૪. વોદાનઞાણનિદ્દેસો

૧૫૮. કતમાનિ તેરસ વોદાને ઞાણાનિ? અતીતાનુધાવનં ચિત્તં વિક્ખેપાનુપતિતં; તં વિવજ્જયિત્વા એકટ્ઠાને સમાદહતિ – એવમ્પિ ચિત્તં ન વિક્ખેપં ગચ્છતિ. અનાગતપટિકઙ્ખનં ચિત્તં વિકમ્પિતં; તં વિવજ્જયિત્વા તત્થેવ અધિમોચેતિ – એવમ્પિ ચિત્તં ન વિક્ખેપં ગચ્છતિ. લીનં ચિત્તં કોસજ્જાનુપતિતં; તં પગ્ગણ્હિત્વા કોસજ્જં પજહતિ – એવમ્પિ ચિત્તં ન વિક્ખેપં ગચ્છતિ. અતિપગ્ગહિતં ચિત્તં ઉદ્ધચ્ચાનુપતિતં; તં વિનિગ્ગણ્હિત્વા ઉદ્ધચ્ચં પજહતિ – એવમ્પિ ચિત્તં ન વિક્ખેપં ગચ્છતિ. અભિનતં ચિત્તં રાગાનુપતિતં; તં સમ્પજાનો હુત્વા રાગં પજહતિ – એવમ્પિ ચિત્તં ન વિક્ખેપં ગચ્છતિ. અપનતં ચિત્તં બ્યાપાદાનુપતિતં; તં સમ્પજાનો હુત્વા બ્યાપાદં પજહતિ – એવમ્પિ ચિત્તં ન વિક્ખેપં ગચ્છતિ. ઇમેહિ છહિ ઠાનેહિ પરિસુદ્ધં ચિત્તં પરિયોદાતં એકત્તગતં હોતિ.

કતમે તે એકત્તા? દાનવોસગ્ગુપટ્ઠાનેકત્તં, સમથનિમિત્તુપટ્ઠાનેકત્તં, વયલક્ખણુપટ્ઠાનેકત્તં, નિરોધુપટ્ઠાનેકત્તં. દાનવોસગ્ગુપટ્ઠાનેકત્તં ચાગાધિમુત્તાનં, સમથનિમિત્તુપટ્ઠાનેકત્તઞ્ચ અધિચિત્તમનુયુત્તાનં, વયલક્ખણુપટ્ઠાનેકત્તઞ્ચ વિપસ્સકાનં, નિરોધુપટ્ઠાનેકત્તઞ્ચ અરિયપુગ્ગલાનં – ઇમેહિ ચતૂહિ ઠાનેહિ એકત્તગતં ચિત્તં પટિપદાવિસુદ્ધિપક્ખન્દઞ્ચેવ હોતિ, ઉપેક્ખાનુબ્રૂહિતઞ્ચ, ઞાણેન ચ સમ્પહંસિતં.

પઠમસ્સ ઝાનસ્સ કો આદિ, કિં મજ્ઝે, કિં પરિયોસાનં? પઠમસ્સ ઝાનસ્સ પટિપદાવિસુદ્ધિ આદિ, ઉપેક્ખાનુબ્રૂહના મજ્ઝે, સમ્પહંસના પરિયોસાનં. પઠમસ્સ ઝાનસ્સ પટિપદાવિસુદ્ધિ આદિ. આદિસ્સ કતિ લક્ખણાનિ? આદિસ્સ તીણિ લક્ખણાનિ. યો તસ્સ પરિપન્થો તતો ચિત્તં વિસુજ્ઝતિ, વિસુદ્ધત્તા ચિત્તં મજ્ઝિમં સમથનિમિત્તં પટિપજ્જતિ, પટિપન્નત્તા તત્થ ચિત્તં પક્ખન્દતિ. યઞ્ચ પરિપન્થતો ચિત્તં વિસુજ્ઝતિ, યઞ્ચ વિસુદ્ધત્તા ચિત્તં મજ્ઝિમં સમથનિમિત્તં પટિપજ્જતિ, યઞ્ચ પટિપન્નત્તા તત્થ ચિત્તં પક્ખન્દતિ. પઠમસ્સ ઝાનસ્સ પટિપદાવિસુદ્ધિ આદિ. આદિસ્સ ઇમાનિ તીણિ લક્ખણાનિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘પઠમં ઝાનં આદિકલ્યાણઞ્ચેવ હોતિ લક્ખણસમ્પન્નઞ્ચ’’.

