સાસનપટ્ઠાનં

૮૯. તત્થ અટ્ઠારસ મૂલપદા કુહિં દટ્ઠબ્બા? સાસનપટ્ઠાને. તત્થ કતમં સાસનપટ્ઠાનં? સંકિલેસભાગિયં સુત્તં, વાસનાભાગિયં સુત્તં, નિબ્બેધભાગિયં સુત્તં, અસેક્ખભાગિયં સુત્તં, સંકિલેસભાગિયઞ્ચ વાસનાભાગિયઞ્ચ સુત્તં, સંકિલેસભાગિયઞ્ચ નિબ્બેધભાગિયઞ્ચ સુત્તં, સંકિલેસભાગિયઞ્ચ અસેક્ખભાગિયઞ્ચ સુત્તં, સંકિલેસભાગિયઞ્ચ નિબ્બેધભાગિયઞ્ચ અસેક્ખભાગિયઞ્ચ સુત્તં, સંકિલેસભાગિયઞ્ચ વાસનાભાગિયઞ્ચ નિબ્બેધભાગિયઞ્ચ સુત્તં, વાસનાભાગિયઞ્ચ નિબ્બેધભાગિયઞ્ચ સુત્તં, તણ્હાસંકિલેસભાગિયં સુત્તં, દિટ્ઠિસંકિલેસભાગિયં સુત્તં, દુચ્ચરિતસંકિલેસભાગિયં સુત્તં, તણ્હાવોદાનભાગિયં સુત્તં, દિટ્ઠિવોદાનભાગિયં સુત્તં, દુચ્ચરિતવોદાનભાગિયં સુત્તં.

તત્થ સંકિલેસો તિવિધો – તણ્હાસંકિલેસો દિટ્ઠિસંકિલેસો દુચ્ચરિતસંકિલેસો. તત્થ તણ્હાસંકિલેસો સમથેન વિસુજ્ઝતિ, સો સમથો સમાધિક્ખન્ધો. દિટ્ઠિસંકિલેસો વિપસ્સનાય વિસુજ્ઝતિ, સા વિપસ્સના પઞ્ઞાક્ખન્ધો. દુચ્ચરિતસંકિલેસો સુચરિતેન વિસુજ્ઝતિ, તં સુચરિતં સીલક્ખન્ધો. તસ્સ સીલે પતિટ્ઠિતસ્સ યદિ આસત્તિ ઉપ્પજ્જતિ ભવેસુ, એવં સાયં સમથવિપસ્સના ભાવનામયં પુઞ્ઞક્રિયવત્થુ ભવતિ તત્રૂપપત્તિયા સંવત્તતિ. ઇમાનિ ચત્તારિ સુત્તાનિ, સાધારણાનિ કતાનિ અટ્ઠ ભવન્તિ, તાનિયેવ અટ્ઠ સુત્તાનિ સાધારણાનિ કતાનિ સોળસ ભવન્તિ.

ઇમેહિ સોળસહિ સુત્તેહિ ભિન્નેહિ નવવિધં સુત્તં ભિન્નં ભવતિ. ગાથાય ગાથા અનુમિનિતબ્બા, વેય્યાકરણેન વેય્યાકરણં અનુમિનિતબ્બં. સુત્તેન સુત્તં અનુમિનિતબ્બં.

૯૦. તત્થ કતમં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં?

‘‘કામન્ધા જાલસઞ્છન્ના, તણ્હાછદનછાદિતા;

પમત્તબન્ધના [પમત્તબન્ધુના (ઉદા. ૭૪)] બદ્ધા, મચ્છાવ કુમિનામુખે;

જરામરણમન્વેન્તિ, વચ્છો ખીરપકોવ [ખીરૂપકોવ (ક.) પસ્સ ઉદા. ૬૪] માતર’’ન્તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, અગતિગમનાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? છન્દાગતિં [છન્દા અગતિં (સી. ક.) પસ્સ અ. નિ. ૪.૧૭] ગચ્છતિ, દોસાગતિં ગચ્છતિ, મોહાગતિં ગચ્છતિ, ભયાગતિં ગચ્છતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ અગતિગમનાનિ. ઇદમવોચ ભગવા, ઇદં વત્વાન સુગતો, અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘છન્દા દોસા ભયા મોહા, યો ધમ્મં અતિવત્તતિ;

