૫. વિરાગકથા

૨૮. વિરાગો મગ્ગો, વિમુત્તિ ફલં. કથં વિરાગો મગ્ગો? સોતાપત્તિમગ્ગક્ખણે દસ્સનટ્ઠેન સમ્માદિટ્ઠિ મિચ્છાદિટ્ઠિયા વિરજ્જતિ, તદનુવત્તકકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વિરજ્જતિ, બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેહિ વિરજ્જતિ. વિરાગો વિરાગારમ્મણો વિરાગગોચરો વિરાગે સમુદાગતો [સમુપાગતો (સ્યા.)] વિરાગે ઠિતો વિરાગે પતિટ્ઠિતો.

વિરાગોતિ દ્વે વિરાગા – નિબ્બાનઞ્ચ વિરાગો, યે ચ નિબ્બાનારમ્મણતાજાતા ધમ્મા સબ્બે વિરાગા હોન્તીતિ – વિરાગા. સહજાતાનિ સત્તઙ્ગાનિ વિરાગં ગચ્છન્તીતિ – વિરાગો મગ્ગો. એતેન મગ્ગેન બુદ્ધા ચ સાવકા ચ અગતં દિસં નિબ્બાનં ગચ્છન્તીતિ – અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો. યાવતા પુથુસમણબ્રાહ્મણાનં પરપ્પવાદાનં મગ્ગા, અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો અગ્ગો ચ સેટ્ઠો ચ પામોક્ખો [વિમોક્ખો (સ્યા.), મોક્ખો (અટ્ઠ.)] ચ ઉત્તમો ચ પવરો ચાતિ – મગ્ગાનં અટ્ઠઙ્ગિકો સેટ્ઠો.

અભિનિરોપનટ્ઠેન સમ્માસઙ્કપ્પો મિચ્છાસઙ્કપ્પા વિરજ્જતિ. પરિગ્ગહટ્ઠેન સમ્માવાચા મિચ્છાવાચાય વિરજ્જતિ. સમુટ્ઠાનટ્ઠેન સમ્માકમ્મન્તો મિચ્છાકમ્મન્તા વિરજ્જતિ. વોદાનટ્ઠેન સમ્માઆજીવો મિચ્છાઆજીવા વિરજ્જતિ. પગ્ગહટ્ઠેન સમ્માવાયામો મિચ્છાવાયામા વિરજ્જતિ. ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સમ્માસતિ મિચ્છાસતિયા વિરજ્જતિ. અવિક્ખેપટ્ઠેન સમ્માસમાધિ મિચ્છાસમાધિતો વિરજ્જતિ. તદનુવત્તકકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વિરજ્જતિ. બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેહિ વિરજ્જતિ. વિરાગો વિરાગારમ્મણો વિરાગગોચરો વિરાગે સમુદાગતો વિરાગે ઠિતો વિરાગે પતિટ્ઠિતો.

વિરાગોતિ દ્વે વિરાગા – નિબ્બાનઞ્ચ વિરાગો, યે ચ નિબ્બાનારમ્મણતાજાતા ધમ્મા સબ્બે વિરાગા હોન્તીતિ – વિરાગા. સહજાતાનિ સત્તઙ્ગાનિ વિરાગં ગચ્છન્તીતિ – વિરાગો મગ્ગો. એતેન મગ્ગેન બુદ્ધા ચ સાવકા ચ અગતં દિસં નિબ્બાનં ગચ્છન્તીતિ – અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો. યાવતા પુથુસમણબ્રાહ્મણાનં પરપ્પવાદાનં મગ્ગા, અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો અગ્ગો ચ સેટ્ઠો ચ પામોક્ખો ચ ઉત્તમો ચ પવરો ચાતિ – મગ્ગાનં અટ્ઠઙ્ગિકો સેટ્ઠો.

સકદાગામિમગ્ગક્ખણે દસ્સનટ્ઠેન સમ્માદિટ્ઠિ…પે… અવિક્ખેપટ્ઠેન સમ્માસમાધિ ઓળારિકા કામરાગસઞ્ઞોજના પટિઘસઞ્ઞોજના ઓળારિકા કામરાગાનુસયા પટિઘાનુસયા વિરજ્જતિ, તદનુવત્તકકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વિરજ્જતિ, બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેહિ વિરજ્જતિ. વિરાગો વિરાગારમ્મણો વિરાગગોચરો વિરાગે સમુદાગતો વિરાગે ઠિતો વિરાગે પતિટ્ઠિતો.

