૧. સુતમયઞાણનિદ્દેસો

૧. કથં સોતાવધાને પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં?

‘‘ઇમે ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

‘‘ઇમે ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

‘‘ઇમે ધમ્મા પહાતબ્બા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

‘‘ઇમે ધમ્મા ભાવેતબ્બા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

‘‘ઇમે ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

‘‘ઇમે ધમ્મા હાનભાગિયા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

‘‘ઇમે ધમ્મા ઠિતિભાગિયા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

‘‘ઇમે ધમ્મા વિસેસભાગિયા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

‘‘ઇમે ધમ્મા નિબ્બેધભાગિયા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

‘‘સબ્બે સઙ્ખારા અનિચ્ચા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

‘‘સબ્બે સઙ્ખારા દુક્ખા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

‘‘સબ્બે ધમ્મા અનત્તા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

‘‘ઇદં દુક્ખં અરિયસચ્ચ’’ન્તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

‘‘ઇદં દુક્ખસમુદયં [દુક્ખસમુદયો (સ્યા.)] અરિયસચ્ચ’’ન્તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

‘‘ઇદં દુક્ખનિરોધં [દુક્ખનિરોધો (સ્યા.) અટ્ઠકથા ઓલોકેતબ્બા] અરિયસચ્ચ’’ન્તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

‘‘ઇદં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચ’’ન્તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

૨. કથં ‘‘ઇમે ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં?

એકો ધમ્મો અભિઞ્ઞેય્યો – સબ્બે સત્તા આહારટ્ઠિતિકા. દ્વે ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા – દ્વે ધાતુયો. તયો ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા – તિસ્સો ધાતુયો. ચત્તારો ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા – ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ. પઞ્ચ ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા – પઞ્ચ વિમુત્તાયતનાનિ. છ ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા – છ અનુત્તરિયાનિ. સત્ત ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા – સત્ત નિદ્દસવત્થૂનિ. અટ્ઠ ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા – અટ્ઠ અભિભાયતનાનિ. નવ ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા – નવ અનુપુબ્બવિહારા. દસ ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા – દસ નિજ્જરવત્થૂનિ.

૩. ‘‘સબ્બં, ભિક્ખવે, અભિઞ્ઞેય્યં. કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, સબ્બં અભિઞ્ઞેય્યં? ચક્ખુ [ચક્ખું (સ્યા. ક.)], ભિક્ખવે, અભિઞ્ઞેય્યં; રૂપા અભિઞ્ઞેય્યા; ચક્ખુવિઞ્ઞાણં અભિઞ્ઞેય્યં; ચક્ખુસમ્ફસ્સો અભિઞ્ઞેય્યો; યમ્પિદં [યમિદં (ક.) સં. નિ. ૪.૫૨ પસ્સિતબ્બો] ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, તમ્પિ અભિઞ્ઞેય્યં. સોતં અભિઞ્ઞેય્યં; સદ્દા અભિઞ્ઞેય્યા…પે… ઘાનં અભિઞ્ઞેય્યં; ગન્ધા અભિઞ્ઞેય્યા… જિવ્હા અભિઞ્ઞેય્યા; રસા અભિઞ્ઞેય્યા… કાયો અભિઞ્ઞેય્યો; ફોટ્ઠબ્બા અભિઞ્ઞેય્યા… મનો અભિઞ્ઞેય્યો; ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા; મનોવિઞ્ઞાણં અભિઞ્ઞેય્યં, મનોસમ્ફસ્સો અભિઞ્ઞેય્યો; યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, તમ્પિ અભિઞ્ઞેય્યં.’’

રૂપં અભિઞ્ઞેય્યં; વેદના અભિઞ્ઞેય્યા; સઞ્ઞા અભિઞ્ઞેય્યા; સઙ્ખારા અભિઞ્ઞેય્યા; વિઞ્ઞાણં અભિઞ્ઞેય્યં.

ચક્ખુ અભિઞ્ઞેય્યં; સોતં અભિઞ્ઞેય્યં; ઘાનં અભિઞ્ઞેય્યં; જિવ્હા અભિઞ્ઞેય્યા; કાયો અભિઞ્ઞેય્યો; મનો અભિઞ્ઞેય્યો. રૂપા અભિઞ્ઞેય્યા; સદ્દા અભિઞ્ઞેય્યા; ગન્ધા અભિઞ્ઞેય્યા; રસા અભિઞ્ઞેય્યા; ફોટ્ઠબ્બા અભિઞ્ઞેય્યા; ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યા. ચક્ખુવિઞ્ઞાણં અભિઞ્ઞેય્યં; સોતવિઞ્ઞાણં અભિઞ્ઞેય્યં; ઘાનવિઞ્ઞાણં અભિઞ્ઞેય્યં; જિવ્હાવિઞ્ઞાણં અભિઞ્ઞેય્યં; કાયવિઞ્ઞાણં અભિઞ્ઞેય્યં; મનોવિઞ્ઞાણં અભિઞ્ઞેય્યં. ચક્ખુસમ્ફસ્સો અભિઞ્ઞેય્યો; સોતસમ્ફસ્સો અભિઞ્ઞેય્યો; ઘાનસમ્ફસ્સો અભિઞ્ઞેય્યો; જિવ્હાસમ્ફસ્સો અભિઞ્ઞેય્યો; કાયસમ્ફસ્સો અભિઞ્ઞેય્યો; મનોસમ્ફસ્સો અભિઞ્ઞેય્યો; ચક્ખુસમ્ફસ્સજા વેદના અભિઞ્ઞેય્યા; સોતસમ્ફસ્સજા વેદના અભિઞ્ઞેય્યા; ઘાનસમ્ફસ્સજા વેદના અભિઞ્ઞેય્યા; જિવ્હાસમ્ફસ્સજા વેદના અભિઞ્ઞેય્યા; કાયસમ્ફસ્સજા વેદના અભિઞ્ઞેય્યા; મનોસમ્ફસ્સજા વેદના અભિઞ્ઞેય્યા. રૂપસઞ્ઞા અભિઞ્ઞેય્યા; સદ્દસઞ્ઞા અભિઞ્ઞેય્યા; ગન્ધસઞ્ઞા અભિઞ્ઞેય્યા; રસસઞ્ઞા અભિઞ્ઞેય્યા; ફોટ્ઠબ્બસઞ્ઞા અભિઞ્ઞેય્યા; ધમ્મસઞ્ઞા અભિઞ્ઞેય્યા. રૂપસઞ્ચેતના અભિઞ્ઞેય્યા; સદ્દસઞ્ચેતના અભિઞ્ઞેય્યા; ગન્ધસઞ્ચેતના અભિઞ્ઞેય્યા; રસસઞ્ચેતના અભિઞ્ઞેય્યા; ફોટ્ઠબ્બસઞ્ચેતના અભિઞ્ઞેય્યા; ધમ્મસઞ્ચેતના અભિઞ્ઞેય્યા. રૂપતણ્હા અભિઞ્ઞેય્યા; સદ્દતણ્હા અભિઞ્ઞેય્યા; ગન્ધતણ્હા અભિઞ્ઞેય્યા; રસતણ્હા અભિઞ્ઞેય્યા; ફોટ્ઠબ્બતણ્હા અભિઞ્ઞેય્યા; ધમ્મતણ્હા અભિઞ્ઞેય્યા. રૂપવિતક્કો અભિઞ્ઞેય્યો; સદ્દવિતક્કો અભિઞ્ઞેય્યો; ગન્ધવિતક્કો અભિઞ્ઞેય્યો; રસવિતક્કો અભિઞ્ઞેય્યો; ફોટ્ઠબ્બવિતક્કો અભિઞ્ઞેય્યો; ધમ્મવિતક્કો અભિઞ્ઞેય્યો. રૂપવિચારો અભિઞ્ઞેય્યો; સદ્દવિચારો અભિઞ્ઞેય્યો; ગન્ધવિચારો અભિઞ્ઞેય્યો; રસવિચારો અભિઞ્ઞેય્યો; ફોટ્ઠબ્બવિચારો અભિઞ્ઞેય્યો; ધમ્મવિચારો અભિઞ્ઞેય્યો.

૪. પથવીધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; આપોધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; તેજોધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; વાયોધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; આકાસધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; વિઞ્ઞાણધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા.

પથવીકસિણં અભિઞ્ઞેય્યં; આપોકસિણં અભિઞ્ઞેય્યં; તેજોકસિણં અભિઞ્ઞેય્યં; વાયોકસિણં અભિઞ્ઞેય્યં; નીલકસિણં અભિઞ્ઞેય્યં; પીતકસિણં અભિઞ્ઞેય્યં; લોહિતકસિણં અભિઞ્ઞેય્યં; ઓદાતકસિણં અભિઞ્ઞેય્યં; આકાસકસિણં અભિઞ્ઞેય્યં; વિઞ્ઞાણકસિણં અભિઞ્ઞેય્યં.

કેસા અભિઞ્ઞેય્યા; લોમા અભિઞ્ઞેય્યા; નખા અભિઞ્ઞેય્યા; દન્તા અભિઞ્ઞેય્યા; તચો અભિઞ્ઞેય્યો, મંસં અભિઞ્ઞેય્યં; ન્હારૂ [નહારૂ (સ્યા.)] અભિઞ્ઞેય્યા; અટ્ઠી અભિઞ્ઞેય્યા; અટ્ઠિમિઞ્જા અભિઞ્ઞેય્યા [અટ્ઠિમઞ્જં અભિઞ્ઞેય્યં (સ્યા. ક.)]; વક્કં અભિઞ્ઞેય્યં; હદયં અભિઞ્ઞેય્યં; યકનં અભિઞ્ઞેય્યં; કિલોમકં અભિઞ્ઞેય્યં; પિહકં અભિઞ્ઞેય્યં; પપ્ફાસં અભિઞ્ઞેય્યં; અન્તં અભિઞ્ઞેય્યં અન્તગુણં અભિઞ્ઞેય્યં; ઉદરિયં અભિઞ્ઞેય્યં; કરીસં અભિઞ્ઞેય્યં; પિત્તં અભિઞ્ઞેય્યં; સેમ્હં અભિઞ્ઞેય્યં; પુબ્બો અભિઞ્ઞેય્યો; લોહિતં અભિઞ્ઞેય્યં; સેદો અભિઞ્ઞેય્યો; મેદો અભિઞ્ઞેય્યો; અસ્સુ અભિઞ્ઞેય્યં; વસા અભિઞ્ઞેય્યા; ખેળો અભિઞ્ઞેય્યો; સિઙ્ઘાણિકા અભિઞ્ઞેય્યા; લસિકા અભિઞ્ઞેય્યા; મુત્તં અભિઞ્ઞેય્યં; મત્થલુઙ્ગં અભિઞ્ઞેય્યં.

ચક્ખાયતનં અભિઞ્ઞેય્યં; રૂપાયતનં અભિઞ્ઞેય્યં. સોતાયતનં અભિઞ્ઞેય્યં; સદ્દાયતનં અભિઞ્ઞેય્યં. ઘાનાયતનં અભિઞ્ઞેય્યં; ગન્ધાયતનં અભિઞ્ઞેય્યં. જિવ્હાયતનં અભિઞ્ઞેય્યં; રસાયતનં અભિઞ્ઞેય્યં. કાયાયતનં અભિઞ્ઞેય્યં; ફોટ્ઠબ્બાયતનં અભિઞ્ઞેય્યં. મનાયતનં અભિઞ્ઞેય્યં; ધમ્માયતનં અભિઞ્ઞેય્યં.

ચક્ખુધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; રૂપધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા. સોતધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; સદ્દધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; સોતવિઞ્ઞાણધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા. ઘાનધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; ગન્ધધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; ઘાનવિઞ્ઞાણધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા. જિવ્હાધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; રસધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; જિવ્હાવિઞ્ઞાણધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા. કાયધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; ફોટ્ઠબ્બધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; કાયવિઞ્ઞાણધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા. મનોધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; ધમ્મધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; મનોવિઞ્ઞાણધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા.