નિહીયતિ તસ્સ યસો, કાળપક્ખેવ ચન્દિમા’’તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘મનોપુબ્બઙ્ગમા ધમ્મા, મનોસેટ્ઠા મનોમયા;

મનસા ચે પદુટ્ઠેન, ભાસતિ વા કરોતિ વા;

તતો નં દુક્ખમન્વેતિ, ચક્કંવ વહતો પદ’’ન્તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘મિદ્ધી [પસ્સ ધ. પ. ૩૨૫] યદા હોતિ મહગ્ઘસો ચ, નિદ્દાયિતા સમ્પરિવત્તસાયી;

મહાવરાહોવ નિવાપપુટ્ઠો, પુનપ્પુનં ગબ્ભમુપેતિ મન્દો’’તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘અયસાવ મલં સમુટ્ઠિતં, તતુટ્ઠાય [તદુટ્ઠાય (સી.) પસ્સ ધ. પ. ૨૪૦] તમેવ ખાદતિ;

એવં અતિધોનચારિનં, સાનિ [તાનિ (સી.) પસ્સ ધ. પ. ૨૪૦] કમ્માનિ નયન્તિ દુગ્ગતિ’’ન્તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘ચોરો યથા સન્ધિમુખે ગહીતો, સકમ્મુના હઞ્ઞતિ બજ્ઝતે ચ;

એવં અયં પેચ્ચ પજા પરત્થ, સકમ્મુના હઞ્ઞતિ બજ્ઝતે ચા’’તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘સુખકામાનિ ભૂતાનિ, યો દણ્ડેન વિહિંસતિ;

અત્તનો સુખમેસાનો, પેચ્ચ સો ન લભતે [લભે (ક.) પસ્સ ધ. પ. ૧૩૧] સુખ’’ન્તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘ગુન્નં ચે તરમાનાનં, જિમ્હં ગચ્છતિ પુઙ્ગવો;

સબ્બા તા જિમ્હં ગચ્છન્તિ, નેત્તે જિમ્હં ગતે [જિમ્હગતે (સી. ક.) પસ્સ અ. નિ. ૪.૭૦] સતિ.

‘‘એવમેવ મનુસ્સેસુ, યો હોતિ સેટ્ઠસમ્મતો;

સો ચે અધમ્મં ચરતિ, પગેવ ઇતરા પજા;

સબ્બં રટ્ઠં દુક્ખં સેતિ, રાજા ચે હોતિ અધમ્મિકો’’તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘સુકિચ્છરૂપાવતિમે મનુસ્સા, કરોન્તિ પાપં ઉપધીસુ રત્તા;

ગચ્છન્તિ તે બહુજનસન્નિવાસં, નિરયં અવીચિં કટુકં ભયાનક’’ન્તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘ફલં વે [પસ્સ અ. નિ. ૪.૬૮] કદલિં હન્તિ, ફલં વેળું ફલં નળં;

સક્કારો કાપુરિસં હન્તિ, ગબ્ભો અસ્સતરિં યથા’’તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘કોધમક્ખગરુ ભિક્ખુ, લાભસક્કારગારવો [લાભસક્કારકારણા (સી. ક.) પસ્સ અ. નિ. ૪.૪૩];

સુખેત્તે પૂતિબીજંવ, સદ્ધમ્મે ન વિરૂહતી’’તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

૯૧. ‘‘ઇધાહં, ભિક્ખવે, એકચ્ચં પુગ્ગલં પદુટ્ઠચિત્તં એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનામિ, (યથા ખો અયં પુગ્ગલો ઇરિયતિ, યઞ્ચ પટિપદં પટિપન્નો, યઞ્ચ મગ્ગં સમારૂળ્હો) [( ) નત્થિ અ. નિ. ૧.૪૩-૪૪; ઇતિવુ. ૨૦]. ઇમમ્હિ ચાયં સમયે કાલં કરેય્ય, યથાભતં નિક્ખિત્તો, એવં નિરયે. તં કિસ્સ હેતુ? ચિત્તં હિસ્સ, ભિક્ખવે, પદુટ્ઠં [પદોસિતં (સી. ક.) અ. નિ. ૧.૪૩; ઇતિવુ. ૨૦ પસ્સિતબ્બં], ચેતોપદોસહેતુ [ચિત્તપદોસહેતુ (સી. ક.)] ખો પન, ભિક્ખવે, એવમિધેકચ્ચે સત્તા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જન્તી’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ, તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘પદુટ્ઠચિત્તં ઞત્વાન, એકચ્ચં ઇધ પુગ્ગલં;