પઠમસ્સ ઝાનસ્સ ઉપેક્ખાનુબ્રૂહના મજ્ઝે. મજ્ઝસ્સ કતિ લક્ખણાનિ? મજ્ઝસ્સ તીણિ લક્ખણાનિ. વિસુદ્ધં ચિત્તં અજ્ઝુપેક્ખતિ, સમથપટિપન્નં અજ્ઝુપેક્ખતિ, એકત્તુપટ્ઠાનં અજ્ઝુપેક્ખતિ. યઞ્ચ વિસુદ્ધં ચિત્તં અજ્ઝુપેક્ખતિ, યઞ્ચ સમથપટિપન્નં અજ્ઝુપેક્ખતિ, યઞ્ચ એકત્તુપટ્ઠાનં અજ્ઝુપેક્ખતિ – પઠમસ્સ ઝાનસ્સ ઉપેક્ખાનુબ્રૂહના મજ્ઝે. મજ્ઝસ્સ ઇમાનિ તીણિ લક્ખણાનિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘પઠમં ઝાનં મજ્ઝેકલ્યાણઞ્ચેવ હોતિ લક્ખણસમ્પન્નઞ્ચ’’.

પઠમસ્સ ઝાનસ્સ સમ્પહંસના પરિયોસાનં. પરિયોસાનસ્સ કતિ લક્ખણાનિ? પરિયોસાનસ્સ ચત્તારિ લક્ખણાનિ. તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન સમ્પહંસના, ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન સમ્પહંસના, તદુપગવીરિયવાહનટ્ઠેન સમ્પહંસના, આસેવનટ્ઠેન સમ્પહંસના. પઠમસ્સ ઝાનસ્સ સમ્પહંસના પરિયોસાનં. પરિયોસાનસ્સ ઇમાનિ ચત્તારિ લક્ખણાનિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘પઠમં ઝાનં પરિયોસાનકલ્યાણઞ્ચેવ હોતિ લક્ખણસમ્પન્નઞ્ચ’’. એવં તિવત્તગતં ચિત્તં તિવિધકલ્યાણકં દસલક્ખણસમ્પન્નં વિતક્કસમ્પન્નઞ્ચેવ હોતિ વિચારસમ્પન્નઞ્ચ પીતિસમ્પન્નઞ્ચ સુખસમ્પન્નઞ્ચ ચિત્તસ્સ અધિટ્ઠાનસમ્પન્નઞ્ચ સદ્ધાસમ્પન્નઞ્ચ વીરિયસમ્પન્નઞ્ચ સતિસમ્પન્નઞ્ચ સમાધિસમ્પન્નઞ્ચ પઞ્ઞાસમ્પન્નઞ્ચ.

દુતિયસ્સ ઝાનસ્સ કો આદિ, કિં મજ્ઝે, કિં પરિયોસાનં? દુતિયસ્સ ઝાનસ્સ પટિપદાવિસુદ્ધિ આદિ, ઉપેક્ખાનુબ્રૂહના મજ્ઝે, સમ્પહંસના પરિયોસાનં…પે… એવં તિવત્તગતં ચિત્તં તિવિધકલ્યાણકં દસલક્ખણસમ્પન્નં પીતિસમ્પન્નઞ્ચેવ હોતિ સુખસમ્પન્નઞ્ચ ચિત્તસ્સ અધિટ્ઠાનસમ્પન્નઞ્ચ સદ્ધાસમ્પન્નઞ્ચ વીરિયસમ્પન્નઞ્ચ સતિસમ્પન્નઞ્ચ સમાધિસમ્પન્નઞ્ચ પઞ્ઞાસમ્પન્નઞ્ચ.