ચક્ખુન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; સોતિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; ઘાનિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; જિવ્હિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; કાયિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; મનિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; જીવિતિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; ઇત્થિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; પુરિસિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; સુખિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; દુક્ખિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; સોમનસ્સિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; દોમનસ્સિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; ઉપેક્ખિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; સદ્ધિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; વીરિયિન્દ્રિયં [વિરિયિન્દ્રિયં (સ્યા.)] અભિઞ્ઞેય્યં; સતિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; સમાધિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; પઞ્ઞિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; અનઞ્ઞાતઞ્ઞસ્સામીતિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; અઞ્ઞિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; અઞ્ઞાતાવિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં.

૫. કામધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; રૂપધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા; અરૂપધાતુ અભિઞ્ઞેય્યા. કામભવો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપભવો અભિઞ્ઞેય્યો; અરૂપભવો અભિઞ્ઞેય્યો. સઞ્ઞાભવો અભિઞ્ઞેય્યો; અસઞ્ઞાભવો અભિઞ્ઞેય્યો; નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાભવો અભિઞ્ઞેય્યો. એકવોકારભવો અભિઞ્ઞેય્યો; ચતુવોકારભવો અભિઞ્ઞેય્યો; પઞ્ચવોકારભવો અભિઞ્ઞેય્યો.

૬. પઠમં ઝાનં [પઠમજ્ઝાનં (સ્યા.) એવમીદિસેસુ ઠાનેસુ] અભિઞ્ઞેય્યં; દુતિયં ઝાનં અભિઞ્ઞેય્યં; તતિયં ઝાનં અભિઞ્ઞેય્યં; ચતુત્થં ઝાનં અભિઞ્ઞેય્યં. મેત્તાચેતોવિમુત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; કરુણાચેતોવિમુત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; મુદિતાચેતોવિમુત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; ઉપેક્ખાચેતોવિમુત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા. આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા.

અવિજ્જા અભિઞ્ઞેય્યા; સઙ્ખારા અભિઞ્ઞેય્યા; વિઞ્ઞાણં અભિઞ્ઞેય્યં; નામરૂપં અભિઞ્ઞેય્યં; સળાયતનં અભિઞ્ઞેય્યં; ફસ્સો અભિઞ્ઞેય્યો; વેદના અભિઞ્ઞેય્યા; તણ્હા અભિઞ્ઞેય્યા; ઉપાદાનં અભિઞ્ઞેય્યં; ભવો અભિઞ્ઞેય્યો; જાતિ અભિઞ્ઞેય્યા; જરામરણં અભિઞ્ઞેય્યં.

૭. દુક્ખં અભિઞ્ઞેય્યં; દુક્ખસમુદયો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખનિરોધો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અભિઞ્ઞેય્યા. રૂપં અભિઞ્ઞેય્યં; રૂપસમુદયો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપનિરોધો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપનિરોધગામિની પટિપદા અભિઞ્ઞેય્યા. વેદના અભિઞ્ઞેય્યા…પે… સઞ્ઞા અભિઞ્ઞેય્યા…પે… સઙ્ખારા અભિઞ્ઞેય્યા…પે… વિઞ્ઞાણં અભિઞ્ઞેય્યં. ચક્ખુ અભિઞ્ઞેય્યં…પે… જરામરણં અભિઞ્ઞેય્યં; જરામરણસમુદયો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણનિરોધો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણનિરોધગામિની પટિપદા અભિઞ્ઞેય્યા.

દુક્ખસ્સ પરિઞ્ઞટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખસમુદયસ્સ પહાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખનિરોધસ્સ સચ્છિકિરિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય ભાવનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો. રૂપસ્સ પરિઞ્ઞટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપસમુદયસ્સ પહાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપનિરોધસ્સ સચ્છિકિરિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપનિરોધગામિનિયા પટિપદાય ભાવનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો. વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારાનં… વિઞ્ઞાણસ્સ… ચક્ખુસ્સ…પે… જરામરણસ્સ પરિઞ્ઞટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણસમુદયસ્સ પહાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણનિરોધસ્સ સચ્છિકિરિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણનિરોધગામિનિયા પટિપદાય ભાવનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

દુક્ખસ્સ પરિઞ્ઞાપટિવેધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખસમુદયસ્સ પહાનપટિવેધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખનિરોધસ્સ સચ્છિકિરિયાપટિવેધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય ભાવનાપટિવેધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો. રૂપસ્સ પરિઞ્ઞાપટિવેધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપસમુદયસ્સ પહાનપટિવેધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપનિરોધસ્સ સચ્છિકિરિયાપટિવેધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપનિરોધગામિનિયા પટિપદાય ભાવનાપટિવેધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો. વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારાનં… વિઞ્ઞાણસ્સ… ચક્ખુસ્સ…પે… જરામરણસ્સ પરિઞ્ઞાપટિવેધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણસમુદયસ્સ પહાનપટિવેધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણનિરોધસ્સ સચ્છિકિરિયાપટિવેધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણનિરોધગામિનિયા પટિપદાય ભાવનાપટિવેધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

૮. દુક્ખં અભિઞ્ઞેય્યં; દુક્ખસમુદયો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખનિરોધો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખસ્સ સમુદયનિરોધો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખસ્સ છન્દરાગનિરોધો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખસ્સ અસ્સાદો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખસ્સ આદીનવો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખસ્સ નિસ્સરણં અભિઞ્ઞેય્યં. રૂપં અભિઞ્ઞેય્યં; રૂપસમુદયો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપનિરોધો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપસ્સ સમુદયનિરોધો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપસ્સ છન્દરાગનિરોધો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપસ્સ અસ્સાદો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપસ્સ આદીનવો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપસ્સ નિસ્સરણં અભિઞ્ઞેય્યં. વેદના અભિઞ્ઞેય્યા…પે… સઞ્ઞા અભિઞ્ઞેય્યા… સઙ્ખારા અભિઞ્ઞેય્યા… વિઞ્ઞાણં અભિઞ્ઞેય્યં… ચક્ખુ અભિઞ્ઞેય્યં…પે… જરામરણં અભિઞ્ઞેય્યં; જરામરણસમુદયો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણનિરોધો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણસ્સ સમુદયનિરોધો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણસ્સ છન્દરાગનિરોધો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણસ્સ અસ્સાદો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણસ્સ આદીનવો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણસ્સ નિસ્સરણં અભિઞ્ઞેય્યં.

દુક્ખં અભિઞ્ઞેય્યં; દુક્ખસમુદયો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખનિરોધો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અભિઞ્ઞેય્યા; દુક્ખસ્સ અસ્સાદો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખસ્સ આદીનવો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખસ્સ નિસ્સરણં અભિઞ્ઞેય્યં. રૂપં અભિઞ્ઞેય્યં; રૂપસમુદયો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપનિરોધો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપનિરોધગામિની પટિપદા અભિઞ્ઞેય્યા; રૂપસ્સ અસ્સાદો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપસ્સ આદીનવો અભિઞ્ઞેય્યો; રૂપસ્સ નિસ્સરણં અભિઞ્ઞેય્યં. વેદના અભિઞ્ઞેય્યા…પે… સઞ્ઞા અભિઞ્ઞેય્યા… સઙ્ખારા અભિઞ્ઞેય્યા… વિઞ્ઞાણં અભિઞ્ઞેય્યં… ચક્ખુ અભિઞ્ઞેય્યં…પે… જરામરણં અભિઞ્ઞેય્યં; જરામરણસમુદયો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણનિરોધો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણનિરોધગામિની પટિપદા અભિઞ્ઞેય્યા; જરામરણસ્સ અસ્સાદો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણસ્સ આદીનવો અભિઞ્ઞેય્યો; જરામરણસ્સ નિસ્સરણં અભિઞ્ઞેય્યં.

૯. અનિચ્ચાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; દુક્ખાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; અનત્તાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; નિબ્બિદાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; વિરાગાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; નિરોધાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા. રૂપે અનિચ્ચાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; રૂપે દુક્ખાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; રૂપે અનત્તાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; રૂપે નિબ્બિદાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; રૂપે વિરાગાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; રૂપે નિરોધાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; રૂપે પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા. વેદનાય…પે… સઞ્ઞાય… સઙ્ખારેસુ… વિઞ્ઞાણે… ચક્ખુસ્મિં…પે… જરામરણે અનિચ્ચાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; જરામરણે દુક્ખાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; જરામરણે અનત્તાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; જરામરણે નિબ્બિદાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; જરામરણે વિરાગાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; જરામરણે નિરોધાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; જરામરણે પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા.

૧૦. ઉપ્પાદો અભિઞ્ઞેય્યો; પવત્તં અભિઞ્ઞેય્યં; નિમિત્તં અભિઞ્ઞેય્યં; આયૂહના [આયુહના (સ્યા.) એવમુપરિપિ] અભિઞ્ઞેય્યા; પટિસન્ધિ અભિઞ્ઞેય્યા; ગતિ અભિઞ્ઞેય્યા; નિબ્બત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; ઉપપત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; જાતિ અભિઞ્ઞેય્યા; જરા અભિઞ્ઞેય્યા; બ્યાધિ અભિઞ્ઞેય્યો, મરણં અભિઞ્ઞેય્યં; સોકો અભિઞ્ઞેય્યો; પરિદેવો અભિઞ્ઞેય્યો; ઉપાયાસો અભિઞ્ઞેય્યો.

અનુપ્પાદો અભિઞ્ઞેય્યો; અપ્પવત્તં અભિઞ્ઞેય્યં; અનિમિત્તં અભિઞ્ઞેય્યં; અનાયૂહના [અનાયુહના (સ્યા.) એવમુપરિપિ] અભિઞ્ઞેય્યા; અપ્પટિસન્ધિ અભિઞ્ઞેય્યા; અગતિ અભિઞ્ઞેય્યા; અનિબ્બત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; અનુપપત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; અજાતિ અભિઞ્ઞેય્યા; અજરા અભિઞ્ઞેય્યા; અબ્યાધિ અભિઞ્ઞેય્યો; અમતં અભિઞ્ઞેય્યં; અસોકો અભિઞ્ઞેય્યો; અપરિદેવો અભિઞ્ઞેય્યો; અનુપાયાસો અભિઞ્ઞેય્યો.

ઉપ્પાદો અભિઞ્ઞેય્યો; અનુપ્પાદો અભિઞ્ઞેય્યો; પવત્તં અભિઞ્ઞેય્યં; અપ્પવત્તં અભિઞ્ઞેય્યં. નિમિત્તં અભિઞ્ઞેય્યં; અનિમિત્તં અભિઞ્ઞેય્યં. આયૂહના અભિઞ્ઞેય્યા; અનાયૂહના અભિઞ્ઞેય્યા. પટિસન્ધિ અભિઞ્ઞેય્યા; અપ્પટિસન્ધિ અભિઞ્ઞેય્યા. ગતિ અભિઞ્ઞેય્યા; અગતિ અભિઞ્ઞેય્યા. નિબ્બત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; અનિબ્બત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા. ઉપપત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; અનુપપત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા. જાતિ અભિઞ્ઞેય્યા; અજાતિ અભિઞ્ઞેય્યા. જરા અભિઞ્ઞેય્યા; અજરા અભિઞ્ઞેય્યા. બ્યાધિ અભિઞ્ઞેય્યો; અબ્યાધિ અભિઞ્ઞેય્યો. મરણં અભિઞ્ઞેય્યં; અમતં અભિઞ્ઞેય્યં. સોકો અભિઞ્ઞેય્યો; અસોકો અભિઞ્ઞેય્યો. પરિદેવો અભિઞ્ઞેય્યો; અપરિદેવો અભિઞ્ઞેય્યો. ઉપાયાસો અભિઞ્ઞેય્યો; અનુપાયાસો અભિઞ્ઞેય્યો.

