૧૫. વત્થુનાનત્તઞાણનિદ્દેસો

૬૬. કથં અજ્ઝત્તવવત્થાને પઞ્ઞા વત્થુનાનત્તે ઞાણં? કથં અજ્ઝત્તધમ્મે વવત્થેતિ? ચક્ખું અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ, સોતં અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ, ઘાનં અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ, જિવ્હં અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ, કાયં અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ, મનં અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ.

કથં ચક્ખું અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ? ચક્ખુ અવિજ્જાસમ્ભૂતન્તિ વવત્થેતિ, ચક્ખુ તણ્હાસમ્ભૂતન્તિ વવત્થેતિ, ચક્ખુ કમ્મસમ્ભૂતન્તિ વવત્થેતિ, ચક્ખુ આહારસમ્ભૂતન્તિ વવત્થેતિ, ચક્ખુ ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાયાતિ વવત્થેતિ, ચક્ખુ ઉપ્પન્નન્તિ વવત્થેતિ, ચક્ખુ સમુદાગતન્તિ વવત્થેતિ. ચક્ખુ અહુત્વા સમ્ભૂતં, હુત્વા ન ભવિસ્સતીતિ વવત્થેતિ. ચક્ખું અન્તવન્તતો વવત્થેતિ, ચક્ખુ અદ્ધુવં અસસ્સતં વિપરિણામધમ્મન્તિ વવત્થેતિ, ચક્ખુ અનિચ્ચં સઙ્ખતં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં ખયધમ્મં વયધમ્મં વિરાગધમ્મં નિરોધધમ્મન્તિ વવત્થેતિ. ચક્ખું અનિચ્ચતો વવત્થેતિ, નો નિચ્ચતો; દુક્ખતો વવત્થેતિ, નો સુખતો; અનત્તતો વવત્થેતિ, નો અત્તતો; નિબ્બિન્દતિ, નો નન્દતિ; વિરજ્જતિ, નો રજ્જતિ; નિરોધેતિ, નો સમુદેતિ; પટિનિસ્સજ્જતિ, નો આદિયતિ. અનિચ્ચતો વવત્થેન્તો નિચ્ચસઞ્ઞં પજહતિ, દુક્ખતો વવત્થેન્તો સુખસઞ્ઞં પજહતિ, અનત્તતો વવત્થેન્તો અત્તસઞ્ઞં પજહતિ, નિબ્બિન્દન્તો નન્દિં પજહતિ, વિરજ્જન્તો રાગં પજહતિ, નિરોધેન્તો સમુદયં પજહતિ, પટિનિસ્સજ્જન્તો આદાનં પજહતિ. એવં ચક્ખું અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ.

કથં સોતં અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ? સોતં અવિજ્જાસમ્ભૂતન્તિ વવત્થેતિ…પે… એવં સોતં અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ. કથં ઘાનં અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ? ઘાનં અવિજ્જાસમ્ભૂતન્તિ વવત્થેતિ…પે… એવં ઘાનં અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ. કથં જિવ્હં અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ? જિવ્હા અવિજ્જાસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, જિવ્હા તણ્હાસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, જિવ્હા કમ્મસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, જિવ્હા આહારસમ્ભૂતાતિ વવત્થેતિ, જિવ્હા ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાયાતિ વવત્થેતિ, જિવ્હા ઉપ્પન્નાતિ વવત્થેતિ જિવ્હા સમુદાગતાતિ વવત્થેતિ. જિવ્હા અહુત્વા સમ્ભૂતા, હુત્વા ન ભવિસ્સતીતિ વવત્થેતિ. જિવ્હં અન્તવન્તતો વવત્થેતિ, જિવ્હા અદ્ધુવા અસસ્સતા વિપરિણામધમ્માતિ વવત્થેતિ, જિવ્હા અનિચ્ચા સઙ્ખતા પટિચ્ચસમુપ્પન્ના ખયધમ્મા વયધમ્મા વિરાગધમ્મા નિરોધધમ્માતિ વવત્થેતિ. જિવ્હં અનિચ્ચતો વવત્થેતિ, નો નિચ્ચતો…પે… પટિનિસ્સજ્જતિ, નો આદિયતિ. અનિચ્ચતો વવત્થેન્તો નિચ્ચસઞ્ઞં પજહતિ…પે… પટિનિસ્સજ્જન્તો આદાનં પજહતિ. એવં જિવ્હં અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ.

