૨. નિદ્દેસો
૨૧૦. કતમો સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો? ઇધ ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘‘સુઞ્ઞમિદં અત્તેન વા અત્તનિયેન વા’’તિ. સો તત્થ અભિનિવેસં ન કરોતીતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો. અયં સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો.
કતમો અનિમિત્તો વિમોક્ખો? ઇધ ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘‘સુઞ્ઞમિદં અત્તેન વા અત્તનિયેન વા’’તિ. સો તત્થ નિમિત્તં ન કરોતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. અયં અનિમિત્તો વિમોક્ખો.
કતમો અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો? ઇધ ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘‘સુઞ્ઞમિદં અત્તેન વા અત્તનિયેન વા’’તિ. સો તત્થ પણિધિં ન કરોતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. અયં અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો.
કતમો અજ્ઝત્તવુટ્ઠાનો વિમોક્ખો? ચત્તારિ ઝાનાનિ – અયં અજ્ઝત્તવુટ્ઠાનો વિમોક્ખો. કતમો બહિદ્ધાવુટ્ઠાનો વિમોક્ખો? ચતસ્સો અરૂપસમાપત્તિયો – અયં બહિદ્ધાવુટ્ઠાનો વિમોક્ખો. કતમો દુભતો વુટ્ઠાનો વિમોક્ખો? ચત્તારો અરિયમગ્ગા – અયં દુભતો વુટ્ઠાનો વિમોક્ખો.
કતમે અજ્ઝત્તવુટ્ઠાના ચત્તારો વિમોક્ખા? પઠમં ઝાનં નીવરણેહિ વુટ્ઠાતિ. દુતિયં ઝાનં વિતક્કવિચારેહિ વુટ્ઠાતિ. તતિયં ઝાનં પીતિયા વુટ્ઠાતિ. ચતુત્થં ઝાનં સુખદુક્ખેહિ વુટ્ઠાતિ. ઇમે અજ્ઝત્તવુટ્ઠાના ચત્તારો વિમોક્ખા.
કતમે બહિદ્ધાવુટ્ઠાના ચત્તારો વિમોક્ખા? આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિ રૂપસઞ્ઞાય પટિઘસઞ્ઞાય નાનત્તસઞ્ઞાય વુટ્ઠાતિ. વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિ આકાસાનઞ્ચાયતનસઞ્ઞાય વુટ્ઠાતિ. આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસઞ્ઞાય વુટ્ઠાતિ. નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસઞ્ઞાય વુટ્ઠાતિ. ઇમે બહિદ્ધાવુટ્ઠાના ચત્તારો વિમોક્ખા.
કતમે દુભતો વુટ્ઠાના ચત્તારો વિમોક્ખા? સોતાપત્તિમગ્ગો સક્કાયદિટ્ઠિવિચિકિચ્છાસીલબ્બતપરામાસા દિટ્ઠાનુસયા વિચિકિચ્છાનુસયા વુટ્ઠાતિ, તદનુવત્તકકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વુટ્ઠાતિ, બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેહિ વુટ્ઠાતિ. સકદાગામિમગ્ગો ઓળારિકા કામરાગસઞ્ઞોજના પટિઘસઞ્ઞોજના ઓળારિકા કામરાગાનુસયા પટિઘાનુસયા વુટ્ઠાતિ, તદનુવત્તકકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વુટ્ઠાતિ, બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેહિ વુટ્ઠાતિ. અનાગામિમગ્ગો અનુસહગતા કામરાગસઞ્ઞોજના પટિઘસઞ્ઞોજના અનુસહગતા કામરાગાનુસયા પટિઘાનુસયા વુટ્ઠાતિ, તદનુવત્તકકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વુટ્ઠાતિ, બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેહિ વુટ્ઠાતિ. અરહત્તમગ્ગો રૂપરાગા અરૂપરાગા માના ઉદ્ધચ્ચા અવિજ્જાય માનાનુસયા ભવરાગાનુસયા અવિજ્જાનુસયા વુટ્ઠાતિ, તદનુવત્તકકિલેસેહિ ચ ખન્ધેહિ ચ વુટ્ઠાતિ, બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેહિ વુટ્ઠાતિ. ઇમે દુભતો વુટ્ઠાના ચત્તારો વિમોક્ખા.
૨૧૧. કતમે અજ્ઝત્તવુટ્ઠાનાનં અનુલોમા ચત્તારો વિમોક્ખા? પઠમં ઝાનં પટિલાભત્થાય વિતક્કો ચ વિચારો ચ પીતિ ચ સુખઞ્ચ ચિત્તેકગ્ગતા ચ, દુતિયં ઝાનં પટિલાભત્થાય…પે… તતિયં ઝાનં પટિલાભત્થાય…પે… ચતુત્થં ઝાનં પટિલાભત્થાય વિતક્કો ચ વિચારો ચ પીતિ ચ સુખઞ્ચ ચિત્તેકગ્ગતા ચ – ઇમે અજ્ઝત્તવુટ્ઠાનાનં અનુલોમા ચત્તારો વિમોક્ખા.
કતમે બહિદ્ધાવુટ્ઠાનાનં અનુલોમા ચત્તારો વિમોક્ખા? આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિં પટિલાભત્થાય વિતક્કો ચ વિચારો ચ પીતિ ચ સુખઞ્ચ ચિત્તેકગ્ગતા ચ, વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિં…પે… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિં …પે… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિં પટિલાભત્થાય વિતક્કો ચ વિચારો ચ પીતિ ચ સુખઞ્ચ ચિત્તેકગ્ગતા ચ – ઇમે બહિદ્ધાવુટ્ઠાનાનં અનુલોમા ચત્તારો વિમોક્ખા.
કતમે દુભતો વુટ્ઠાનાનં અનુલોમા ચત્તારો વિમોક્ખા? સોતાપત્તિમગ્ગં પટિલાભત્થાય અનિચ્ચાનુપસ્સના,દુક્ખાનુપસ્સના,અનત્તાનુપસ્સના. સકદાગામિમગ્ગં પટિલાભત્થાય…પે… અનાગામિમગ્ગં પટિલાભત્થાય…પે… અરહત્તમગ્ગં પટિલાભત્થાય અનિચ્ચાનુપસ્સના,દુક્ખાનુપસ્સના,અનત્તાનુપસ્સના – ઇમે દુભતો વુટ્ઠાનાનં અનુલોમા ચત્તારો વિમોક્ખા.
કતમે અજ્ઝત્તવુટ્ઠાનપટિપ્પસ્સદ્ધી ચત્તારો વિમોક્ખા? પઠમસ્સ ઝાનસ્સ પટિલાભો વા વિપાકો વા, દુતિયસ્સ ઝાનસ્સ…પે… તતિયસ્સ ઝાનસ્સ…પે… ચતુત્થસ્સ ઝાનસ્સ પટિલાભો વા વિપાકો વા – ઇમે અજ્ઝત્તવુટ્ઠાનપટિપ્પસ્સદ્ધી ચત્તારો વિમોક્ખા.
કતમે બહિદ્ધાવુટ્ઠાનપટિપ્પસ્સદ્ધી ચત્તારો વિમોક્ખા? આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા પટિલાભો વા વિપાકો વા, વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા…પે… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા…પે… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા પટિલાભો વા વિપાકો વા – ઇમે બહિદ્ધાવુટ્ઠાનપટિપ્પસ્સદ્ધી ચત્તારો વિમોક્ખા.
કતમે દુભતો વુટ્ઠાનપટિપ્પસ્સદ્ધી ચત્તારો વિમોક્ખા? સોતાપત્તિમગ્ગસ્સ સોતાપત્તિફલં, સકદાગામિમગ્ગસ્સ સકદાગામિફલં, અનાગામિમગ્ગસ્સ અનાગામિફલં, અરહત્તમગ્ગસ્સ અરહત્તફલં – ઇમે દુભતો વુટ્ઠાનપટિપ્પસ્સદ્ધી ચત્તારો વિમોક્ખા.
૨૧૨. કથં રૂપી રૂપાનિ પસ્સતીતિ – વિમોક્ખો? ઇધેકચ્ચો અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં નીલનિમિત્તં મનસિકરોતિ, નીલસઞ્ઞં પટિલભતિ. સો તં નિમિત્તં સુગ્ગહિતં કરોતિ, સૂપધારિતં ઉપધારેતિ, સ્વાવત્થિતં અવત્થાપેતિ. સો તં નિમિત્તં સુગ્ગહિતં કત્વા સૂપધારિતં [સુપધારિતં (ક.)] ઉપધારેત્વા સ્વાવત્થિતં અવત્થાપેત્વા બહિદ્ધા નીલનિમિત્તે ચિત્તં ઉપસંહરતિ, નીલસઞ્ઞં પટિલભતિ. સો તં નિમિત્તં સુગ્ગહિતં કરોતિ, સૂપધારિતં ઉપધારેતિ, સ્વાવત્થિતં અવત્થાપેતિ. સો તં નિમિત્તં સુગ્ગહિતં કત્વા ઉપધારેત્વા સ્વાવત્થિતં અવત્થાપેત્વા આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘‘અજ્ઝત્તઞ્ચ બહિદ્ધા ચ ઉભયમિદં રૂપ’’ન્તિ, રૂપસઞ્ઞી હોતિ. ઇધેકચ્ચો અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં પીતનિમિત્તં…પે… લોહિતનિમિત્તં…પે… ઓદાતનિમિત્તં મનસિકરોતિ, ઓદાતસઞ્ઞં પટિલભતિ. સો તં નિમિત્તં સુગ્ગહિતં કરોતિ, સૂપધારિતં ઉપધારેતિ, સ્વાવત્થિતં અવત્થાપેતિ. સો તં નિમિત્તં સુગ્ગહિતં કત્વા સૂપધારિતં ઉપધારેત્વા સ્વાવત્થિતં અવત્થાપેત્વા બહિદ્ધા ઓદાતનિમિત્તે ચિત્તં ઉપસંહરતિ, ઓદાતસઞ્ઞં પટિલભતિ. સો તં નિમિત્તં સુગ્ગહિતં કરોતિ, સૂપધારિતં ઉપધારેતિ, સ્વાવત્થિતં અવત્થાપેતિ. સો તં નિમિત્તં સુગ્ગહિતં કત્વા સૂપધારિતં ઉપધારેત્વા સ્વાવત્થિતં અવત્થાપેત્વા આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘‘અજ્ઝત્તઞ્ચ બહિદ્ધા ચ ઉભયમિદં રૂપ’’ન્તિ, રૂપસઞ્ઞી હોતિ. એવં રૂપી રૂપાનિ પસ્સતીતિ – વિમોક્ખો.
કથં અજ્ઝત્તં અરૂપસઞ્ઞી બહિદ્ધા રૂપાનિ પસ્સતીતિ – વિમોક્ખો? ઇધેકચ્ચો અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં નીલનિમિત્તં ન મનસિકરોતિ, નીલસઞ્ઞં ન પટિલભતિ; બહિદ્ધા નીલનિમિત્તે ચિત્તં ઉપસંહરતિ, નીલસઞ્ઞં પટિલભતિ. સો તં નિમિત્તં સુગ્ગહિતં કરોતિ, સૂપધારિતં ઉપધારેતિ, સ્વાવત્થિતં અવત્થાપેતિ. સો તં નિમિત્તં સુગ્ગહિતં કત્વા સૂપધારિતં ઉપધારેત્વા સ્વાવત્થિતં અવત્થાપેત્વા આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘‘અજ્ઝત્તં અરૂપં, બહિદ્ધા રૂપમિદ’’ન્તિ, રૂપસઞ્ઞી હોતિ. ઇધેકચ્ચો અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં પીતનિમિત્તં…પે… લોહિતનિમિત્તં…પે… ઓદાતનિમિત્તં ન મનસિકરોતિ, ઓદાતસઞ્ઞં ન પટિલભતિ; બહિદ્ધા ઓદાતનિમિત્તે ચિત્તં ઉપસંહરતિ, ઓદાતસઞ્ઞં પટિલભતિ. સો તં નિમિત્તં સુગ્ગહિતં કરોતિ, સૂપધારિતં ઉપધારેતિ, સ્વાવત્થિતં અવત્થાપેતિ. સો તં નિમિત્તં સુગ્ગહિતં કત્વા સૂપધારિતં ઉપધારેત્વા સ્વાવત્થિતં અવત્થાપેત્વા આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘‘અજ્ઝત્તં અરૂપં બહિદ્ધા રૂપમિદ’’ન્તિ, રૂપસઞ્ઞી હોતિ. એવં અજ્ઝત્તં અરૂપસઞ્ઞી બહિદ્ધા રૂપાનિ પસ્સતીતિ – વિમોક્ખો.
કથં ‘‘સુભ’’ન્તેવ અધિમુત્તો હોતીતિ – વિમોક્ખો? ઇધ ભિક્ખુ મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં. ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મેત્તાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન [અબ્યાપજ્ઝેન (સ્યા.)] ફરિત્વા વિહરતિ. મેત્તાય ભાવિતત્તા સત્તા અપ્પટિકૂલા હોન્તિ. કરુણાસહગતેન ચેતસા…પે… કરુણાય ભાવિતત્તા સત્તા અપ્પટિકૂલા હોન્તિ. મુદિતાસહગતેન ચેતસા…પે… મુદિતાય ભાવિતત્તા સત્તા અપ્પટિકૂલા હોન્તિ. ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ…પે… ઉપેક્ખાય ભાવિતત્તા સત્તા અપ્પટિકૂલા હોન્તિ. એવં ‘‘સુભં’’ તેવ અધિમુત્તો હોતીતિ – વિમોક્ખો.