વિરાગોતિ દ્વે વિરાગા – નિબ્બાનઞ્ચ વિરાગો, યે ચ નિબ્બાનારમ્મણતાજાતા ધમ્મા સબ્બે વિરાગા હોન્તીતિ – વિરાગા. સહજાતાનિ સત્તઙ્ગાનિ વિરાગં ગચ્છન્તીતિ – વિરાગો મગ્ગો. એતેન મગ્ગેન બુદ્ધા ચ સાવકા ચ અગતં દિસં નિબ્બાનં ગચ્છન્તીતિ – અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો. યાવતા પુથુસમણબ્રાહ્મણાનં પરપ્પવાદાનં મગ્ગા. અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો અગ્ગો ચ સેટ્ઠો ચ પામોક્ખો ચ ઉત્તમો ચ પવરો ચાતિ – મગ્ગાનં અટ્ઠઙ્ગિકો સેટ્ઠો.

અનાગામિમગ્ગક્ખણે દસ્સનટ્ઠેન સમ્માદિટ્ઠિ…પે… અવિક્ખેપટ્ઠેન સમ્માસમાધિ અનુસહગતા કામરાગસઞ્ઞોજના પટિઘસઞ્ઞોજના અનુસહગતા કામરાગાનુસયા પટિઘાનુસયા વિરજ્જતિ, તદનુવત્તકકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વિરજ્જતિ, બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેહિ વિરજ્જતિ. વિરાગો વિરાગારમ્મણો…પે… મગ્ગાનં અટ્ઠઙ્ગિકો સેટ્ઠો.

અરહત્તમગ્ગક્ખણે દસ્સનટ્ઠેન સમ્માદિટ્ઠિ…પે… અવિક્ખેપટ્ઠેન સમ્માસમાધિ રૂપરાગા અરૂપરાગા માના ઉદ્ધચ્ચા અવિજ્જાય માનાનુસયા ભવરાગાનુસયા અવિજ્જાનુસયા વિરજ્જતિ, તદનુવત્તકકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વિરજ્જતિ, બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેહિ વિરજ્જતિ વિરાગો વિરાગારમ્મણો વિરાગગોચરો વિરાગે સમુદાગતો વિરાગે ઠિતો વિરાગે પતિટ્ઠિતો.

વિરાગોતિ દ્વે વિરાગા – નિબ્બાનઞ્ચ વિરાગો, યે ચ નિબ્બાનારમ્મણતાજાતા ધમ્મા સબ્બે વિરાગા હોન્તીતિ – વિરાગા. સહજાતાનિ સત્તઙ્ગાનિ વિરાગં ગચ્છન્તીતિ – વિરાગો મગ્ગો. એતેન મગ્ગેન બુદ્ધા ચ સાવકા ચ અગતં દિસં નિબ્બાનં ગચ્છન્તીતિ – અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો. યાવતા પુથુસમણબ્રાહ્મણાનં પરપ્પવાદાનં મગ્ગા. અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો અગ્ગો ચ સેટ્ઠો ચ પામોક્ખો ચ ઉત્તમો ચ પવરો ચાતિ – મગ્ગાનં અટ્ઠઙ્ગિકો સેટ્ઠો.

