૧. અસ્સાદદિટ્ઠિનિદ્દેસો

૧૨૮. અસ્સાદદિટ્ઠિયા કતમેહિ પઞ્ચતિંસાય આકારેહિ અભિનિવેસો હોતિ? યં રૂપં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં, અયં રૂપસ્સ અસ્સાદોતિ – અભિનિવેસપરામાસો દિટ્ઠિ. દિટ્ઠિ ન અસ્સાદો, અસ્સાદો ન દિટ્ઠિ. અઞ્ઞા દિટ્ઠિ, અઞ્ઞો અસ્સાદો. યા ચ દિટ્ઠિ યો ચ અસ્સાદો – અયં વુચ્ચતિ અસ્સાદદિટ્ઠિ.

અસ્સાદદિટ્ઠિ મિચ્છાદિટ્ઠિ દિટ્ઠિવિપત્તિ. તાય દિટ્ઠિવિપત્તિયા સમન્નાગતો પુગ્ગલો દિટ્ઠિવિપન્નો. દિટ્ઠિવિપન્નો પુગ્ગલો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો. તં કિસ્સ હેતુ? દિટ્ઠિ હિસ્સ પાપિકા. યો દિટ્ઠિયા રાગો [યા દિટ્ઠિ યો રાગો (સ્યા.)], સો ન દિટ્ઠિ. દિટ્ઠિ ન રાગો. અઞ્ઞા દિટ્ઠિ, અઞ્ઞો રાગો. યા ચ દિટ્ઠિ યો ચ રાગો – અયં વુચ્ચતિ દિટ્ઠિરાગો. તાય ચ દિટ્ઠિયા તેન ચ રાગેન સમન્નાગતો પુગ્ગલો દિટ્ઠિરાગરત્તો. દિટ્ઠિરાગરત્તે પુગ્ગલે દિન્નં દાનં ન મહપ્ફલં હોતિ ન મહાનિસંસં. તં કિસ્સ હેતુ? દિટ્ઠિ હિસ્સ પાપિકા અસ્સાદદિટ્ઠિ મિચ્છાદિટ્ઠિ.

મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ દ્વેવ ગતિયો – નિરયો વા તિરચ્છાનયોનિ વા. મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ યઞ્ચેવ કાયકમ્મં યથાદિટ્ઠિ સમત્તં સમાદિન્નં, યઞ્ચ વચીકમ્મં…પે… યઞ્ચ મનોકમ્મં યથાદિટ્ઠિ સમત્તં સમાદિન્નં, યા ચ ચેતના યા ચ પત્થના યો ચ પણિધિ યે ચ સઙ્ખારા, સબ્બે તે ધમ્મા અનિટ્ઠાય અકન્તાય અમનાપાય અહિતાય દુક્ખાય સંવત્તન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? દિટ્ઠિ હિસ્સ પાપિકા. સેય્યથાપિ નિમ્બબીજં વા કોસાતકીબીજં વા તિત્તકાલાબુબીજં વા અલ્લાય પથવિયા નિક્ખિત્તં યં ચેવ પથવિરસં ઉપાદિયતિ, યઞ્ચ આપોરસં ઉપાદિયતિ, સબ્બં તં તિત્તકત્તાય કટુકત્તાય અસાતત્તાય [અસારતાય (સ્યા.)] સંવત્તતિ. તં કિસ્સ હેતુ? બીજં હિસ્સ પાપિકં. એવમેવં મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ યઞ્ચેવ કાયકમ્મં યથાદિટ્ઠિ સમત્તં સમાદિન્નં, યઞ્ચ વચીકમ્મં…પે… યઞ્ચ મનોકમ્મં યથાદિટ્ઠિ સમત્તં સમાદિન્નં, યા ચ ચેતના યા ચ પત્થના યો ચ પણિધિ યે ચ સઙ્ખારા, સબ્બે તે ધમ્મા અનિટ્ઠાય અકન્તાય અમનાપાય અહિતાય દુક્ખાય સંવત્તન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? દિટ્ઠિ હિસ્સ પાપિકા અસ્સાદદિટ્ઠિ મિચ્છાદિટ્ઠિ.

મિચ્છાદિટ્ઠિ દિટ્ઠિગતં, દિટ્ઠિગહનં, દિટ્ઠિકન્તારં, દિટ્ઠિવિસૂકં, દિટ્ઠિવિપ્ફન્દિતં, દિટ્ઠિસઞ્ઞોજનં, દિટ્ઠિસલ્લં, દિટ્ઠિસમ્બાધો, દિટ્ઠિપલિબોધો, દિટ્ઠિબન્ધનં, દિટ્ઠિપપાતો, દિટ્ઠાનુસયો, દિટ્ઠિસન્તાપો, દિટ્ઠિપરિળાહો, દિટ્ઠિગન્થો, દિટ્ઠુપાદાનં, દિટ્ઠાભિનિવેસો, દિટ્ઠિપરામાસો – ઇમેહિ અટ્ઠારસહિ આકારેહિ પરિયુટ્ઠિતચિત્તસ્સ સઞ્ઞોગો.