૨૧૩. કતમો આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિ વિમોક્ખો? ઇધ ભિક્ખુ સબ્બસો રૂપસઞ્ઞાનં સમતિક્કમા પટિઘસઞ્ઞાનં અત્થઙ્ગમા નાનત્તસઞ્ઞાનં અમનસિકારા ‘‘અનન્તો આકાસો’’તિ આકાસાનઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – અયં આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિ વિમોક્ખો.
કતમો વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિ વિમોક્ખો? ઇધ ભિક્ખુ સબ્બસો આકાસાનઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘‘અનન્તં વિઞ્ઞાણ’’ન્તિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – અયં વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિ વિમોક્ખો.
કતમો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિ વિમોક્ખો? ઇધ ભિક્ખુ સબ્બસો વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘‘નત્થિ કિઞ્ચી’’તિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – અયં આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિ વિમોક્ખો.
કતમો નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિ વિમોક્ખો? ઇધ ભિક્ખુ સબ્બસો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – અયં નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિ વિમોક્ખો.
કતમો સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિ વિમોક્ખો? ઇધ ભિક્ખુ સબ્બસો નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ – અયં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિ વિમોક્ખો.
કતમો સમયવિમોક્ખો? ચત્તારિ ચ ઝાનાનિ ચતસ્સો ચ અરૂપસમાપત્તિયો – અયં સમયવિમોક્ખો.
કતમો અસમયવિમોક્ખો? ચત્તારો ચ અરિયમગ્ગા, ચત્તારિ ચ સામઞ્ઞફલાનિ, નિબ્બાનઞ્ચ – અયં અસમયવિમોક્ખો.
કતમો સામયિકો વિમોક્ખો? ચત્તારિ ચ ઝાનાનિ, ચતસ્સો ચ અરૂપસમાપત્તિયો – અયં સામયિકો વિમોક્ખો.
કતમો અસામયિકો વિમોક્ખો? ચત્તારો ચ અરિયમગ્ગા, ચત્તારિ ચ સામઞ્ઞફલાનિ, નિબ્બાનઞ્ચ – અયં અસામયિકો વિમોક્ખો.
કતમો કુપ્પો વિમોક્ખો? ચત્તારિ ચ ઝાનાનિ, ચતસ્સો ચ અરૂપસમાપત્તિયો – અયં કુપ્પો વિમોક્ખો.
કતમો અકુપ્પો વિમોક્ખો? ચત્તારો ચ અરિયમગ્ગા, ચત્તારિ ચ સામઞ્ઞફલાનિ, નિબ્બાનઞ્ચ – અયં અકુપ્પો વિમોક્ખો.
કતમો લોકિયો વિમોક્ખો? ચત્તારિ ચ ઝાનાનિ, ચતસ્સો ચ અરૂપસમાપત્તિયો – અયં લોકિયો વિમોક્ખો.
કતમો લોકુત્તરો વિમોક્ખો? ચત્તારો ચ અરિયમગ્ગા, ચત્તારિ ચ સામઞ્ઞફલાનિ, નિબ્બાનઞ્ચ – અયં લોકુત્તરો વિમોક્ખો.
કતમો સાસવો વિમોક્ખો? ચત્તારિ ચ ઝાનાનિ, ચતસ્સો ચ અરૂપસમાપત્તિયો – અયં સાસવો વિમોક્ખો.
કતમો અનાસવો વિમોક્ખો? ચત્તારો ચ અરિયમગ્ગા, ચત્તારિ ચ સામઞ્ઞફલાનિ, નિબ્બાનઞ્ચ – અયં અનાસવો વિમોક્ખો.
કતમો સામિસો વિમોક્ખો? રૂપપ્પટિસઞ્ઞુત્તો વિમોક્ખો – અયં સામિસો વિમોક્ખો.
કતમો નિરામિસો વિમોક્ખો? અરૂપપ્પટિસઞ્ઞુત્તો વિમોક્ખો – અયં નિરામિસો વિમોક્ખો.
કતમો નિરામિસા નિરામિસતરો વિમોક્ખો? ચત્તારો ચ અરિયમગ્ગા, ચત્તારિ ચ સામઞ્ઞફલાનિ, નિબ્બાનઞ્ચ – અયં નિરામિસાનિરામિસતરો વિમોક્ખો.
કતમો પણિહિતો વિમોક્ખો? ચત્તારિ ચ ઝાનાનિ, ચતસ્સો ચ અરૂપસમાપત્તિયો – અયં પણિહિતો વિમોક્ખો. કતમો અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો? ચત્તારો ચ અરિયમગ્ગા, ચત્તારિ ચ સામઞ્ઞફલાનિ, નિબ્બાનઞ્ચ – અયં અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો.
કતમો પણિહિતપ્પટિપ્પસ્સદ્ધિ વિમોક્ખો? પઠમસ્સ ઝાનસ્સ પટિલાભો વા વિપાકો વા …પે… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા પટિલાભો વા વિપાકો વા – અયં પણિહિતપ્પટિપ્પસ્સદ્ધિ વિમોક્ખો.
કતમો સઞ્ઞુત્તો વિમોક્ખો? ચત્તારિ ચ ઝાનાનિ, ચતસ્સો ચ અરૂપસમાપત્તિયો – અયં સઞ્ઞુત્તો વિમોક્ખો.
કતમો વિસઞ્ઞુત્તો વિમોક્ખો? ચત્તારો ચ અરિયમગ્ગા, ચત્તારિ ચ સામઞ્ઞફલાનિ, નિબ્બાનઞ્ચ – અયં વિસઞ્ઞુત્તો વિમોક્ખો.
કતમો એકત્તવિમોક્ખો? ચત્તારો ચ અરિયમગ્ગા, ચત્તારિ ચ સામઞ્ઞફલાનિ, નિબ્બાનઞ્ચ – અયં એકત્તવિમોક્ખો.
કતમો નાનત્તવિમોક્ખો? ચત્તારિ ચ ઝાનાનિ, ચતસ્સો ચ અરૂપસમાપત્તિયો – અયં નાનત્તવિમોક્ખો.
૨૧૪. કતમો સઞ્ઞાવિમોક્ખો? સિયા એકો સઞ્ઞાવિમોક્ખો દસ સઞ્ઞાવિમોક્ખા હોન્તિ, દસ સઞ્ઞાવિમોક્ખા એકો સઞ્ઞાવિમોક્ખો હોતિ, વત્થુવસેન પરિયાયેન. કથઞ્ચ સિયા? અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાં નિચ્ચતો સઞ્ઞાય મુચ્ચતીતિ – સઞ્ઞાવિમોક્ખો. દુક્ખાનુપસ્સનાઞાં સુખતો સઞ્ઞાય મુચ્ચતીતિ – સઞ્ઞાવિમોક્ખો. અનત્તાનુપસ્સનાઞાણં અત્તતો સઞ્ઞાય મુચ્ચતીતિ – સઞ્ઞાવિમોક્ખો. નિબ્બિદાનુપસ્સનાઞાણં નન્દિયા સઞ્ઞાય મુચ્ચતીતિ – સઞ્ઞાવિમોક્ખો. વિરાગાનુપસ્સનાઞાણં રાગતો સઞ્ઞાય મુચ્ચતીતિ – સઞ્ઞાવિમોક્ખો. નિરોધાનુપસ્સનાઞાણં સમુદયતો સઞ્ઞાય મુચ્ચતીતિ – સઞ્ઞાવિમોક્ખો. પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાઞાણં આદાનતો સઞ્ઞાય મુચ્ચતીતિ – સઞ્ઞાવિમોક્ખો. અનિમિત્તાનુપસ્સનાઞાણં નિમિત્તતો સઞ્ઞાય મુચ્ચતીતિ – સઞ્ઞાવિમોક્ખો. અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાઞાણં પણિધિયા સઞ્ઞાય મુચ્ચતીતિ – સઞ્ઞાવિમોક્ખો. સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં અભિનિવેસતો સઞ્ઞાય મુચ્ચતીતિ – સઞ્ઞાવિમોક્ખો. એવં સિયા એકો સઞ્ઞાવિમોક્ખો દસ સઞ્ઞાવિમોક્ખા હોન્તિ, દસ સઞ્ઞાવિમોક્ખા એકો સઞ્ઞાવિમોક્ખો હોતિ વત્થુવસેન પરિયાયેન.
રૂપે અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં નિચ્ચતો સઞ્ઞાય મુચ્ચતીતિ – સઞ્ઞાવિમોક્ખો…પે… રૂપે સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં અભિનિવેસતો સઞ્ઞાય મુચ્ચતીતિ – સઞ્ઞાવિમોક્ખો. એવં સિયા એકો સઞ્ઞાવિમોક્ખો દસ સઞ્ઞાવિમોક્ખા હોન્તિ, દસ સઞ્ઞાવિમોક્ખા એકો સઞ્ઞાવિમોક્ખો હોતિ વત્થુવસેન પરિયાયેન.
વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારેસુ… વિઞ્ઞાણે… ચક્ખુસ્મિં…પે… જરામરણે અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં નિચ્ચતો સઞ્ઞાય મુચ્ચતીતિ – સઞ્ઞાવિમોક્ખો…પે… જરામરણે સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં અભિનિવેસતો સઞ્ઞાય મુચ્ચતીતિ – સઞ્ઞાવિમોક્ખો. એવં સિયા, એકો સઞ્ઞાવિમોક્ખો દસ સઞ્ઞાવિમોક્ખા હોન્તિ, દસ સઞ્ઞાવિમોક્ખા એકો સઞ્ઞાવિમોક્ખો હોતિ વત્થુવસેન પરિયાયેન – અયં સઞ્ઞાવિમોક્ખો.
૨૧૫. કતમો ઞાણવિમોક્ખો? સિયા એકો ઞાણવિમોક્ખો દસ ઞાણવિમોક્ખા હોન્તિ, દસ ઞાણવિમોક્ખા એકો ઞાણવિમોક્ખો હોતિ વત્થુવસેન પરિયાયેન સિયાતિ. કથઞ્ચ સિયા? અનિચ્ચાનુપસ્સના યથાભૂતં ઞાણં નિચ્ચતો સમ્મોહા અઞ્ઞાણા મુચ્ચતીતિ – ઞાણવિમોક્ખો. દુક્ખાનુપસ્સના યથાભૂતં ઞાણં સુખતો સમ્મોહા અઞ્ઞાણા મુચ્ચતીતિ – ઞાણવિમોક્ખો. અનત્તાનુપસ્સના યથાભૂતં ઞાણં અત્તતો સમ્મોહા અઞ્ઞાણા મુચ્ચતીતિ – ઞાણવિમોક્ખો. નિબ્બિદાનુપસ્સના યથાભૂતં ઞાણં નન્દિયા સમ્મોહા અઞ્ઞાણા મુચ્ચતીતિ – ઞાણવિમોક્ખો. વિરાગાનુપસ્સના યથાભૂતં ઞાણં રાગતો સમ્મોહા અઞ્ઞાણા મુચ્ચતીતિ – ઞાણવિમોક્ખો. નિરોધાનુપસ્સના યથાભૂતં ઞાણં સમુદયતો સમ્મોહા અઞ્ઞાણા મુચ્ચતીતિ – ઞાણવિમોક્ખો. પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સના યથાભૂતં ઞાણં આદાનતો સમ્મોહા અઞ્ઞાણા મુચ્ચતીતિ – ઞાણવિમોક્ખો. અનિમિત્તાનુપસ્સના યથાભૂતં ઞાણં નિમિત્તતો સમ્મોહા અઞ્ઞાણા મુચ્ચતીતિ – ઞાણવિમોક્ખો. અપ્પણિહિતાનુપસ્સના થાભૂતં ઞાણં પણિધિયા સમ્મોહા અઞ્ઞાણા મુચ્ચતીતિ – ઞાણવિમોક્ખો. સુઞ્ઞતાનુપસ્સના યથાભૂતં ઞાણં અભિનિવેસતો સમ્મોહા અઞ્ઞાણા મુચ્ચતીતિ – ઞાણવિમોક્ખો. એવં સિયા એકો ઞાણવિમોક્ખો દસ ઞાણવિમોક્ખા હોન્તિ, દસ ઞાણવિમોક્ખા એકો ઞાણવિમોક્ખો હોતિ વત્થુવસેન પરિયાયેન.
રૂપે અનિચ્ચાનુપસ્સના યથાભૂતં ઞાણં નિચ્ચતો સમ્મોહા અઞ્ઞાણા મુચ્ચતીતિ – ઞાણવિમોક્ખો…પે… રૂપે સુઞ્ઞતાનુપસ્સના યથાભૂતં ઞાણં અભિનિવેસતો સમ્મોહા અઞ્ઞાણા મુચ્ચતીતિ – ઞાણવિમોક્ખો. એવં સિયા એકો ઞાણવિમોક્ખો દસ ઞાણવિમોક્ખા હોન્તિ, દસ ઞાણવિમોક્ખા એકો ઞાણવિમોક્ખો હોતિ વત્થુવસેન પરિયાયેન.