દસ્સનવિરાગો સમ્માદિટ્ઠિ. અભિનિરોપનવિરાગો સમ્માસઙ્કપ્પો. પરિગ્ગહવિરાગો સમ્માવાચા. સમુટ્ઠાનવિરાગો સમ્માકમ્મન્તો. વોદાનવિરાગો સમ્માઆજીવો. પગ્ગહવિરાગો સમ્માવાયામો. ઉપટ્ઠાનવિરાગો સમ્માસતિ. અવિક્ખેપવિરાગો સમ્માસમાધિ. ઉપટ્ઠાનવિરાગો સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો. પવિચયવિરાગો ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો. પગ્ગહવિરાગો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો. ફરણવિરાગો પીતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો. ઉપસમવિરાગો પસ્સદ્ધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો. અવિક્ખેપવિરાગો સમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો. પટિસઙ્ખાનવિરાગો ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો. અસ્સદ્ધિયે અકમ્પિયવિરાગો સદ્ધાબલં. કોસજ્જે અકમ્પિયવિરાગો વીરિયબલં. પમાદે અકમ્પિયવિરાગો સતિબલં. ઉદ્ધચ્ચે અકમ્પિયવિરાગો સમાધિબલં. અવિજ્જાય અકમ્પિયવિરાગો પઞ્ઞાબલં. અધિમોક્ખવિરાગો સદ્ધિન્દ્રિયં. પગ્ગહવિરાગો વીરિયિન્દ્રિયં. ઉપટ્ઠાનવિરાગો સતિન્દ્રિયં. અવિક્ખેપવિરાગો સમાધિન્દ્રિયં. દસ્સનવિરાગો પઞ્ઞિન્દ્રિયં. આધિપતેય્યટ્ઠેન ઇન્દ્રિયાનિ વિરાગો. અકમ્પિયટ્ઠેન બલં વિરાગો. નિય્યાનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા વિરાગો. હેતુટ્ઠેન મગ્ગો વિરાગો. ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિપટ્ઠાના વિરાગો. પદહનટ્ઠેન સમ્મપ્પધાના વિરાગો. ઇજ્ઝનટ્ઠેન ઇદ્ધિપાદા વિરાગો. તથટ્ઠેન સચ્ચા વિરાગો. અવિક્ખેપટ્ઠેન સમથો વિરાગો. અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના વિરાગો. એકરસટ્ઠેન સમથવિપસ્સના વિરાગો. અનતિવત્તનટ્ઠેન યુગનદ્ધં વિરાગો. સંવરટ્ઠેન સીલવિસુદ્ધિ વિરાગો. અવિક્ખેપટ્ઠેન ચિત્તવિસુદ્ધિ વિરાગો. દસ્સનટ્ઠેન દિટ્ઠિવિસુદ્ધિ વિરાગો. વિમુત્તટ્ઠેન વિમોક્ખો વિરાગો. પટિવેધટ્ઠેન વિજ્જા વિરાગો. પરિચ્ચાગટ્ઠેન વિમુત્તિ વિરાગો. સમુચ્છેદટ્ઠેન ખયે ઞાણં વિરાગો. છન્દો મૂલટ્ઠેન વિરાગો. મનસિકારો સમુટ્ઠાનટ્ઠેન વિરાગો. ફસ્સો સમોધાનટ્ઠેન વિરાગો. વેદના સમોસરણટ્ઠેન વિરાગો. સમાધિ પમુખટ્ઠેન વિરાગો. સતિ આધિપતેય્યટ્ઠેન વિરાગો. પઞ્ઞા તતુત્તરટ્ઠેન વિરાગો. વિમુત્તિ સારટ્ઠેન વિરાગો. અમતોગધં નિબ્બાનં પરિયોસાનટ્ઠેન મગ્ગો.

દસ્સનમગ્ગો સમ્માદિટ્ઠિ, અભિનિરોપનમગ્ગો સમ્માસઙ્કપ્પો…પે… અમતોગધં નિબ્બાનં પરિયોસાનટ્ઠેન મગ્ગો. એવં વિરાગો મગ્ગો.

૨૯. કથં વિમુત્તિ ફલં? સોતાપત્તિફલક્ખણે દસ્સનટ્ઠેન સમ્માદિટ્ઠિ મિચ્છાદિટ્ઠિયા વિમુત્તા હોતિ, તદનુવત્તકકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વિમુત્તા હોતિ, બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેહિ વિમુત્તા હોતિ, વિમુત્તિ વિમુત્તારમ્મણા વિમુત્તિગોચરા વિમુત્તિયા સમુદાગતા વિમુત્તિયા ઠિતા વિમુત્તિયા પતિટ્ઠિતા. વિમુત્તીતિ દ્વે મુત્તિયો – નિબ્બાનઞ્ચ વિમુત્તિ, યે ચ નિબ્બાનારમ્મણતાજાતા ધમ્મા સબ્બે ચ વિમુત્તા હોન્તીતિ – વિમુત્તિ ફલં.