ઉપ્પાદો દુક્ખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પવત્તં દુક્ખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. નિમિત્તં દુક્ખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. આયૂહના દુક્ખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પટિસન્ધિ દુક્ખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ગતિ દુક્ખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. નિબ્બત્તિ દુક્ખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ઉપપત્તિ દુક્ખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. જાતિ દુક્ખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. જરા દુક્ખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. બ્યાધિ દુક્ખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. મરણં દુક્ખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. સોકો દુક્ખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પરિદેવો દુક્ખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ઉપાયાસો દુક્ખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં.

અનુપ્પાદો સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અપ્પવત્તં સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનિમિત્તં સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનાયૂહના સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અપ્પટિસન્ધિ સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અગતિ સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનિબ્બત્તિ સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનુપપત્તિ સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અજાતિ સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અજરા સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અબ્યાધિ સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અમતં સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અસોકો સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અપરિદેવો સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનુપાયાસો સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં.

ઉપ્પાદો દુક્ખં, અનુપ્પાદો સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પવત્તં દુક્ખં, અપ્પવત્તં સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. નિમિત્તં દુક્ખં, અનિમિત્તં સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. આયૂહના દુક્ખં, અનાયૂહના સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પટિસન્ધિ દુક્ખં, અપ્પટિસન્ધિ સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ગતિ દુક્ખં, અગતિ સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. નિબ્બત્તિ દુક્ખં, અનિબ્બત્તિ સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ઉપપત્તિ દુક્ખં, અનુપપત્તિ સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. જાતિ દુક્ખં, અજાતિ સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. જરા દુક્ખં, અજરા સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. બ્યાધિ દુક્ખં, અબ્યાધિ સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. મરણં દુક્ખં, અમતં સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. સોકો દુક્ખં, અસોકો સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પરિદેવો દુક્ખં, અપરિદેવો સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ઉપાયાસો દુક્ખં, અનુપાયાસો સુખન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં.

ઉપ્પાદો ભયન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પવત્તં ભયન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. નિમિત્તં ભયન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. આયૂહના ભયન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પટિસન્ધિ ભયન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ગતિ ભયન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. નિબ્બત્તિ ભયન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ઉપપત્તિ ભયન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. જાતિ ભયન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. જરા ભયન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. બ્યાધિ ભયન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. મરણં ભયન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. સોકો ભયન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પરિદેવો ભયન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ઉપાયાસો ભયન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં.

અનુપ્પાદો ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અપ્પવત્તં ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનિમિત્તં ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનાયૂહના ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અપ્પટિસન્ધિ ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અગતિ ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનિબ્બત્તિ ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનુપપત્તિ ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અજાતિ ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અજરા ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અબ્યાધિ ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અમતં ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અસોકો ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અપરિદેવો ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનુપાયાસો ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં.

ઉપ્પાદો ભયં, અનુપ્પાદો ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પવત્તં ભયં, અપ્પવત્તં ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. નિમિત્તં ભયં, અનિમિત્તં ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. આયૂહના ભયં, અનાયૂહના ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પટિસન્ધિ ભયં, અપ્પટિસન્ધિ ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ગતિ ભયં, અગતિ ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. નિબ્બત્તિ ભયં, અનિબ્બત્તિ ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ઉપપત્તિ ભયં, અનુપપત્તિ ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. જાતિ ભયં, અજાતિ ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. જરા ભયં, અજરા ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. બ્યાધિ ભયં, અબ્યાધિ ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. મરણં ભયં, અમતં ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. સોકો ભયં, અસોકો ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પરિદેવો ભયં, અપરિદેવો ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ઉપાયાસો ભયં, અનુપાયાસો ખેમન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં.

ઉપ્પાદો સામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પવત્તં સામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. નિમિત્તં સામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. આયૂહના સામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પટિસન્ધિ સામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ગતિ સામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. નિબ્બત્તિ સામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ઉપપત્તિ સામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. જાતિ સામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. જરા સામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. બ્યાધિ સામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. મરણં સામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. સોકો સામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પરિદેવો સામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ઉપાયાસો સામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં.

અનુપ્પાદો નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અપ્પવત્તં નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનિમિત્તં નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનાયૂહના નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અપ્પટિસન્ધિ નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અગતિ નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનિબ્બત્તિ નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનુપપત્તિ નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અજાતિ નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અજરા નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અબ્યાધિ નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અમતં નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અસોકો નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અપરિદેવો નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનુપાયાસો નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં.

ઉપ્પાદો સામિસં, અનુપ્પાદો નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પવત્તં સામિસં, અપ્પવત્તં નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. નિમિત્તં સામિસં, અનિમિત્તં નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. આયૂહના સામિસં, અનાયૂહના નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પટિસન્ધિ સામિસં, અપ્પટિસન્ધિ નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ગતિ સામિસં, અગતિ નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. નિબ્બત્તિ સામિસં, અનિબ્બત્તિ નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ઉપપત્તિ સામિસં, અનુપપત્તિ નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. જાતિ સામિસં, અજાતિ નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. જરા સામિસં, અજરા નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. બ્યાધિ સામિસં, અબ્યાધિ નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. મરણં સામિસં, અમતં નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. સોકો સામિસં, અસોકો નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પરિદેવો સામિસં, અપરિદેવો નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ઉપાયાસો સામિસં, અનુપાયાસો નિરામિસન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં.

ઉપ્પાદો સઙ્ખારાતિ અભિઞ્ઞેય્યં. પવત્તં સઙ્ખારાતિ અભિઞ્ઞેય્યં. નિમિત્તં સઙ્ખારાતિ અભિઞ્ઞેય્યં. આયૂહના સઙ્ખારાતિ અભિઞ્ઞેય્યં. પટિસન્ધિ સઙ્ખારાતિ અભિઞ્ઞેય્યં. ગતિ સઙ્ખારાતિ અભિઞ્ઞેય્યં. નિબ્બત્તિ સઙ્ખારાતિ અભિઞ્ઞેય્યં. ઉપપત્તિ સઙ્ખારાતિ અભિઞ્ઞેય્યં. જાતિ સઙ્ખારાતિ અભિઞ્ઞેય્યં. જરા સઙ્ખારાતિ અભિઞ્ઞેય્યં. બ્યાધિ સઙ્ખારાતિ અભિઞ્ઞેય્યં. મરણં સઙ્ખારાતિ અભિઞ્ઞેય્યં. સોકો સઙ્ખારાતિ અભિઞ્ઞેય્યં. પરિદેવો સઙ્ખારાતિ અભિઞ્ઞેય્યં. ઉપાયાસો સઙ્ખારાતિ અભિઞ્ઞેય્યં.

અનુપ્પાદો નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અપ્પવત્તં નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનિમિત્તં નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનાયૂહના નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અપ્પટિસન્ધિ નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અગતિ નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનિબ્બત્તિ નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનુપપત્તિ નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અજાતિ નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અજરં નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અબ્યાધિ નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અમતં નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અસોકો નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અપરિદેવો નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. અનુપાયાસો નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં.

ઉપ્પાદો સઙ્ખારા, અનુપ્પાદો નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પવત્તં સઙ્ખારા, અપ્પવત્તં નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. નિમિત્તં સઙ્ખારા, અનિમિત્તં નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. આયૂહના સઙ્ખારા, અનાયૂહના નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પટિસન્ધિ સઙ્ખારા, અપ્પટિસન્ધિ નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ગતિ સઙ્ખારા, અગતિ નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. નિબ્બત્તિ સઙ્ખારા, અનિબ્બત્તિ નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ઉપપત્તિ સઙ્ખારા, અનુપપત્તિ નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. જાતિ સઙ્ખારા, અજાતિ નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. જરા સઙ્ખારા, અજરા નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. બ્યાધિ સઙ્ખારા, અબ્યાધિ નિબ્બાન’’ન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. મરણં સઙ્ખારા, અમતં નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. સોકો સઙ્ખારા, અસોકો નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. પરિદેવો સઙ્ખારા, અપરિદેવો નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં. ઉપાયાસો સઙ્ખારા, અનુપાયાસો નિબ્બાનન્તિ અભિઞ્ઞેય્યં.

પઠમભાણવારો.

૧૧. પરિગ્ગહટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પરિવારટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પરિપૂરટ્ઠો [પરિપૂરણટ્ઠો (ક.), પરિપૂરિટ્ઠો (સી. અટ્ઠ.)] અભિઞ્ઞેય્યો; એકગ્ગટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; અવિક્ખેપટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પગ્ગહટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; અવિસારટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; અનાવિલટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; અનિઞ્જનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તુપટ્ઠાનવસેન ચિત્તસ્સ ઠિતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; આરમ્મણટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ગોચરટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પહાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પરિચ્ચાગટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વુટ્ઠાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વિવટ્ટનટ્ઠો [નિવત્તનટ્ઠો (ક.)] અભિઞ્ઞેય્યો; સન્તટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પણીતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વિમુત્તટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; અનાસવટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; તરણટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; અનિમિત્તટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; અપ્પણિહિતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સુઞ્ઞતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકરસટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; અનતિવત્તનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; યુગનદ્ધટ્ઠો [યુગનન્ધનટ્ઠો (ક.)] અભિઞ્ઞેય્યો; નિય્યાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; હેતુટ્ઠો [હેતટ્ઠો (સ્યા.)] અભિઞ્ઞેય્યો; દસ્સનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; આધિપતેય્યટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

૧૨. સમથસ્સ અવિક્ખેપટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વિપસ્સનાય અનુપસ્સનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમથવિપસ્સનાનં એકરસટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; યુગનદ્ધસ્સ અનતિવત્તનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સિક્ખાય સમાદાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; આરમ્મણસ્સ ગોચરટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; લીનસ્સ ચિત્તસ્સ પગ્ગહટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ઉદ્ધતસ્સ ચિત્તસ્સ નિગ્ગહટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ઉભોવિસુદ્ધાનં અજ્ઝુપેક્ખનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વિસેસાધિગમટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ઉત્તરિ પટિવેધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સચ્ચાભિસમયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; નિરોધે પતિટ્ઠાપકટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ અધિમોક્ખટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીરિયિન્દ્રિયસ્સ પગ્ગહટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સતિન્દ્રિયસ્સ ઉપટ્ઠાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમાધિન્દ્રિયસ્સ અવિક્ખેપટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ દસ્સનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

સદ્ધાબલસ્સ અસ્સદ્ધિયે અકમ્પિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીરિયબલસ્સ કોસજ્જે અકમ્પિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સતિબલસ્સ પમાદે અકમ્પિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમાધિબલસ્સ ઉદ્ધચ્ચે અકમ્પિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પઞ્ઞાબલસ્સ અવિજ્જાય અકમ્પિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગસ્સ ઉપટ્ઠાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગસ્સ પવિચયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગસ્સ પગ્ગહટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પીતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગસ્સ ફરણટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પસ્સદ્ધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગસ્સ ઉપસમટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગસ્સ અવિક્ખેપટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગસ્સ પટિસઙ્ખાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

સમ્માદિટ્ઠિયા દસ્સનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમ્માસઙ્કપ્પસ્સ અભિનિરોપનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમ્માવાચાય પરિગ્ગહટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમ્માકમ્મન્તસ્સ સમુટ્ઠાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમ્માઆજીવસ્સ વોદાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમ્માવાયામસ્સ પગ્ગહટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમ્માસતિયા ઉપટ્ઠાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમ્માસમાધિસ્સ અવિક્ખેપટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

૧૩. ઇન્દ્રિયાનં આધિપતેય્યટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; બલાનં અકમ્પિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; બોજ્ઝઙ્ગાનં નિય્યાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; મગ્ગસ્સ હેતુટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સતિપટ્ઠાનાનં ઉપટ્ઠાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમ્મપ્પધાનાનં પદહનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ઇદ્ધિપાદાનં ઇજ્ઝનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સચ્ચાનં તથટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પયોગાનં [મગ્ગાનં (સબ્બત્થ) અટ્ઠકથા પસ્સિતબ્બા] પટિપ્પસ્સદ્ધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ફલાનં સચ્છિકિરિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