તતિયસ્સ ઝાનસ્સ કો આદિ, કિં મજ્ઝે, કિં પરિયોસાનં…પે… એવં તિવત્તગતં ચિત્તં તિવિધકલ્યાણકં દસલક્ખણસમ્પન્નં સુખસમ્પન્નઞ્ચેવ હોતિ ચિત્તસ્સ અધિટ્ઠાનસમ્પન્નઞ્ચ સદ્ધાસમ્પન્નઞ્ચ વીરિયસમ્પન્નઞ્ચ સતિસમ્પન્નઞ્ચ સમાધિસમ્પન્નઞ્ચ પઞ્ઞાસમ્પન્નઞ્ચ.

ચતુત્થસ્સ ઝાનસ્સ કો આદિ, કિં મજ્ઝે, કિં પરિયોસાનં…પે… એવં તિવત્તગતં ચિત્તં તિવિધકલ્યાણકં દસલક્ખણસમ્પન્નઞ્ચ ઉપેક્ખાસમ્પન્નઞ્ચેવ હોતિ ચિત્તસ્સ અધિટ્ઠાનસમ્પન્નઞ્ચ સદ્ધાસમ્પન્નઞ્ચ વીરિયસમ્પન્નઞ્ચ સતિસમ્પન્નઞ્ચ સમાધિસમ્પન્નઞ્ચ પઞ્ઞાસમ્પન્નઞ્ચ.

આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા…પે… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા કો આદિ, કિં મજ્ઝે, કિં પરિયોસાનં…પે… એવં તિવત્તગતં ચિત્તં તિવિધકલ્યાણકં દસલક્ખણસમ્પન્નં ઉપેક્ખાસમ્પન્નઞ્ચેવ હોતિ ચિત્તસ્સ અધિટ્ઠાનસમ્પન્નં ચ…પે… પઞ્ઞાસમ્પન્નઞ્ચ.

અનિચ્ચાનુપસ્સનાય કો આદિ, કિં મજ્ઝે, કિં પરિયોસાનં…પે… એવં તિવત્તગતં ચિત્તં તિવિધકલ્યાણકં દસલક્ખણસમ્પન્નં વિતક્કસમ્પન્નઞ્ચેવ હોતિ વિચારસમ્પન્નઞ્ચ પીતિસમ્પન્નઞ્ચ સુખસમ્પન્નઞ્ચ ચિત્તસ્સ અધિટ્ઠાનસમ્પન્નઞ્ચ સદ્ધાસમ્પન્નઞ્ચ વીરિયસમ્પન્નઞ્ચ સતિસમ્પન્નઞ્ચ સમાધિસમ્પન્નઞ્ચ પઞ્ઞાસમ્પન્નઞ્ચ. દુક્ખાનુપસ્સનાય…પે… અનત્તાનુપસ્સનાય… નિબ્બિદાનુપસ્સનાય… વિરાગાનુપસ્સનાય… નિરોધાનુપસ્સનાય… પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાય… ખયાનુપસ્સનાય… વયાનુપસ્સનાય… વિપરિણામાનુપસ્સનાય… અનિમિત્તાનુપસ્સનાય… અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાય… સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાય… અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય… યથાભૂતઞાણદસ્સનાય… આદીનવાનુપસ્સનાય… પટિસઙ્ખાનુપસ્સનાય… વિવટ્ટનાનુપસ્સનાય… પઞ્ઞાસમ્પન્નઞ્ચ.