અભિનિરોપનટ્ઠેન સમ્માસઙ્કપ્પો મિચ્છાસઙ્કપ્પા વિમુત્તો હોતિ, તદનુવત્તકકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વિમુત્તો હોતિ, બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેહિ વિમુત્તો હોતિ, વિમુત્તિ વિમુત્તારમ્મણા વિમુત્તિગોચરા વિમુત્તિયા સમુદાગતા વિમુત્તિયા ઠિતા વિમુત્તિયા પતિટ્ઠિતા. વિમુત્તીતિ દ્વે વિમુત્તિયો – નિબ્બાનઞ્ચ વિમુત્તિ, યે ચ નિબ્બાનારમ્મણતાજાતા ધમ્મા સબ્બે વિમુત્તા હોન્તીતિ – વિમુત્તિ ફલં.

પરિગ્ગહટ્ઠેન સમ્માવાચા મિચ્છાવાચાય વિમુત્તા હોતિ, સમુટ્ઠાનટ્ઠેન સમ્માકમ્મન્તો મિચ્છાકમ્મન્તા વિમુત્તો હોતિ, વોદાનટ્ઠેન સમ્માઆજીવો મિચ્છાઆજીવા વિમુત્તો હોતિ, પગ્ગહટ્ઠેન સમ્માવાયામો મિચ્છાવાયામા વિમુત્તો હોતિ, ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સમ્માસતિ મિચ્છાસતિયા વિમુત્તા હોતિ, અવિક્ખેપટ્ઠેન સમ્માસમાધિ મિચ્છાસમાધિતો વિમુત્તો હોતિ, તદનુવત્તકકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વિમુત્તો હોતિ, બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેહિ વિમુત્તો હોતિ, વિમુત્તિ વિમુત્તારમ્મણા વિમુત્તિગોચરા વિમુત્તિયા સમુદાગતા વિમુત્તિયા ઠિતા વિમુત્તિયા પતિટ્ઠિતા. વિમુત્તીતિ. દ્વે વિમુત્તિયો – નિબ્બાનઞ્ચ વિમુત્તિ, યે ચ નિબ્બાનારમ્મણતાજાતા ધમ્મા સબ્બે વિમુત્તા હોન્તીતિ – વિમુત્તિ ફલં.

સકદાગામિફલક્ખણે દસ્સનટ્ઠેન સમ્માદિટ્ઠિ…પે… અવિક્ખેપટ્ઠેન સમ્માસમાધિ ઓળારિકા કામરાગસઞ્ઞોજના પટિઘસઞ્ઞોજના ઓળારિકા કામરાગાનુસયા પટિઘાનુસયા વિમુત્તો હોતિ, તદનુવત્તકકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વિમુત્તો હોતિ, બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેહિ વિમુત્તો હોતિ, વિમુત્તિ વિમુત્તારમ્મણા વિમુત્તિગોચરા વિમુત્તિયા સમુદાગતા વિમુત્તિયા ઠિતા વિમુત્તિયા પતિટ્ઠિતા. વિમુત્તીતિ દ્વે વિમુત્તિયો – નિબ્બાનઞ્ચ વિમુત્તિ, યે ચ નિબ્બાનારમ્મણતાજાતા ધમ્મા સબ્બે વિમુત્તા હોન્તીતિ – વિમુત્તિ ફલં.

અનાગામિફલક્ખણે દસ્સનટ્ઠેન સમ્માદિટ્ઠિ…પે… અવિક્ખેપટ્ઠેન સમ્માસમાધિ અનુસહગતા કામરાગસઞ્ઞોજના પટિઘસઞ્ઞોજના અનુસહગતા કામરાગાનુસયા પટિઘાનુસયા વિમુત્તો હોતિ, તદનુવત્તકકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વિમુત્તો હોતિ, બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેહિ વિમુત્તો હોતિ, વિમુત્તિ વિમુત્તારમ્મણા વિમુત્તિગોચરા વિમુત્તિયા સમુદાગતા વિમુત્તિયા ઠિતા વિમુત્તિયા પતિટ્ઠિતા…પે….

