ કમ્માનિ, એતં મઙ્ગલમુત્તમં.

૨૬૭. ‘‘આરતી વિરતી પાપા, મજ્જપાના ચ સંયમો;

અપ્પમાદો ચ ધમ્મેસુ, એતં મઙ્ગલમુત્તમં.

૨૬૮. ‘‘ગારવો ચ નિવાતો ચ, સન્તુટ્ઠિ ચ કતઞ્ઞુતા;

કાલેન ધમ્મસ્સવનં [ધમ્મસવણં (કત્થચિ), ધમ્મસવનં (સી. ક.)], એતં મઙ્ગલમુત્તમં.

૨૬૯. ‘‘ખન્તી ચ સોવચસ્સતા, સમણાનઞ્ચ દસ્સનં;

કાલેન ધમ્મસાકચ્છા, એતં મઙ્ગલમુત્તમં.

૨૭૦. ‘‘તપો ચ બ્રહ્મચરિયઞ્ચ, અરિયસચ્ચાન દસ્સનં;

નિબ્બાનસચ્છિકિરિયા ચ, એતં મઙ્ગલમુત્તમં.

૨૭૧. ‘‘ફુટ્ઠસ્સ લોકધમ્મેહિ, ચિત્તં યસ્સ ન કમ્પતિ;

અસોકં વિરજં ખેમં, એતં મઙ્ગલમુત્તમં.

૨૭૨. ‘‘એતાદિસાનિ કત્વાન, સબ્બત્થમપરાજિતા;

સબ્બત્થ સોત્થિં ગચ્છન્તિ, તં તેસં મઙ્ગલમુત્તમ’’ન્તિ.

મઙ્ગલસુત્તં ચતુત્થં નિટ્ઠિતં.

૫. સૂચિલોમસુત્તં

એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા ગયાયં વિહરતિ ટઙ્કિતમઞ્ચે સૂચિલોમસ્સ યક્ખસ્સ ભવને. તેન ખો પન સમયેન ખરો ચ યક્ખો સૂચિલોમો ચ યક્ખો ભગવતો અવિદૂરે અતિક્કમન્તિ. અથ ખો ખરો યક્ખો સૂચિલોમં યક્ખં એતદવોચ – ‘‘એસો સમણો’’તિ. ‘‘નેસો સમણો, સમણકો એસો. યાવાહં જાનામિ [યાવ જાનામિ (સી. પી.)] યદિ વા સો સમણો [યદિ વા સમણો (સ્યા.)], યદિ વા સો સમણકો’’તિ [યદિ વા સમણકોતિ (સી. સ્યા. પી.)].

અથ ખો સૂચિલોમો યક્ખો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો કાયં ઉપનામેસિ. અથ ખો ભગવા કાયં અપનામેસિ. અથ ખો સૂચિલોમો યક્ખો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ભાયસિ મં, સમણા’’તિ? ‘‘ન ખ્વાહં તં, આવુસો, ભાયામિ; અપિ ચ તે સપ્ફસ્સો પાપકો’’તિ.

‘‘પઞ્હં તં, સમણ, પુચ્છિસ્સામિ. સચે મે ન બ્યાકરિસ્સસિ, ચિત્તં વા તે ખિપિસ્સામિ, હદયં વા તે ફાલેસ્સામિ, પાદેસુ વા ગહેત્વા પારગઙ્ગાય ખિપિસ્સામી’’તિ.

‘‘ન ખ્વાહં તં, આવુસો, પસ્સામિ સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય યો મે ચિત્તં વા ખિપેય્ય હદયં વા ફાલેય્ય પાદેસુ વા ગહેત્વા પારગઙ્ગાય ખિપેય્ય. અપિ ચ ત્વં, આવુસો, પુચ્છ યદાકઙ્ખસી’’તિ. અથ ખો સૂચિલોમો યક્ખો ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

૨૭૩. ‘‘રાગો ચ દોસો ચ કુતોનિદાના, અરતી રતી લોમહંસો કુતોજા;

કુતો સમુટ્ઠાય મનોવિતક્કા, કુમારકા ધઙ્કમિવોસ્સજન્તિ’’.

૨૭૪. ‘‘રાગો ચ દોસો ચ ઇતોનિદાના, અરતી રતી લોમહંસો ઇતોજા;

ઇતો સમુટ્ઠાય મનોવિતક્કા, કુમારકા ધઙ્કમિવોસ્સજન્તિ.

૨૭૪. ‘‘સ્નેહજા અત્તસમ્ભૂતા, નિગ્રોધસ્સેવ ખન્ધજા;

પુથૂ વિસત્તા કામેસુ, માલુવાવ વિતતાવને.

૨૭૫. ‘‘યે નં પજાનન્તિ યતોનિદાનં, તે નં વિનોદેન્તિ સુણોહિ યક્ખ;

તે દુત્તરં ઓઘમિમં તરન્તિ, અતિણ્ણપુબ્બં અપુનબ્ભવાયા’’તિ.

સૂચિલોમસુત્તં પઞ્ચમં નિટ્ઠિતં.

૬. ધમ્મચરિયસુત્તં

૨૭૬. ધમ્મચરિયં બ્રહ્મચરિયં, એતદાહુ વસુત્તમં;

પબ્બજિતોપિ ચે હોતિ, અગારા અનગારિયં.

૨૭૭. સો ચે મુખરજાતિકો, વિહેસાભિરતો મગો;

જીવિતં તસ્સ પાપિયો, રજં વડ્ઢેતિ અત્તનો.

૨૭૮. કલહાભિરતો ભિક્ખુ, મોહધમ્મેન આવુતો;

અક્ખાતમ્પિ ન જાનાતિ, ધમ્મં બુદ્ધેન દેસિતં.

૨૭૯. વિહેસં ભાવિતત્તાનં, અવિજ્જાય પુરક્ખતો;

સંકિલેસં ન જાનાતિ, મગ્ગં નિરયગામિનં.

૨૮૦. વિનિપાતં સમાપન્નો, ગબ્ભા ગબ્ભં તમા તમં;

સ વે તાદિસકો ભિક્ખુ, પેચ્ચ દુક્ખં નિગચ્છતિ.

૨૮૧. ગૂથકૂપો યથા અસ્સ, સમ્પુણ્ણો ગણવસ્સિકો;

યો ચ એવરૂપો અસ્સ, દુબ્બિસોધો હિ સાઙ્ગણો.

૨૮૨. યં એવરૂપં જાનાથ, ભિક્ખવો ગેહનિસ્સિતં;

પાપિચ્છં પાપસઙ્કપ્પં, પાપઆચારગોચરં.

૨૮૩. સબ્બે સમગ્ગા હુત્વાન, અભિનિબ્બજ્જિયાથ [અભિનિબ્બજ્જયાથ (સી. પી. અ. નિ. ૮.૧૦)] નં;