વેદનાય …પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારેસુ… વિઞ્ઞાણે… ચક્ખુસ્મિં…પે… જરામરણે અનિચ્ચાનુપસ્સના યથાભૂતં ઞાણં નિચ્ચતો સમ્મોહા અઞ્ઞાણા મુચ્ચતીતિ – ઞાણવિમોક્ખો…પે… જરામરણે સુઞ્ઞતાનુપસ્સના યથાભૂતં ઞાણં અભિનિવેસતો સમ્મોહા અઞ્ઞાણા મુચ્ચતીતિ – ઞાણવિમોક્ખો. એવં સિયા એકો ઞાણવિમોક્ખો દસ ઞાણવિમોક્ખા હોન્તિ, દસ ઞાણવિમોક્ખા એકો ઞાણવિમોક્ખો હોતિ વત્થુવસેન પરિયાયેન – અયં ઞાણવિમોક્ખો.
૨૧૬. કતમો સીતિસિયાવિમોક્ખો? સિયા એકો સીતિસિયાવિમોક્ખો દસ સીતિસિયાવિમોક્ખા હોન્તિ, દસ સીતિસિયાવિમોક્ખા એકો સીતિસિયાવિમોક્ખો હોતિ વત્થુવસેન પરિયાયેન સિયાતિ. કથઞ્ચ સિયા? અનિચ્ચાનુપસ્સના અનુત્તરં સીતિભાવં ઞાણં નિચ્ચતો સન્તાપપરિળાહદરથા મુચ્ચતીતિ – સીતિસિયાવિમોક્ખો. દુક્ખાનુપસ્સના અનુત્તરં સીતિભાવં ઞાણં સુખતો સન્તાપપરિળાહદરથા મુચ્ચતીતિ – સીતિસિયાવિમોક્ખો. અનત્તાનુપસ્સના અનુત્તરં સીતિભાવં ઞાણં અત્તતો સન્તાપપરિળાહદરથા મુચ્ચતીતિ – સીતિસિયાવિમોક્ખો. નિબ્બિદાનુપસ્સના અનુત્તરં સીતિભાવં ઞાણં નન્દિયા સન્તાપપરિળાહદરથા મુચ્ચતીતિ – સીતિસિયાવિમોક્ખો. વિરાગાનુપસ્સના અનુત્તરં સીતિભાવં ઞાણં રાગતો સન્તાપપરિળાહદરથા મુચ્ચતીતિ – સીતિસિયાવિમોક્ખો. નિરોધાનુપસ્સના અનુત્તરં સીતિભાવં ઞાણં સમુદયતો સન્તાપપરિળાહદરથા મુચ્ચતીતિ – સીતિસિયાવિમોક્ખો. પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સના અનુત્તરં સીતિભાવં ઞાણં આદાનતો સન્તાપપરિળાહદરથા મુચ્ચતીતિ – સીતિસિયાવિમોક્ખો. અનિમિત્તાનુપસ્સના અનુત્તરં સીતિભાવં ઞાણં નિમિત્તતો સન્તાપપરિળાહદરથા મુચ્ચતીતિ – સીતિસિયાવિમોક્ખો. અપ્પણિહિતાનુપસ્સના અનુત્તરં સીતિભાવં ઞાણં પણિધિયા સન્તાપપરિળાહદરથા મુચ્ચતીતિ – સીતિસિયાવિમોક્ખો. સુઞ્ઞતાનુપસ્સના અનુત્તરં સીતિભાવં ઞાણં અભિનિવેસતો સન્તાપપરિળાહદરથા મુચ્ચતીતિ – સીતિસિયાવિમોક્ખો. એવં સિયા એકો સીતિસિયાવિમોક્ખો દસ સીતિસિયાવિમોક્ખા હોન્તિ, દસ સીતિસિયાવિમોક્ખા એકો સીતિસિયાવિમોક્ખો હોતિ વત્થુવસેન પરિયાયેન.
રૂપે અનિચ્ચાનુપસ્સના અનુત્તરં સીતિભાવં ઞાણં નિચ્ચતો સન્તાપપરિળાહદરથા મુચ્ચતીતિ – સીતિસિયાવિમોક્ખો…પે… રૂપે સુઞ્ઞતાનુપસ્સના અનુત્તરં સીતિભાવં ઞાણં અભિનિવેસતો સન્તાપપરિળાહદરથા મુચ્ચતીતિ – સીતિસિયાવિમોક્ખો. એવં સિયા એકો સીતિસિયાવિમોક્ખો દસ સીતિસિયાવિમોક્ખા હોન્તિ, દસ સીતિસિયાવિમોક્ખા એકો સીતિસિયાવિમોક્ખો હોતિ વત્થુવસેન પરિયાયેન.
વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારેસુ… વિઞ્ઞાણે… ચક્ખુસ્મિં…પે… જરામરણે અનિચ્ચાનુપસ્સના અનુત્તરં સીતિભાવં ઞાણં નિચ્ચતો સન્તાપપરિળાહદરથા મુચ્ચતીતિ – સીતિસિયાવિમોક્ખો…પે… જરામરણે સુઞ્ઞતાનુપસ્સના અનુત્તરં સીતિભાવં ઞાણં અભિનિવેસતો સન્તાપપરિળાહદરથા મુચ્ચતીતિ – સીતિસિયાવિમોક્ખો. એવં સિયા એકો સીતિસિયાવિમોક્ખો દસ સીતિસિયાવિમોક્ખા હોન્તિ, દસ સીતિસિયાવિમોક્ખા એકો સીતિસિયાવિમોક્ખો હોતિ વત્થુવસેન પરિયાયેન – અયં સીતિસિયાવિમોક્ખો.
૨૧૭. કતમો ઝાનવિમોક્ખો? નેક્ખમ્મં ઝાયતીતિ [જાયતીતિ (સ્યા.)] ઝાનં. કામચ્છન્દં ઝાપેતીતિ – ઝાનં. ઝાયન્તો [જાયન્તો (સ્યા.)] મુચ્ચતીતિ – ઝાનવિમોક્ખો. ઝાપેન્તો મુચ્ચતીતિ – ઝાનવિમોક્ખો. ઝાયન્તીતિ – ધમ્મા. ઝાપેતીતિ – કિલેસે. ઝાતે ચ ઝાપે ચ જાનાતીતિ – ઝાનવિમોક્ખો. અબ્યાપાદો ઝાયતીતિ – ઝાનં. બ્યાપાદં ઝાપેતીતિ – ઝાનં. ઝાયન્તો મુચ્ચતીતિ – ઝાનવિમોક્ખો. ઝાપેન્તો મુચ્ચતીતિ – ઝાનવિમોક્ખો. ઝાયન્તીતિ – ધમ્મા. ઝાપેતીતિ – કિલેસે. ઝાતે ચ ઝાપે ચ જાનાતીતિ – ઝાનવિમોક્ખો. આલોકસઞ્ઞા ઝાયતીતિ – ઝાનં. થિનમિદ્ધં ઝાપેતીતિ – ઝાનં…પે… અવિક્ખેપો ઝાયતીતિ – ઝાનં. ઉદ્ધચ્ચં ઝાપેતીતિ – ઝાનં. ધમ્મવવત્થાનં ઝાયતીતિ – ઝાનં. વિચિકિચ્છં ઝાપેતીતિ – ઝાનં. ઞાણં ઝાયતીતિ – ઝાનં. અવિજ્જં ઝાપેતીતિ – ઝાનં. પામોજ્જં ઝાયતીતિ – ઝાનં. અરતિં ઝાપેતીતિ – ઝાનં. પઠમં ઝાનં ઝાયતીતિ – ઝાનં. નીવરણે ઝાપેતીતિ – ઝાનં…પે… અરહત્તમગ્ગો ઝાયતીતિ – ઝાનં. સબ્બકિલેસે ઝાપેતીતિ – ઝાનં. ઝાયન્તો મુચ્ચતીતિ – ઝાનવિમોક્ખો. ઝાપેન્તો મુચ્ચતીતિ – ઝાનવિમોક્ખો. ઝાયન્તીતિ – ધમ્મા. ઝાપેતીતિ – કિલેસે. ઝાતે ચ ઝાપે ચ જાનાતીતિ – ઝાનવિમોક્ખો – અયં ઝાનવિમોક્ખો.
૨૧૮. કતમો અનુપાદા ચિત્તસ્સ વિમોક્ખો? સિયા એકો અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો દસ અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખા હોન્તિ, દસ અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખા એકો અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો હોતિ વત્થુવસેન પરિયાયેન સિયાતિ. કથઞ્ચ સિયા? અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં નિચ્ચતો ઉપાદાના મુચ્ચતીતિ – અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો. દુક્ખાનુપસ્સનાઞાણં સુખતો ઉપાદાના મુચ્ચતીતિ – અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો. અનત્તાનુપસ્સનાઞાણં અત્તતો ઉપાદાના મુચ્ચતીતિ – અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો. નિબ્બિદાનુપસ્સનાઞાણં નન્દિયા ઉપાદાના મુચ્ચતીતિ – અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો. વિરાગાનુપસ્સનાઞાણં રાગતો ઉપાદાના મુચ્ચતીતિ – અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો. નિરોધાનુપસ્સનાઞાણં સમુદયતો ઉપાદાના મુચ્ચતીતિ – અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો. પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાઞાણં આદાનતો ઉપાદાના મુચ્ચતીતિ – અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો. અનિમિત્તાનુપસ્સનાઞાણં નિમિત્તતો ઉપાદાના મુચ્ચતીતિ – અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો. અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાઞાણં પણિધિયા ઉપાદાના મુચ્ચતીતિ – અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો. સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં અભિનિવેસતો ઉપાદાના મુચ્ચતીતિ – અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો. એવં સિયા એકો અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો દસ અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખા હોન્તિ, દસ અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખા એકો અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો હોતિ વત્થુવસેન પરિયાયેન.
રૂપે અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં નિચ્ચતો ઉપાદાના મુચ્ચતીતિ – અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો…પે… રૂપે સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં અભિનિવેસતો ઉપાદાના મુચ્ચતીતિ – અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો. એવં સિયા એકો અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો દસ અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખા હોન્તિ, દસ અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખા એકો અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો હોતિ વત્થુવસેન પરિયાયેન.
વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારેસુ… વિઞ્ઞાણે… ચક્ખુસ્મિં…પે… જરામરણે અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં નિચ્ચતો ઉપાદાના મુચ્ચતીતિ – અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો…પે… જરામરણે સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં અભિનિવેસતો ઉપાદાના મુચ્ચતીતિ – અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો. એવં સિયા એકો અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો દસ અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખા હોન્તિ, દસ અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખા એકો અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો હોતિ વત્થુવસેન પરિયાયેન.
અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં કતિહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ? દુક્ખાનુપસ્સનાઞાણં કતિહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ? અનત્તાનુપસ્સનાઞાણં કતિહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ? નિબ્બિદાનુપસ્સનાઞાણં…પે… વિરાગાનુપસ્સનાઞાણં… નિરોધાનુપસ્સનાઞાણં… પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાઞાણં… અનિમિત્તાનુપસ્સનાઞાણં… અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાઞાણં… સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં કતિહુપાદાનેહિ મુચ્ચતીતિ?
અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં તીહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ. દુક્ખાનુપસ્સનાઞાણં એકુપાદાના મુચ્ચતિ. અનત્તાનુપસ્સનાઞાણં તીહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ. નિબ્બિદાનુપસ્સનાઞાણં એકુપાદાના મુચ્ચતિ. વિરાગાનુપસ્સનાઞાણં એકુપાદાના મુચ્ચતિ. નિરોધાનુપસ્સનાઞાણં ચતૂહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ. પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાઞાણં ચતૂહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ. અનિમિત્તાનુપસ્સનાઞાણં તીહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ. અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાઞાણં એકુપાદાના મુચ્ચતિ. સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં તીહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ.
અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં કતમેહિ તીહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ? દિટ્ઠુપાદાના, સીલબ્બતુપાદાના, અત્તવાદુપાદાના – અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં ઇમેહિ તીહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ. દુક્ખાનુપસ્સનાઞાણં કતમા એકુપાદાના [એકૂપાદાના (સી. અટ્ઠ.)] મુચ્ચતિ? કામુપાદાના – દુક્ખાનુપસ્સનાઞાણં ઇદં એકુપાદાના મુચ્ચતિ. [ઇમા એકુપાદાના (સ્યા.)] અનત્તાનુપસ્સનાઞાણં કતમેહિ તીહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ? દિટ્ઠુપાદાના, સીલબ્બતુપાદાના, અત્તવાદુપાદાના – અનત્તાનુપસ્સનાઞાણં ઇમેહિ તીહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ. નિબ્બિદાનુપસ્સનાઞાણં કતમા એકુપાદાના મુચ્ચતિ? કામુપાદાના – નિબ્બિદાનુપસ્સનાઞાણં ઇદં એકુપાદાના મુચ્ચતિ. વિરાગાનુપસ્સનાઞાણં કતમા એકુપાદાના મુચ્ચતિ? કામુપાદાના – વિરાગાનુપસ્સનાઞાણં ઇદં એકુપાદાના મુચ્ચતિ. નિરોધાનુપસ્સનાઞાણં કતમેહિ ચતૂહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ? કામુપાદાના, દિટ્ઠુપાદાના, સીલબ્બતુપાદાના, અત્તવાદુપાદાના – નિરોધાનુપસ્સનાઞાણં ઇમેહિ ચતૂહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ. પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાઞાણં કતમેહિ ચતૂહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ? કામુપાદાના, દિટ્ઠુપાદાના, સીલબ્બતુપાદાના, અત્તવાદુપાદાના – પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાઞાણં ઇમેહિ ચતૂહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ. અનિમિત્તાનુપસ્સનાઞાણં કતમેહિ તીહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ? દિટ્ઠુપાદાના, સીલબ્બતુપાદાના, અત્તવાદુપાદાના – અનિમિત્તાનુપસ્સનાઞાણં ઇમેહિ તીહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ. અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાઞાણં કતમા એકુપાદાના મુચ્ચતિ? કામુપાદાના – અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાઞાણં ઇદં એકુપાદાના મુચ્ચતિ. સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં કતમેહિ તીહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ? દિટ્ઠુપાદાના, સીલબ્બતુપાદાના, અત્તવાદુપાદાના – સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં ઇમેહિ તીહુપાદાનેહિ મુચ્ચતિ.