સોતાપત્તિમગ્ગસ્સ…પે… સકદાગામિમગ્ગસ્સ… અનાગામિમગ્ગસ્સ… અરહત્તમગ્ગસ્સ કો આદિ, કિં મજ્ઝે, કિં પરિયોસાનં? અરહત્તમગ્ગસ્સ પટિપદાવિસુદ્ધિ આદિ ઉપેક્ખાનુબ્રૂહના મજ્ઝે, સમ્પહંસના પરિયોસાનં. અરહત્તમગ્ગસ્સ પટિપદાવિસુદ્ધિ આદિ. આદિસ્સ કતિ લક્ખણાનિ? આદિસ્સ તીણિ લક્ખણાનિ. યો તસ્સ પરિપન્થો તતો ચિત્તં વિસુજ્ઝતિ, વિસુદ્ધત્તા ચિત્તં મજ્ઝિમં સમથનિમિત્તં પટિપજ્જતિ, પટિપન્નત્તા તત્થ ચિત્તં પક્ખન્દતિ. યઞ્ચ પરિપન્થતો ચિત્તં વિસુજ્ઝતિ, યઞ્ચ વિસુદ્ધત્તા ચિત્તં મજ્ઝિમં સમથનિમિત્તં પટિપજ્જતિ, યઞ્ચ પટિપન્નત્તા તત્થ ચિત્તં પક્ખન્દતિ – અરહત્તમગ્ગસ્સ પટિપદાવિસુદ્ધિ આદિ. આદિસ્સ ઇમાનિ તીણિ લક્ખણાનિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘અરહત્તમગ્ગો આદિકલ્યાણો ચેવ હોતિ લક્ખણસમ્પન્નો ચ’’.

અરહત્તમગ્ગસ્સ ઉપેક્ખાનુબ્રૂહના મજ્ઝે. મજ્ઝસ્સ કતિ લક્ખણાનિ? મજ્ઝસ્સ તીણિ લક્ખણાનિ. વિસુદ્ધં ચિત્તં અજ્ઝુપેક્ખતિ, સમથપટિપન્નં અજ્ઝુપેક્ખતિ, એકત્તુપટ્ઠાનં અજ્ઝુપેક્ખતિ. યઞ્ચ વિસુદ્ધં ચિત્તં અજ્ઝુપેક્ખતિ, યઞ્ચ સમથપટિપન્નં અજ્ઝુપેક્ખતિ, યઞ્ચ એકત્તુપટ્ઠાનં અજ્ઝુપેક્ખતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘અરહત્તમગ્ગો મજ્ઝેકલ્યાણો ચેવ હોતિ લક્ખણસમ્પન્નો ચ’’.

અરહત્તમગ્ગસ્સ સમ્પહંસના પરિયોસાનં. પરિયોસાનસ્સ કતિ લક્ખણાનિ? પરિયોસાનસ્સ ચત્તારિ લક્ખણાનિ. તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન સમ્પહંસના, ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન સમ્પહંસના, તદુપગવીરિયવાહનટ્ઠેન સમ્પહંસના, આસેવનટ્ઠેન સમ્પહંસના. અરહત્તમગ્ગસ્સ સમ્પહંસના પરિયોસાનં. પરિયોસાનસ્સ ઇમાનિ ચત્તારિ લક્ખણાનિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘અરહત્તમગ્ગો પરિયોસાનકલ્યાણો ચેવ હોતિ લક્ખણસમ્પન્નો ચ’’. એવં તિવત્તગતં ચિત્તં તિવિધકલ્યાણકં દસલક્ખણસમ્પન્નં વિતક્કસમ્પન્નઞ્ચેવ હોતિ વિચારસમ્પન્નઞ્ચ પીતિસમ્પન્નઞ્ચ સુખસમ્પન્નઞ્ચ ચિત્તસ્સ અધિટ્ઠાનસમ્પન્નઞ્ચ સદ્ધાસમ્પન્નઞ્ચ વીરિયસમ્પન્નઞ્ચ સતિસમ્પન્નઞ્ચ સમાધિસમ્પન્નઞ્ચ પઞ્ઞાસમ્પન્નઞ્ચ.