વિતક્કસ્સ અભિનિરોપનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વિચારસ્સ ઉપવિચારટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પીતિયા ફરણટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સુખસ્સ અભિસન્દનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો. ચિત્તસ્સ એકગ્ગટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો. આવજ્જનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વિજાનનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પજાનનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સઞ્જાનનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકોદટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો. અભિઞ્ઞાય ઞાતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પરિઞ્ઞાય તીરણટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પહાનસ્સ પરિચ્ચાગટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ભાવનાય એકરસટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સચ્છિકિરિયાય ફસ્સનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ખન્ધાનં ખન્ધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ધાતૂનં ધાતુટ્ઠો [ધાતટ્ઠો (સ્યા.)] અભિઞ્ઞેય્યો; આયતનાનં આયતનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સઙ્ખતાનં સઙ્ખતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; અસઙ્ખતસ્સ અસઙ્ખતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

૧૪. ચિત્તટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તાનન્તરિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ વુટ્ઠાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ વિવટ્ટનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ હેતુટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ પચ્ચયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ વત્થુટ્ઠો [વત્થટ્ઠો (સ્યા.)] અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ ભૂમટ્ઠો [ભુમ્મટ્ઠો (સ્યા. સી. અટ્ઠ.) (એકત્તે ઉપનિબન્ધનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો) (ક.) અટ્ઠકથા પસ્સિતબ્બા] અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ આરમ્મણટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ ગોચરટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ ચરિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ ગતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ અભિનીહારટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ નિય્યાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ નિસ્સરણટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

૧૫. એકત્તે આવજ્જનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે વિજાનનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે પજાનનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે સઞ્જાનનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે એકદટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે ઉપનિબન્ધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે પક્ખન્દનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે પસીદનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે સન્તિટ્ઠનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે વિમુચ્ચનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે ‘‘એતં સન્ત’’ન્તિ પસ્સનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે યાનીકતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે વત્થુકતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે અનુટ્ઠિતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે પરિચિતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે સુસમારદ્ધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે પરિગ્ગહટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે પરિવારટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે પરિપૂરટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે સમોધાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે અધિટ્ઠાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે આસેવનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે ભાવનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે બહુલીકમ્મટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે સુસમુગ્ગતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે સુવિમુત્તટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે બુજ્ઝનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે અનુબુજ્ઝનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે પટિબુજ્ઝનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે સમ્બુજ્ઝનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે બોધનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે અનુબોધનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે પટિબોધનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે સમ્બોધનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે બોધિપક્ખિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે અનુબોધિપક્ખિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે પટિબોધિપક્ખિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે સમ્બોધિપક્ખિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે જોતનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે ઉજ્જોતનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે અનુજોતનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે પટિજોતનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; એકત્તે સઞ્જોતનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

૧૬. પતાપનટ્ઠો [પકાસનટ્ઠો (ક.)] અભિઞ્ઞેય્યો; વિરોચનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; કિલેસાનં સન્તાપનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; અમલટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વિમલટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; નિમ્મલટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વિવેકટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વિવેકચરિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વિરાગટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વિરાગચરિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; નિરોધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; નિરોધચરિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વોસગ્ગટ્ઠો [વોસ્સગ્ગટ્ઠો (સ્યા. ક.)] અભિઞ્ઞેય્યો; વોસગ્ગચરિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વિમુત્તટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વિમુત્તિચરિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

છન્દટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; છન્દસ્સ મૂલટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; છન્દસ્સ પાદટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; છન્દસ્સ પધાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; છન્દસ્સ ઇજ્ઝનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; છન્દસ્સ અધિમોક્ખટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; છન્દસ્સ પગ્ગહટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; છન્દસ્સ ઉપટ્ઠાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; છન્દસ્સ અવિક્ખેપટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; છન્દસ્સ દસ્સનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

વીરિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીરિયસ્સ મૂલટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીરિયસ્સ પાદટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીરિયસ્સ પધાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીરિયસ્સ ઇજ્ઝનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીરિયસ્સ અધિમોક્ખટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીરિયસ્સ પગ્ગહટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીરિયસ્સ ઉપટ્ઠાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીરિયસ્સ અવિક્ખેપટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીરિયસ્સ દસ્સનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

ચિત્તટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ મૂલટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ પાદટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ પધાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ ઇજ્ઝનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ અધિમોક્ખટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ પગ્ગહટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ ઉપટ્ઠાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ અવિક્ખેપટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ચિત્તસ્સ દસ્સનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

વીમંસટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીમંસાય મૂલટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીમંસાય પાદટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીમંસાય પધાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીમંસાય ઇજ્ઝનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીમંસાય અધિમોક્ખટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીમંસાય પગ્ગહટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીમંસાય ઉપટ્ઠાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીમંસાય અવિક્ખેપટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; વીમંસાય દસ્સનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

૧૭. દુક્ખટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખસ્સ પીળનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખસ્સ સઙ્ખતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખસ્સ સન્તાપટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; દુક્ખસ્સ વિપરિણામટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો. સમુદયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમુદયસ્સ આયૂહનટ્ઠો [આયુહનટ્ઠો (સ્યા.)] અભિઞ્ઞેય્યો; સમુદયસ્સ નિદાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમુદયસ્સ સઞ્ઞોગટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સમુદયસ્સ પલિબોધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; નિરોધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; નિરોધસ્સ નિસ્સરણટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; નિરોધસ્સ વિવેકટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; નિરોધસ્સ અસઙ્ખતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; નિરોધસ્સ અમતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો. મગ્ગટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; મગ્ગસ્સ નિય્યાનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; મગ્ગસ્સ હેતુટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; મગ્ગસ્સ દસ્સનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; મગ્ગસ્સ આધિપતેય્યટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

તથટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; અનત્તટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સચ્ચટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પટિવેધટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; અભિજાનનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; પરિજાનનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ધમ્મટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ધાતુટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ઞાતટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; સચ્છિકિરિયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; ફસ્સનટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો; અભિસમયટ્ઠો અભિઞ્ઞેય્યો.

૧૮. નેક્ખમ્મં અભિઞ્ઞેય્યં; અબ્યાપાદો અભિઞ્ઞેય્યો; આલોકસઞ્ઞા અભિઞ્ઞેય્યા; અવિક્ખેપો અભિઞ્ઞેય્યો; ધમ્મવવત્થાનં અભિઞ્ઞેય્યં; ઞાણં અભિઞ્ઞેય્યં; પામોજ્જં [પામુજ્જં (સ્યા.)] અભિઞ્ઞેય્યં.

પઠમં ઝાનં અભિઞ્ઞેય્યં; દુતિયં ઝાનં અભિઞ્ઞેય્યં; તતિયં ઝાનં અભિઞ્ઞેય્યં; ચતુત્થં ઝાનં અભિઞ્ઞેય્યં. આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા.

અનિચ્ચાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; દુક્ખાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; અનત્તાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; નિબ્બિદાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; વિરાગાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; નિરોધાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; ખયાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; વયાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; વિપરિણામાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; અનિમિત્તાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; અપ્પણિહિતાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; સુઞ્ઞતાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; યથાભૂતઞાણદસ્સનં અભિઞ્ઞેય્યં; આદીનવાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; પટિસઙ્ખાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; વિવટ્ટનાનુપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા.

૧૯. સોતાપત્તિમગ્ગો અભિઞ્ઞેય્યો; સોતાપત્તિફલસમાપત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; સકદાગામિમગ્ગો અભિઞ્ઞેય્યો; સકદાગામિફલસમાપત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; અનાગામિમગ્ગો અભિઞ્ઞેય્યો; અનાગામિફલસમાપત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; અરહત્તમગ્ગો અભિઞ્ઞેય્યો; અરહત્તફલસમાપત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા.

અધિમોક્ખટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; દસ્સનટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયં અભિઞ્ઞેય્યં; અસ્સદ્ધિયે અકમ્પિયટ્ઠેન સદ્ધાબલં અભિઞ્ઞેય્યં; કોસજ્જે અકમ્પિયટ્ઠેન વીરિયબલં અભિઞ્ઞેય્યં; પમાદે અકમ્પિયટ્ઠેન સતિબલં અભિઞ્ઞેય્યં; ઉદ્ધચ્ચે અકમ્પિયટ્ઠેન સમાધિબલં અભિઞ્ઞેય્યં; અવિજ્જાય અકમ્પિયટ્ઠેન પઞ્ઞાબલં અભિઞ્ઞેય્યં; ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો અભિઞ્ઞેય્યો; પવિચયટ્ઠેન ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો અભિઞ્ઞેય્યો; પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો અભિઞ્ઞેય્યો; ફરણટ્ઠેન પીતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો અભિઞ્ઞેય્યો; ઉપસમટ્ઠેન પસ્સદ્ધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો અભિઞ્ઞેય્યો; અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો અભિઞ્ઞેય્યો; પટિસઙ્ખાનટ્ઠેન ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો અભિઞ્ઞેય્યો.

દસ્સનટ્ઠેન સમ્માદિટ્ઠિ અભિઞ્ઞેય્યા; અભિનિરોપનટ્ઠેન સમ્માસઙ્કપ્પો અભિઞ્ઞેય્યો; પરિગ્ગહટ્ઠેન સમ્માવાચા અભિઞ્ઞેય્યા; સમુટ્ઠાનટ્ઠેન સમ્માકમ્મન્તો અભિઞ્ઞેય્યો; વોદાનટ્ઠેન સમ્માઆજીવો અભિઞ્ઞેય્યો; પગ્ગહટ્ઠેન સમ્માવાયામો અભિઞ્ઞેય્યો; ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સમ્માસતિ અભિઞ્ઞેય્યા; અવિક્ખેપટ્ઠેન સમ્માસમાધિ અભિઞ્ઞેય્યો.

આધિપતેય્યટ્ઠેન ઇન્દ્રિયા અભિઞ્ઞેય્યા; અકમ્પિયટ્ઠેન બલા અભિઞ્ઞેય્યા; નિય્યાનટ્ઠેન બોજ્ઝઙ્ગા અભિઞ્ઞેય્યા; હેતુટ્ઠેન મગ્ગો અભિઞ્ઞેય્યો; ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિપટ્ઠાના અભિઞ્ઞેય્યા; પદહનટ્ઠેન સમ્મપ્પધાના અભિઞ્ઞેય્યા; ઇજ્ઝનટ્ઠેન ઇદ્ધિપાદા અભિઞ્ઞેય્યા; તથટ્ઠેન સચ્ચા અભિઞ્ઞેય્યા; અવિક્ખેપટ્ઠેન સમથો અભિઞ્ઞેય્યો; અનુપસ્સનટ્ઠેન વિપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; એકરસટ્ઠેન સમથવિપસ્સના અભિઞ્ઞેય્યા; અનતિવત્તનટ્ઠેન યુગનદ્ધં અભિઞ્ઞેય્યં.

સંવરટ્ઠેન સીલવિસુદ્ધિ અભિઞ્ઞેય્યા; અવિક્ખેપટ્ઠેન ચિત્તવિસુદ્ધિ અભિઞ્ઞેય્યા; દસ્સનટ્ઠેન દિટ્ઠિવિસુદ્ધિ અભિઞ્ઞેય્યા; મુત્તટ્ઠેન વિમોક્ખો અભિઞ્ઞેય્યો; પટિવેધટ્ઠેન વિજ્જા અભિઞ્ઞેય્યા; પરિચ્ચાગટ્ઠેન વિમુત્તિ અભિઞ્ઞેય્યા; સમુચ્છેદટ્ઠેન ખયે ઞાણં અભિઞ્ઞેય્યં; પટિપ્પસ્સદ્ધટ્ઠેન અનુપ્પાદે ઞાણં અભિઞ્ઞેય્યં.