યઞ્ચ અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં, યઞ્ચ અનત્તાનુપસ્સનાઞાણં, યઞ્ચ અનિમિત્તાનુપસ્સનાઞાણં, યઞ્ચ સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં – ઇમાનિ ચત્તારિ ઞાણાનિ તીહુપાદાનેહિ મુચ્ચન્તિ – દિટ્ઠુપાદાના, સીલબ્બતુપાદાના, અત્તવાદુપાદાના. યઞ્ચ દુક્ખાનુપસ્સનાઞાણં, યં ચ નિબ્બિદાનુપસ્સનાઞાણં, યઞ્ચ વિરાગાનુપસ્સનાઞાણં, યઞ્ચ અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાઞાણં – ઇમાનિ ચત્તારિ ઞાણાનિ એકુપાદાના મુચ્ચન્તિ – કામુપાદાના. યઞ્ચ નિરોધાનુપસ્સનાઞાણં, યઞ્ચ પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાઞાણં – ઇમાનિ દ્વે ઞાણાનિ ચતૂહુપાદાનેહિ મુચ્ચન્તિ – કામુપાદાના, દિટ્ઠુપાદાના, સીલબ્બતુપાદાના, અત્તવાદુપાદાના – અયં અનુપાદાચિત્તસ્સ વિમોક્ખો.
વિમોક્ખકથાય પઠમભાણવારો.
૨૧૯. તીણિ ખો પનિમાનિ વિમોક્ખમુખાનિ લોકનિય્યાનાય સંવત્તન્તિ. સબ્બસઙ્ખારે પરિચ્છેદપરિવટુમતો [પરિચ્છેદપરિવટ્ટુમતો (સ્યા.)] સમનુપસ્સનતાય અનિમિત્તાય ચ ધાતુયા ચિત્તસમ્પક્ખન્દનતાય, સબ્બસઙ્ખારેસુ મનોસમુત્તેજનતાય અપ્પણિહિતાય ચ ધાતુયા ચિત્તસમ્પક્ખન્દનતાય, સબ્બધમ્મે પરતો સમનુપસ્સનતાય સુઞ્ઞતાય ચ ધાતુયા ચિત્તસમ્પક્ખન્દનતાય – ઇમાનિ તીણિ વિમોક્ખમુખાનિ લોકનિય્યાનાય સંવત્તન્તિ.
અનિચ્ચતો મનસિકરોતો કથં સઙ્ખારા ઉપટ્ઠન્તિ? દુક્ખતો મનસિકરોતો કથં સઙ્ખારા ઉપટ્ઠન્તિ? અનત્તતો મનસિકરોતો કથં સઙ્ખારા ઉપટ્ઠન્તિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોતો ખયતો સઙ્ખારા ઉપટ્ઠન્તિ, દુક્ખતો મનસિકરોતો ભયતો સઙ્ખારા ઉપટ્ઠન્તિ, અનત્તતો મનસિકરોતો સુઞ્ઞતો સઙ્ખારા ઉપટ્ઠન્તિ.
અનિચ્ચતો મનસિકરોતો કિં બહુલં ચિત્તં હોતિ? દુક્ખતો મનસિકરોતો કિં બહુલં ચિત્તં હોતિ? અનત્તતો મનસિકરોતો કિં બહુલં ચિત્તં હોતિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોતો અધિમોક્ખબહુલં ચિત્તં હોતિ. દુક્ખતો મનસિકરોતો પસ્સદ્ધિબહુલં ચિત્તં હોતિ. અનત્તતો મનસિકરોતો વેદબહુલં ચિત્તં હોતિ.
અનિચ્ચતો મનસિકરોન્તો અધિમોક્ખબહુલો કતમિન્દ્રિયં પટિલભતિ? દુક્ખતો મનસિકરોન્તો પસ્સદ્ધિબહુલો કતમિન્દ્રિયં પટિલભતિ? અનત્તતો મનસિકરોન્તો વેદબહુલો કતમિન્દ્રિયં પટિલભતિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોન્તો અધિમોક્ખબહુલો સદ્ધિન્દ્રિયં પટિલભતિ. દુક્ખતો મનસિકરોન્તો પસ્સદ્ધિબહુલો સમાધિન્દ્રિયં પટિલભતિ. અનત્તતો મનસિકરોન્તો વેદબહુલો પઞ્ઞિન્દ્રિયં પટિલભતિ.
અનિચ્ચતો મનસિકરોતો અધિમોક્ખબહુલસ્સ કતમિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ, ભાવનાય કતિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા [તદન્વયાનિ (સ્યા.)] હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, કેનટ્ઠેન ભાવના, કો ભાવેતિ? દુક્ખતો મનસિકરોતો પસ્સદ્ધિબહુલસ્સ કતમિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ, ભાવનાય કતિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, કેનટ્ઠેન ભાવના, કો ભાવેતિ? અનત્તતો મનસિકરોતો વેદબહુલસ્સ કતમિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ, ભાવનાય કતિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, કેનટ્ઠેન ભાવના, કો ભાવેતિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોતો અધિમોક્ખબહુલસ્સ સદ્ધિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ. ભાવનાય ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ. એકરસટ્ઠેન ભાવના. યો સમ્માપટિપન્નો સો ભાવેતિ; નત્થિ મિચ્છાપટિપન્નસ્સ ઇન્દ્રિયભાવના. દુક્ખતો મનસિકરોતો પસ્સદ્ધિબહુલસ્સ સમાધિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ. ભાવનાય ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ. એકરસટ્ઠેન ભાવના. યો સમ્માપટિપન્નો સો ભાવેતિ; નત્થિ મિચ્છાપટિપન્નસ્સ ઇન્દ્રિયભાવના. અનત્તતો મનસિકરોતો વેદબહુલસ્સ પઞ્ઞિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ. ભાવનાય ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ. એકરસટ્ઠેન ભાવના. યો સમ્માપટિપન્નો સો ભાવેતિ; નત્થિ મિચ્છાપટિપન્નસ્સ ઇન્દ્રિયભાવના.
૨૨૦. અનિચ્ચતો મનસિકરોતો અધિમોક્ખબહુલસ્સ કતમિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ? ભાવનાય કતિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ? પટિવેધકાલે કતમિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ? પટિવેધાય કતિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ? કેનટ્ઠેન ભાવના? કેનટ્ઠેન પટિવેધો? દુક્ખતો મનસિકરોતો પસ્સદ્ધિબહુલસ્સ કતમિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ? ભાવનાય કતિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ? પટિવેધકાલે કતમિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ? પટિવેધાય કતિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ? કેનટ્ઠેન ભાવના? કેનટ્ઠેન પટિવેધો? અનત્તતો મનસિકરોતો વેદબહુલસ્સ કતમિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ? ભાવનાય કતિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ? પટિવેધકાલે કતમિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ? પટિવેધાય કતિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ? કેનટ્ઠેન ભાવના? કેનટ્ઠેન પટિવેધો?
અનિચ્ચતો મનસિકરોતો અધિમોક્ખબહુલસ્સ સદ્ધિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ. ભાવનાય ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ. પટિવેધકાલે પઞ્ઞિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ. પટિવેધાય ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ. એકરસટ્ઠેન ભાવના. દસ્સનટ્ઠેન પટિવેધો. એવં પટિવિજ્ઝન્તોપિ ભાવેતિ, ભાવેન્તોપિ પટિવિજ્ઝતિ. દુક્ખતો મનસિકરોતો પસ્સદ્ધિબહુલસ્સ સમાધિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ. ભાવનાય ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ. પટિવેધકાલે પઞ્ઞિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ. પટિવેધાય ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ. એકરસટ્ઠેન ભાવના. દસ્સનટ્ઠેન પટિવેધો. એવં પટિવિજ્ઝન્તોપિ ભાવેતિ, ભાવેન્તોપિ પટિવિજ્ઝતિ. અનત્તતો મનસિકરોતો વેદબહુલસ્સ પઞ્ઞિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ. ભાવનાય ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ. પટિવેધકાલેપિ પઞ્ઞિન્દ્રિયં આધિપતેય્યં હોતિ. પટિવેધાય ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ. એકરસટ્ઠેન ભાવના. દસ્સનટ્ઠેન પટિવેધો. એવં પટિવિજ્ઝન્તોપિ ભાવેતિ, ભાવેન્તોપિ પટિવિજ્ઝતિ.
૨૨૧. અનિચ્ચતો મનસિકરોતો કતમિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ? કતમિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા સદ્ધાવિમુત્તો [સદ્ધાધિમુત્તો (સ્યા.)] હોતિ? દુક્ખતો મનસિકરોતો કતમિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ? કતમિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા કાયસક્ખી [કાયસક્ખિ (સ્યા. ક.) અભિ. પુ. પ. ૯૫ પસ્સિતબ્બા] હોતિ? અનત્તતો મનસિકરોતો કતમિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ? કતમિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા દિટ્ઠિપ્પત્તો હોતિ?
અનિચ્ચતો મનસિકરોતો સદ્ધિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ. સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા સદ્ધાવિમુત્તો હોતિ. દુક્ખતો મનસિકરોતો સમાધિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ. સમાધિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા કાયસક્ખી હોતિ. અનત્તતો મનસિકરોતો પઞ્ઞિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ. પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા દિટ્ઠિપ્પત્તો હોતિ.
સદ્દહન્તો વિમુત્તોતિ – સદ્ધાવિમુત્તો. ફુટ્ઠત્તા સચ્છિકતોતિ [સચ્છિકરોતીતિ (સ્યા. પી.)] – કાયસક્ખી. દિટ્ઠત્તા પત્તોતિ – દિટ્ઠિપ્પત્તો. સદ્દહન્તો વિમુચ્ચતીતિ – સદ્ધાવિમુત્તો. ઝાનફસ્સં પઠમં ફુસતિ, પચ્છા નિરોધં નિબ્બાનં સચ્છિકરોતીતિ – કાયસક્ખી. ‘‘દુક્ખા સઙ્ખારા, સુખો નિરોધો’’તિ ઞાતં હોતિ દિટ્ઠં વિદિતં સચ્છિકતં ફસ્સિતં પઞ્ઞાયાતિ – દિટ્ઠિપ્પત્તો. યો ચાયં પુગ્ગલો સદ્ધાવિમુત્તો, યો ચ કાયસક્ખી, યો ચ દિટ્ઠિપ્પત્તો, સિયા ઇમે તયો પુગ્ગલા સદ્ધાવિમુત્તાપિ કાયસક્ખીપિ દિટ્ઠિપ્પત્તાપિ વત્થુવસેન પરિયાયેન સિયાતિ. કથઞ્ચ સિયા? અનિચ્ચતો મનસિકરોતો સદ્ધિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ. સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા સદ્ધાવિમુત્તો હોતિ. દુક્ખતો મનસિકરોતો સદ્ધિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ. સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા સદ્ધાવિમુત્તો હોતિ. અનત્તતો મનસિકરોતો સદ્ધિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ. સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા સદ્ધાવિમુત્તો હોતિ. એવં ઇમે તયો પુગ્ગલા સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન સદ્ધાવિમુત્તા.
દુક્ખતો મનસિકરોતો સમાધિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ. સમાધિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા કાયસક્ખી હોતિ. અનત્તતો મનસિકરોતો સમાધિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ. સમાધિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા કાયસક્ખી હોતિ. અનિચ્ચતો મનસિકરોતો સમાધિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ. સમાધિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા કાયસક્ખી હોતિ. એવં ઇમે તયો પુગ્ગલા સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન કાયસક્ખી.
અનત્તતો મનસિકરોતો પઞ્ઞિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ. પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા દિટ્ઠિપ્પત્તો હોતિ. અનિચ્ચતો મનસિકરોતો પઞ્ઞિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ. પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા દિટ્ઠિપ્પત્તો હોતિ. દુક્ખતો મનસિકરોતો પઞ્ઞિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ. પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા દિટ્ઠિપ્પત્તો હોતિ. એવં ઇમે તયો પુગ્ગલા પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન દિટ્ઠિપ્પત્તા.