૧૫૯. નિમિત્તં અસ્સાસપસ્સાસા, અનારમ્મણમેકચિત્તસ્સ;

અજાનતો ચ તયો ધમ્મે, ભાવના નુપલબ્ભતિ.

નિમિત્તં અસ્સાસપસ્સાસા, અનારમ્મણમેકચિત્તસ્સ;

જાનતો ચ તયો ધમ્મે, ભાવના ઉપલબ્ભતીતિ.

કથં ઇમે તયો ધમ્મા એકચિત્તસ્સ આરમ્મણા ન હોન્તિ, ન ચિમે તયો ધમ્મા અવિદિતા હોન્તિ, ન ચ ચિત્તં વિક્ખેપં ગચ્છતિ, પધાનઞ્ચ પઞ્ઞાયતિ, પયોગઞ્ચ સાધેતિ, વિસેસમધિગચ્છતિ? સેય્યથાપિ રુક્ખો સમે ભૂમિભાગે નિક્ખિત્તો. તમેનં પુરિસો કકચેન છિન્દેય્ય. રુક્ખે ફુટ્ઠકકચદન્તાનં વસેન પુરિસસ્સ સતિ ઉપટ્ઠિતા હોતિ; ન આગતે વા ગતે વા કકચદન્તે મનસિ કરોતિ. ન આગતા વા ગતા વા કકચદન્તા અવિદિતા હોન્તિ, પધાનઞ્ચ પઞ્ઞાયતિ, પયોગઞ્ચ સાધેતિ. યથા રુક્ખો સમે ભૂમિભાગે નિક્ખિત્તો. એવં ઉપનિબન્ધના નિમિત્તં. યથા કકચદન્તા, એવં અસ્સાસપસ્સાસા. યથા રુક્ખે ફુટ્ઠકકચદન્તાનં વસેન પુરિસસ્સ સતિ ઉપટ્ઠિતા હોતિ, ન આગતે વા ગતે વા કકચદન્તે મનસિ કરોતિ, ન આગતા વા ગતા વા કકચદન્તા અવિદિતા હોન્તિ, પધાનઞ્ચ પઞ્ઞાયતિ, પયોગઞ્ચ સાધેતિ. એવમેવં ભિક્ખુ નાસિકગ્ગે વા મુખનિમિત્તે વા સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા નિસિન્નો હોતિ, ન આગતે વા ગતે વા અસ્સાસપસ્સાસે મનસિ કરોતિ, ન આગતા વા ગતા વા અસ્સાસપસ્સાસા અવિદિતા હોન્તિ, પધાનઞ્ચ પઞ્ઞાયતિ, પયોગઞ્ચ સાધેતિ. વિસેસમધિગચ્છતિ પધાનઞ્ચ.

કતમં પધાનં? આરદ્ધવીરિયસ્સ કાયોપિ ચિત્તમ્પિ કમ્મનિયં હોતિ – ઇદં પધાનં. કતમો પયોગો? આરદ્ધવીરિયસ્સ ઉપક્કિલેસા પહીયન્તિ, વિતક્કા વૂપસમન્તિ – અયં પયોગો. કતમો વિસેસો? આરદ્ધવીરિયસ્સ સઞ્ઞોજના પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ [અનુસયા બ્યાસન્તિ (સ્યા.)]. અયં વિસેસો. એવં ઇમે તયો ધમ્મા એકચિત્તસ્સ આરમ્મણા ન હોન્તિ, ન ચિમે તયો ધમ્મા અવિદિતા હોન્તિ, ન ચ ચિત્તં વિક્ખેપં ગચ્છતિ, પધાનઞ્ચ પઞ્ઞાયતિ, પયોગઞ્ચ સાધેતિ, વિસેસમધિગચ્છતિ.