૨૦. છન્દો મૂલટ્ઠેન અભિઞ્ઞેય્યો; મનસિકારો સમુટ્ઠાનટ્ઠેન અભિઞ્ઞેય્યો; ફસ્સો સમોધાનટ્ઠેન અભિઞ્ઞેય્યો; વેદના સમોસરણટ્ઠેન અભિઞ્ઞેય્યા; સમાધિ પમુખટ્ઠેન અભિઞ્ઞેય્યો; સતિ આધિપતેય્યટ્ઠેન અભિઞ્ઞેય્યા; પઞ્ઞા તતુત્તરટ્ઠેન અભિઞ્ઞેય્યા; વિમુત્તિ સારટ્ઠેન અભિઞ્ઞેય્યા; અમતોગધં નિબ્બાનં પરિયોસાનટ્ઠેન અભિઞ્ઞેય્યં.

યે યે ધમ્મા અભિઞ્ઞાતા હોન્તિ તે તે ધમ્મા ઞાતા હોન્તિ. તં ઞાતટ્ઠેન ઞાણં, પજાનનટ્ઠેન પઞ્ઞા. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘ઇમે ધમ્મા અભિઞ્ઞેય્યાતિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણ’’ન્તિ.

દુતિયભાણવારો.

૨૧. કથં ‘‘ઇમે ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં?

એકો ધમ્મો પરિઞ્ઞેય્યો – ફસ્સો સાસવો ઉપાદાનિયો. દ્વે ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા – નામઞ્ચ રૂપઞ્ચ. તયો ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા – તિસ્સો વેદના. ચત્તારો ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા – ચત્તારો આહારા. પઞ્ચ ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા – પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા. છ ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા – છ અજ્ઝત્તિકાનિ આયતનાનિ. સત્ત ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા – સત્ત વિઞ્ઞાણટ્ઠિતિયો. અટ્ઠ ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા – અટ્ઠ લોકધમ્મા. નવ ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા – નવ સત્તાવાસા. દસ ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા – દસાયતનાનિ.

‘‘સબ્બં, ભિક્ખવે, પરિઞ્ઞેય્યં. કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, સબ્બં પરિઞ્ઞેય્યં? ચક્ખુ, ભિક્ખવે, પરિઞ્ઞેય્યં; રૂપા પરિઞ્ઞેય્યા; ચક્ખુવિઞ્ઞાણં પરિઞ્ઞેય્યં; ચક્ખુસમ્ફસ્સો પરિઞ્ઞેય્યો; યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, તમ્પિ પરિઞ્ઞેય્યં. સોતં પરિઞ્ઞેય્યં; સદ્દા પરિઞ્ઞેય્યા…પે… ઘાનં પરિઞ્ઞેય્યં, ગન્ધા પરિઞ્ઞેય્યા… જિવ્હા પરિઞ્ઞેય્યા; રસા પરિઞ્ઞેય્યા… કાયો પરિઞ્ઞેય્યો; ફોટ્ઠબ્બા પરિઞ્ઞેય્યા…પે… મનો પરિઞ્ઞેય્યો; ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યા… મનોવિઞ્ઞાણં પરિઞ્ઞેય્યં; મનોસમ્ફસ્સો પરિઞ્ઞેય્યો; યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, તમ્પિ પરિઞ્ઞેય્યં.’’ રૂપં પરિઞ્ઞેય્યં…પે… વેદના પરિઞ્ઞેય્યા… સઞ્ઞા પરિઞ્ઞેય્યા… સઙ્ખારા પરિઞ્ઞેય્યા… વિઞ્ઞાણં પરિઞ્ઞેય્યં… ચક્ખુ પરિઞ્ઞેય્યં…પે… જરામરણં પરિઞ્ઞેય્યં… અમતોગધં નિબ્બાનં પરિયોસાનટ્ઠેન પરિઞ્ઞેય્યં. યેસં યેસં ધમ્માનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ તે તે ધમ્મા પટિલદ્ધા હોન્તિ, એવં તે ધમ્મા પરિઞ્ઞાતા ચેવ હોન્તિ તીરિતા ચ.

૨૨. નેક્ખમ્મં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ નેક્ખમ્મં પટિલદ્ધં હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. અબ્યાપાદં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ અબ્યાપાદો પટિલદ્ધો હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. આલોકસઞ્ઞં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ આલોકસઞ્ઞા પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. અવિક્ખેપં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ અવિક્ખેપો પટિલદ્ધો હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. ધમ્મવવત્થાનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ ધમ્મવવત્થાનં પટિલદ્ધં હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. ઞાણં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ ઞાણં પટિલદ્ધં હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. પામોજ્જં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ પામોજ્જં પટિલદ્ધં હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ.

પઠમં ઝાનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ પઠમં ઝાનં પટિલદ્ધં હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. દુતિયં ઝાનં…પે… તતિયં ઝાનં… ચતુત્થં ઝાનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ ચતુત્થં ઝાનં પટિલદ્ધં હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિ પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિ પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિ પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિ પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ.

અનિચ્ચાનુપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ અનિચ્ચાનુપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. દુક્ખાનુપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ દુક્ખાનુપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. અનત્તાનુપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ અનત્તાનુપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. નિબ્બિદાનુપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ નિબ્બિદાનુપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. વિરાગાનુપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ વિરાગાનુપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. નિરોધાનુપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ નિરોધાનુપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. ખયાનુપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ ખયાનુપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. વયાનુપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ વયાનુપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. વિપરિણામાનુપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ વિપરિણામાનુપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. અનિમિત્તાનુપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ અનિમિત્તાનુપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. અપ્પણિહિતાનુપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ અપ્પણિહિતાનુપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. સુઞ્ઞતાનુપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ સુઞ્ઞતાનુપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ.

અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. યથાભૂતઞાણદસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ યથાભૂતઞાણદસ્સનં પટિલદ્ધં હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. આદીનવાનુપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ આદીનવાનુપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. પટિસઙ્ખાનુપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ પટિસઙ્ખાનુપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. વિવટ્ટનાનુપસ્સનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ વિવટ્ટનાનુપસ્સના પટિલદ્ધા હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ.

સોતાપત્તિમગ્ગં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ સોતાપત્તિમગ્ગો પટિલદ્ધો હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. સકદાગામિમગ્ગં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ સકદાગામિમગ્ગો પટિલદ્ધો હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. અનાગામિમગ્ગં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ અનાગામિમગ્ગો પટિલદ્ધો હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ. અરહત્તમગ્ગં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ અરહત્તમગ્ગો પટિલદ્ધો હોતિ. એવં સો ધમ્મો પરિઞ્ઞાતો ચેવ હોતિ તીરિતો ચ.

યેસં યેસં ધમ્માનં પટિલાભત્થાય વાયમન્તસ્સ તે તે ધમ્મા પટિલદ્ધા હોન્તિ. એવં તે ધમ્મા પરિઞ્ઞાતા ચેવ હોન્તિ તીરિતા ચ. તં ઞાતટ્ઠેન ઞાણં, પજાનનટ્ઠેન પઞ્ઞા. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘ઇમે ધમ્મા પરિઞ્ઞેય્યાતિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણ’’ન્તિ.

૨૩. કથં ‘‘ઇમે ધમ્મા પહાતબ્બા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં?

એકો ધમ્મો પહાતબ્બો – અસ્મિમાનો. દ્વે ધમ્મા પહાતબ્બા – અવિજ્જા ચ ભવતણ્હા ચ. તયો ધમ્મા પહાતબ્બા – તિસ્સો તણ્હા. ચત્તારો ધમ્મા પહાતબ્બા – ચત્તારો ઓઘા. પઞ્ચ ધમ્મા પહાતબ્બા – પઞ્ચ નીવરણાનિ. છ ધમ્મા પહાતબ્બા – છ તણ્હાકાયા. સત્ત ધમ્મા પહાતબ્બા – સત્તાનુસયા. અટ્ઠ ધમ્મા પહાતબ્બા – અટ્ઠ મિચ્છત્તા. નવ ધમ્મા પહાતબ્બા – નવ તણ્હામૂલકા. દસ ધમ્મા પહાતબ્બા – દસ મિચ્છત્તા.

૨૪. દ્વે પહાનાનિ – સમુચ્છેદપ્પહાનં, પટિપ્પસ્સદ્ધિપ્પહાનં. સમુચ્છેદપ્પહાનઞ્ચ લોકુત્તરં ખયગામિમગ્ગં ભાવયતો; પટિપ્પસ્સદ્ધિપ્પહાનઞ્ચ ફલક્ખણે. તીણિ પહાનાનિ – કામાનમેતં નિસ્સરણં યદિદં નેક્ખમ્મં; રૂપાનમેતં નિસ્સરણં યદિદં આરુપ્પં; યં ખો પન કિઞ્ચિ ભૂતં સઙ્ખતં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં, નિરોધો તસ્સ નિસ્સરણં. નેક્ખમ્મં પટિલદ્ધસ્સ કામા પહીના ચેવ હોન્તિ પરિચ્ચત્તા ચ. આરુપ્પં પટિલદ્ધસ્સ રૂપા પહીના ચેવ હોન્તિ પરિચ્ચત્તા ચ. નિરોધં પટિલદ્ધસ્સ સઙ્ખારા પહીના ચેવ હોન્તિ પરિચ્ચત્તા ચ. ચત્તારિ પહાનાનિ દુક્ખસચ્ચં પરિઞ્ઞાપટિવેધં પટિવિજ્ઝન્તો પજહતિ; સમુદયસચ્ચં પહાનપટિવેધં પટિવિજ્ઝન્તો પજહતિ; નિરોધસચ્ચં સચ્છિકિરિયાપટિવેધં પટિવિજ્ઝન્તો પજહતિ; મગ્ગસચ્ચં ભાવનાપટિવેધં પટિવિજ્ઝન્તો પજહતિ. પઞ્ચ પહાનાનિ – વિક્ખમ્ભનપ્પહાનં, તદઙ્ગપ્પહાનં, સમુચ્છેદપ્પહાનં, પટિપ્પસ્સદ્ધિપ્પહાનં, નિસ્સરણપ્પહાનં. વિક્ખમ્ભનપ્પહાનઞ્ચ નીવરણાનં પઠમં ઝાનં ભાવયતો; તદઙ્ગપ્પહાનઞ્ચ દિટ્ઠિગતાનં નિબ્બેધભાગિયં સમાધિં ભાવયતો; સમુચ્છેદપ્પહાનઞ્ચ લોકુત્તરં ખયગામિમગ્ગં ભાવયતો; પટિપ્પસ્સદ્ધિપ્પહાનઞ્ચ ફલક્ખણે; નિસ્સરણપ્પહાનઞ્ચ નિરોધો નિબ્બાનં.

‘‘સબ્બં, ભિક્ખવે, પહાતબ્બં. કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, સબ્બં પહાતબ્બં? ચક્ખુ, ભિક્ખવે, પહાતબ્બં; રૂપા પહાતબ્બા; ચક્ખુવિઞ્ઞાણં પહાતબ્બં; ચક્ખુસમ્ફસ્સો પહાતબ્બો; યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, તમ્પિ પહાતબ્બં. સોતં પહાતબ્બં; સદ્દા પહાતબ્બા…પે… ઘાનં પહાતબ્બં; ગન્ધા પહાતબ્બા… જિવ્હા પહાતબ્બા; રસા પહાતબ્બા… કાયો પહાતબ્બો; ફોટ્ઠબ્બા પહાતબ્બા… મનો પહાતબ્બો; ધમ્મા પહાતબ્બા… મનોવિઞ્ઞાણં પહાતબ્બં;… મનોસમ્ફસ્સો પહાતબ્બો; યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, તમ્પિ પહાતબ્બં.’’ રૂપં પસ્સન્તો પજહતિ, વેદનં પસ્સન્તો પજહતિ, સઞ્ઞં પસ્સન્તો પજહતિ, સઙ્ખારે પસ્સન્તો પજહતિ, વિઞ્ઞાણં પસ્સન્તો પજહતિ. ચક્ખું…પે… જરામરણં…પે… અમતોગધં નિબ્બાનં પરિયોસાનટ્ઠેન પસ્સન્તો પજહતિ. યે યે ધમ્મા પહીના હોન્તિ તે તે ધમ્મા પરિચ્ચત્તા હોન્તિ. તં ઞાતટ્ઠેન ઞાણં, પજાનનટ્ઠેન પઞ્ઞા. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘ઇમે ધમ્મા પહાતબ્બાતિ સોતાવધાનં, તં પજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણ’’ન્તિ.