યો ચાયં પુગ્ગલો સદ્ધાવિમુત્તો, યો ચ કાયસક્ખી, યો ચ દિટ્ઠિપ્પત્તો, એવં સિયા ઇમે તયો પુગ્ગલા સદ્ધાવિમુત્તાપિ કાયસક્ખીપિ દિટ્ઠિપ્પત્તાપિ વત્થુવસેન પરિયાયેન. યો ચાયં પુગ્ગલો સદ્ધાવિમુત્તો, યો ચ કાયસક્ખી, યો ચ દિટ્ઠિપ્પત્તો, સિયા ઇમે તયો પુગ્ગલા…પે… અઞ્ઞોયેવ સદ્ધાવિમુત્તો, અઞ્ઞો કાયસક્ખી, અઞ્ઞો દિટ્ઠિપ્પત્તો સિયાતિ. કથઞ્ચ સિયા? અનિચ્ચતો મનસિકરોતો સદ્ધિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ. સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા સદ્ધાવિમુત્તો હોતિ. દુક્ખતો મનસિકરોતો સમાધિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ. સમાધિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા કાયસક્ખી હોતિ. અનત્તતો મનસિકરોતો પઞ્ઞિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ. પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા દિટ્ઠિપ્પત્તો હોતિ. યો ચાયં પુગ્ગલો સદ્ધાવિમુત્તો, યો ચ કાયસક્ખી, યો ચ દિટ્ઠિપ્પત્તો, એવં સિયા ઇમે તયો પુગ્ગલા સદ્ધાવિમુત્તાપિ કાયસક્ખીપિ દિટ્ઠિપ્પત્તાપિ વત્થુવસેન પરિયાયેન. અઞ્ઞોયેવ સદ્ધાવિમુત્તો, અઞ્ઞો કાયસક્ખી, અઞ્ઞો દિટ્ઠિપ્પત્તો.
અનિચ્ચતો મનસિકરોતો સદ્ધિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ, સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા સોતાપત્તિમગ્ગં પટિલભતિ; તેન વુચ્ચતિ – ‘‘સદ્ધાનુસારી’’. ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ. સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન ચતુન્નં ઇન્દ્રિયાનં ભાવના હોતિ. યે હિ કેચિ સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન સોતાપત્તિમગ્ગં પટિલભન્તિ, સબ્બે તે સદ્ધાનુસારિનો.
અનિચ્ચતો મનસિકરોતો સદ્ધિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ, સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા સોતાપત્તિફલં સચ્છિકતં હોતિ; તેન વુચ્ચતિ – ‘‘સદ્ધાવિમુત્તો’’. ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ. સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન ચત્તારિન્દ્રિયાનિ ભાવિતાનિ હોન્તિ સુભાવિતાનિ. યેહિ કેચિ સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન સોતાપત્તિફલં સચ્છિકતા, સબ્બે તે સદ્ધાવિમુત્તા.
અનિચ્ચતો મનસિકરોતો સદ્ધિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ, સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા સકદાગામિમગ્ગં પટિલભતિ…પે… સકદાગામિફલં સચ્છિકતં હોતિ…પે… અનાગામિમગ્ગં પટિલભતિ… અનાગામિફલં સચ્છિકતં હોતિ…પે… અરહત્તમગ્ગં પટિલભતિ… અરહત્તં [અરહત્તફલં (સ્યા. ક.) અટ્ઠકથા ઓલોકેતબ્બા] સચ્છિકતં હોતિ; તેન વુચ્ચતિ – ‘‘સદ્ધાવિમુત્તો’’. ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ…પે… સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ. સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન ચત્તારિન્દ્રિયાનિ ભાવિતાનિ હોન્તિ સુભાવિતાનિ. યેહિ કેચિ સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન અરહત્તં સચ્છિકતા, સબ્બે તે સદ્ધાવિમુત્તા.
દુક્ખતો મનસિકરોતો સમાધિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ, સમાધિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા સોતાપત્તિમગ્ગં પટિલભતિ; તેન વુચ્ચતિ – ‘‘કાયસક્ખી’’. ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ. સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન ચતુન્નં ઇન્દ્રિયાનં ભાવના હોતિ. યે હિ કેચિ સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન સોતાપત્તિમગ્ગં પટિલભન્તિ, સબ્બે તે કાયસક્ખી.
દુક્ખતો મનસિકરોતો સમાધિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ, સમાધિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા સોતાપત્તિફલં સચ્છિકતં હોતિ…પે… સકદાગામિમગ્ગં પટિલભતિ…પે… સકદાગામિફલં સચ્છિકતં હોતિ…પે… અનાગામિમગ્ગં પટિલભતિ…પે… અનાગામિફલં સચ્છિકતં હોતિ…પે… અરહત્તમગ્ગં પટિલભતિ…પે… અરહત્તં સચ્છિકતં હોતિ; તેન વુચ્ચતિ – ‘‘કાયસક્ખી’’. ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ. સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન ચત્તારિન્દ્રિયાનિ ભાવિતાનિ હોન્તિ સુભાવિતાનિ. યેહિ કેચિ સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન અરહત્તં સચ્છિકતા, સબ્બે તે કાયસક્ખી.
અનત્તતો મનસિકરોતો પઞ્ઞિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા સોતાપત્તિમગ્ગં પટિલભતિ; તેન વુચ્ચતિ – ‘‘ધમ્માનુસારી’’. ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ…પે… સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ. પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન ચતુન્નં ઇન્દ્રિયાનં ભાવના હોતિ. યે હિ કેચિ પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન સોતાપત્તિમગ્ગં પટિલભન્તિ, સબ્બે તે ધમ્માનુસારિનો.
અનત્તતો મનસિકરોતો પઞ્ઞિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા સોતાપત્તિફલં સચ્છિકતં હોતિ; તેન વુચ્ચતિ – ‘‘દિટ્ઠિપ્પત્તો’’. ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ…પે… સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ. પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન ચત્તારિન્દ્રિયાનિ ભાવિતાનિ હોન્તિ સુભાવિતાનિ. યેહિ કેચિ પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન સોતાપત્તિફલં સચ્છિકતા, સબ્બે તે દિટ્ઠિપ્પત્તા.
અનત્તતો મનસિકરોતો પઞ્ઞિન્દ્રિયં અધિમત્તં હોતિ, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ અધિમત્તત્તા સકદાગામિમગ્ગં પટિલભતિ…પે… સકદાગામિફલં સચ્છિકતં હોતિ…પે… અનાગામિમગ્ગં પટિલભતિ…પે… અનાગામિફલં સચ્છિકતં હોતિ…પે… અરહત્તમગ્ગં પટિલભતિ…પે… અરહત્તં સચ્છિકતં હોતિ; તેન વુચ્ચતિ – ‘‘દિટ્ઠિપ્પત્તો’’. ચત્તારિન્દ્રિયાનિ તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ. પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન ચત્તારિન્દ્રિયાનિ ભાવિતાનિ હોન્તિ સુભાવિતાનિ. યેહિ કેચિ પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન અરહત્તં સચ્છિકતા, સબ્બે તે દિટ્ઠિપ્પત્તા.
૨૨૨. યે હિ કેચિ નેક્ખમ્મં ભાવિતા વા ભાવેન્તિ વા ભાવિસ્સન્તિ વા, અધિગતા વા અધિગચ્છન્તિ વા અધિગમિસ્સન્તિ વા, પત્તા વા પાપુણન્તિ વા પાપુણિસ્સન્તિ વા, પટિલદ્ધા વા પટિલભન્તિ વા પટિલભિસ્સન્તિ વા, પટિવિદ્ધા વા પટિવિજ્ઝન્તિ વા પટિવિજ્ઝિસ્સન્તિ વા, સચ્છિકતા વા સચ્છિકરોન્તિ વા સચ્છિકરિસ્સન્તિ વા, ફસ્સિતા વા ફસ્સન્તિ વા ફસ્સિસ્સન્તિ વા, વસિપ્પત્તા વા પાપુણન્તિ વા પાપુણિસ્સન્તિ વા, પારમિપ્પત્તા વા પાપુણન્તિ વા પાપુણિસ્સન્તિ વા, વેસારજ્જપ્પત્તા વા પાપુણન્તિ વા પાપુણિસ્સન્તિ વા, સબ્બે તે સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન સદ્ધાવિમુત્તા, સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન કાયસક્ખી, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન દિટ્ઠિપ્પત્તા.
યે હિ કેચિ અબ્યાપાદં…પે… આલોકસઞ્ઞં… અવિક્ખેપં… ધમ્મવવત્થાનં… ઞાણં… પામોજ્જં… પઠમં ઝાનં… દુતિયં ઝાનં… તતિયં ઝાનં… ચતુત્થં ઝાનં… આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિં… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિં … આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિં… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિં… અનિચ્ચાનુપસ્સનં… દુક્ખાનુપસ્સનં… અનત્તાનુપસ્સનં… નિબ્બિદાનુપસ્સનં… વિરાગાનુપસ્સનં … નિરોધાનુપસ્સનં… પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનં… ખયાનુપસ્સનં… વયાનુપસ્સનં… વિપરિણામાનુપસ્સનં… અનિમિત્તાનુપસ્સનં… અપ્પણિહિતાનુપસ્સનં… સુઞ્ઞતાનુપસ્સનં… અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનં… યથાભૂતઞાણદસ્સનં… આદીનવાનુપસ્સનં… પટિસઙ્ખાનુપસ્સનં… વિવટ્ટનાનુપસ્સનં… સોતાપત્તિમગ્ગં… સકદાગામિમગ્ગં… અનાગામિમગ્ગં… અરહત્તમગ્ગં….
યે હિ કેચિ ચત્તારો સતિપટ્ઠાને… ચત્તારો સમ્મપ્પધાને… ચત્તારો ઇદ્ધિપાદે… પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ… પઞ્ચ બલાનિ… સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે… અરિયં અટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં… યે હિ કેચિ અટ્ઠ વિમોક્ખે ભાવિતા વા ભાવેન્તિ વા ભાવિસ્સન્તિ વા, અધિગતા વા અધિગચ્છન્તિ વા અધિગમિસ્સન્તિ વા, પત્તા વા પાપુણન્તિ વા પાપુણિસ્સન્તિ વા, પટિલદ્ધા વા પટિલભન્તિ વા પટિલભિસ્સન્તિ વા, પટિવિદ્ધા વા પટિવિજ્ઝન્તિ વા પટિવિજ્ઝિસ્સન્તિ વા, સચ્છિકતા વા સચ્છિકરોન્તિ વા સચ્છિકરિસ્સન્તિ વા, ફસ્સિતા વા ફસ્સન્તિ વા ફસ્સિસ્સન્તિ વા, વસિપ્પત્તા વા પાપુણન્તિ વા પાપુણિસ્સન્તિ વા પારમિપ્પત્તા વા પાપુણન્તિ વા પાપુણિસ્સન્તિ વા, વેસારજ્જપ્પત્તા વા પાપુણન્તિ વા પાપુણિસ્સન્તિ વા, સબ્બે તે સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન સદ્ધાવિમુત્તા, સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન કાયસક્ખી, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન દિટ્ઠિપ્પત્તા.
યે હિ કેચિ ચતસ્સો પટિસમ્ભિદા પત્તા વા પાપુણન્તિ વા પાપુણિસ્સન્તિ વા…પે… સબ્બે તે સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન સદ્ધાવિમુત્તા, સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન કાયસક્ખી, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન દિટ્ઠિપ્પત્તા.
યે હિ કેચિ તિસ્સો વિજ્જા પટિવિદ્ધા વા પટિવિજ્ઝન્તિ વા પટિવિજ્ઝિસ્સન્તિ વા…પે… સબ્બે તે સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન સદ્ધાવિમુત્તા, સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન કાયસક્ખી, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન દિટ્ઠિપ્પત્તા.
યે હિ કેચિ તિસ્સો સિક્ખા સિક્ખિતા વા સિક્ખન્તિ વા સિક્ખિસ્સન્તિ વા, સચ્છિકતા વા સચ્છિકરોન્તિ વા સચ્છિકરિસ્સન્તિ વા, ફસ્સિતા વા ફસ્સન્તિ વા ફસ્સિસ્સન્તિ વા, વસિપ્પત્તા વા પાપુણન્તિ વા પાપુણિસ્સન્તિ વા, પારમિપ્પત્તા વા પાપુણન્તિ વા પાપુણિસ્સન્તિ વા, વેસારજ્જપ્પત્તા વા પાપુણન્તિ વા પાપુણિસ્સન્તિ વા, સબ્બે તે સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન સદ્ધાવિમુત્તા, સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન કાયસક્ખી, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન દિટ્ઠિપ્પત્તા.
યે હિ કેચિ દુક્ખં પરિજાનન્તિ સમુદયં પજહન્તિ નિરોધં સચ્છિકરોન્તિ મગ્ગં ભાવેન્તિ, સબ્બે તે સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન સદ્ધાવિમુત્તા, સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન કાયસક્ખી, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન દિટ્ઠિપ્પત્તા.