૧૬૦. આનાપાનસ્સતિ યસ્સ, પરિપુણ્ણા સુભાવિતા;

અનુપુબ્બં પરિચિતા, યથા બુદ્ધેન દેસિતા;

સો ઇમં લોકં પભાસેતિ, અબ્ભા મુત્તોવ ચન્દિમાતિ.

આનન્તિ અસ્સાસો, નો પસ્સાસો. અપાનન્તિ [અપાનન્તિ (ક.)] પસ્સાસો, નો અસ્સાસો. અસ્સાસવસેન ઉપટ્ઠાનં સતિ, પસ્સાસવસેન ઉપટ્ઠાનં સતિ.

યો અસ્સસતિ તસ્સુપટ્ઠાતિ, યો પસ્સસતિ તસ્સુપટ્ઠાતિ. પરિપુણ્ણાતિ પરિગ્ગહટ્ઠેન પરિપુણ્ણા, પરિવારટ્ઠેન પરિપુણ્ણા, પરિપૂરટ્ઠેન પરિપુણ્ણા. સુભાવિતાતિ ચતસ્સો ભાવના – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના, ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના, તદુપગવીરિયવાહનટ્ઠેન ભાવના, આસેવનટ્ઠેન ભાવના. તસ્સિમે ચત્તારો ભાવનટ્ઠા યાનીકતા હોન્તિ વત્થુકતા અનુટ્ઠિતા પરિચિતા સુસમારદ્ધા.

યાનીકતાતિ યત્થ યત્થ આકઙ્ખતિ તત્થ તત્થ વસિપ્પત્તો હોતિ બલપ્પત્તો વેસારજ્જપ્પત્તો. તસ્સ મે તે ધમ્મા આવજ્જનપટિબદ્ધા [આવજ્જનપટિબન્ધા (ક.) એવમીદિસેસુ પદેસુ] હોન્તિ આકઙ્ખપટિબદ્ધા મનસિકારપટિબદ્ધા ચિત્તુપ્પાદપટિબદ્ધા. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘યાનીકતા’’તિ. વત્થુકતાતિ યસ્મિં યસ્મિં વત્થુસ્મિં ચિત્તં સ્વાધિટ્ઠિતં હોતિ, તસ્મિં તસ્મિં વત્થુસ્મિં સતિ સુપટ્ઠિતા હોતિ. યસ્મિં યસ્મિં વા પન વત્થુસ્મિં સતિ સૂપટ્ઠિતા [સુપટ્ઠિતા (ક.)] હોતિ, તસ્મિં તસ્મિં વત્થુસ્મિં ચિત્તં સ્વાધિટ્ઠિતં હોતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘વત્થુકતા’’તિ. અનુટ્ઠિતાતિ વત્થુસ્મિં યેન યેન ચિત્તં અભિનીહરતિ તેન તેન સતિ અનુપરિવત્તતિ. યેન યેન વા પન સતિ અનુપરિવત્તતિ તેન તેન ચિત્તં અભિનીહરતિ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘અનુટ્ઠિતા’’તિ. પરિચિતાતિ પરિગ્ગહટ્ઠેન પરિચિતા, પરિવારટ્ઠેન પરિચિતા, પરિપૂરટ્ઠેન પરિચિતા. સતિયા પરિગ્ગણ્હન્તો જિનાતિ પાપકે અકુસલે ધમ્મે. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘પરિચિતા’’તિ. સુસમારદ્ધાતિ ચત્તારો સુસમારદ્ધા – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન સુસમારદ્ધા, ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન સુસમારદ્ધા, તદુપગવીરિયવાહનટ્ઠેન સુસમારદ્ધા, તપ્પચ્ચનીકાનં કિલેસાનં સુસમૂહતત્તા [સુસમુહતત્તા (ક.)] સુસમારદ્ધા.

