૧૯. ધમ્મનાનત્તઞાણનિદ્દેસો

૭૩. કથં નવધમ્મવવત્થાને પઞ્ઞા ધમ્મનાનત્તે ઞાણં? કથં ધમ્મે વવત્થેતિ? કામાવચરે ધમ્મે કુસલતો વવત્થેતિ, અકુસલતો વવત્થેતિ, અબ્યાકતતો વવત્થેતિ. રૂપાવચરે ધમ્મે કુસલતો વવત્થેતિ, અબ્યાકતતો વવત્થેતિ. અરૂપાવચરે ધમ્મે કુસલતો વવત્થેતિ, અબ્યાકતતો વવત્થેતિ. અપરિયાપન્ને ધમ્મે કુસલતો વવત્થેતિ, અબ્યાકતતો વવત્થેતિ.

કથં કામાવચરે ધમ્મે કુસલતો વવત્થેતિ, અકુસલતો વવત્થેતિ, અબ્યાકતતો વવત્થેતિ? દસ કુસલકમ્મપથે કુસલતો વવત્થેતિ, દસ અકુસલકમ્મપથે અકુસલતો વવત્થેતિ, રૂપઞ્ચ વિપાકઞ્ચ કિરિયઞ્ચ અબ્યાકતતો વવત્થેતિ – એવં કામાવચરે ધમ્મે કુસલતો વવત્થેતિ, અકુસલતો વવત્થેતિ, અબ્યાકતતો વવત્થેતિ.

કથં રૂપાવચરે ધમ્મે કુસલતો વવત્થેતિ, અબ્યાકતતો વવત્થેતિ? ઇધટ્ઠસ્સ ચત્તારિ ઝાનાનિ કુસલતો વવત્થેતિ, તત્રૂપપન્નસ્સ ચત્તારિ ઝાનાનિ અબ્યાકતતો વવત્થેતિ – એવં રૂપાવચરે ધમ્મે કુસલતો વવત્થેતિ, અબ્યાકતતો વવત્થેતિ.

કથં અરૂપાવચરે ધમ્મે કુસલતો વવત્થેતિ, અબ્યાકતતો વવત્થેતિ? ઇધટ્ઠસ્સ ચતસ્સો અરૂપાવચરસમાપત્તિયો કુસલતો વવત્થેતિ, તત્રૂપપન્નસ્સ ચતસ્સો અરૂપાવચરસમાપત્તિયો અબ્યાકતતો વવત્થેતિ – એવં અરૂપાવચરે ધમ્મે કુસલતો વવત્થેતિ, અબ્યાકતતો વવત્થેતિ.

કથં અપરિયાપન્ને ધમ્મે કુસલતો વવત્થેતિ, અબ્યાકતતો વવત્થેતિ? ચત્તારો અરિયમગ્ગે કુસલતો વવત્થેતિ, ચત્તારિ ચ સામઞ્ઞફલાનિ નિબ્બાનઞ્ચ અબ્યાકતતો વવત્થેતિ – એવં અપરિયાપન્ને ધમ્મે કુસલતો વવત્થેતિ, અબ્યાકતતો વવત્થેતિ. એવં ધમ્મે વવત્થેતિ.

નવ પામોજ્જમૂલકા ધમ્મા. અનિચ્ચતો મનસિકરોતો પામોજ્જં જાયતિ, પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદેતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. સમાહિતે ચિત્તે યથાભૂતં પજાનાતિ પસ્સતિ. યથાભૂતં જાનં પસ્સં નિબ્બિન્દતિ, નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ, વિરાગા વિમુચ્ચતિ. દુક્ખતો મનસિકરોતો પામોજ્જં જાયતિ…પે… અનત્તતો મનસિકરોતો પામોજ્જં જાયતિ…પે… વિમુચ્ચતિ.

રૂપં અનિચ્ચતો મનસિકરોતો પામોજ્જં જાયતિ…પે… રૂપં દુક્ખતો મનસિકરોતો…પે… વેદનં… સઞ્ઞં… સઙ્ખારે… વિઞ્ઞાણં… ચક્ખું…પે… જરામરણં અનિચ્ચતો મનસિકરોતો પામોજ્જં જાયતિ…પે… જરામરણં દુક્ખતો મનસિકરોતો પામોજ્જં જાયતિ…પે… જરામરણં અનત્તતો મનસિકરોતો પામોજ્જં જાયતિ, પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદેતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. સમાહિતે ચિત્તે યથાભૂતં પજાનાતિ પસ્સતિ. યથાભૂતં જાનં પસ્સં નિબ્બિન્દતિ, નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ, વિરાગા વિમુચ્ચતિ. ઇમે નવ પામોજ્જમૂલકા ધમ્મા.

૭૪. નવ યોનિસો મનસિકારમૂલકા ધમ્મા. અનિચ્ચતો યોનિસો મનસિકરોતો પામોજ્જં જાયતિ, પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદેતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. સમાહિતેન ચિત્તેન ‘‘ઇદં દુક્ખ’’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખસમુદયો’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખનિરોધો’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. દુક્ખતો યોનિસો મનસિકરોતો પામોજ્જં જાયતિ, પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદેતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. સમાહિતેન ચિત્તેન ‘‘ઇદં દુક્ખ’’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખસમુદયો’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખનિરોધો’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. અનત્તતો યોનિસો મનસિકરોતો પામોજ્જં જાયતિ…પે….

રૂપં અનિચ્ચતો યોનિસો મનસિકરોતો પામોજ્જં જાયતિ…પે… રૂપં દુક્ખતો યોનિસો મનસિકરોતો પામોજ્જં જાયતિ…પે… રૂપં અનત્તતો યોનિસો મનસિકરોતો પામોજ્જં જાયતિ…પે… વેદનં… સઞ્ઞં… સઙ્ખારે… વિઞ્ઞાણં… ચક્ખું…પે… જરામરણં અનિચ્ચતો યોનિસો મનસિકરોતો પામોજ્જં જાયતિ…પે… જરામરણં દુક્ખતો યોનિસો મનસિકરોતો પામોજ્જં જાયતિ…પે… જરામરણં અનત્તતો યોનિસો મનસિકરોતો પામોજ્જં જાયતિ, પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ, પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ, પસ્સદ્ધકાયો સુખં વેદેતિ, સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. સમાહિતેન ચિત્તેન ‘‘ઇદં દુક્ખ’’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખસમુદયો’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખનિરોધો’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. ઇમે નવ યોનિસો મનસિકારમૂલકા ધમ્મા.

નવ નાનત્તા – ધાતુનાનત્તં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ ફસ્સનાનત્તં, ફસ્સનાનત્તં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ વેદનાનાનત્તં, વેદનાનાનત્તં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સઞ્ઞાનાનત્તં, સઞ્ઞાનાનત્તં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સઙ્કપ્પનાનત્તં, સઙ્કપ્પનાનત્તં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દનાનત્તં, છન્દનાનત્તં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ પરિળાહનાનત્તં, પરિળાહનાનત્તં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ પરિયેસનાનાનત્તં, પરિયેસનાનાનત્તં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ લાભનાનત્તં – ઇમે નવ નાનત્તા. તં ઞાતટ્ઠેન ઞાણં, પજાનનટ્ઠેન પઞ્ઞા. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘નવધમ્મવવત્થાને પઞ્ઞા ધમ્મનાનત્તે ઞાણં’’.

ધમ્મનાનત્તઞાણનિદ્દેસો એકૂનવીસતિમો.