કતિહાકારેહિ સચ્ચપ્પટિવેધો હોતિ? કતિહાકારેહિ સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝતિ? ચતૂહાકારેહિ સચ્ચપ્પટિવેધો હોતિ. ચતૂહાકારેહિ સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝતિ. દુક્ખસચ્ચં પરિઞ્ઞાપટિવેધં પટિવિજ્ઝતિ, સમુદયસચ્ચં પહાનપ્પટિવેધં પટિવિજ્ઝતિ, નિરોધસચ્ચં સચ્છિકિરિયાપટિવેધં પટિવિજ્ઝતિ, મગ્ગસચ્ચં ભાવનાપટિવેધં પટિવિજ્ઝતિ. ઇમેહિ ચતૂહાકારેહિ સચ્ચપ્પટિવેધો હોતિ. ઇમેહિ ચતૂહાકારેહિ સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝન્તો સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન સદ્ધાવિમુત્તો, સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન કાયસક્ખી, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન દિટ્ઠિપ્પત્તો.
કતિહાકારેહિ સચ્ચપ્પટિવેધો હોતિ? કતિહાકારેહિ સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝતિ? નવહાકારેહિ સચ્ચપ્પટિવેધો હોતિ, નવહાકારેહિ સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝતિ. દુક્ખસચ્ચં પરિઞ્ઞાપટિવેધં પટિવિજ્ઝતિ, સમુદયસચ્ચં પહાનપ્પટિવેધં પટિવિજ્ઝતિ, નિરોધસચ્ચં સચ્છિકિરિયાપટિવેધં પટિવિજ્ઝતિ, મગ્ગસચ્ચં ભાવનાપટિવેધં પટિવિજ્ઝતિ. અભિઞ્ઞાપટિવેધો ચ સબ્બધમ્માનં, પરિઞ્ઞાપટિવેધો ચ સબ્બસઙ્ખારાનં, પહાનપ્પટિવેધો ચ સબ્બાકુસલાનં, ભાવનાપટિવેધો ચ ચતુન્નં મગ્ગાનં, સચ્છિકિરિયાપટિવેધો ચ નિરોધસ્સ. ઇમેહિ નવહાકારેહિ સચ્ચપ્પટિવેધો હોતિ. ઇમેહિ નવહાકારેહિ સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝન્તો સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન સદ્ધાવિમુત્તો, સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન કાયસક્ખી, પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન દિટ્ઠિપ્પત્તો.
દુતિયભાણવારો.
૨૨૩. અનિચ્ચતો મનસિકરોતો કથં સઙ્ખારા ઉપટ્ઠન્તિ? દુક્ખતો મનસિકરોતો કથં સઙ્ખારા ઉપટ્ઠન્તિ? અનત્તતો મનસિકરોતો કથં સઙ્ખારા ઉપટ્ઠન્તિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોતો ખયતો સઙ્ખારા ઉપટ્ઠન્તિ. દુક્ખતો મનસિકરોતો ભયતો સઙ્ખારા ઉપટ્ઠન્તિ. અનત્તતો મનસિકરોતો સુઞ્ઞતો સઙ્ખારા ઉપટ્ઠન્તિ.
અનિચ્ચતો મનસિકરોતો કિં બહુલં ચિત્તં હોતિ? દુક્ખતો મનસિકરોતો કિં બહુલં ચિત્તં હોતિ? અનત્તતો મનસિકરોતો કિં બહુલં ચિત્તં હોતિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોતો અધિમોક્ખબહુલં ચિત્તં હોતિ. દુક્ખતો મનસિકરોતો પસ્સદ્ધિબહુલં ચિત્તં હોતિ. અનત્તતો મનસિકરોતો વેદબહુલં ચિત્તં હોતિ.
અનિચ્ચતો મનસિકરોન્તો અધિમોક્ખબહુલો કતમં વિમોક્ખં પટિલભતિ? દુક્ખતો મનસિકરોન્તો પસ્સદ્ધિબહુલો કતમં વિમોક્ખં પટિલભતિ? અનત્તતો મનસિકરોન્તો વેદબહુલો કતમં વિમોક્ખં પટિલભતિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોન્તો અધિમોક્ખબહુલો અનિમિત્તં વિમોક્ખં પટિલભતિ. દુક્ખતો મનસિકરોન્તો પસ્સદ્ધિબહુલો અપ્પણિહિતં વિમોક્ખં પટિલભતિ. અનત્તતો મનસિકરોન્તો વેદબહુલો સુઞ્ઞતં વિમોક્ખં પટિલભતિ.
૨૨૪. અનિચ્ચતો મનસિકરોતો અધિમોક્ખબહુલસ્સ કતમો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, ભાવનાય કતિ વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, કેનટ્ઠેન ભાવના, કો ભાવેતિ? દુક્ખતો મનસિકરોતો પસ્સદ્ધિબહુલસ્સ કતમો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, ભાવનાય કતિ વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, કેનટ્ઠેન ભાવના, કો ભાવેતિ? અનત્તતો મનસિકરોતો વેદબહુલસ્સ કતમો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, ભાવનાય કતિ વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, કેનટ્ઠેન ભાવના, કો ભાવેતિ?
અનિચ્ચતો મનસિકરોતો અધિમોક્ખબહુલસ્સ અનિમિત્તો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ. ભાવનાય દ્વે વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ. એકરસટ્ઠેન ભાવના. યો સમ્માપટિપન્નો સો ભાવેતિ; નત્થિ મિચ્છાપટિપન્નસ્સ વિમોક્ખભાવના. દુક્ખતો મનસિકરોતો પસ્સદ્ધિબહુલસ્સ અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ. ભાવનાય દ્વે વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ. એકરસટ્ઠેન ભાવના. યો સમ્માપટિપન્નો સો ભાવેતિ; નત્થિ મિચ્છાપટિપન્નસ્સ વિમોક્ખભાવના. અનત્તતો મનસિકરોતો વેદબહુલસ્સ સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ. ભાવનાય દ્વે વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ. એકરસટ્ઠેન ભાવના. યો સમ્માપટિપન્નો સો ભાવેતિ; નત્થિ મિચ્છાપટિપન્નસ્સ વિમોક્ખભાવના.
અનિચ્ચતો મનસિકરોતો અધિમોક્ખબહુલસ્સ કતમો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, ભાવનાય કતિ વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, પટિવેધકાલે કતમો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, પટિવેધાય કતિ વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, કેનટ્ઠેન ભાવના, કેનટ્ઠેન પટિવેધો? દુક્ખતો મનસિકરોતો પસ્સદ્ધિબહુલસ્સ કતમો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, ભાવનાય કતિ વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, પટિવેધકાલે કતમો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, પટિવેધાય કતિ વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, કેનટ્ઠેન ભાવના, કેનટ્ઠેન પટિવેધો? અનત્તતો મનસિકરોતો વેદબહુલસ્સ કતમો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, ભાવનાય કતિ વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, પટિવેધકાલે કતમો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, પટિવેધાય કતિવિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, કેનટ્ઠેન ભાવના, કેનટ્ઠેન પટિવેધો?
૨૨૫. અનિચ્ચતો મનસિકરોતો અધિમોક્ખબહુલસ્સ અનિમિત્તો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, ભાવનાય દ્વે વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, પટિવેધકાલેપિ અનિમિત્તો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, પટિવેધાય દ્વે વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, એકરસટ્ઠેન ભાવના, દસ્સનટ્ઠેન પટિવેધો, એવં પટિવિજ્ઝન્તોપિ ભાવેતિ, ભાવેન્તોપિ પટિવિજ્ઝતિ. દુક્ખતો મનસિકરોતો પસ્સદ્ધિબહુલસ્સ અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, ભાવનાય દ્વે વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, પટિવેધકાલેપિ અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, પટિવેધાય દ્વે વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, એકરસટ્ઠેન ભાવના, દસ્સનટ્ઠેન પટિવેધો, એવં પટિવિજ્ઝન્તોપિ ભાવેતિ, ભાવેન્તોપિ પટિવિજ્ઝતિ. અનત્તતો મનસિકરોતો વેદબહુલસ્સ સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, ભાવનાય દ્વે વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, પટિવેધકાલેપિ સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, પટિવેધાય દ્વે વિમોક્ખા તદન્વયા હોન્તિ, સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયા હોન્તિ, નિસ્સયપચ્ચયા હોન્તિ, સમ્પયુત્તપચ્ચયા હોન્તિ, એકરસા હોન્તિ, એકરસટ્ઠેન ભાવના, દસ્સનટ્ઠેન પટિવેધો, એવં પટિવિજ્ઝન્તોપિ ભાવેતિ, ભાવેન્તોપિ પટિવિજ્ઝતિ.
૨૨૬. અનિચ્ચતો મનસિકરોતો કતમો વિમોક્ખો અધિમત્તો હોતિ? કતમવિમોક્ખસ્સ અધિમત્તત્તા સદ્ધાવિમુત્તો હોતિ? દુક્ખતો મનસિકરોતો કતમો વિમોક્ખો અધિમત્તો હોતિ? કતમવિમોક્ખસ્સ અધિમત્તત્તા કાયસક્ખી હોતિ? અનત્તતો મનસિકરોતો કતમો વિમોક્ખો અધિમત્તો હોતિ? કતમવિમોક્ખસ્સ અધિમત્તત્તા દિટ્ઠિપ્પત્તો હોતિ?
અનિચ્ચતો મનસિકરોતો અનિમિત્તો વિમોક્ખો અધિમત્તો હોતિ. અનિમિત્તવિમોક્ખસ્સ અધિમત્તત્તા સદ્ધાવિમુત્તો હોતિ. દુક્ખતો મનસિકરોતો અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો અધિમત્તો હોતિ. અપ્પણિહિતવિમોક્ખસ્સ અધિમત્તત્તા કાયસક્ખી હોતિ. અનત્તતો મનસિકરોતો સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો અધિમત્તો હોતિ. સુઞ્ઞતવિમોક્ખસ્સ અધિમત્તત્તા દિટ્ઠિપ્પત્તો હોતિ.
સદ્દહન્તો વિમુત્તોતિ – સદ્ધાવિમુત્તો. ફુટ્ઠત્તા સચ્છિકતોતિ – કાયસક્ખી. દિટ્ઠત્તા પત્તોતિ – દિટ્ઠિપ્પત્તો. સદ્દહન્તો વિમુચ્ચતીતિ – સદ્ધાવિમુત્તો. ઝાનફસ્સં પઠમં ફુસતિ, પચ્છા નિરોધં નિબ્બાનં સચ્છિકરોતીતિ – કાયસક્ખી. ‘‘દુક્ખા સઙ્ખારા, સુખો નિરોધો’’તિ વિઞ્ઞાતં હોતિ દિટ્ઠં વિદિતં સચ્છિકતં ફસ્સિતં પઞ્ઞાયાતિ – દિટ્ઠિપ્પત્તો…પે… યે હિ કેચિ નેક્ખમ્મં ભાવિતા વા ભાવેન્તિ વા ભાવિસ્સન્તિ વા…પે… સબ્બે તે અનિમિત્તવિમોક્ખસ્સ વસેન સદ્ધાવિમુત્તા, અપ્પણિહિતવિમોક્ખસ્સ વસેન કાયસક્ખી, સુઞ્ઞતવિમોક્ખસ્સ વસેન દિટ્ઠિપ્પત્તા.
યે હિ કેચિ અબ્યાપાદં… આલોકસઞ્ઞં… અવિક્ખેપં… યે હિ કેચિ દુક્ખં પરિજાનન્તિ, સમુદયં પજહન્તિ, નિરોધં સચ્છિકરોન્તિ, મગ્ગં ભાવેન્તિ, સબ્બે તે અનિમિત્તવિમોક્ખસ્સ વસેન સદ્ધાવિમુત્તા, અપ્પણિહિતવિમોક્ખસ્સ વસેન કાયસક્ખી, સુઞ્ઞતવિમોક્ખસ્સ વસેન દિટ્ઠિપ્પત્તા.
કતિહાકારેહિ સચ્ચપ્પટિવેધો હોતિ? કતિહાકારેહિ સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝતિ? ચતૂહાકારેહિ સચ્ચપ્પટિવેધો હોતિ. ચતૂહાકારેહિ સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝતિ. દુક્ખસચ્ચં પરિઞ્ઞાપટિવેધં પટિવિજ્ઝતિ, સમુદયસચ્ચં પહાનપટિવેધં પટિવિજ્ઝતિ. નિરોધસચ્ચં સચ્છિકિરિયાપટિવેધં પટિવિજ્ઝતિ. મગ્ગસચ્ચં ભાવનાપટિવેધં પટિવિજ્ઝતિ. ઇમેહિ ચતૂહાકારેહિ સચ્ચપ્પટિવેધો હોતિ. ઇમેહિ ચતૂહાકારેહિ સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝન્તો અનિમિત્તવિમોક્ખસ્સ વસેન સદ્ધાવિમુત્તો, અપ્પણિહિતવિમોક્ખસ્સ વસેન કાયસક્ખી, સુઞ્ઞતવિમોક્ખસ્સ વસેન દિટ્ઠિપ્પત્તો.
કતિહાકારેહિ સચ્ચપ્પટિવેધો હોતિ? કતિહાકારેહિ સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝતિ? નવહાકારેહિ સચ્ચપ્પટિવેધો હોતિ. નવહાકારેહિ સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝતિ. દુક્ખસચ્ચં પરિઞ્ઞાપટિવેધં પટિવિજ્ઝતિ…પે… સચ્છિકિરિયાપટિવેધો ચ નિરોધસ્સ. ઇમેહિ નવહાકારેહિ સચ્ચપ્પટિવેધો હોતિ. ઇમેહિ નવહાકારેહિ સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝન્તો અનિમિત્તવિમોક્ખસ્સ વસેન સદ્ધાવિમુત્તો, અપ્પણિહિતવિમોક્ખસ્સ વસેન કાયસક્ખી, સુઞ્ઞતવિમોક્ખસ્સ વસેન દિટ્ઠિપ્પત્તો.