૧૨૯. અત્થિ સઞ્ઞોજનાનિ ચેવ દિટ્ઠિયો ચ, અત્થિ સઞ્ઞોજનાનિ ન ચ દિટ્ઠિયો. કતમાનિ સઞ્ઞોજનાનિ ચેવ દિટ્ઠિયો ચ? સક્કાયદિટ્ઠિ, સીલબ્બતપરામાસો – ઇમાનિ સઞ્ઞોજનાનિ ચેવ દિટ્ઠિયો ચ. કતમાનિ સઞ્ઞોજનાનિ, ન ચ દિટ્ઠિયો? કામરાગસઞ્ઞોજનં, પટિઘસઞ્ઞોજનં, માનસઞ્ઞોજનં, વિચિકિચ્છાસઞ્ઞોજનં, ભવરાગસઞ્ઞોજનં, ઇસ્સાસઞ્ઞોજનં, મચ્છરિયસઞ્ઞોજનં, અનુનયસઞ્ઞોજનં, અવિજ્જાસઞ્ઞોજનં – ઇમાનિ સઞ્ઞોજનાનિ, ન ચ દિટ્ઠિયો.

યં વેદનં પટિચ્ચ…પે… યં સઞ્ઞં પટિચ્ચ…પે… યં સઙ્ખારે [યે સઙ્ખારે (ક.) સં. નિ. ૩.૨૮ પસ્સિતબ્બા] પટિચ્ચ…પે… યં વિઞ્ઞાણં પટિચ્ચ… યં ચક્ખું પટિચ્ચ… યં સોતં પટિચ્ચ… યં ઘાનં પટિચ્ચ… યં જિવ્હં પટિચ્ચ… યં કાયં પટિચ્ચ… યં મનં પટિચ્ચ… યં રૂપે પટિચ્ચ… યં સદ્દે પટિચ્ચ… યં ગન્ધે પટિચ્ચ … યં રસે પટિચ્ચ… યં ફોટ્ઠબ્બે પટિચ્ચ… યં ધમ્મે પટિચ્ચ… યં ચક્ખુવિઞ્ઞાણં પટિચ્ચ… યં સોતવિઞ્ઞાણં પટિચ્ચ… યં ઘાનવિઞ્ઞાણં પટિચ્ચ… યં જિવ્હાવિઞ્ઞાણં પટિચ્ચ… યં કાયવિઞ્ઞાણં પટિચ્ચ… યં મનોવિઞ્ઞાણં પટિચ્ચ … યં ચક્ખુસમ્ફસ્સં પટિચ્ચ… યં સોતસમ્ફસ્સં પટિચ્ચ… યં ઘાનસમ્ફસ્સં પટિચ્ચ… યં જિવ્હાસમ્ફસ્સં પટિચ્ચ… યં કાયસમ્ફસ્સં પટિચ્ચ… યં મનોસમ્ફસ્સં પટિચ્ચ… યં ચક્ખુસમ્ફસ્સજં વેદનં પટિચ્ચ… યં સોતસમ્ફસ્સજં વેદનં પટિચ્ચ… યં ઘાનસમ્ફસ્સજં વેદનં પટિચ્ચ… યં જિવ્હાસમ્ફસ્સજં વેદનં પટિચ્ચ… યં કાયસમ્ફસ્સજં વેદનં પટિચ્ચ… યં મનોસમ્ફસ્સજં વેદનં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં, અયં મનોસમ્ફસ્સજાય વેદનાય અસ્સાદોતિ – અભિનિવેસપરામાસો દિટ્ઠિ. દિટ્ઠિ ન અસ્સાદો, અસ્સાદો ન દિટ્ઠિ. અઞ્ઞા દિટ્ઠિ, અઞ્ઞો અસ્સાદો. યા ચ દિટ્ઠિ યો ચ અસ્સાદો – અયં વુચ્ચતિ અસ્સાદદિટ્ઠિ.