અરહત્તફલક્ખણે દસ્સનટ્ઠેન સમ્માદિટ્ઠિ…પે… અવિક્ખેપટ્ઠેન સમ્માસમાધિ રૂપરાગા અરૂપરાગા માના ઉદ્ધચ્ચા અવિજ્જાય માનાનુસયા ભવરાગાનુસયા અવિજ્જાનુસયા વિમુત્તો હોતિ, તદનુવત્તકકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વિમુત્તો હોતિ, બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેહિ વિમુત્તો હોતિ, વિમુત્તિ વિમુત્તારમ્મણા વિમુત્તિગોચરા વિમુત્તિયા સમુદાગતા વિમુત્તિયા ઠિતા વિમુત્તિયા પતિટ્ઠિતા. વિમુત્તીતિ દ્વે વિમુત્તિયો – નિબ્બાનઞ્ચ વિમુત્તિ, યે ચ નિબ્બાનારમ્મણતા જાતા ધમ્મા સબ્બે વિમુત્તા હોન્તીતિ – વિમુત્તિ ફલં.

દસ્સનવિમુત્તિ સમ્માદિટ્ઠિ…પે… અવિક્ખેપવિમુત્તિ સમ્માસમાધિ, ઉપટ્ઠાનવિમુત્તિ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, પટિસઙ્ખાનવિમુત્તિ ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો. અસ્સદ્ધિયે અકમ્પિયવિમુત્તિ સદ્ધાબલં…પે… અવિજ્જાય અકમ્પિયવિમુત્તિ પઞ્ઞાબલં. અધિમોક્ખવિમુત્તિ સદ્ધિન્દ્રિયં…પે… દસ્સનવિમુત્તિ પઞ્ઞિન્દ્રિયં.

આધિપતેય્યટ્ઠેન ઇન્દ્રિયા વિમુત્તિ. અકમ્પિયટ્ઠેન બલા વિમુત્તિ, નિય્યાનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા વિમુત્તિ, હેતુટ્ઠેન મગ્ગો વિમુત્તિ, ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિપટ્ઠાના વિમુત્તિ, પદહનટ્ઠેન સમ્મપ્પધાના વિમુત્તિ, ઇજ્ઝનટ્ઠેન ઇદ્ધિપાદા વિમુત્તિ, તથટ્ઠેન સચ્ચા વિમુત્તિ, અવિક્ખેપટ્ઠેન સમથો વિમુત્તિ, અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના વિમુત્તિ, એકરસટ્ઠેન સમથવિપસ્સના વિમુત્તિ, અનતિવત્તનટ્ઠેન યુગનદ્ધં વિમુત્તિ, સંવરટ્ઠેન સીલવિસુદ્ધિ વિમુત્તિ, અવિક્ખેપટ્ઠેન ચિત્તવિસુદ્ધિ વિમુત્તિ, દસ્સનટ્ઠેન દિટ્ઠિવિસુદ્ધિ વિમુત્તિ, વિમુત્તટ્ઠેન વિમોક્ખો વિમુત્તિ, પટિવેધટ્ઠેન વિજ્જા વિમુત્તિ, પરિચ્ચાગટ્ઠેન વિમુત્તિ વિમુત્તિ, પટિપ્પસ્સદ્ધિયટ્ઠેન અનુપ્પાદે ઞાણં વિમુત્તિ, છન્દો મૂલટ્ઠેન વિમુત્તિ, મનસિકારો સમુટ્ઠાનટ્ઠેન વિમુત્તિ, ફસ્સો સમોધાનટ્ઠેન વિમુત્તિ, વેદના સમોસરણટ્ઠેન વિમુત્તિ, સમાધિ પમુખટ્ઠેન વિમુત્તિ, સતિ આધિપતેય્યટ્ઠેન વિમુત્તિ, પઞ્ઞા તતુત્તરટ્ઠેન વિમુત્તિ, વિમુત્તિ સારટ્ઠેન વિમુત્તિ, અમતોગધં નિબ્બાનં પરિયોસાનટ્ઠેન વિમુત્તિ. એવં વિમુત્તિ ફલં. એવં વિરાગો મગ્ગો, વિમુત્તિ ફલન્તિ.

વિરાગકથા નિટ્ઠિતા.