૨. સીલમયઞાણનિદ્દેસો

૩૭. કથં સુત્વાન સંવરે પઞ્ઞા સીલમયે ઞાણં? પઞ્ચ સીલાનિ – પરિયન્તપારિસુદ્ધિસીલં, અપરિયન્તપારિસુદ્ધિસીલં, પરિપુણ્ણપારિસુદ્ધિસીલં, અપરામટ્ઠપારિસુદ્ધિસીલં, પટિપ્પસ્સદ્ધિપારિસુદ્ધિસીલન્તિ.

તત્થ કતમં પરિયન્તપારિસુદ્ધિસીલં? અનુપસમ્પન્નાનં પરિયન્તસિક્ખાપદાનં – ઇદં પરિયન્તપારિસુદ્ધિસીલં. કતમં અપરિયન્તપારિસુદ્ધિસીલં? ઉપસમ્પન્નાનં અપરિયન્તસિક્ખાપદાનં – ઇદં અપરિયન્તપારિસુદ્ધિસીલં. કતમં પરિપુણ્ણપારિસુદ્ધિસીલં? પુથુજ્જનકલ્યાણકાનં કુસલધમ્મે યુત્તાનં સેક્ખપરિયન્તે [સેખપરિયન્તે (ક.)] પરિપૂરકારીનં કાયે ચ જીવિતે ચ અનપેક્ખાનં પરિચ્ચત્તજીવિતાનં – ઇદં પરિપુણ્ણપારિસુદ્ધિસીલં. કતમં અપરામટ્ઠપારિસુદ્ધિસીલં? સત્તન્નં સેક્ખાનં – ઇદં અપરામટ્ઠપારિસુદ્ધિસીલં. કતમં પટિપ્પસ્સદ્ધિપારિસુદ્ધિસીલં? તથાગતસાવકાનં ખીણાસવાનં પચ્ચેકબુદ્ધાનં તથાગતાનં અરહન્તાનં સમ્માસમ્બુદ્ધાનં – ઇદં પટિપ્પસ્સદ્ધિપારિસુદ્ધિસીલં.

૩૮. અત્થિ સીલં પરિયન્તં, અત્થિ સીલં અપરિયન્તં. તત્થ કતમં તં સીલં પરિયન્તં? અત્થિ સીલં લાભપરિયન્તં, અત્થિ સીલં યસપરિયન્તં, અત્થિ સીલં ઞાતિપરિયન્તં, અત્થિ સીલં અઙ્ગપરિયન્તં, અત્થિ સીલં જીવિતપરિયન્તં.

કતમં તં સીલં લાભપરિયન્તં? ઇધેકચ્ચો લાભહેતુ લાભપચ્ચયા લાભકારણા યથાસમાદિન્નં [યથાસમાદિણ્ણં (ક.)] સિક્ખાપદં વીતિક્કમતિ – ઇદં તં સીલં લાભપરિયન્તં. કતમં તં સીલં યસપરિયન્તં? ઇધેકચ્ચો યસહેતુ યસપચ્ચયા યસકારણા યથાસમાદિન્નં સિક્ખાપદં વીતિક્કમતિ – ઇદં તં સીલં યસપરિયન્તં. કતમં તં સીલં ઞાતિપરિયન્તં? ઇધેકચ્ચો ઞાતિહેતુ ઞાતિપચ્ચયા ઞાતિકારણા યથાસમાદિન્નં સિક્ખાપદં વીતિક્કમતિ – ઇદં તં સીલં ઞાતિપરિયન્તં. કતમં તં સીલં અઙ્ગપરિયન્તં? ઇધેકચ્ચો અઙ્ગહેતુ અઙ્ગપચ્ચયા અઙ્ગકારણા યથાસમાદિન્નં સિક્ખાપદં વીતિક્કમતિ – ઇદં તં સીલં અઙ્ગપરિયન્તં. કતમં તં સીલં જીવિતપરિયન્તં? ઇધેકચ્ચો જીવિતહેતુ જીવિતપચ્ચયા જીવિતકારણા યથાસમાદિન્નં સિક્ખાપદં વીતિક્કમતિ – ઇદં તં સીલં જીવિતપરિયન્તં. એવરૂપાનિ સીલાનિ ખણ્ડાનિ છિદ્દાનિ સબલાનિ કમ્માસાનિ ન ભુજિસ્સાનિ ન વિઞ્ઞુપ્પસત્થાનિ [ન વિઞ્ઞૂપસત્થાનિ (ક.)] પરામટ્ઠાનિ અસમાધિસંવત્તનિકાનિ [ન સમાધિસંવત્તનિકાનિ (ક.)] ન અવિપ્પટિસારવત્થુકાનિ ન પામોજ્જવત્થુકાનિ ન પીતિવત્થુકાનિ ન પસ્સદ્ધિવત્થુકાનિ ન સુખવત્થુકાનિ ન સમાધિવત્થુકાનિ ન યથાભૂતઞાણદસ્સનવત્થુકાનિ ન એકન્તનિબ્બિદાય ન વિરાગાય ન નિરોધાય ન ઉપસમાય ન અભિઞ્ઞાય ન સમ્બોધાય ન નિબ્બાનાય સંવત્તન્તિ – ઇદં તં સીલં પરિયન્તં.