૨૨૭. અનિચ્ચતો મનસિકરોન્તો કતમે ધમ્મે યથાભૂતં જાનાતિ પસ્સતિ? કથં સમ્માદસ્સનં હોતિ? કથં તદન્વયેન સબ્બે સઙ્ખારા અનિચ્ચતો સુદિટ્ઠા હોન્તિ? કત્થ કઙ્ખા પહીયતિ? દુક્ખતો મનસિકરોન્તો કતમે ધમ્મે યથાભૂતં જાનાતિ પસ્સતિ? કથં સમ્માદસ્સનં હોતિ? કથં તદન્વયેન સબ્બે સઙ્ખારા દુક્ખતો સુદિટ્ઠા હોન્તિ? કત્થ કઙ્ખા પહીયતિ? અનત્તતો મનસિકરોન્તો કતમે ધમ્મે યથાભૂતં જાનાતિ પસ્સતિ? કથં સમ્માદસ્સનં હોતિ? કથં તદન્વયેન સબ્બે ધમ્મા અનત્તતો સુદિટ્ઠા હોન્તિ? કત્થ કઙ્ખા પહીયતિ?
અનિચ્ચતો મનસિકરોન્તો નિમિત્તં યથાભૂતં જાનાતિ પસ્સતિ; તેન વુચ્ચતિ – સમ્માદસ્સનં. એવં તદન્વયેન સબ્બે સઙ્ખારા અનિચ્ચતો સુદિટ્ઠા હોન્તિ. એત્થ કઙ્ખા પહીયતિ. દુક્ખતો મનસિકરોન્તો પવત્તં યથાભૂતં જાનાતિ પસ્સતિ; તેન વુચ્ચતિ – સમ્માદસ્સનં. એવં તદન્વયેન સબ્બે સઙ્ખારા દુક્ખતો સુદિટ્ઠા હોન્તિ. એત્થ કઙ્ખા પહીયતિ. અનત્તતો મનસિકરોન્તો નિમિત્તઞ્ચ પવત્તઞ્ચ યથાભૂતં જાનાતિ પસ્સતિ; તેન વુચ્ચતિ – સમ્માદસ્સનં. એવં તદન્વયેન સબ્બે ધમ્મા અનત્તતો સુદિટ્ઠા હોન્તિ. એત્થ કઙ્ખા પહીયતિ.
યઞ્ચ યથાભૂતં ઞાણં યઞ્ચ સમ્માદસ્સનં યા ચ કઙ્ખાવિતરણા, ઇમે ધમ્મા નાનત્થા ચેવ નાનાબ્યઞ્જના ચ, ઉદાહુ એકત્થા, બ્યઞ્જનમેવ નાનન્તિ? યઞ્ચ યથાભૂતં ઞાણં યઞ્ચ સમ્માદસ્સનં યા ચ કઙ્ખાવિતરણા, ઇમે ધમ્મા એકત્થા, બ્યઞ્જનમેવ નાનં.
અનિચ્ચતો મનસિકરોતો કિં ભયતો ઉપટ્ઠાતિ? દુક્ખતો મનસિકરોતો કિં ભયતો ઉપટ્ઠાતિ? અનત્તતો મનસિકરોતો કિં ભયતો ઉપટ્ઠાતિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોતો નિમિત્તં ભયતો ઉપટ્ઠાતિ. દુક્ખતો મનસિકરોતો પવત્તં ભયતો ઉપટ્ઠાતિ. અનત્તતો મનસિકરોતો નિમિત્તઞ્ચ પવત્તઞ્ચ ભયતો ઉપટ્ઠાતિ.
યા ચ ભયતુપટ્ઠાને પઞ્ઞા યઞ્ચ આદીનવે ઞાણં યા ચ નિબ્બિદા, ઇમે ધમ્મા નાનત્થા ચેવ નાનાબ્યઞ્જના ચ, ઉદાહુ એકત્થા, બ્યઞ્જનમેવ નાનન્તિ? યા ચ ભયતુપટ્ઠાને પઞ્ઞા યઞ્ચ આદીનવે ઞાણં યા ચ નિબ્બિદા, ઇમે ધમ્મા એકત્થા, બ્યઞ્જનમેવ નાનં.
યા ચ અનત્તાનુપસ્સના યા ચ સુઞ્ઞતાનુપસ્સના, ઇમે ધમ્મા નાનત્થા ચેવ નાનાબ્યઞ્જના ચ, ઉદાહુ એકત્થા, બ્યઞ્જનમેવ નાનન્તિ? યા ચ અનત્તાનુપસ્સના યા ચ સુઞ્ઞતાનુપસ્સના, ઇમે ધમ્મા એકત્થા, બ્યઞ્જનમેવ નાનં.
અનિચ્ચતો મનસિકરોતો કિં પટિસઙ્ખા ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ? દુક્ખતો મનસિકરોતો કિં પટિસઙ્ખા ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ? અનત્તતો મનસિકરોતો કિં પટિસઙ્ખા ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોતો નિમિત્તં પટિસઙ્ખા ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ. દુક્ખતો મનસિકરોતો પવત્તં પટિસઙ્ખા ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ. અનત્તતો મનસિકરોતો નિમિત્તઞ્ચ પવત્તઞ્ચ પટિસઙ્ખા ઞાણં ઉપ્પજ્જતિ.
યા ચ મુચ્ચિતુકમ્યતા યા ચ પટિસઙ્ખાનુપસ્સના યા ચ સઙ્ખારુપેક્ખા, ઇમે ધમ્મા નાનત્થા ચેવ નાનાબ્યઞ્જના ચ, ઉદાહુ એકત્થા, બ્યઞ્જનમેવ નાનન્તિ? યા ચ મુચ્ચિતુકમ્યતા યા ચ પટિસઙ્ખાનુપસ્સના યા ચ સઙ્ખારુપેક્ખા, ઇમે ધમ્મા એકત્થા, બ્યઞ્જનમેવ નાનં.
અનિચ્ચતો મનસિકરોતો કુતો ચિત્તં વુટ્ઠાતિ, કત્થ ચિત્તં પક્ખન્દતિ? દુક્ખતો મનસિકરોતો કુતો ચિત્તં વુટ્ઠાતિ, કત્થ ચિત્તં પક્ખન્દતિ? અનત્તતો મનસિકરોતો કુતો ચિત્તં વુટ્ઠાતિ, કત્થ ચિત્તં પક્ખન્દતિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોતો નિમિત્તા ચિત્તં વુટ્ઠાતિ, અનિમિત્તે ચિત્તં પક્ખન્દતિ. દુક્ખતો મનસિકરોતો પવત્તા ચિત્તં વુટ્ઠાતિ, અપ્પવત્તે ચિત્તં પક્ખન્દતિ. અનત્તતો મનસિકરોતો નિમિત્તા ચ પવત્તા ચ ચિત્તં વુટ્ઠાતિ, અનિમિત્તે અપ્પવત્તે નિરોધે નિબ્બાનધાતુયા [નિરોધનિબ્બાનધાતુયા (સી.)] ચિત્તં પક્ખન્દતિ.
યા ચ બહિદ્ધાવુટ્ઠાનવિવટ્ટને પઞ્ઞા યે ચ ગોત્રભૂ ધમ્મા, ઇમે ધમ્મા નાનત્થા ચેવ નાનાબ્યઞ્જના ચ, ઉદાહુ એકત્થા, બ્યઞ્જનમેવ નાનન્તિ? યા ચ બહિદ્ધાવુટ્ઠાનવિવટ્ટને પઞ્ઞા યે ચ ગોત્રભૂ ધમ્મા, ઇમે ધમ્મા એકત્થા, બ્યઞ્જનમેવ નાનં.
અનિચ્ચતો મનસિકરોન્તો કતમેન વિમોક્ખેન વિમુચ્ચતિ? દુક્ખતો મનસિકરોન્તો કતમેન વિમોક્ખેન વિમુચ્ચતિ? અનત્તતો મનસિકરોન્તો કતમેન વિમોક્ખેન વિમુચ્ચતિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોન્તો અનિમિત્તવિમોક્ખેન વિમુચ્ચતિ. દુક્ખતો મનસિકરોન્તો અપ્પણિહિતવિમોક્ખેન વિમુચ્ચતિ. અનત્તતો મનસિકરોન્તો સુઞ્ઞતવિમોક્ખેન વિમુચ્ચતિ. યા ચ દુભતોવુટ્ઠાનવિવટ્ટને પઞ્ઞા યઞ્ચ મગ્ગે ઞાણં, ઇમે ધમ્મા નાનત્થા ચેવ નાનાબ્યઞ્જના ચ, ઉદાહુ એકત્થા, બ્યઞ્જનમેવ નાનન્તિ? યા ચ દુભતોવુટ્ઠાનવિવટ્ટને પઞ્ઞા યઞ્ચ મગ્ગે ઞાણં, ઇમે ધમ્મા એકત્થા, બ્યઞ્જનમેવ નાનં.
૨૨૮. કતિહાકારેહિ તયો વિમોક્ખા નાનાક્ખણે [નાનાખણે (સ્યા. ક.)] હોન્તિ? કતિહાકારેહિ તયો વિમોક્ખા એકક્ખણે હોન્તિ? ચતૂહાકારેહિ તયો વિમોક્ખા નાનાક્ખણે હોન્તિ. સત્તહાકારેહિ તયો વિમોક્ખા એકક્ખણે હોન્તિ.
કતમેહિ ચતૂહાકારેહિ તયો વિમોક્ખા નાનાક્ખણે હોન્તિ? આધિપતેય્યટ્ઠેન, અધિટ્ઠાનટ્ઠેન, અભિનીહારટ્ઠેન, નિય્યાનટ્ઠેન. કથં આધિપતેય્યટ્ઠેન તયો વિમોક્ખા નાનાક્ખણે હોન્તિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોતો અનિમિત્તો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, દુક્ખતો મનસિકરોતો અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ, અનત્તતો મનસિકરોતો સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો આધિપતેય્યો હોતિ. એવં આધિપતેય્યટ્ઠેન તયો વિમોક્ખા નાનાક્ખણે હોન્તિ.
કથં અધિટ્ઠાનટ્ઠેન તયો વિમોક્ખા નાનાક્ખણે હોન્તિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોન્તો અનિમિત્તવિમોક્ખસ્સ વસેન ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ, દુક્ખતો મનસિકરોન્તો અપ્પણિહિતવિમોક્ખસ્સ વસેન ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ, અનત્તતો મનસિકરોન્તો સુઞ્ઞતવિમોક્ખસ્સ વસેન ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ. એવં અધિટ્ઠાનટ્ઠેન તયો વિમોક્ખા નાનાક્ખણે હોન્તિ.
કથં અભિનીહારટ્ઠેન તયો વિમોક્ખા નાનાક્ખણે હોન્તિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોન્તો અનિમિત્તવિમોક્ખસ્સ વસેન ચિત્તં અભિનીહરતિ, દુક્ખતો મનસિકરોન્તો અપ્પણિહિતવિમોક્ખસ્સ વસેન ચિત્તં અભિનીહરતિ, અનત્તતો મનસિકરોન્તો સુઞ્ઞતવિમોક્ખસ્સ વસેન ચિત્તં અભિનીહરતિ. એવં અભિનીહારટ્ઠેન તયો વિમોક્ખા નાનાક્ખણે હોન્તિ.
કથં નિય્યાનટ્ઠેન તયો વિમોક્ખા નાનાક્ખણે હોન્તિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોન્તો અનિમિત્તવિમોક્ખસ્સ વસેન નિરોધં નિબ્બાનં નિય્યાતિ, દુક્ખતો મનસિકરોન્તો અપ્પણિહિતવિમોક્ખસ્સ વસેન નિરોધં નિબ્બાનં નિય્યાતિ, અનત્તતો મનસિકરોન્તો સુઞ્ઞતવિમોક્ખસ્સ વસેન નિરોધં નિબ્બાનં નિય્યાતિ. એવં નિય્યાનટ્ઠેન તયો વિમોક્ખા નાનાક્ખણે હોન્તિ. ઇમેહિ ચતૂહાકારેહિ તયો વિમોક્ખા નાનાક્ખણે હોન્તિ.
કતમેહિ સત્તહાકારેહિ તયો વિમોક્ખા એકક્ખણે હોન્તિ? સમોધાનટ્ઠેન, અધિગમનટ્ઠેન, પટિલાભટ્ઠેન પટિવેધટ્ઠેન, સચ્છિકિરિયટ્ઠેન, ફસ્સનટ્ઠેન, અભિસમયટ્ઠેન. કથં સમોધાનટ્ઠેન અધિગમનટ્ઠેન પટિલાભટ્ઠેન પટિવેધટ્ઠેન સચ્છિકિરિયટ્ઠેન ફસ્સનટ્ઠેન અભિસમયટ્ઠેન તયો વિમોક્ખા એકક્ખણે હોન્તિ? અનિચ્ચતો મનસિકરોન્તો નિમિત્તા મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. યતો મુચ્ચતિ, તત્થ ન પણિદહતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. યત્થ ન પણિદહતિ, તેન સુઞ્ઞોતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો. યેન સુઞ્ઞો, તેન નિમિત્તેન અનિમિત્તોતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. એવં સમોધાનટ્ઠેન અધિગમનટ્ઠેન પટિલાભટ્ઠેન પટિવેધટ્ઠેન સચ્છિકિરિયટ્ઠેન ફસ્સનટ્ઠેન અભિસમયટ્ઠેન તયો વિમોક્ખા એકક્ખણે હોન્તિ.