એતમત્થઞ્ચ બ્યાકાસિ, બુદ્ધો [સત્થા (સી. ક.)] ભિક્ખૂન સન્તિકે;

ઇમમ્હિ ચાયં સમયે, કાલં કયિરાથ પુગ્ગલો;

નિરયં ઉપપજ્જેય્ય, ચિત્તં હિસ્સ પદૂસિતં;

ચેતોપદોસહેતુ હિ, સત્તા ગચ્છન્તિ દુગ્ગતિં.

યથાભતં નિક્ખિપેય્ય, એવમેવ તથાવિધો;

કાયસ્સ ભેદા દુપ્પઞ્ઞો, નિરયં સોપપજ્જતી’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા ઇતિ મે સુતન્તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘સચે ભાયથ દુક્ખસ્સ, સચે વો દુક્ખમપ્પિયં;

માકત્થ પાપકં કમ્મં, આવિ [આવી (સી.) પસ્સ ઉદા. ૪૪] વા યદિ વા રહો.

‘‘સચે ચ પાપકં કમ્મં, કરિસ્સથ કરોથ વા;

ન વો દુક્ખા પમુત્યત્થિ, ઉપેચ્ચપિ પલાયત’’ન્તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘અધમ્મેન ધનં લદ્ધા, મુસાવાદેન ચૂભયં;

મમેતિ બાલા મઞ્ઞન્તિ, તં કથં નુ ભવિસ્સતિ.

‘‘અન્તરાયા સુ ભવિસ્સન્તિ, સમ્ભતસ્સ વિનસ્સતિ;

મતા સગ્ગં ન ગચ્છન્તિ, નનુ એત્તાવતા હતા’’તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘કથં ખણતિ અત્તાનં, કથં મિત્તેહિ જીરતિ;

કથં વિવટ્ટતે ધમ્મા, કથં સગ્ગં ન ગચ્છતિ.

‘‘લોભા ખણતિ અત્તાનં, લુદ્ધો મિત્તેહિ જીરતિ;

લોભા વિવટ્ટતે ધમ્મા, લોભા સગ્ગં ન ગચ્છતી’’તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘ચરન્તિ બાલા દુમ્મેધા, અમિત્તેનેવ અત્તના;

કરોન્તા પાપકં કમ્મં, યં હોતિ કટુકપ્ફલં [કટકં ફલં (ક.) પસ્સ ધ. પ. ૬૬].

‘‘ન તં કમ્મં કતં સાધુ, યં કત્વા અનુતપ્પતિ;

યસ્સ અસ્સુમુખો રોદં, વિપાકં પટિસેવતી’’તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘દુક્કરં દુત્તિતિક્ખઞ્ચ, અબ્યત્તેન ચ [અવિયત્તેન (સી. ક.) પસ્સ સં. નિ. ૧.૧૭] સામઞ્ઞં;

બહૂ હિ તત્થ સમ્બાધા, યત્થ બાલો વિસીદતિ.

‘‘યો હિ અત્થઞ્ચ ધમ્મઞ્ચ, ભાસમાને તથાગતે;

મનં પદોસયે બાલો, મોઘં ખો તસ્સ જીવિતં.