કતમં તં સીલં અપરિયન્તં? અત્થિ સીલં ન લાભપરિયન્તં, અત્થિ સીલં ન યસપરિયન્તં, અત્થિ સીલં ન ઞાતિપરિયન્તં, અત્થિ સીલં ન અઙ્ગપરિયન્તં, અત્થિ સીલં ન જીવિતપરિયન્તં.

કતમં તં સીલં ન લાભપરિયન્તં? ઇધેકચ્ચો લાભહેતુ લાભપચ્ચયા લાભકારણા યથાસમાદિન્નં સિક્ખાપદં વીતિક્કમાય ચિત્તમ્પિ ન ઉપ્પાદેતિ, કિં સો વીતિક્કમિસ્સતિ! ઇદં તં સીલં ન લાભપરિયન્તં. કતમં તં સીલં ન યસપરિયન્તં? ઇધેકચ્ચો યસહેતુ યસપચ્ચયા યસકારણા યથાસમાદિન્નં સિક્ખાપદં વીતિક્કમાય ચિત્તમ્પિ ન ઉપ્પાદેતિ, કિં સો વીતિક્કમિસ્સતિ! ઇદં તં સીલં ન યસપરિયન્તં. કતમં તં સીલં ન ઞાતિપરિયન્તં? ઇધેકચ્ચો ઞાતિહેતુ ઞાતિપચ્ચયા ઞાતિકારણા યથાસમાદિન્નં સિક્ખાપદં વીતિક્કમાય ચિત્તમ્પિ ન ઉપ્પાદેતિ, કિં સો વીતિક્કમિસ્સતિ! ઇદં તં સીલં ન ઞાતિપરિયન્તં. કતમં તં સીલં ન અઙ્ગપરિયન્તં? ઇધેકચ્ચો અઙ્ગહેતુ અઙ્ગપચ્ચયા અઙ્ગકારણા યથાસમાદિન્નં સિક્ખાપદં વીતિક્કમાય ચિત્તમ્પિ ન ઉપ્પાદેતિ, કિં સો વીતિક્કમિસ્સતિ! ઇદં તં સીલં ન અઙ્ગપરિયન્તં. કતમં તં સીલં ન જીવિતપરિયન્તં? ઇધેકચ્ચો જીવિતહેતુ જીવિતપચ્ચયા જીવિતકારણા યથાસમાદિન્નં સિક્ખાપદં વીતિક્કમાય ચિત્તમ્પિ ન ઉપ્પાદેતિ, કિં સો વીતિક્કમિસ્સતિ! ઇદં તં સીલં ન જીવિતપરિયન્તં. એવરૂપાનિ સીલાનિ અખણ્ડાનિ અચ્છિદ્દાનિ અસબલાનિ અકમ્માસાનિ ભુજિસ્સાનિ વિઞ્ઞુપ્પસત્થાનિ અપરામટ્ઠાનિ સમાધિસંવત્તનિકાનિ અવિપ્પટિસારવત્થુકાનિ પામોજ્જવત્થુકાનિ પીતિવત્થુકાનિ પસ્સદ્ધિવત્થુકાનિ સુખવત્થુકાનિ સમાધિવત્થુકાનિ યથાભૂતઞાણદસ્સનવત્થુકાનિ એકન્તનિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તન્તિ – ઇદં તં સીલં અપરિયન્તં.