૧૬૧. સુસમન્તિ અત્થિ સમં, અત્થિ સુસમં. કતમં સમં? યે તત્થ જાતા અનવજ્જા કુસલા બોધિપક્ખિયા – ઇદં સમં. કતમં સુસમં? યં તેસં તેસં ધમ્માનં આરમ્મણં નિરોધો નિબ્બાનં – ઇદં સુસમં. ઇતિ ઇદઞ્ચ સમં ઇદઞ્ચ સુસમં ઞાતં હોતિ દિટ્ઠં વિદિતં સચ્છિકતં ફસ્સિતં પઞ્ઞાય. આરદ્ધં હોતિ વીરિયં અસલ્લીનં, ઉપટ્ઠિતા સતિ અસમ્મૂળા [અપમુટ્ઠા (સ્યા.)], પસ્સદ્ધો કાયો અસારદ્ધો, સમાહિતં ચિત્તં એકગ્ગં. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘સુસમારદ્ધા’’તિ.

અનુપુબ્બં પરિચિતાતિ દીઘં અસ્સાસવસેન પુરિમા પુરિમા પરિચિતા, પચ્છિમા પચ્છિમા અનુપરિચિતા. દીઘં પસ્સાસવસેન પુરિમા પુરિમા પરિચિતા, પચ્છિમા પચ્છિમા અનુપરિચિતા. રસ્સં અસ્સાસવસેન પુરિમા પુરિમા પરિચિતા, પચ્છિમા પચ્છિમા અનુપરિચિતા. રસ્સં પસ્સાસવસેન પુરિમા પુરિમા પરિચિતા, પચ્છિમા પચ્છિમા અનુપરિચિતા…પે… પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી અસ્સાસવસેન પુરિમા પુરિમા પરિચિતા, પચ્છિમા પચ્છિમા અનુપરિચિતા. પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી પસ્સાસવસેન પુરિમા પુરિમા પરિચિતા, પચ્છિમા પચ્છિમા અનુપરિચિતા. સબ્બાપિ સોળસવત્થુકા આનાપાનસ્સતિયો અઞ્ઞમઞ્ઞં પરિચિતા ચેવ હોન્તિ અનુપરિચિતા ચ. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘અનુપુબ્બપરિચિતા’’તિ.

યથાતિ દસ યથત્થા – અત્તદમથત્થો યથત્થો, અત્તસમથત્થો યથત્થો, અત્તપરિનિબ્બાપનત્થો યથત્થો, અભિઞ્ઞત્થો યથત્થો, પરિઞ્ઞત્થો યથત્થો, પહાનત્થો યથત્થો, ભાવનત્થો યથત્થો, સચ્છિકિરિયત્થો યથત્થો, સચ્ચાભિસમયત્થો યથત્થો, નિરોધે પતિટ્ઠાપકત્થો યથત્થો.

બુદ્ધોતિ યો સો ભગવા સયમ્ભૂ અનાચરિયકો પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ સામં સચ્ચાનિ અભિસમ્બુજ્ઝિ, તત્થ ચ સબ્બઞ્ઞુતં પાપુણિ, બલેસુ ચ વસીભાવં.