‘‘એતઞ્ચાહં અરહામિ, દુક્ખઞ્ચ ઇતો ચ પાપિયતરં ભન્તે;

યો અપ્પમેય્યેસુ તથાગતેસુ, ચિત્તં પદોસેમિ અવીતરાગો’’તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘અપ્પમેય્યં પમિનન્તો, કોધ વિદ્વા વિકપ્પયે;

અપ્પમેય્યં પમાયિનં [પમાયન્તં (સી. ક.) પસ્સ સં. નિ. ૧.૧૭૯], નિવુતં તં મઞ્ઞે અકિસ્સવ’’ન્તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘પુરિસસ્સ હિ જાતસ્સ, કુઠારી [કુધારી (ક.) પસ્સ સં. નિ. ૧.૧૮૦] જાયતે મુખે;

યાય છિન્દતિ અત્તાનં, બાલો દુબ્ભાસિતં ભણં.

‘‘ન હિ સત્થં સુનિસિતં, વિસં હલાહલં ઇવ;

એવં વિરદ્ધં પાતેતિ, વાચા દુબ્ભાસિતા યથા’’તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

૯૨. ‘‘યો નિન્દિયં પસંસતિ, તં વા નિન્દતિ યો પસંસિયો;

વિચિનાતિ મુખેન સો કલિં, કલિના તેન સુખં ન વિન્દતિ.

‘‘અપ્પમત્તો અયં કલિ, યો અક્ખેસુ ધનપરાજયો;

સબ્બસ્સાપિ સહાપિ અત્તના, અયમેવ મહન્તતરો [મહત્તરો (ક.) પસ્સ અ. નિ. ૪.૩; સં. નિ. ૧.૧૮૦] કલિ;

યો સુગતેસુ મનં પદોસયે.

‘‘સતં સહસ્સાનં નિરબ્બુદાનં, છત્તિંસતી પઞ્ચ ચ અબ્બુદાનિ;

યમરિયગરહી નિરયં ઉપેતિ, વાચં મનઞ્ચ પણિધાય પાપક’’ન્તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

‘‘યો લોભગુણે અનુયુત્તો, સો વચસા [વચસા ચ (ક.) પસ્સ સુ. નિ. ૬૬૮] પરિભાસતિ અઞ્ઞે;

અસ્સદ્ધો કદરિયો [અનરિયો (સી. ક.)] અવદઞ્ઞૂ, મચ્છરિ પેસુણિયં અનુયુત્તો.

‘‘મુખદુગ્ગ વિભૂત અનરિય, ભૂનહુ પાપક દુક્કટકારિ;

પુરિસન્ત કલી અવજાતપુત્ત [અવજાતકપુત્ત (સી. ક.) પસ્સ સુ. નિ. ૬૬૯], મા બહુભાણિધ નેરયિકોસિ.

‘‘રજમાકિરસી અહિતાય, સન્તે ગરહસિ કિબ્બિસકારી;

બહૂનિ દુચ્ચરિતાનિ ચરિત્વા, ગચ્છસિ ખો પપતં ચિરરત્ત’’ન્તિ.

ઇદં સંકિલેસભાગિયં સુત્તં.

તત્થ કતમં વાસનાભાગિયં સુત્તં?

‘‘મનોપુબ્બઙ્ગમા ધમ્મા, મનોસેટ્ઠા મનોમયા;

મનસા ચે પસન્નેન, ભાસતિ વા કરોતિ વા;

તતો નં સુખમન્વેતિ, છાયાવ અનપાયિની’’તિ [અનુપાયિનીતિ (ક.) પસ્સ ધ. પ. ૨].

ઇદં વાસનાભાગિયં સુત્તં.

૯૩. મહાનામો સક્કો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇદં, ભન્તે, કપિલવત્થુ ઇદ્ધઞ્ચેવ ફીતઞ્ચ બાહુજઞ્ઞં [બહુજનં (સી. ક.) પસ્સ સં. નિ. ૫.૧૦૧૮] આકિણ્ણમનુસ્સં સમ્બાધબ્યૂહં, સો ખો અહં, ભન્તે, ભગવન્તં વા પયિરુપાસિત્વા મનોભાવનીયે વા ભિક્ખૂ સાયન્હસમયં કપિલવત્થું પવિસન્તો ભન્તેનપિ હત્થિના સમાગચ્છામિ, ભન્તેનપિ અસ્સેન સમાગચ્છામિ, ભન્તેનપિ રથેન સમાગચ્છામિ, ભન્તેનપિ સકટેન સમાગચ્છામિ, ભન્તેનપિ પુરિસેન સમાગચ્છામિ, તસ્સ મય્હં, ભન્તે, તસ્મિં સમયે મુસ્સતેવ ભગવન્તં આરબ્ભ સતિ, મુસ્સતિ ધમ્મં આરબ્ભ સતિ, મુસ્સતિ સઙ્ઘં આરબ્ભ સતિ. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, એવં હોતિ ‘ઇમમ્હિ ચાહં સાયન્હસમયે કાલં કરેય્યં, કા મય્હં [મમસ્સ (સી. ક.) પસ્સ સં. નિ. ૫.૧૦૧૮] ગતિ, કો અભિસમ્પરાયો’’’તિ.