૩૯. કિં સીલં? કતિ સીલાનિ? કિં સમુટ્ઠાનં સીલં? કતિ ધમ્મસમોધાનં સીલં?

કિં સીલન્તિ ચેતના સીલં, ચેતસિકં સીલં, સંવરો સીલં, અવીતિક્કમો સીલં. કતિ સીલાનીતિ તીણિ સીલાનિ – કુસલસીલં, અકુસલસીલં, અબ્યાકતસીલં.કિં સમુટ્ઠાનં સીલન્તિ કુસલચિત્તસમુટ્ઠાનં કુસલસીલં, અકુસલચિત્તસમુટ્ઠાનં અકુસલસીલં, અબ્યાકતચિત્તસમુટ્ઠાનં અબ્યાકતસીલં. કતિ ધમ્મસમોધાનં સીલન્તિ સંવરસમોધાનં સીલં, અવીતિક્કમસમોધાનં સીલં, તથાભાવે જાતચેતનાસમોધાનં સીલં.

૪૦. પાણાતિપાતં સંવરટ્ઠેન સીલં, અવીતિક્કમટ્ઠેન સીલં. અદિન્નાદાનં સંવરટ્ઠેન સીલં, અવીતિક્કમટ્ઠેન સીલં. કામેસુમિચ્છાચારં સંવરટ્ઠેન સીલં, અવીતિક્કમટ્ઠેન સીલં. મુસાવાદં સંવરટ્ઠેન સીલં, અવીતિક્કમટ્ઠેન સીલં. પિસુણં વાચં [પિસુણાવાચં (સ્યા. ક.) દી. નિ. ૧.૯ પસ્સિતબ્બા] સંવરટ્ઠેન સીલં, અવીતિક્કમટ્ઠેન સીલં. ફરુસં વાચં [ફરુસવાચં (સ્યા. ક.)] સંવરટ્ઠેન સીલં, અવીતિક્કમટ્ઠેન સીલં. સમ્ફપ્પલાપં સંવરટ્ઠેન સીલં, અવીતિક્કમટ્ઠેન સીલં. અભિજ્ઝં સંવરટ્ઠેન સીલં, અવીતિક્કમટ્ઠેન સીલં. બ્યાપાદં સંવરટ્ઠેન સીલં, અવીતિક્કમટ્ઠેન સીલં. મિચ્છાદિટ્ઠિં સંવરટ્ઠેન સીલં, અવીતિક્કમટ્ઠેન સીલં.

૪૧. નેક્ખમ્મેન કામચ્છન્દં સંવરટ્ઠેન સીલં, અવીતિક્કમટ્ઠેન સીલં. અબ્યાપાદેન બ્યાપાદં સંવરટ્ઠેન સીલં, અવીતિક્કમટ્ઠેન સીલં. આલોકસઞ્ઞાય થિનમિદ્ધં…પે… અવિક્ખેપટ્ઠેન ઉદ્ધચ્ચં… ધમ્મવવત્થાનેન વિચિકિચ્છં… ઞાણેન અવિજ્જં… પામોજ્જેન અરતિં….