૧૬૨. બુદ્ધોતિ કેનટ્ઠેન બુદ્ધો? બુજ્ઝિતા સચ્ચાનીતિ – બુદ્ધો. બોધેતા પજાયાતિ – બુદ્ધો. સબ્બઞ્ઞુતાય બુદ્ધો. સબ્બદસ્સાવિતાય બુદ્ધો. અનઞ્ઞનેય્યતાય બુદ્ધો. વિસવિતાય [વિકતિતાય (સ્યા.)] બુદ્ધો. ખીણાસવસઙ્ખાતેન બુદ્ધો. નિરુપલેપસઙ્ખાતેન [નિરુપક્કિલેસસઙ્ખાતેન (સ્યા.)] બુદ્ધો. એકન્તવીતરાગોતિ – બુદ્ધો. એકન્તવીતદોસોતિ – બુદ્ધો. એકન્તવીતમોહોતિ – બુદ્ધો. એકન્તનિક્કિલેસોતિ – બુદ્ધો. એકાયનમગ્ગં ગતોતિ – બુદ્ધો. એકો અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધોતિ – બુદ્ધો. અબુદ્ધિવિહતત્તા બુદ્ધિપટિલાભા – બુદ્ધો. બુદ્ધોતિ નેતં નામં માતરા કતં, ન પિતરા કતં, ન ભાતરા કતં, ન ભગિનિયા કતં, ન મિત્તામચ્ચેહિ કતં, ન ઞાતિસાલોહિતેહિ કતં, ન સમણબ્રાહ્મણેહિ કતં, ન દેવતાહિ કતં. વિમોક્ખન્તિકમેતં બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં બોધિયા મૂલે સહ સબ્બઞ્ઞુતઞાણસ્સ પટિલાભા સચ્છિકા પઞ્ઞત્તિ યદિદં – બુદ્ધોતિ. દેસિતાતિ અત્તદમથત્થો યથત્થો યથા બુદ્ધેન દેસિતો, અત્તસમથત્થો યથત્થો યથા બુદ્ધેન દેસિતો, અત્તપરિનિબ્બાપનત્થો યથત્થો યથા બુદ્ધેન દેસિતો…પે… નિરોધે પતિટ્ઠાપકત્થો યથત્થો યથા બુદ્ધેન દેસિતો.

સોતિ ગહટ્ઠો વા હોતિ પબ્બજિતો વા. લોકોતિ. ખન્ધલોકો ધાતુલોકો આયતનલોકો વિપત્તિભવલોકો વિપત્તિસમ્ભવલોકો સમ્પત્તિભવલોકો સમ્પત્તિસમ્ભવલોકો. એકો લોકો – સબ્બે સત્તા આહારટ્ઠિતિકા…પે… અટ્ઠારસ લોકા – અટ્ઠારસ ધાતુયો. પભાસેતીતિ અત્તદમથત્થં યથત્થં અભિસમ્બુદ્ધત્તા. સો ઇમં લોકં ઓભાસેતિ ભાસેતિ પભાસેતિ. અત્તસમથત્થં યથત્થં અભિસમ્બુદ્ધત્તા. સો ઇમં લોકં ઓભાસેતિ ભાસેતિ પભાસેતિ. અત્તપરિનિબ્બાપનત્થં યથત્થં અભિસમ્બુદ્ધત્તા. સો ઇમં લોકં ઓભાસેતિ ભાસેતિ પભાસેતિ…પે… નિરોધે પતિટ્ઠાપકત્થં યથત્થં અભિસમ્બુદ્ધત્તા. સો ઇમં લોકં ઓભાસેતિ ભાસેતિ પભાસેતિ.

અબ્ભા મુત્તોવ ચન્દિમાતિ યથા અબ્ભા, એવં કિલેસા. યથા ચન્દો, એવં અરિયઞાણં. યથા ચન્દિમા દેવપુત્તો, એવં ભિક્ખુ. યથા ચન્દો અબ્ભા મુત્તો મહિકા મુત્તો ધૂમરજા મુત્તો રાહુગહણા [રાહુપાણા (સ્યા.)] વિપ્પમુત્તો ભાસતે ચ તપતે ચ વિરોચતે [વિરોચતિ (સ્યા.)] ચ, એવમેવં ભિક્ખુ સબ્બકિલેસેહિ વિપ્પમુત્તો ભાસતે ચ તપતે ચ વિરોચતે ચ. તેન વુચ્ચતિ – અબ્ભા મુત્તોવ ચન્દિમાતિ. ઇમાનિ તેરસ વોદાને ઞાણાનિ.

વોદાનઞાણનિદ્દેસો ચતુત્થો.

ભાણવારો.