દુક્ખતો મનસિકરોન્તો પણિધિયા મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. યત્થ ન પણિદહતિ, તેન સુઞ્ઞોતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો. યેન સુઞ્ઞો, તેન નિમિત્તેન અનિમિત્તોતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. યેન નિમિત્તેન અનિમિત્તો, તત્થ ન પણિદહતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. એવં સમોધાનટ્ઠેન અધિગમનટ્ઠેન પટિલાભટ્ઠેન પટિવેધટ્ઠેન સચ્છિકિરિયટ્ઠેન ફસ્સનટ્ઠેન અભિસમયટ્ઠેન તયો વિમોક્ખા એકક્ખણે હોન્તિ.
અનત્તતો મનસિકરોન્તો અભિનિવેસા મુચ્ચતીતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો. યેન સુઞ્ઞો, તેન નિમિત્તેન અનિમિત્તોતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. યેન નિમિત્તેન અનિમિત્તો, તત્થ ન પણિદહતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. યત્થ ન પણિદહતિ, તેન સુઞ્ઞોતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો. એવં સમોધાનટ્ઠેન અધિગમનટ્ઠેન પટિલાભટ્ઠેન પટિવેધટ્ઠેન સચ્છિકિરિયટ્ઠેન ફસ્સનટ્ઠેન અભિસમયટ્ઠેન તયો વિમોક્ખા એકક્ખણે હોન્તિ. ઇમેહિ સત્તહાકારેહિ તયો વિમોક્ખા એકક્ખણે હોન્તિ.
૨૨૯. અત્થિ વિમોક્ખો, અત્થિ મુખં, અત્થિ વિમોક્ખમુખં, અત્થિ વિમોક્ખપચ્ચનીકં, અત્થિ વિમોક્ખાનુલોમં, અત્થિ વિમોક્ખવિવટ્ટો, અત્થિ વિમોક્ખભાવના, અત્થિ વિમોક્ખપ્પટિપ્પસ્સદ્ધિ.
કતમો વિમોક્ખો? સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો, અનિમિત્તો વિમોક્ખો, અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. કતમો સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો? અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં નિચ્ચતો અભિનિવેસા મુચ્ચતીતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો. દુક્ખાનુપસ્સનાઞાણં સુખતો અભિનિવેસા મુચ્ચતીતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો. અનત્તાનુપસ્સનાઞાણં અત્તતો અભિનિવેસા મુચ્ચતીતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો. નિબ્બિદાનુપસ્સનાઞાણં નન્દિયા અભિનિવેસા મુચ્ચતીતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો. વિરાગાનુપસ્સનાઞાણં રાગતો અભિનિવેસા મુચ્ચતીતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો. નિરોધાનુપસ્સનાઞાણં સમુદયતો અભિનિવેસા મુચ્ચતીતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો. પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાઞાણં આદાનતો અભિનિવેસા મુચ્ચતીતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો. અનિમિત્તાનુપસ્સનાઞાણં નિમિત્તતો અભિનિવેસા મુચ્ચતીતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો. અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાઞાણં પણિધિયા અભિનિવેસા મુચ્ચતીતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો. સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં સબ્બાભિનિવેસેહિ મુચ્ચતીતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો.
રૂપે અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં નિચ્ચતો અભિનિવેસા મુચ્ચતીતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો…પે… રૂપે સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં સબ્બાભિનિવેસેહિ મુચ્ચતીતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો. વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારેસુ… વિઞ્ઞાણે… ચક્ખુસ્મિં…પે… જરામરણે અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં નિચ્ચતો અભિનિવેસા મુચ્ચતીતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો…પે… જરામરણે સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં સબ્બાભિનિવેસેહિ મુચ્ચતીતિ – સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો. અયં સુઞ્ઞતો વિમોક્ખો.
કતમો અનિમિત્તો વિમોક્ખો? અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં નિચ્ચતો નિમિત્તા મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. દુક્ખાનુપસ્સનાઞાણં સુખતો નિમિત્તા મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. અનત્તાનુપસ્સનાઞાણં અત્તતો નિમિત્તા મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. નિબ્બિદાનુપસ્સનાઞાણં નન્દિયા નિમિત્તા મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. વિરાગાનુપસ્સનાઞાણં રાગતો નિમિત્તા મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. નિરોધાનુપસ્સનાઞાણં સમુદયતો નિમિત્તા મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાઞાણં આદાનતો નિમિત્તા મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. અનિમિત્તાનુપસ્સનાઞાણં સબ્બનિમિત્તેહિ મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાઞાણં પણિધિયા નિમિત્તા મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં અભિનિવેસતો નિમિત્તા મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો.
રૂપે અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં નિચ્ચતો નિમિત્તા મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો …પે… રૂપે અનિમિત્તાનુપસ્સનાઞાણં સબ્બનિમિત્તેહિ મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. રૂપે અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાઞાણં પણિધિયા નિમિત્તા મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. રૂપે સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં અભિનિવેસતો નિમિત્તા મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારેસુ… વિઞ્ઞાણે… ચક્ખુસ્મિં…પે… જરામરણે અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં નિચ્ચતો નિમિત્તા મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો…પે… જરામરણે અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં સબ્બનિમિત્તેહિ મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. જરામરણે અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાઞાણં પણિધિયા નિમિત્તા મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. જરામરણે સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં અભિનિવેસતો નિમિત્તા મુચ્ચતીતિ – અનિમિત્તો વિમોક્ખો. અયં અનિમિત્તો વિમોક્ખો.
કતમો અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો? અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં નિચ્ચતો પણિધિયા મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. દુક્ખાનુપસ્સનાઞાણં સુખતો પણિધિયા મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. અનત્તાનુપસ્સનાઞાણં અત્તતો પણિધિયા મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. નિબ્બિદાનુપસ્સનાઞાણં નન્દિયા પણિધિયા મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. વિરાગાનુપસ્સનાઞાણં રાગતો પણિધિયા મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. નિરોધાનુપસ્સનાઞાણં સમુદયતો પણિધિયા મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાઞાણં આદાનતો પણિધિયા મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. અનિમિત્તાનુપસ્સનાઞાણં નિમિત્તતો પણિધિયા મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાઞાણં સબ્બપણિધીહિ મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં અભિનિવેસતો પણિધિયા મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો.
રૂપે અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં નિચ્ચતો પણિધિયા મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો…પે… રૂપે અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાઞાણં સબ્બપણિધીહિ મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. રૂપે સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં અભિનિવેસતો પણિધિયા મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારેસુ… વિઞ્ઞાણે… ચક્ખુસ્મિં…પે… જરામરણે અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણં નિચ્ચતો પણિધિયા મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો…પે… જરામરણે અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાઞાણં સબ્બપણિધીહિ મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. જરામરણે સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાઞાણં અભિનિવેસતો પણિધિયા મુચ્ચતીતિ – અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. અયં અપ્પણિહિતો વિમોક્ખો. અયં વિમોક્ખો.
૨૩૦. કતમં મુખં? યે તત્થ જાતા અનવજ્જા કુસલા બોધિપક્ખિયાધમ્મા, ઇદં મુખં.
કતમં વિમોક્ખમુખં? યં તેસં ધમ્માનં આરમ્મણં નિરોધો નિબ્બાનં, ઇદં વિમોક્ખમુખં. વિમોક્ખઞ્ચ મુખઞ્ચ વિમોક્ખમુખં, ઇદં વિમોક્ખમુખં.
કતમં વિમોક્ખપચ્ચનીકં? તીણિ અકુસલમૂલાનિ વિમોક્ખપચ્ચનીકાનિ, તીણિ દુચ્ચરિતાનિ વિમોક્ખપચ્ચનીકાનિ, સબ્બેપિ અકુસલા ધમ્મા વિમોક્ખપચ્ચનીકા, ઇદં વિમોક્ખપચ્ચનીકં.
કતમં વિમોક્ખાનુલોમં? તીણિ કુસલમૂલાનિ વિમોક્ખાનુલોમાનિ, તીણિ સુચરિતાનિ વિમોક્ખાનુલોમાનિ, સબ્બેપિ કુસલા ધમ્મા વિમોક્ખાનુલોમા, ઇદં વિમોક્ખાનુલોમં.
કતમો વિમોક્ખવિવટ્ટો? સઞ્ઞાવિવટ્ટો, ચેતોવિવટ્ટો, ચિત્તવિવટ્ટો, ઞાણવિવટ્ટો, વિમોક્ખવિવટ્ટો, સચ્ચવિવટ્ટો. સઞ્જાનન્તો વિવટ્ટતીતિ – સઞ્ઞાવિવટ્ટો. ચેતયન્તો વિવટ્ટતીતિ – ચેતોવિવટ્ટો. વિજાનન્તો વિવટ્ટતીતિ – ચિત્તવિવટ્ટો. ઞાણં કરોન્તો વિવટ્ટતીતિ – ઞાણવિવટ્ટો. વોસજ્જન્તો વિવટ્ટતીતિ – વિમોક્ખવિવટ્ટો. તથટ્ઠેન વિવટ્ટતીતિ – સચ્ચવિવટ્ટો.
યત્થ સઞ્ઞાવિવટ્ટો તત્થ ચેતોવિવટ્ટો, યત્થ ચેતોવિવટ્ટો તત્થ સઞ્ઞાવિવટ્ટો, યત્થ સઞ્ઞાવિવટ્ટો ચેતોવિવટ્ટો તત્થ ચિત્તવિવટ્ટો, યત્થ ચિત્તવિવટ્ટો તત્થ સઞ્ઞાવિવટ્ટો ચેતોવિવટ્ટો. યત્થ સઞ્ઞાવિવટ્ટો ચેતોવિવટ્ટો ચિત્તવિવટ્ટો તત્થ ઞાણવિવટ્ટો, યત્થ ઞાણવિવટ્ટો તત્થ સઞ્ઞાવિવટ્ટો ચેતોવિવટ્ટો ચિત્તવિવટ્ટો. યત્થ સઞ્ઞાવિવટ્ટો ચેતોવિવટ્ટો ચિત્તવિવટ્ટો ઞાણવિવટ્ટો તત્થ વિમોક્ખવિવટ્ટો, યત્થ વિમોક્ખવિવટ્ટો તત્થ સઞ્ઞાવિવટ્ટો ચેતોવિવટ્ટો ચિત્તવિવટ્ટો ઞાણવિવટ્ટો. યત્થ સઞ્ઞાવિવટ્ટો ચેતોવિવટ્ટો ચિત્તવિવટ્ટો ઞાણવિવટ્ટો વિમોક્ખવિવટ્ટો તત્થ સચ્ચવિવટ્ટો, યત્થ સચ્ચવિવટ્ટો તત્થ સઞ્ઞાવિવટ્ટો ચેતોવિવટ્ટો ચિત્તવિવટ્ટો ઞાણવિવટ્ટો વિમોક્ખવિવટ્ટો. અયં વિમોક્ખવિવટ્ટો.
કતમા વિમોક્ખભાવના? પઠમસ્સ ઝાનસ્સ આસેવના ભાવના બહુલીકમ્મં, દુતિયસ્સ ઝાનસ્સ આસેવના ભાવના બહુલીકમ્મં, તતિયસ્સ ઝાનસ્સ આસેવના ભાવના બહુલીકમ્મં, ચતુત્થસ્સ ઝાનસ્સ આસેવના ભાવના બહુલીકમ્મં, આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા આસેવના ભાવના બહુલીકમ્મં, વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા…પે… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા આસેવના ભાવના બહુલીકમ્મં, સોતાપત્તિમગ્ગસ્સ આસેવના ભાવના બહુલીકમ્મં, સકદાગામિમગ્ગસ્સ આસેવના ભાવના બહુલીકમ્મં, અનાગામિમગ્ગસ્સ આસેવના ભાવના બહુલીકમ્મં, અરહત્તમગ્ગસ્સ આસેવના ભાવના બહુલીકમ્મં, અયં વિમોક્ખભાવના.
કતમા વિમોક્ખપ્પટિપ્પસ્સદ્ધિ? પઠમસ્સ ઝાનસ્સ પટિલાભો વા વિપાકો વા, દુતિયસ્સ ઝાનસ્સ પટિલાભો વા વિપાકો વા, તતિયસ્સ ઝાનસ્સ…પે… ચતુત્થસ્સ ઝાનસ્સ… આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા પટિલાભો વા વિપાકો વા, સોતાપત્તિમગ્ગસ્સ સોતાપત્તિફલં, સકદાગામિમગ્ગસ્સ સકદાગામિફલં, અનાગામિમગ્ગસ્સ અનાગામિફલં, અરહત્તમગ્ગસ્સ અરહત્તફલં, અયં વિમોક્ખપ્પટિપ્પસ્સદ્ધીતિ.
તતિયભાણવારો.
વિમોક્ખકથા નિટ્ઠિતા.