પઠમેન ઝાનેન [પઠમજ્ઝાનેન (સ્યા.) એવમીદિસેસુ ઠાનેસુ] નીવરણે…પે… દુતિયેન ઝાનેન વિતક્કવિચારે… તતિયેન ઝાનેન પીતિં… ચતુત્થેન ઝાનેન સુખદુક્ખં… આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા રૂપસઞ્ઞં પટિઘસઞ્ઞં નાનત્તસઞ્ઞં… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા આકાસાનઞ્ચાયતનસઞ્ઞં… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસઞ્ઞં… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસઞ્ઞં.

અનિચ્ચાનુપસ્સનાય નિચ્ચસઞ્ઞં…પે… દુક્ખાનુપસ્સનાય સુખસઞ્ઞં… અનત્તા અનુપસ્સનાય અત્તસઞ્ઞં… નિબ્બિદાનુપસ્સનાય નન્દિં… વિરાગાનુપસ્સનાય રાગં… નિરોધા અનુપસ્સનાય સમુદયં… પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાય આદાનં… ખયાનુપસ્સનાય ઘનસઞ્ઞં… વયાનુપસ્સનાય આયૂહનં.. વિપરિણામાનુપસ્સનાય ધુવસઞ્ઞં… અનિમિત્તાનુપસ્સનાય નિમિત્તં…. અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાય પણિધિં… સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાય અભિનિવેસં… અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય સારાદાનાભિનિવેસં… યથાભૂતઞાણદસ્સનેન સમ્મોહાભિનિવેસં… આદીનવાનુપસ્સનાય આલયાભિનિવેસં… પટિસઙ્ખાનુપસ્સનાય અપ્પટિસઙ્ખં… વિવટ્ટનાનુપસ્સનાય સઞ્ઞોગાભિનિવેસં….

સોતાપત્તિમગ્ગેન દિટ્ઠેકટ્ઠે કિલેસે…પે… સકદાગામિમગ્ગેન ઓળારિકે કિલેસે… અનાગામિમગ્ગેન અણુસહગતે કિલેસે… અરહત્તમગ્ગેન સબ્બકિલેસે સંવરટ્ઠેન સીલં, અવીતિક્કમટ્ઠેન સીલં.

પઞ્ચ સીલાનિ – પાણાતિપાતસ્સ પહાનં સીલં, વેરમણી સીલં, ચેતના સીલં, સંવરો સીલં, અવીતિક્કમો સીલં. એવરૂપાનિ સીલાનિ ચિત્તસ્સ અવિપ્પટિસારાય સંવત્તન્તિ, પામોજ્જાય સંવત્તન્તિ, પીતિયા સંવત્તન્તિ, પસ્સદ્ધિયા સંવત્તન્તિ, સોમનસ્સાય સંવત્તન્તિ, આસેવનાય સંવત્તન્તિ, ભાવનાય સંવત્તન્તિ, બહુલીકમ્માય સંવત્તન્તિ, અલઙ્કારાય સંવત્તન્તિ, પરિક્ખારાય સંવત્તન્તિ, પરિવારાય સંવત્તન્તિ, પારિપૂરિયા સંવત્તન્તિ, એકન્તનિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તન્તિ.

એવરૂપાનં સીલાનં સંવરપારિસુદ્ધિ અધિસીલં, સંવરપારિસુદ્ધિયા ઠિતં ચિત્તં ન વિક્ખેપં ગચ્છતિ, અવિક્ખેપપારિસુદ્ધિ અધિચિત્તં સંવરપારિસુદ્ધિં સમ્મા પસ્સતિ, અવિક્ખેપપારિસુદ્ધિં સમ્મા પસ્સતિ. દસ્સનપારિસુદ્ધિ અધિપઞ્ઞા. યો તત્થ સંવરટ્ઠો, અયં અધિસીલસિક્ખા. યો તત્થ અવિક્ખેપટ્ઠો, અયં અધિચિત્તસિક્ખા. યો તત્થ દસ્સનટ્ઠો, અયં અધિપઞ્ઞાસિક્ખા.