‘‘મા ભાયિ, મહાનામ, મા ભાયિ, મહાનામ, અપાપકં તે મરણં ભવિસ્સતિ, અપાપિકા [અપાપિકા તે (સી.)] કાલઙ્કિરિયા. ચતૂહિ ખો, મહાનામ, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો અરિયસાવકો નિબ્બાનનિન્નો હોતિ નિબ્બાનપોણો નિબ્બાનપબ્ભારો. કતમેહિ ચતૂહિ? ઇધ, મહાનામ, અરિયસાવકો બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો હોતિ, ઇતિપિ સો ભગવા અરહં…પે… બુદ્ધો ભગવાતિ. ધમ્મે…પે… સઙ્ઘે…પે… અરિયકન્તેહિ સીલેહિ સમન્નાગતો હોતિ અખણ્ડેહિ…પે… સમાધિસંવત્તનિકેહિ. સેય્યથાપિ, મહાનામ, રુક્ખો પાચીનનિન્નો પાચીનપોણો પાચીનપબ્ભારો, સો મૂલચ્છિન્નો [મૂલેહિ છિન્નો (સી. ક.)] કતમેન પપતેય્યા’’તિ? ‘‘યેન, ભન્તે, નિન્નો યેન પોણો યેન પબ્ભારો’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહાનામ, ઇમેહિ ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો અરિયસાવકો નિબ્બાનનિન્નો હોતિ નિબ્બાનપોણો નિબ્બાનપબ્ભારો. મા ભાયિ, મહાનામ, મા ભાયિ, મહાનામ, અપાપકં તે મરણં ભવિસ્સતિ, અપાપિકા કાલઙ્કિરિયા’’તિ.

ઇદં વાસનાભાગિયં સુત્તં.

‘‘સુખકામાનિ ભૂતાનિ, યો દણ્ડેન ન હિંસતિ;

અત્તનો સુખમેસાનો, પેચ્ચ સો લભતે સુખ’’ન્તિ.

ઇદં વાસનાભાગિયં સુત્તં.

‘‘ગુન્નઞ્ચે તરમાનાનં, ઉજું ગચ્છતિ પુઙ્ગવો;

સબ્બા તા ઉજું ગચ્છન્તિ, નેત્તે ઉજું ગતે સતિ.

‘‘એવમેવ મનુસ્સેસુ, યો હોતિ સેટ્ઠસમ્મતો;

સો સચે [સો ચેવ (સી.) પસ્સ (સી.) પસ્સ અ. નિ. ૪.૭૦] ધમ્મં ચરતિ, પગેવ ઇતરા પજા;

સબ્બં રટ્ઠં સુખં સેતિ, રાજા ચે હોતિ ધમ્મિકો’’તિ.

ઇદં વાસનાભાગિયં સુત્તં.

૯૪. ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ ભગવતો ચીવરકમ્મં કરોન્તિ ‘‘નિટ્ઠિતચીવરો ભગવા તેમાસચ્ચયેન ચારિકં પક્કમિસ્સતી’’તિ. તેન ખો પન સમયેન ઇસિદત્તપુરાણા થપતયો સાકેતે [સાધુકે (સં. નિ. ૫.૧૦૦૨)] પટિવસન્તિ કેનચિ દેવ કરણીયેન. અસ્સોસું ખો ઇસિદત્તપુરાણા થપતયો ‘‘સમ્બહુલા કિર ભિક્ખૂ ભગવતો ચીવરકમ્મં કરોન્તિ. નિટ્ઠિતચીવરો ભગવા તેમાસચ્ચયેન ચારિકં પક્કમિસ્સતી’’તિ.

