૬. પાટિહારિયકથા

૩૦. ‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે [અ. નિ. ૩.૬૧ પસ્સિતબ્બા], પાટિહારિયાનિ. કતમાનિ તીણિ? ઇદ્ધિપાટિહારિયં, આદેસનાપાટિહારિયં, અનુસાસનીપાટિહારિયં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, ઇદ્ધિપાટિહારિયં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોતિ – એકોપિ હુત્વા બહુધા હોતિ, બહુધાપિ હુત્વા એકો હોતિ; આવિભાવં તિરોભાવં…પે… યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ઇદ્ધિપાટિહારિયં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, આદેસનાપાટિહારિયં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો નિમિત્તેન આદિસતિ – ‘એવમ્પિ તે મનો, ઇત્થમ્પિ તે મનો, ઇતિપિ તે ચિત્ત’ન્તિ. સો બહું ચેપિ આદિસતિ, તથેવ તં હોતિ, નો અઞ્ઞથા. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ન હેવ ખો નિમિત્તેન આદિસતિ, અપિ ચ ખો મનુસ્સાનં વા અમનુસ્સાનં વા દેવતાનં વા સદ્દં સુત્વા આદિસતિ – ‘એવમ્પિ તે મનો, ઇત્થમ્પિ તે મનો, ઇતિપિ તે ચિત્ત’ન્તિ. સો બહું ચેપિ આદિસતિ, તથેવ તં હોતિ, નો અઞ્ઞથા. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ન હેવ ખો નિમિત્તેન આદિસતિ, નપિ મનુસ્સાનં વા અમનુસ્સાનં વા દેવતાનં વા સદ્દં સુત્વા આદિસતિ, અપિ ચ ખો વિતક્કયતો વિચારયતો વિતક્કવિપ્ફારસદ્દં સુત્વા આદિસતિ – ‘એવમ્પિ તે મનો, ઇત્થમ્પિ તે મનો, ઇતિપિ તે ચિત્ત’ન્તિ. સો બહું ચેપિ આદિસતિ, તથેવ તં હોતિ, નો અઞ્ઞથા. ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ન હેવ ખો નિમિત્તેન આદિસતિ, નપિ મનુસ્સાનં વા અમનુસ્સાનં વા દેવતાનં વા સદ્દં સુત્વા આદિસતિ, નપિ વિતક્કયતો વિચારયતો વિતક્કવિપ્ફારસદ્દં સુત્વા આદિસતિ, અપિ ચ ખો અવિતક્કં અવિચારં સમાધિં સમાપન્નસ્સ ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનાતિ – ‘યથા ઇમસ્સ ભોતો મનોસઙ્ખારા પણિહિતા ઇમસ્સ [તથા ઇમસ્સ (સ્યા.), યથા ઇમસ્સ (ક.) અ. નિ. ૩.૬૧ પસ્સિતબ્બા] ચિત્તસ્સ અનન્તરા અમુકં નામ વિતક્કં વિતક્કયિસ્સતી’તિ [વિતક્કેસ્સતીતિ (સ્યા.) અ. નિ. ૩.૬૧]. સો બહું ચેપિ આદિસતિ, તથેવ તં હોતિ, નો અઞ્ઞથા. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, આદેસનાપાટિહારિયં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, અનુસાસનીપાટિહારિયં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો એવમનુસાસતિ – ‘એવં વિતક્કેથ, મા એવં વિતક્કયિત્થ. એવં મનસિ કરોથ, મા એવં મનસિ કરિત્થ. ઇદં પજહથ, ઇદં ઉપસમ્પજ્જ વિહરથા’તિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અનુસાસનીપાટિહારિયં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ પાટિહારિયાનિ’’.

૩૧. નેક્ખમ્મં ઇજ્ઝતીતિ – ઇદ્ધિ. કામચ્છન્દં પટિહરતીતિ – પાટિહારિયં. યે તેન નેક્ખમ્મેન સમન્નાગતા, સબ્બે તે વિસુદ્ધચિત્તા અનાવિલસઙ્કપ્પાતિ – આદેસનાપાટિહારિયં. ‘‘તં ખો પન નેક્ખમ્મં એવં આસેવિતબ્બં, એવં ભાવેતબ્બં, એવં બહુલીકાતબ્બં, એવં તદનુધમ્મતા સતિ ઉપટ્ઠાપેતબ્બા’’તિ – અનુસાસનીપાટિહારિયં.

અબ્યાપાદો ઇજ્ઝતીતિ – ઇદ્ધિ. બ્યાપાદં પટિહરતીતિ – પાટિહારિયં. યે તેન અબ્યાપાદેન સમન્નાગતા, સબ્બે તે વિસુદ્ધચિત્તા અનાવિલસઙ્કપ્પાતિ – આદેસનાપાટિહારિયં. ‘‘સો ખો પન અબ્યાપાદો એવં આસેવિતબ્બો, એવં ભાવેતબ્બો, એવં બહુલીકાતબ્બો, એવં તદનુધમ્મતા સતિ ઉપટ્ઠાપેતબ્બા’’તિ – અનુસાસનીપાટિહારિયં.

આલોકસઞ્ઞા ઇજ્ઝતીતિ – ઇદ્ધિ. થિનમિદ્ધં પટિહરતીતિ – પાટિહારિયં. યે તાય આલોકસઞ્ઞાય સમન્નાગતા, સબ્બે તે વિસુદ્ધચિત્તા અનાવિલસઙ્કપ્પાતિ – આદેસનાપાટિહારિયં. ‘‘સા ખો પન આલોકસઞ્ઞા એવં આસેવિતબ્બા, એવં ભાવેતબ્બા, એવં બહુલીકાતબ્બા, એવં તદનુધમ્મતા સતિ ઉપટ્ઠાપેતબ્બા’’તિ – અનુસાસનીપાટિહારિયં.