ઇમા તિસ્સો સિક્ખાયો આવજ્જન્તો સિક્ખતિ, જાનન્તો સિક્ખતિ, પસ્સન્તો સિક્ખતિ, પચ્ચવેક્ખન્તો સિક્ખતિ, ચિત્તં અધિટ્ઠહન્તો સિક્ખતિ, સદ્ધાય અધિમુચ્ચન્તો સિક્ખતિ, વીરિયં પગ્ગણ્હન્તો સિક્ખતિ, સતિં ઉપટ્ઠપેન્તો સિક્ખતિ, ચિત્તં સમાદહન્તો સિક્ખતિ, પઞ્ઞાય પજાનન્તો સિક્ખતિ, અભિઞ્ઞેય્યં અભિજાનન્તો સિક્ખતિ, પરિઞ્ઞેય્યં પરિજાનન્તો સિક્ખતિ, પહાતબ્બં પજહન્તો સિક્ખતિ, સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકરોન્તો સિક્ખતિ, ભાવેતબ્બં ભાવેન્તો સિક્ખતિ.

પઞ્ચ સીલાનિ – અદિન્નાદાનસ્સ…પે… કામેસુમિચ્છાચારસ્સ… મુસાવાદસ્સ… પિસુણાય વાચાય… ફરુસાય વાચાય… સમ્ફપ્પલાપસ્સ… અભિજ્ઝાય… બ્યાપાદસ્સ… મિચ્છાદિટ્ઠિયા… ભાવેતબ્બં ભાવેન્તો સિક્ખન્તિ.

નેક્ખમ્મેન કામચ્છન્દસ્સ…પે… અબ્યાપાદેન બ્યાપાદસ્સ… આલોકસઞ્ઞાય થિનમિદ્ધસ્સ… અવિક્ખેપેન ઉદ્ધચ્ચસ્સ… … ધમ્મવવત્થાનેન વિચિકિચ્છાય… ઞાણેન અવિજ્જાય… પામોજ્જેન અરતિયા… ભાવેતબ્બં ભાવેન્તો સિક્ખતિ.

પઠમેન ઝાનેન નીવરણાનં…પે… દુતિયેન ઝાનેન વિતક્કવિચારાનં… તતિયેન ઝાનેન પીતિયા… ચતુત્થેન ઝાનેન સુખદુક્ખાનં… આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા રૂપસઞ્ઞાય પટિઘસઞ્ઞાય નાનત્તસઞ્ઞાય… વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસમાપત્તિયા આકાસાનઞ્ચાયતનસઞ્ઞાય… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનસઞ્ઞાય… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયા આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનસઞ્ઞાય… ભાવેતબ્બં ભાવેન્તો સિક્ખતિ.

અનિચ્ચાનુપસ્સનાય નિચ્ચસઞ્ઞાય…પે… દુક્ખાનુપસ્સનાય સુખસઞ્ઞાય… અનત્તાનુપસ્સનાય અત્તસઞ્ઞાય… નિબ્બિદાનુપસ્સનાય નન્દિયા… વિરાગાનુપસ્સનાય રાગસ્સ… નિરોધાનુપસ્સનાય સમુદયસ્સ… પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાય આદાનસ્સ… ખયાનુપસ્સનાય ઘનસઞ્ઞાય… વયાનુપસ્સનાય આયૂહનસ્સ… વિપરિણામાનુપસ્સનાય ધુવસઞ્ઞાય… અનિમિત્તાનુપસ્સનાય નિમિત્તસ્સ… અપ્પણિહિતાનુપસ્સનાય પણિધિયા… સુઞ્ઞતાનુપસ્સનાય અભિનિવેસસ્સ… અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય સારાગાભિનિવેસસ્સ… યથાભૂતઞાણદસ્સનેન સમ્મોહાભિનિવેસસ્સ… આદીનવાનુપસ્સનાય આલયાભિનિવેસસ્સ… પટિસઙ્ખાનુપસ્સનાય અપ્પટિસઙ્ખાય… વિવટ્ટનાનુપસ્સનાય સઞ્ઞોગાભિનિવેસસ્સ ભાવેતબ્બં ભાવેન્તો સિક્ખતિ.