અથ ખો ઇસિદત્તપુરાણા થપતયો મગ્ગે પુરિસં ઠપેસું ‘‘યદા ત્વં અમ્ભો પુરિસ પસ્સેય્યાસિ ભગવન્તં આગચ્છન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં, અથ અમ્હાકં આરોચેય્યાસી’’તિ. દ્વીહતીહં ઠિતો ખો સો પુરિસો અદ્દસ ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં, દિસ્વાન યેન ઇસિદત્તપુરાણા થપતયો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ઇસિદત્તપુરાણે થપતયો એતદવોચ ‘‘અયં સો ભન્તે [અયં ભન્તે (સી. ક.) પસ્સ સં. નિ. ૫.૧૦૦૨] ભગવા આગચ્છતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો, યસ્સદાનિ કાલં મઞ્ઞથા’’તિ.

અથ ખો ઇસિદત્તપુરાણા થપતયો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા ભગવન્તં પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો અનુબન્ધિંસુ. અથ ખો ભગવા મગ્ગા ઓક્કમ્મ યેન અઞ્ઞતરં રુક્ખમૂલં તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. ઇસિદત્તપુરાણા થપતયો ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ, એકમન્તં નિસિન્ના ખો ઇસિદત્તપુરાણા થપતયો ભગવન્તં એતદવોચું –

‘‘યદા મયં ભન્તે ભગવન્તં સુણોમ ‘સાવત્થિયા કોસલેસુ ચારિકં પક્કમિસ્સતી’તિ, હોતિ નો તસ્મિં સમયે અનત્તમનતા હોતિ દોમનસ્સં ‘દૂરે નો ભગવા ભવિસ્સતી’તિ. યદા પન મયં ભન્તે ભગવન્તં સુણોમ ‘સાવત્થિયા કોસલેસુ ચારિકં પક્કન્તો’તિ, હોતિ નો તસ્મિં સમયે અનત્તમનતા હોતિ દોમનસ્સં ‘દૂરે નો ભગવા’તિ…પે….

‘‘યદા પન મયં ભન્તે ભગવન્તં સુણોમ ‘કાસીસુ મગધેસુ [કાસીહિ માગધે (સં. નિ. ૫.૧૦૦૨)] ચારિકં પક્કમિસ્સતી’તિ, હોતિ નો તસ્મિં સમયે અનત્તમનતા હોતિ દોમનસ્સં ‘દૂરે નો ભગવા ભવિસ્સતી’તિ. યદા પન મયં ભન્તે ભગવન્તં સુણોમ ‘કાસીસુ મગધેસુ ચારિકં પક્કન્તો’તિ, અનપ્પકા નો તસ્મિં સમયે અનત્તમનતા હોતિ અનપ્પકં દોમનસ્સં ‘દૂરે નો ભગવા’તિ.

‘‘યદા પન મયં ભન્તે ભગવન્તં સુણોમ ‘મગધેસુ કાસીસુ ચારિકં પક્કમિસ્સતી’તિ, હોતિ નો તસ્મિં સમયે અત્તમનતા હોતિ સોમનસ્સં ‘આસન્ને નો ભગવા ભવિસ્સતી’તિ. યદા પન મયં ભન્તે ભગવન્તં સુણોમ ‘મગધેસુ કાસીસુ ચારિકં પક્કન્તો’તિ, હોતિ નો તસ્મિં સમયે અત્તમનતા હોતિ સોમનસ્સં ‘આસન્ને નો ભગવા’તિ…પે….

‘‘યદા પન મયં ભન્તે ભગવન્તં સુણોમ ‘કોસલેસુ સાવત્થિં [સાવત્થિયં (સી. ક.)] ચારિકં પક્કમિસ્સતી’તિ. હોતિ નો તસ્મિં સમયે અત્તમનતા હોતિ સોમનસ્સં ‘આસન્ને નો ભગવા ભવિસ્સતી’તિ.