અસ્સાદદિટ્ઠિ મિચ્છાદિટ્ઠિ દિટ્ઠિવિપત્તિ. તાય દિટ્ઠિવિપત્તિયા સમન્નાગતો પુગ્ગલો દિટ્ઠિવિપન્નો. દિટ્ઠિવિપન્નો પુગ્ગલો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો. તં કિસ્સ હેતુ? દિટ્ઠિ હિસ્સ પાપિકા. યો દિટ્ઠિયા રાગો, સો ન દિટ્ઠિ. દિટ્ઠિ ન રાગો. અઞ્ઞા દિટ્ઠિ, અઞ્ઞો રાગો. યા ચ દિટ્ઠિ યો ચ રાગો, અયં વુચ્ચતિ દિટ્ઠિરાગો. તાય ચ દિટ્ઠિયા તેન ચ રાગેન સમન્નાગતો પુગ્ગલો દિટ્ઠિરાગરત્તો. દિટ્ઠિરાગરત્તે પુગ્ગલે દિન્નં દાનં ન મહપ્ફલં હોતિ ન મહાનિસંસં. તં કિસ્સ હેતુ? દિટ્ઠિ હિસ્સ પાપિકા અસ્સાદદિટ્ઠિ મિચ્છાદિટ્ઠિ.

મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ દ્વેવ ગતિયો – નિરયો વા તિરચ્છાનયોનિ વા. મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ યઞ્ચેવ કાયકમ્મં યથાદિટ્ઠિ સમત્તં સમાદિન્નં, યઞ્ચ વચીકમ્મં…પે… યઞ્ચ મનોકમ્મં યથાદિટ્ઠિ સમત્તં સમાદિન્નં, યા ચ ચેતના યા ચ પત્થના યો ચ પણિધિ યે ચ સઙ્ખારા, સબ્બે તે ધમ્મા અનિટ્ઠાય અકન્તાય અમનાપાય અહિતાય દુક્ખાય સંવત્તન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? દિટ્ઠિ હિસ્સ પાપિકા. સેય્યથાપિ નિમ્બબીજં વા કોસાતકીબીજં વા તિત્તકાલાબુબીજં વા અલ્લાય પથવિયા નિક્ખિત્તં યઞ્ચેવ પથવિરસં ઉપાદિયતિ યઞ્ચ આપોરસં ઉપાદિયતિ, સબ્બં તં તિત્તકત્તાય કટુકત્તાય અસાતત્તાય સંવત્તતિ. તં કિસ્સ હેતુ? બીજં હિસ્સ પાપિકં. એવમેવં મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ પુરિસપુગ્ગલસ્સ યઞ્ચેવ કાયકમ્મં યથાદિટ્ઠિ સમત્તં સમાદિન્નં યઞ્ચ વચીકમ્મં…પે… યઞ્ચ મનોકમ્મં યથાદિટ્ઠિ સમત્તં સમાદિન્નં, યા ચ ચેતના યા ચ પત્થના યો ચ પણિધિ યે ચ સઙ્ખારા, સબ્બે તે ધમ્મા અનિટ્ઠાય અકન્તાય અમનાપાય અહિતાય દુક્ખાય સંવત્તન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? દિટ્ઠિ હિસ્સ પાપિકા અસ્સાદદિટ્ઠિ મિચ્છાદિટ્ઠિ.

મિચ્છાદિટ્ઠિ દિટ્ઠિગતં દિટ્ઠિગહનં…પે… દિટ્ઠાભિનિવેસો દિટ્ઠિપરામાસો – ઇમેહિ અટ્ઠારસહિ આકારેહિ પરિયુટ્ઠિતચિત્તસ્સ સઞ્ઞોગો.

અત્થિ સઞ્ઞોજનાનિ ચેવ દિટ્ઠિયો ચ, અત્થિ સઞ્ઞોજનાનિ ન ચ દિટ્ઠિયો. કતમાનિ સઞ્ઞોજનાનિ ચેવ દિટ્ઠિયો ચ? સક્કાયદિટ્ઠિ, સીલબ્બતપરામાસો – ઇમાનિ સઞ્ઞોજનાનિ ચેવ દિટ્ઠિયો ચ. કતમાનિ સઞ્ઞોજનાનિ, ન ચ દિટ્ઠિયો? કામરાગસઞ્ઞોજનં, પટિઘસઞ્ઞોજનં, માનસઞ્ઞોજનં, વિચિકિચ્છાસઞ્ઞોજનં, ભવરાગસઞ્ઞોજનં, ઇસ્સાસઞ્ઞોજનં, મચ્છરિયસઞ્ઞોજનં, અનુનયસઞ્ઞોજનં, અવિજ્જાસઞ્ઞોજનં – ઇમાનિ સઞ્ઞોજનાનિ, ન ચ દિટ્ઠિયો. અસ્સાદદિટ્ઠિયા ઇમેહિ પઞ્ચતિંસાય આકારેહિ અભિનિવેસો હોતિ.

અસ્સાદદિટ્ઠિનિદ્દેસો પઠમો.