સોતાપત્તિમગ્ગેન દિટ્ઠેકટ્ઠાનં કિલેસાનં…પે… સકદાગામિમગ્ગેન ઓળારિકાનં કિલેસાનં… અનાગામિમગ્ગેન અનુસહગતાનં કિલેસાનં… અરહત્તમગ્ગેન સબ્બકિલેસાનં પહાનં સીલં, વેરમણી સીલં, ચેતના સીલં, સંવરો સીલં, અવીતિક્કમો સીલં. એવરૂપાનિ સીલાનિ ચિત્તસ્સ અવિપ્પટિસારાય સંવત્તન્તિ, પામોજ્જાય સંવત્તન્તિ, પીતિયા સંવત્તન્તિ, પસ્સદ્ધિયા સંવત્તન્તિ, સોમનસ્સાય સંવત્તન્તિ, આસેવનાય સંવત્તન્તિ, ભાવનાય સંવત્તન્તિ, બહુલીકમ્માય સંવત્તન્તિ, અલઙ્કારાય સંવત્તન્તિ, પરિક્ખારાય સંવત્તન્તિ, પરિવારાય સંવત્તન્તિ, પારિપૂરિયા સંવત્તન્તિ, એકન્તનિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તન્તિ.

૪૨. એવરૂપાનં સીલાનં સંવરપારિસુદ્ધિ અધિસીલં. સંવરપારિસુદ્ધિયા ઠિતં ચિત્તં અવિક્ખેપં ગચ્છતિ, અવિક્ખેપપારિસુદ્ધિ અધિચિત્તં. સંવરપારિસુદ્ધિં સમ્મા પસ્સતિ, અવિક્ખેપપારિસુદ્ધિં સમ્મા પસ્સતિ. દસ્સનપારિસુદ્ધિ અધિપઞ્ઞા. યો તત્થ સંવરટ્ઠો, અયં અધિસીલસિક્ખા. યો તત્થ અવિક્ખેપટ્ઠો, અયં અધિચિત્તસિક્ખા. યો તત્થ દસ્સનટ્ઠો, અયં અધિપઞ્ઞાસિક્ખા. ઇમા તિસ્સો સિક્ખાયો આવજ્જન્તો સિક્ખતિ, જાનન્તો સિક્ખતિ, પસ્સન્તો સિક્ખતિ, પચ્ચવેક્ખન્તો સિક્ખતિ, ચિત્તં અધિટ્ઠહન્તો સિક્ખતિ, સદ્ધાય અધિમુચ્ચન્તો સિક્ખતિ, વીરિયં પગ્ગણ્હન્તો સિક્ખતિ, સતિં ઉપટ્ઠપેન્તો સિક્ખતિ, ચિત્તં સમાદહન્તો સિક્ખતિ, પઞ્ઞાય પજાનન્તો સિક્ખતિ, અભિઞ્ઞેય્યં અભિજાનન્તો સિક્ખતિ, પરિઞ્ઞેય્યં પરિજાનન્તો સિક્ખતિ પહાતબ્બં પજહન્તો સિક્ખતિ, સચ્છિકાતબ્બં સચ્છિકરોન્તો સિક્ખતિ, ભાવેતબ્બં ભાવેન્તો સિક્ખતિ. તં ઞાતટ્ઠેન ઞાણં પજાનનટ્ઠેન પઞ્ઞા. તેન વુચ્ચતિ – ‘‘સુત્વાન સંવરે પઞ્ઞા સીલમયે ઞાણં’’.

સીલમયઞાણનિદ્દેસો દુતિયો.