અવિક્ખેપો ઇજ્ઝતીતિ – ઇદ્ધિ. ઉદ્ધચ્ચં પટિહરતીતિ – પાટિહારિયં. યે તેન અવિક્ખેપેન સમન્નાગતા, સબ્બે તે વિસુદ્ધચિત્તા અનાવિલસઙ્કપ્પાતિ – આદેસનાપાટિહારિયં. ‘‘સો ખો પન અવિક્ખેપો એવં આસેવિતબ્બો, એવં ભાવેતબ્બો, એવં બહુલીકાતબ્બો, એવં તદનુધમ્મતા સતિ ઉપટ્ઠાપેતબ્બા’’તિ – અનુસાસનીપાટિહારિયં.

ધમ્મવવત્થાનં ઇજ્ઝતીતિ – ઇદ્ધિ. વિચિકિચ્છં પટિહરતીતિ – પાટિહારિયં. યે તેન ધમ્મવવત્થાનેન સમન્નાગતા, સબ્બે તે વિસુદ્ધચિત્તા અનાવિલસઙ્કપ્પાતિ – આદેસનાપાટિહારિયં. ‘‘તં ખો પન ધમ્મવવત્થાનં એવં આસેવિતબ્બં, એવં ભાવેતબ્બં, એવં બહુલીકાતબ્બં, એવં તદનુધમ્મતા, સતિ ઉપટ્ઠાપેતબ્બા’’તિ – અનુસાસનીપાટિહારિયં.

ઞાણં ઇજ્ઝતીતિ – ઇદ્ધિ. અવિજ્જં પટિહરતીતિ – પાટિહારિયં. યે તેન ઞાણેન સમન્નાગતા, સબ્બે તે વિસુદ્ધચિત્તા અનાવિલસઙ્કપ્પાતિ – આદેસનાપાટિહારિયં. ‘‘તં ખો પન ઞાણં એવં આસેવિતબ્બં, એવં ભાવેતબ્બં, એવં બહુલીકાતબ્બં, એવં તદનુધમ્મતા સતિ ઉપટ્ઠાપેતબ્બા’’તિ – અનુસાસનીપાટિહારિયં.

પામોજ્જં ઇજ્ઝતીતિ – ઇદ્ધિ. અરતિં પટિહરતીતિ – પાટિહારિયં. યે તેન પામોજ્જેન સમન્નાગતા, સબ્બે તે વિસુદ્ધચિત્તા અનાવિલસઙ્કપ્પાતિ – આદેસનાપાટિહારિયં. ‘‘તં ખો પન પામોજ્જં એવં આસેવિતબ્બં, એવં ભાવેતબ્બં, એવં બહુલીકાતબ્બં, એવં તદનુધમ્મતા સતિ ઉપટ્ઠાપેતબ્બા’’તિ – અનુસાસનીપાટિહારિયં…પે….

પઠમં ઝાનં ઇજ્ઝતીતિ – ઇદ્ધિ. નીવરણે પટિહરતીતિ – પાટિહારિયં. યે તેન પઠમેન ઝાનેન સમન્નાગતા, સબ્બે તે વિસુદ્ધચિત્તા અનાવિલસઙ્કપ્પાતિ – આદેસનાપાટિહારિયં. ‘‘તં ખો પન પઠમં ઝાનં એવં આસેવિતબ્બં, એવં ભાવેતબ્બં, એવં બહુલીકાતબ્બં, એવં તદનુધમ્મતા સતિ ઉપટ્ઠાપેતબ્બા’’તિ – અનુસાસનીપાટિહારિયં…પે….

અરહત્તમગ્ગો ઇજ્ઝતીતિ – ઇદ્ધિ. સબ્બકિલેસે પટિહરતીતિ – પાટિહારિયં. યે તેન અરહત્તમગ્ગેન સમન્નાગતા, સબ્બે તે વિસુદ્ધચિત્તા અનાવિલસઙ્કપ્પાતિ – આદેસનાપાટિહારિયં. ‘‘સો ખો પન અરહત્તમગ્ગો એવં આસેવિતબ્બો, એવં ભાવેતબ્બો, એવં બહુલીકાતબ્બો, એવં તદનુધમ્મતા સતિ ઉપટ્ઠાપેતબ્બા’’તિ – અનુસાસનીપાટિહારિયં.

૩૨. નેક્ખમ્મં ઇજ્ઝતીતિ – ઇદ્ધિ. કામચ્છન્દં પટિહરતીતિ – પાટિહારિયં. યા ચ ઇદ્ધિ યઞ્ચ પાટિહારિયં, ઇદં વુચ્ચતિ ઇદ્ધિપાટિહારિયં. અબ્યાપાદો ઇજ્ઝતીતિ – ઇદ્ધિ. બ્યાપાદં પટિહરતીતિ – પાટિહારિયં. યા ચ ઇદ્ધિ યઞ્ચ પાટિહારિયં, ઇદં વુચ્ચતિ ઇદ્ધિપાટિહારિયં. આલોકસઞ્ઞા ઇજ્ઝતીતિ – ઇદ્ધિ. થિનમિદ્ધં પટિહરતીતિ – પાટિહારિયં…પે… અરહત્તમગ્ગો ઇજ્ઝતીતિ – ઇદ્ધિ. સબ્બકિલેસે પટિહરતીતિ – પાટિહારિયં. યા ચ ઇદ્ધિ યઞ્ચ પાટિહારિયં, ઇદં વુચ્ચતિ ઇદ્ધિપાટિહારિયન્તિ.

પાટિહારિયકથા નિટ્ઠિતા.