તતિયભાણવારો.

૨૫. કથં ‘‘ઇમે ધમ્મા ભાવેતબ્બા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં?

એકો ધમ્મો ભાવેતબ્બો – કાયગતાસતિ સાતસહગતા. દ્વે ધમ્મા ભાવેતબ્બા – સમથો ચ વિપસ્સના ચ. તયો ધમ્મા ભાવેતબ્બા – તયો સમાધી. ચત્તારો ધમ્મા ભાવેતબ્બા – ચત્તારો સતિપટ્ઠાના. પઞ્ચ ધમ્મા ભાવેતબ્બા – પઞ્ચઙ્ગિકો સમાધિ [સમ્માસમાધી (સ્યા.)]. છ ધમ્મા ભાવેતબ્બા – છ અનુસ્સતિટ્ઠાનાનિ. સત્ત ધમ્મા ભાવેતબ્બા – સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા. અટ્ઠ ધમ્મા ભાવેતબ્બા – અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો. નવ ધમ્મા ભાવેતબ્બા – નવ પારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગાનિ. દસ ધમ્મા ભાવેતબ્બા – દસ કસિણાયતનાનિ.

૨૬. દ્વે ભાવના – લોકિયા ચ ભાવના, લોકુત્તરા ચ ભાવના. તિસ્સો ભાવના – રૂપાવચરકુસલાનં ધમ્માનં ભાવના, અરૂપાવચરકુસલાનં ધમ્માનં ભાવના, અપરિયાપન્નકુસલાનં ધમ્માનં ભાવના. રૂપાવચરકુસલાનં ધમ્માનં ભાવના અત્થિ હીના, અત્થિ મજ્ઝિમા, અત્થિ પણીતા. અરૂપાવચરકુસલાનં ધમ્માનં ભાવના અત્થિ હીના, અત્થિ મજ્ઝિમા, અત્થિ પણીતા. અપરિયાપન્નકુસલાનં ધમ્માનં ભાવના પણીતા.

૨૭. ચતસ્સો ભાવના – દુક્ખસચ્ચં પરિઞ્ઞાપટિવેધં પટિવિજ્ઝન્તો ભાવેતિ, સમુદયસચ્ચં પહાનપ્પટિવેધં પટિવિજ્ઝન્તો ભાવેતિ, નિરોધસચ્ચં સચ્છિકિરિયાપટિવેધં પટિવિજ્ઝન્તો ભાવેતિ, મગ્ગસચ્ચં ભાવનાપટિવેધં પટિવિજ્ઝન્તો ભાવેતિ. ઇમા ચતસ્સો ભાવના.

અપરાપિ ચતસ્સો ભાવના – એસનાભાવના, પટિલાભાભાવના, એકરસાભાવના, આસેવનાભાવના. કતમા એસનાભાવના? સબ્બેસં સમાધિં સમાપજ્જન્તાનં તત્થ જાતા ધમ્મા એકરસા હોન્તીતિ – અયં એસનાભાવના. કતમા પટિલાભાભાવના? સબ્બેસં સમાધિં સમાપન્નાનં તત્થ જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – અયં પટિલાભાભાવના. કતમા એકરસાભાવના? અધિમોક્ખટ્ઠેન સદ્ધિન્દ્રિયં ભાવયતો સદ્ધિન્દ્રિયસ્સ વસેન ચત્તારિ ઇન્દ્રિયાનિ એકરસા હોન્તીતિ – ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયિન્દ્રિયં ભાવયતો વીરિયિન્દ્રિયસ્સ વસેન ચત્તારિ ઇન્દ્રિયાનિ એકરસા હોન્તીતિ – ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિન્દ્રિયં ભાવયતો સતિન્દ્રિયસ્સ વસેન ચત્તારિ ઇન્દ્રિયાનિ એકરસા હોન્તીતિ – ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિન્દ્રિયં ભાવયતો સમાધિન્દ્રિયસ્સ વસેન ચત્તારિ ઇન્દ્રિયાનિ એકરસા હોન્તીતિ – ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. દસ્સનટ્ઠેન પઞ્ઞિન્દ્રિયં ભાવયતો પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ વસેન ચત્તારિ ઇન્દ્રિયાનિ એકરસા હોન્તીતિ – ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના.

અસ્સદ્ધિયે અકમ્પિયટ્ઠેન સદ્ધાબલં ભાવયતો સદ્ધાબલસ્સ વસેન ચત્તારિ બલાનિ એકરસા હોન્તીતિ – બલાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. કોસજ્જે અકમ્પિયટ્ઠેન વીરિયબલં ભાવયતો વીરિયબલસ્સ વસેન ચત્તારિ બલાનિ એકરસા હોન્તીતિ – બલાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. પમાદે અકમ્પિયટ્ઠેન સતિબલં ભાવયતો સતિબલસ્સ વસેન ચત્તારિ બલાનિ એકરસા હોન્તીતિ – બલાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. ઉદ્ધચ્ચે અકમ્પિયટ્ઠેન સમાધિબલં ભાવયતો સમાધિબલસ્સ વસેન ચત્તારિ બલાનિ એકરસા હોન્તીતિ – બલાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. અવિજ્જાય અકમ્પિયટ્ઠેન પઞ્ઞાબલં ભાવયતો પઞ્ઞાબલસ્સ વસેન ચત્તારિ બલાનિ એકરસા હોન્તીતિ – બલાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના.

ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવયતો સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગસ્સ વસેન છ બોજ્ઝઙ્ગા એકરસા હોન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. પવિચયટ્ઠેન ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવયતો ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગસ્સ વસેન છ બોજ્ઝઙ્ગા એકરસા હોન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. પગ્ગહટ્ઠેન વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવયતો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગસ્સ વસેન છ બોજ્ઝઙ્ગા એકરસા હોન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. ફરણટ્ઠેન પીતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવયતો પીતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગસ્સ વસેન છ બોજ્ઝઙ્ગા એકરસા હોન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. ઉપસમટ્ઠેન પસ્સદ્ધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવયતો પસ્સદ્ધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગસ્સ વસેન છ બોજ્ઝઙ્ગા એકરસા હોન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. અવિક્ખેપટ્ઠેન સમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવયતો સમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગસ્સ વસેન છ બોજ્ઝઙ્ગા એકરસા હોન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. પટિસઙ્ખાનટ્ઠેન ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવયતો ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગસ્સ વસેન છ બોજ્ઝઙ્ગા એકરસા હોન્તીતિ – બોજ્ઝઙ્ગાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના.

દસ્સનટ્ઠેન સમ્માદિટ્ઠિં ભાવયતો સમ્માદિટ્ઠિયા વસેન સત્ત મગ્ગઙ્ગા એકરસા હોન્તીતિ – મગ્ગઙ્ગાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. અભિનિરોપનટ્ઠેન સમ્માસઙ્કપ્પં ભાવયતો સમ્માસઙ્કપ્પસ્સ વસેન સત્ત મગ્ગઙ્ગા એકરસા હોન્તીતિ – મગ્ગઙ્ગાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. પરિગ્ગહટ્ઠેન સમ્માવાચં ભાવયતો સમ્માવાચાય વસેન સત્ત મગ્ગઙ્ગા એકરસા હોન્તીતિ – મગ્ગઙ્ગાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. સમુટ્ઠાનટ્ઠેન સમ્માકમ્મન્તં ભાવયતો સમ્માકમ્મન્તસ્સ વસેન સત્ત મગ્ગઙ્ગા એકરસા હોન્તીતિ – મગ્ગઙ્ગાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. વોદાનટ્ઠેન સમ્માઆજીવં ભાવયતો સમ્માઆજીવસ્સ વસેન સત્ત મગ્ગઙ્ગા એકરસા હોન્તીતિ – મગ્ગઙ્ગાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. પગ્ગહટ્ઠેન સમ્માવાયામં ભાવયતો સમ્માવાયામસ્સ વસેન સત્ત મગ્ગઙ્ગા એકરસા હોન્તીતિ – મગ્ગઙ્ગાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. ઉપટ્ઠાનટ્ઠેન સમ્માસતિં ભાવયતો સમ્માસતિયા વસેન સત્ત મગ્ગઙ્ગા એકરસા હોન્તીતિ – મગ્ગઙ્ગાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. અવિક્ખેપટ્ઠેન સમ્માસમાધિં ભાવયતો સમ્માસમાધિસ્સ વસેન સત્ત મગ્ગઙ્ગા એકરસા હોન્તીતિ – મગ્ગઙ્ગાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. અયં એકરસાભાવના.

કતમા આસેવનાભાવના? ઇધ ભિક્ખુ પુબ્બણ્હસમયં આસેવતિ, મજ્ઝન્હિકસમયમ્પિ [મજ્ઝન્તિકસમયમ્પિ (સ્યા. ક.)] આસેવતિ, સાયન્હસમયમ્પિ આસેવતિ, પુરેભત્તમ્પિ આસેવતિ, પચ્છાભત્તમ્પિ આસેવતિ, પુરિમેપિ યામે આસેવતિ, મજ્ઝિમેપિ યામે આસેવતિ, પચ્છિમેપિ યામે આસેવતિ, રત્તિમ્પિ આસેવતિ, દિવાપિ આસેવતિ, રત્તિન્દિવાપિ [રત્તિદિવાપિ (ક.)] આસેવતિ, કાળેપિ આસેવતિ, જુણ્હેપિ આસેવતિ, વસ્સેપિ આસેવતિ, હેમન્તેપિ આસેવતિ, ગિમ્હેપિ આસેવતિ, પુરિમેપિ વયોખન્ધે આસેવતિ, મજ્ઝિમેપિ વયોખન્ધે આસેવતિ, પચ્છિમેપિ વયોખન્ધે આસેવતિ – અયં આસેવનાભાવના. ઇમા ચતસ્સો ભાવના.

૨૮. અપરાપિ ચતસ્સો ભાવના – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના, ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના, તદુપગવીરિયવાહનટ્ઠેન ભાવના, આસેવનટ્ઠેન ભાવના. કથં તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના? કામચ્છન્દં પજહતો નેક્ખમ્મવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. બ્યાપાદં પજહતો અબ્યાપાદવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. થિનમિદ્ધં [થીનમિદ્ધં (સ્યા. સી. અટ્ઠ.)] પજહતો આલોકસઞ્ઞાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. ઉદ્ધચ્ચં પજહતો અવિક્ખેપવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. વિચિકિચ્છં પજહતો ધમ્મવવત્થાનવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. અવિજ્જં પજહતો ઞાણવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. અરતિં પજહતો પામોજ્જવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. નીવરણે પજહતો પઠમજ્ઝાનવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. વિતક્કવિચારે પજહતો દુતિયજ્ઝાનવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. પીતિં પજહતો તતિયજ્ઝાનવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. સુખદુક્ખે પજહતો ચતુત્થજ્ઝાનવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના.

રૂપસઞ્ઞં પટિઘસઞ્ઞં નાનત્તસઞ્ઞં પજહતો આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. આકાસાનઞ્ચાયતનસઞ્ઞં પજહતો વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસઞ્ઞં પજહતો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસઞ્ઞં પજહતો નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના.