કથં કાયં અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ? કાયો અવિજ્જાસમ્ભૂતોતિ વવત્થેતિ, કાયો તણ્હાસમ્ભૂતોતિ વવત્થેતિ, કાયો કમ્મસમ્ભૂતોતિ વવત્થેતિ, કાયો આહારસમ્ભૂતોતિ વવત્થેતિ, કાયો ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાયાતિ વવત્થેતિ, કાયો ઉપ્પન્નોતિ વવત્થેતિ, કાયો સમુદાગતોતિ વવત્થેતિ. કાયો અહુત્વા સમ્ભૂતો, હુત્વા ન ભવિસ્સતીતિ વવત્થેતિ. કાયં અન્તવન્તતો વવત્થેતિ, કાયો અદ્ધુવો અસસ્સતો વિપરિણામધમ્મોતિ વવત્થેતિ, કાયો અનિચ્ચો સઙ્ખતો પટિચ્ચસમુપ્પન્નો ખયધમ્મો વયધમ્મો વિરાગધમ્મો નિરોધધમ્મોતિ વવત્થેતિ. કાયં અનિચ્ચતો વવત્થેતિ, નો નિચ્ચતો; દુક્ખતો વવત્થેતિ, નો સુખતો…પે… પટિનિસ્સજ્જતિ, નો આદિયતિ. અનિચ્ચતો વવત્થેન્તો નિચ્ચસઞ્ઞં પજહતિ, દુક્ખતો વવત્થેન્તો સુખસઞ્ઞં પજહતિ…પે… પટિનિસ્સજ્જન્તો આદાનં પજહતિ. એવં કાયં અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ.

કથં મનં અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ? મનો અવિજ્જાસમ્ભૂતોતિ વવત્થેતિ, મનો તણ્હાસમ્ભૂતોતિ વવત્થેતિ, મનો કમ્મસમ્ભૂતોતિ વવત્થેતિ, મનો આહારસમ્ભૂતોતિ વવત્થેતિ, મનો ઉપ્પન્નોતિ વવત્થેતિ, મનો સમુદાગતોતિ વવત્થેતિ. મનો અહુત્વા સમ્ભૂતો, હુત્વા ન ભવિસ્સતીતિ વવત્થેતિ. મનં અન્તવન્તતો વવત્થેતિ, મનો અદ્ધુવો અસસ્સતો વિપરિણામધમ્મોતિ વવત્થેતિ, મનો અનિચ્ચો સઙ્ખતો પટિચ્ચસમુપ્પન્નો ખયધમ્મો વયધમ્મો વિરાગધમ્મો નિરોધધમ્મોતિ વવત્થેતિ. મનં અનિચ્ચતો વવત્થેતિ, નો નિચ્ચતો; દુક્ખતો વવત્થેતિ, નો સુખતો; અનત્તતો વવત્થેતિ, નો અત્તતો; નિબ્બિન્દતિ, નો નન્દતિ; વિરજ્જતિ, નો રજ્જતિ; નિરોધેતિ, નો સમુદેતિ; પટિનિસ્સજ્જતિ, નો આદિયતિ. અનિચ્ચતો વવત્થેન્તો નિચ્ચસઞ્ઞં પજહતિ, દુક્ખતો વવત્થેન્તો સુખસઞ્ઞં પજહતિ, અનત્તતો વવત્થેન્તો અત્તસઞ્ઞં પજહતિ, નિબ્બિન્દન્તો નન્દિં પજહતિ, વિરજ્જન્તો રાગં પજહતિ, નિરોધેન્તો સમુદયં પજહતિ, પટિનિસ્સજ્જન્તો આદાનં પજહતિ. એવં મનં અજ્ઝત્તં વવત્થેતિ. એવં અજ્ઝત્તધમ્મે વવત્થેતિ. તં ઞાતટ્ઠેન ઞાણં, પજાનનટ્ઠેન પઞ્ઞા. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘અજ્ઝત્તવવત્થાને પઞ્ઞા વત્થુનાનત્તે ઞાણં’’.

વત્થુનાનત્તઞાણનિદ્દેસો પન્નરસમો.