૧૬. ગોચરનાનત્તઞાણનિદ્દેસો

૬૭. કથં બહિદ્ધા વવત્થાને પઞ્ઞા ગોચરનાનત્તે ઞાણં? કથં બહિદ્ધા ધમ્મે વવત્થેતિ? રૂપે બહિદ્ધા વવત્થેતિ, સદ્દે બહિદ્ધા વવત્થેતિ, ગન્ધે બહિદ્ધા વવત્થેતિ, રસે બહિદ્ધા વવત્થેતિ, ફોટ્ઠબ્બે બહિદ્ધા વવત્થેતિ, ધમ્મે બહિદ્ધા વવત્થેતિ.

કથં રૂપે બહિદ્ધા વવત્થેતિ? રૂપા અવિજ્જાસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ રૂપા તણ્હાસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, રૂપા કમ્મસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, રૂપા આહારસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, રૂપા ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાયાતિ વવત્થેતિ, રૂપા ઉપ્પન્નાતિ વવત્થેતિ, રૂપા સમુદાગતાતિ વવત્થેતિ. રૂપા અહુત્વા સમ્ભૂતા, હુત્વા ન ભવિસ્સન્તીતિ વવત્થેતિ. રૂપે અન્તવન્તતો વવત્થેતિ, રૂપા અદ્ધુવા અસસ્સતા વિપરિણામધમ્માતિ વવત્થેતિ. રૂપા અનિચ્ચા સઙ્ખતા પટિચ્ચસમુપ્પન્ના ખયધમ્મા વયધમ્મા વિરાગધમ્મા નિરોધધમ્માતિ વવત્થેતિ. રૂપે અનિચ્ચતો વવત્થેતિ, નો નિચ્ચતો; દુક્ખતો વવત્થેતિ, નો સુખતો; અનત્તતો વવત્થેતિ, નો અત્તતો; નિબ્બિન્દતિ, નો નન્દતિ; વિરજ્જતિ, નો રજ્જતિ; નિરોધેતિ, નો સમુદેતિ; પટિનિસ્સજ્જતિ, નો આદિયતિ. અનિચ્ચતો વવત્થેન્તો નિચ્ચસઞ્ઞં પજહતિ, દુક્ખતો વવત્થેન્તો સુખસઞ્ઞં પજહતિ, અનત્તતો વવત્થેન્તો અત્તસઞ્ઞં પજહતિ, નિબ્બિન્દન્તો નન્દિં પજહતિ, વિરજ્જન્તો રાગં પજહતિ, નિરોધેન્તો સમુદયં પજહતિ, પટિનિસ્સજ્જન્તો આદાનં પજહતિ. એવં રૂપે બહિદ્ધા વવત્થેતિ.

કથં સદ્દે બહિદ્ધા વવત્થેતિ? સદ્દા અવિજ્જાસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ…પે… સદ્દા ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાયાતિ વવત્થેતિ, સદ્દા ઉપ્પન્નાતિ વવત્થેતિ, સદ્દા સમુદાગતાતિ વવત્થેતિ. સદ્દા અહુત્વા સમ્ભૂતા, હુત્વા ન ભવિસ્સન્તીતિ વવત્થેતિ. સદ્દે અન્તવન્તતો વવત્થેતિ, સદ્દા અદ્ધુવા અસસ્સતા વિપરિણામધમ્માતિ વવત્થેતિ, સદ્દા અનિચ્ચા સઙ્ખતા પટિચ્ચસમુપ્પન્ના ખયધમ્મા વયધમ્મા વિરાગધમ્મા નિરોધધમ્માતિ વવત્થેતિ. સદ્દે અનિચ્ચતો વવત્થેતિ, નો નિચ્ચતો…પે… એવં સદ્દે બહિદ્ધા વવત્થેતિ.

કથં ગન્ધે બહિદ્ધા વવત્થેતિ? ગન્ધા અવિજ્જાસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, ગન્ધા તણ્હાસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ…પે… એવં ગન્ધે બહિદ્ધા વવત્થેતિ. કથં રસે બહિદ્ધા વવત્થેતિ? રસા અવિજ્જાસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, રસા તણ્હાસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ…પે… એવં રસે બહિદ્ધા વવત્થેતિ. કથં ફોટ્ઠબ્બે બહિદ્ધા વવત્થેતિ? ફોટ્ઠબ્બા અવિજ્જાસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, ફોટ્ઠબ્બા તણ્હાસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, ફોટ્ઠબ્બા કમ્મસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, ફોટ્ઠબ્બા આહારસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, ફોટ્ઠબ્બા ઉપ્પન્નાતિ વવત્થેતિ. ફોટ્ઠબ્બા સમુદાગતાતિ વવત્થેતિ…પે… એવં ફોટ્ઠબ્બે બહિદ્ધા વવત્થેતિ.

કથં ધમ્મે બહિદ્ધા વવત્થેતિ? ધમ્મા અવિજ્જાસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, ધમ્મા તણ્હાસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, ધમ્મા કમ્મસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, ધમ્મા આહારસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, ધમ્મા ઉપ્પન્નાતિ વવત્થેતિ, ધમ્મા સમુદાગતાતિ વવત્થેતિ. ધમ્મા અહુત્વા સમ્ભૂતા, હુત્વા ન ભવિસ્સન્તીતિ વવત્થેતિ. ધમ્મે અન્તવન્તતો વવત્થેતિ, ધમ્મા અદ્ધુવા અસસ્સતા વિપરિણામધમ્માતિ વવત્થેતિ, ધમ્મા અનિચ્ચા સઙ્ખતા પટિચ્ચસમુપ્પન્ના ખયધમ્મા વયધમ્મા વિરાગધમ્મા નિરોધધમ્માતિ વવત્થેતિ. ધમ્મે અનિચ્ચતો વવત્થેતિ, નો નિચ્ચતો; દુક્ખતો વવત્થેતિ, નો સુખતો; અનત્તતો વવત્થેતિ, નો અત્તતો; નિબ્બિન્દતિ, નો નન્દતિ; વિરજ્જતિ, નો રજ્જતિ; નિરોધેતિ, નો સમુદેતિ; પટિનિસ્સજ્જતિ, નો આદિયતિ…પે… અનિચ્ચતો વવત્થેન્તો નિચ્ચસઞ્ઞં પજહતિ, દુક્ખતો વવત્થેન્તો સુખસઞ્ઞં પજહતિ, અનત્તતો વવત્થેન્તો અત્તસઞ્ઞં પજહતિ, નિબ્બિન્દન્તો નન્દિં પજહતિ, વિરજ્જન્તો રાગં પજહતિ, નિરોધેન્તો સમુદયં પજહતિ, પટિનિસ્સજ્જન્તો આદાનં પજહતિ. એવં ધમ્મે બહિદ્ધા વવત્થેતિ. તં ઞાતટ્ઠેન ઞાણં, પજાનનટ્ઠેન પઞ્ઞા. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘બહિદ્ધા વવત્થાને પઞ્ઞા ગોચરનાનત્તે ઞાણં’’.

ગોચરનાનત્તઞાણનિદ્દેસો સોળસમો.