નિચ્ચસઞ્ઞં પજહતો અનિચ્ચાનુપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. સુખસઞ્ઞં પજહતો દુક્ખાનુપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. અત્તસઞ્ઞં પજહતો અનત્તાનુપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. નન્દિં પજહતો નિબ્બિદાનુપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. રાગં પજહતો વિરાગાનુપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. સમુદયં પજહતો નિરોધાનુપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. આદાનં પજહતો પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. ઘનસઞ્ઞં પજહતો ખયાનુપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. આયૂહનં પજહતો વયાનુપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. ધુવસઞ્ઞં પજહતો વિપરિણામાનુપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. નિમિત્તં પજહતો અનિમિત્તાનુપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. પણિધિં પજહતો અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. અભિનિવેસં પજહતો સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. સારાદાનાભિનિવેસં પજહતો અધિપઞ્ઞા ધમ્મવિપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. સમ્મોહાભિનિવેસં પજહતો યથાભૂતઞાણદસ્સનવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. આલયાભિનિવેસં પજહતો આદીનવાનુપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. અપ્પટિસઙ્ખં પજહતો પટિસઙ્ખાનુપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. સઞ્ઞોગાભિનિવેસં પજહતો વિવટ્ટનાનુપસ્સનાવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના.

દિટ્ઠેકટ્ઠે કિલેસે પજહતો સોતાપત્તિમગ્ગવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. ઓળારિકે કિલેસે પજહતો સકદાગામિમગ્ગવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. અનુસહગતે કિલેસે પજહતો અનાગામિમગ્ગવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. સબ્બકિલેસે પજહતો અરહત્તમગ્ગવસેન જાતા ધમ્મા અઞ્ઞમઞ્ઞં નાતિવત્તન્તીતિ – તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના. એવં તત્થ જાતાનં ધમ્માનં અનતિવત્તનટ્ઠેન ભાવના.

કથં ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના? કામચ્છન્દં પજહતો નેક્ખમ્મવસેન પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ એકરસા હોન્તીતિ – ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. બ્યાપાદં પજહતો અબ્યાપાદવસેન પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ એકરસા હોન્તીતિ – ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના…પે… સબ્બકિલેસે પજહતો અરહત્તમગ્ગવસેન પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ એકરસા હોન્તીતિ – ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના. એવં ઇન્દ્રિયાનં એકરસટ્ઠેન ભાવના.

કથં તદુપગવીરિયવાહનટ્ઠેન ભાવના? કામચ્છન્દં પજહતો નેક્ખમ્મવસેન વીરિયં વાહેતીતિ – તદુપગવીરિયવાહનટ્ઠેન ભાવના. બ્યાપાદં પજહતો અબ્યાપાદવસેન વીરિયં વાહેતીતિ – તદુપગવીરિયવાહનટ્ઠેન ભાવના…પે… સબ્બકિલેસે પજહતો અરહત્તમગ્ગવસેન વીરિયં વાહેતીતિ – તદુપગવીરિયવાહનટ્ઠેન ભાવના. એવં તદુપગવીરિયવાહનટ્ઠેન ભાવના.

કથં આસેવનટ્ઠેન ભાવના? કામચ્છન્દં પજહન્તો નેક્ખમ્મં આસેવતીતિ – આસેવનટ્ઠેન ભાવના. બ્યાપાદં પજહન્તો અબ્યાપાદં આસેવતીતિ – આસેવનટ્ઠેન ભાવના…પે… સબ્બકિલેસે પજહન્તો અરહત્તમગ્ગં આસેવતીતિ – આસેવનટ્ઠેન ભાવના. એવં આસેવનટ્ઠેન ભાવના.

ઇમા ચતસ્સો ભાવના રૂપં પસ્સન્તો ભાવેતિ, વેદનં પસ્સન્તો ભાવેતિ, સઞ્ઞં પસ્સન્તો ભાવેતિ, સઙ્ખારે પસ્સન્તો ભાવેતિ, વિઞ્ઞાણં પસ્સન્તો ભાવેતિ, ચક્ખું…પે… જરામરણં…પે… અમતોગધં નિબ્બાનં પરિયોસાનટ્ઠેન પસ્સન્તો ભાવેતિ. યે યે ધમ્મા ભાવિતા હોન્તિ તે તે ધમ્મા એકરસા હોન્તિ. તં ઞાતટ્ઠેન ઞાણં, પજાનનટ્ઠેન પઞ્ઞા. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘ઇમે ધમ્મા ભાવેતબ્બાતિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણ’’ન્તિ.

ચતુત્થભાણવારો.

૨૯. કથં ‘‘ઇમે ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં?

એકો ધમ્મો સચ્છિકાતબ્બો – અકુપ્પા ચેતોવિમુત્તિ. દ્વે ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા – વિજ્જા ચ વિમુત્તિ ચ. તયો ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા – તિસ્સો વિજ્જા. ચત્તારો ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા – ચત્તારિ સામઞ્ઞફલાનિ. પઞ્ચ ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા – પઞ્ચ ધમ્મક્ખન્ધા. છ ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા – છ અભિઞ્ઞા. સત્ત ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા – સત્ત ખીણાસવબલાનિ. અટ્ઠ ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા – અટ્ઠ વિમોક્ખા. નવ ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા – નવ અનુપુબ્બનિરોધા. દસ ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા – દસ અસેક્ખા ધમ્મા.

‘‘સબ્બં, ભિક્ખવે, સચ્છિકાતબ્બં. કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, સબ્બં સચ્છિકાતબ્બં? ચક્ખુ, ભિક્ખવે, સચ્છિકાતબ્બં; રૂપા સચ્છિકાતબ્બા; ચક્ખુવિઞ્ઞાણં સચ્છિકાતબ્બં; ચક્ખુસમ્ફસ્સો સચ્છિકાતબ્બો; યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, તમ્પિ સચ્છિકાતબ્બં. સોતં સચ્છિકાતબ્બં; સદ્દા સચ્છિકાતબ્બા…પે… ઘાનં સચ્છિકાતબ્બં; ગન્ધા સચ્છિકાતબ્બા… જિવ્હા સચ્છિકાતબ્બા; રસા સચ્છિકાતબ્બા… કાયો સચ્છિકાતબ્બો; ફોટ્ઠબ્બા સચ્છિકાતબ્બા… મનો સચ્છિકાતબ્બો; ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બા; મનોવિઞ્ઞાણં સચ્છિકાતબ્બં; મનોસમ્ફસ્સો સચ્છિકાતબ્બો; યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા, તમ્પિ સચ્છિકાતબ્બં’’. રૂપં પસ્સન્તો સચ્છિકરોતિ, વેદનં પસ્સન્તો સચ્છિકરોતિ, સઞ્ઞં પસ્સન્તો સચ્છિકરોતિ, સઙ્ખારે પસ્સન્તો સચ્છિકરોતિ, વિઞ્ઞાણં પસ્સન્તો સચ્છિકરોતિ. ચક્ખું…પે… જરામરણં…પે… અમતોગધં નિબ્બાનં પરિયોસાનટ્ઠેન પસ્સન્તો સચ્છિકરોતિ. યે યે ધમ્મા સચ્છિકતા હોન્તિ તે તે ધમ્મા ફસ્સિતા [ફુસિતા (સ્યા.)] હોન્તિ. તં ઞાતટ્ઠેન ઞાણં, પજાનનટ્ઠેન પઞ્ઞા. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘ઇમે ધમ્મા સચ્છિકાતબ્બાતિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણ’’ન્તિ.

૩૦. કથં ‘‘ઇમે ધમ્મા હાનભાગિયા, ઇમે ધમ્મા ઠિતિભાગિયા, ઇમે ધમ્મા વિસેસભાગિયા, ઇમે ધમ્મા નિબ્બેધભાગિયા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં?

પઠમસ્સ ઝાનસ્સ લાભિં કામસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ – હાનભાગિયો ધમ્મો. તદનુધમ્મતા સતિ સન્તિટ્ઠતિ – ઠિતિભાગિયો ધમ્મો. અવિતક્કસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ – વિસેસભાગિયો ધમ્મો. નિબ્બિદાસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ વિરાગૂપસંહિતા – નિબ્બેધભાગિયો ધમ્મો.

દુતિયસ્સ ઝાનસ્સ લાભિં વિતક્કસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ – હાનભાગિયો ધમ્મો. તદનુધમ્મતા સતિ સન્તિટ્ઠતિ – ઠિતિભાગિયો ધમ્મો. ઉપેક્ખાસુખસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ – વિસેસભાગિયો ધમ્મો. નિબ્બિદાસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ વિરાગૂપસંહિતા – નિબ્બેધભાગિયો ધમ્મો.

તતિયસ્સ ઝાનસ્સ લાભિં પીતિસુખસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ – હાનભાગિયો ધમ્મો. તદનુધમ્મતા સતિ સન્તિટ્ઠતિ – ઠિતિભાગિયો ધમ્મો. અદુક્ખમસુખસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ – વિસેસભાગિયો ધમ્મો. નિબ્બિદાસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ વિરાગૂપસંહિતા – નિબ્બેધભાગિયો ધમ્મો.

ચતુત્થસ્સ ઝાનસ્સ લાભિં ઉપેક્ખાસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ – હાનભાગિયો ધમ્મો. તદનુધમ્મતા સતિ સન્તિટ્ઠતિ – ઠિતિભાગિયો ધમ્મો. આકાસાનઞ્ચાયતનસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ – વિસેસભાગિયો ધમ્મો. નિબ્બિદાસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ વિરાગૂપસંહિતા – નિબ્બેધભાગિયો ધમ્મો.

આકાસાનઞ્ચાયતનસ્સ લાભિં રૂપસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ – હાનભાગિયો ધમ્મો. તદનુધમ્મતા સતિ સન્તિટ્ઠતિ – ઠિતિભાગિયો ધમ્મો. વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ – વિસેસભાગિયો ધમ્મો. નિબ્બિદાસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ વિરાગૂપસંહિતા – નિબ્બેધભાગિયો ધમ્મો.

વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસ્સ લાભિં આકાસાનઞ્ચાયતનસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ – હાનભાગિયો ધમ્મો. તદનુધમ્મતા સતિ સન્તિટ્ઠતિ – ઠિતિભાગિયો ધમ્મો. આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ – વિસેસભાગિયો ધમ્મો. નિબ્બિદાસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ વિરાગૂપસંહિતા – નિબ્બેધભાગિયો ધમ્મો.

આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસ્સ લાભિં વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ – હાનભાગિયો ધમ્મો. તદનુધમ્મતા સતિ સન્તિટ્ઠતિ – ઠિતિભાગિયો ધમ્મો. નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ – વિસેસભાગિયો ધમ્મો. નિબ્બિદાસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ વિરાગૂપસંહિતા – નિબ્બેધભાગિયો ધમ્મો. તં ઞાતટ્ઠેન ઞાણં, પજાનનટ્ઠેન પઞ્ઞા. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘ઇમે ધમ્મા હાનભાગિયા, ઇમે ધમ્મા ઠિતિભાગિયા, ઇમે ધમ્મા વિસેસભાગિયા, ઇમે ધમ્મા નિબ્બેધભાગિયાતિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં’’.

૩૧. કથં ‘‘સબ્બે સઙ્ખારા અનિચ્ચા, સબ્બે સઙ્ખારા દુક્ખા, સબ્બે ધમ્મા અનત્તા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં? ‘‘રૂપં અનિચ્ચં ખયટ્ઠેન, દુક્ખં ભયટ્ઠેન, અનત્તા અસારકટ્ઠેના’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં. ‘‘વેદના…પે… સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં… ચક્ખુ…પે… જરામરણં અનિચ્ચં ખયટ્ઠેન, દુક્ખં ભયટ્ઠેન, અનત્તા અસારકટ્ઠેના’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં. તં ઞાતટ્ઠેન ઞાણં, પજાનનટ્ઠેન પઞ્ઞા. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘સબ્બે સઙ્ખારા અનિચ્ચા, સબ્બે સઙ્ખારા દુક્ખા, સબ્બે ધમ્મા અનત્તા’’તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.

૩૨. કથં ‘‘ઇદં દુક્ખં અરિયસચ્ચં, ઇદં દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં, ઇદં દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં, ઇદં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચ’’ન્તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં?

૩૩. તત્થ કતમં દુક્ખં અરિયસચ્ચં? જાતિપિ દુક્ખા, જરાપિ દુક્ખા, મરણમ્પિ દુક્ખં, સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસાપિ દુક્ખા, અપ્પિયેહિ સમ્પયોગો દુક્ખો, પિયેહિ વિપ્પયોગો દુક્ખો, યમ્પિચ્છં ન લભતિ તમ્પિ દુક્ખં; સઙ્ખિત્તેન પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા [પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધાપિ (ક.) સતિપટ્ઠાનસુત્તે સચ્ચવિભઙ્ગે ચ પસ્સિતબ્બં] દુક્ખા.

તત્થ કતમા જાતિ? યા તેસં તેસં સત્તાનં તમ્હિ તમ્હિ સત્તનિકાયે જાતિ સઞ્જાતિ ઓક્કન્તિ અભિનિબ્બત્તિ ખન્ધાનં પાતુભાવો આયતનાનં પટિલાભો – અયં વુચ્ચતિ જાતિ.

તત્થ કતમા જરા યા તેસં તેસં સત્તાનં તમ્હિ તમ્હિ સત્તનિકાયે જરા જીરણતા ખણ્ડિચ્ચં પાલિચ્ચં વલિત્તચતા આયુનો સંહાનિ ઇન્દ્રિયાનં પરિપાકો – અયં વુચ્ચતિ જરા.

તત્થ કતમં મરણં? યા તેસં તેસં સત્તાનં તમ્હા તમ્હા સત્તનિકાયા ચુતિ ચવનતા ભેદો અન્તરધાનં મચ્ચુ મરણં કાલકિરિયા [કાલંકિરિયા (ક.)] ખન્ધાનં ભેદો કળેવરસ્સ નિક્ખેપો જીવિતિન્દ્રિયસ્સુપચ્છેદો – ઇદં વુચ્ચતિ મરણં.

તત્થ કતમો સોકો? ઞાતિબ્યસનેન [યો ઞાતિબ્યસનેન (સ્યા.) પસ્સ સચ્ચવિભઙ્ગે] વા ફુટ્ઠસ્સ, ભોગબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ, રોગબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ, સીલબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ, દિટ્ઠિબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ, અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન બ્યસનેન સમન્નાગતસ્સ, અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન દુક્ખધમ્મેન ફુટ્ઠસ્સ સોકો સોચના સોચિતત્તં અન્તોસોકો અન્તોપરિસોકો ચેતસો પરિજ્ઝાયના દોમનસ્સં સોકસલ્લં – અયં વુચ્ચતિ સોકો.

તત્થ કતમો પરિદેવો? ઞાતિબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ, ભોગબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ, રોગબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ, સીલબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ, દિટ્ઠિબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ, અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન બ્યસનેન સમન્નાગતસ્સ, અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન દુક્ખધમ્મેન ફુટ્ઠસ્સ આદેવો પરિદેવો આદેવના, પરિદેવના આદેવિતત્તં પરિદેવિતત્તં વાચા પલાપો વિપ્પલાપો લાલપ્પો લાલપ્પના લાલપ્પિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ પરિદેવો.

તત્થ કતમં દુક્ખં? યં કાયિકં અસાતં કાયિકં દુક્ખં કાયસમ્ફસ્સજં અસાતં દુક્ખં વેદયિતં, કાયસમ્ફસ્સજા અસાતા દુક્ખા વેદના – ઇદં વુચ્ચતિ દુક્ખં.

તત્થ કતમં દોમનસ્સં? યં ચેતસિકં અસાતં ચેતસિકં દુક્ખં, ચેતોસમ્ફસ્સજં અસાતં વેદયિતં, ચેતોસમ્ફસ્સજા અસાતા દુક્ખા વેદના – ઇદં વુચ્ચતિ દોમનસ્સં.

તત્થ કતમો ઉપાયાસો? ઞાતિબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ, ભોગબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ, રોગબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ, સીલબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ, દિટ્ઠિબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ, અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન બ્યસનેન સમન્નાગતસ્સ, અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન દુક્ખધમ્મેન ફુટ્ઠસ્સ આયાસો ઉપાયાસો આયાસના ઉપાયાસના આયાસિતત્તં ઉપાયાસિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ ઉપાયાસો.

તત્થ કતમો અપ્પિયેહિ સમ્પયોગો દુક્ખો? ઇધ યસ્સ તે હોન્તિ અનિટ્ઠા અકન્તા અમનાપા રૂપા સદ્દા ગન્ધા રસા ફોટ્ઠબ્બા, યે વા પનસ્સ તે હોન્તિ અનત્થકામા અહિતકામા અફાસુકામા અયોગક્ખેમકામા, યા તેહિ સદ્ધિં સઙ્ગતિ સમાગમો સમોધાનં મિસ્સીભાવો – અયં વુચ્ચતિ અપ્પિયેહિ સમ્પયોગો દુક્ખો.

તત્થ કતમો પિયેહિ વિપ્પયોગો દુક્ખો? ઇધ યસ્સ તે હોન્તિ ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા રૂપા સદ્દા ગન્ધા રસા ફોટ્ઠબ્બા, યે વા પનસ્સ તે હોન્તિ અત્થકામા હિતકામા ફાસુકામા યોગક્ખેમકામા માતા વા પિતા વા ભાતા વા ભગિની વા મિત્તા વા અમચ્ચા વા ઞાતી વા સાલોહિતા વા, યા તેહિ સદ્ધિં અસઙ્ગતિ અસમાગમો અસમોધાનં અમિસ્સીભાવો – અયં વુચ્ચતિ પિયેહિ વિપ્પયોગો દુક્ખો.

તત્થ કતમં યમ્પિચ્છં ન લભતિ તમ્પિ દુક્ખં? જાતિધમ્માનં સત્તાનં એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જતિ – ‘‘અહો વત મયં ન જાતિધમ્મા અસ્સામ, ન ચ વત નો જાતિ આગચ્છેય્યા’’તિ. ન ખો પનેતં ઇચ્છાય પત્તબ્બં – ઇદમ્પિ યમ્પિચ્છં ન લભતિ તમ્પિ દુક્ખં. જરાધમ્માનં સત્તાનં…પે… બ્યાધિધમ્માનં સત્તાનં… મરણધમ્માનં સત્તાનં… સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસધમ્માનં સત્તાનં એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જતિ – ‘‘અહો વત મયં ન સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસધમ્મા અસ્સામ, ન ચ વત નો સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા આગચ્છેય્યુ’’ન્તિ. ન ખો પનેતં ઇચ્છાય પત્તબ્બં – ઇદમ્પિ યમ્પિચ્છં ન લભતિ તમ્પિ દુક્ખં.

તત્થ કતમે સઙ્ખિત્તેન પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા દુક્ખા? સેય્યથિદં [સેય્યથીદં (સ્યા. સી. અટ્ઠ.)] – રૂપુપાદાનક્ખન્ધો, [રૂપૂપાદાનક્ખન્ધો (સ્યા.) એવમુપરિપિ], વેદનુપાદાનક્ખન્ધો સઞ્ઞુપાદાનક્ખન્ધો, સઙ્ખારુપાદાનક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણુપાદાનક્ખન્ધો – ઇમે વુચ્ચન્તિ સઙ્ખિત્તેન પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા દુક્ખા. ઇદં વુચ્ચતિ દુક્ખં અરિયસચ્ચં.

૩૪. તત્થ કતમં દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં? યાયં તણ્હા પોનોભવિકા [પોનોબ્ભવિકા (સ્યા.)] નન્દિરાગસહગતા તત્રતત્રાભિનન્દિની, સેય્યથિદં – કામતણ્હા ભવતણ્હા વિભવતણ્હા, સા ખો પનેસા તણ્હા કત્થ ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, કત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ? યં લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં, એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. કિઞ્ચ લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં? ચક્ખુ લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં, એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. સોતં લોકે…પે… ઘાનં લોકે… જિવ્હા લોકે… કાયો લોકે… મનો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં, એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. રૂપા લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં, એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. સદ્દા લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં…પે… ધમ્મા લોકે… ચક્ખુવિઞ્ઞાણં લોકે…પે… મનોવિઞ્ઞાણં લોકે… ચક્ખુસમ્ફસ્સો લોકે…પે… મનોસમ્ફસ્સો લોકે… ચક્ખુસમ્ફસ્સજા વેદના લોકે…પે… મનોસમ્ફસ્સજા વેદના લોકે… રૂપસઞ્ઞા લોકે…પે… ધમ્મસઞ્ઞા લોકે… રૂપસઞ્ચેતના લોકે…પે… ધમ્મસઞ્ચેતના લોકે… રૂપતણ્હા લોકે…પે… ધમ્મતણ્હા લોકે… રૂપવિતક્કો લોકે…પે… ધમ્મવિતક્કો લોકે… રૂપવિચારો લોકે…પે… ધમ્મવિચારો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં, એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. ઇદં વુચ્ચતિ દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં.

૩૫. તત્થ કતમં દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં? યો તસ્સાયેવ તણ્હાય અસેસવિરાગનિરોધો ચાગો પટિનિસ્સગ્ગો મુત્તિ અનાલયો, સા ખો પનેસા તણ્હા કત્થ પહીયમાના પહીયતિ, કત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ? યં લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં, એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ. કિઞ્ચ લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં? ચક્ખુલોકે પિયરૂપં સાતરૂપં, એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ…પે… ધમ્મવિચારો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં, એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ. ઇદં વુચ્ચતિ દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં.

૩૬. તત્થ કતમં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં? અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ સમ્માસઙ્કપ્પો સમ્માવાચા સમ્માકમ્મન્તો સમ્માઆજીવો સમ્માવાયામો સમ્માસતિ સમ્માસમાધિ. તત્થ કતમા સમ્માદિટ્ઠિ? દુક્ખે ઞાણં, દુક્ખસમુદયે ઞાણં, દુક્ખનિરોધે ઞાણં, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય ઞાણં – અયં વુચ્ચતિ સમ્માદિટ્ઠિ.

તત્થ કતમો સમ્માસઙ્કપ્પો? નેક્ખમ્મસઙ્કપ્પો, અબ્યાપાદસઙ્કપ્પો, અવિહિંસાસઙ્કપ્પો – અયં વુચ્ચતિ સમ્માસઙ્કપ્પો.

તત્થ કતમા સમ્માવાચા? મુસાવાદા વેરમણી [વેરમણિ (ક.)], પિસુણાય વાચાય વેરમણી, ફરુસાય વાચાય વેરમણી, સમ્ફપ્પલાપા વેરમણી – અયં વુચ્ચતિ સમ્માવાચા.

તત્થ કતમો સમ્માકમ્મન્તો? પાણાતિપાતા વેરમણી, અદિન્નાદાના વેરમણી, કામેસુમિચ્છાચારા વેરમણી – અયં વુચ્ચતિ સમ્માકમ્મન્તો.

તત્થ કતમો સમ્માઆજીવો? ઇધ અરિયસાવકો મિચ્છાઆજીવં પહાય સમ્માઆજીવેન જીવિકં [જીવિતં (ક.)] કપ્પેતિ – અયં વુચ્ચતિ સમ્માઆજીવો.

તત્થ કતમો સમ્માવાયામો? ઇધ ભિક્ખુ અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય…પે… અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય …પે… ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ – અયં વુચ્ચતિ સમ્માવાયામો.

તત્થ કતમા સમ્માસતિ? ઇધ ભિક્ખુ કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. વેદનાસુ…પે… ચિત્તે…પે… ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં – અયં વુચ્ચતિ સમ્માસતિ.

તત્થ કતમો સમ્માસમાધિ? ઇધ ભિક્ખુ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહરતિ સતો ચ સમ્પજાનો સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેતિ, યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ – ‘‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં વુચ્ચતિ સમ્માસમાધિ. ઇદં વુચ્ચતિ દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં. તં ઞાતટ્ઠેન ઞાણં, પજાનનટ્ઠેન પઞ્ઞા. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘ઇદં દુક્ખં અરિયસચ્ચં, ઇદં દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં, ઇદં દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં, ઇદં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચ’’ન્તિ સોતાવધાનં, તંપજાનના પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં. એવં સોતાવધાને પઞ્ઞા સુતમયે ઞાણં.