‘‘યદા પન મયં ભન્તે ભગવન્તં સુણોમ ‘સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે’તિ હોતિ અનપ્પકા નો તસ્મિં સમયે અત્તમનતા, હોતિ અનપ્પકં સોમનસ્સં ‘આસન્ને નો ભગવા’’’તિ.

‘‘તસ્માતિહ, થપતયો, સમ્બાધો ઘરાવાસો રજાપથો, અબ્ભોકાસો પબ્બજ્જા, અલઞ્ચ પન વો, થપતયો, અપ્પમાદાયા’’તિ. ‘‘અત્થિ ખો નો, ભન્તે, એતમ્હા સમ્બાધા અઞ્ઞો સમ્બાધો સમ્બાધતરો ચેવ સમ્બાધસઙ્ખાતતરો ચા’’તિ? ‘‘કતમો પન વો, થપતયો, એતમ્હા સમ્બાધા અઞ્ઞો સમ્બાધો સમ્બાધતરો ચેવ સમ્બાધસઙ્ખાતતરો ચા’’તિ?

‘‘ઇધ મયં, ભન્તે, યદા રાજા પસેનદિ કોસલો ઉય્યાનભૂમિં નિય્યાતુકામો [ગન્તુકામો (સી. ક.) પસ્સ સં. નિ. ૫.૧૦૦૨] હોતિ, યે તે રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ નાગા ઓપવય્હા, તે કપ્પેત્વા યા તા રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ પજાપતિયો પિયા મનાપા, તા [તાસં (સી. ક.)] એકં પુરતો એકં પચ્છતો નિસીદાપેમ, તાસં ખો પન, ભન્તે, ભગિનીનં એવરૂપો ગન્ધો હોતિ. સેય્યથાપિ નામ ગન્ધકરણ્ડકસ્સ તાવદેવ વિવરિયમાનસ્સ, યથા તં રાજકઞ્ઞાનં [રાજારહેન (સી. ક.)] ગન્ધેન વિભૂસિતાનં. તાસં ખો પન, ભન્તે, ભગિનીનં એવરૂપો કાયસમ્ફસ્સો હોતિ, સેય્યથાપિ નામ તૂલપિચુનો વા કપ્પાહપિચુનો વા, યથા તં રાજકઞ્ઞાનં સુખેધિતાનં. તસ્મિં ખો પન, ભન્તે, સમયે નાગોપિ રક્ખિતબ્બો હોતિ. તાપિ ભગિનિયો રક્ખિતબ્બા હોતિ. અત્તાપિ રક્ખિતબ્બા હોતિ. ન ખો પન મયં, ભન્તે, અભિજાનામ તાસુ ભગીનિસુ પાપકં ચિત્તં ઞપ્પાદેન્તા, અયં ખો નો, ભન્તે, એતમ્હા સમ્બાધા અઞ્ઞો સમ્બાધો સમ્બાધતરો ચેવ સમ્બાધસઙ્ઘાતતરો ચાતિ.

‘‘તસ્માતિહ, થપતયો, સમ્બાધો ઘરાવાસો રજાપથો, અબ્ભોકાસો પબ્બજ્જા. અલઞ્ચ પન વો, થપતયો, અપ્પમાદાય. ચતૂહિ ખો થપતયો, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો અરિયસાવકો સોતાપન્નો હોતિ અવિનિપાતધમ્મો નિયતો સમ્બોધિપરાયણો.

‘‘કતમેહિ ચતૂહિ? ઇધ, થપતયો, સુતવા અરિયસાવકો બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો હોતિ ઇતિપિ સો ભગવા અરહં…પે… બુદ્ધો ભગવાતિ, ધમ્મે…પે… સઙ્ઘે…પે… વિગતમલમચ્છેરેન ચેતસા અગારં અજ્ઝાવસતિ, મુત્તચાગો પયતપાણિ વોસ્સગ્ગરતો યાચયોગો દાનસંવિભાગરતો અપ્પટિવિભત્તં. ઇમેહિ ખો, થપતયો, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો અરિયસાવકો સોતાપન્નો હોતિ અવિનિપાતધમ્મો નિયતો સમ્બોધિપરાયણો.

‘‘તુમ્હે ખો, થપતયો, બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતા ઇતિપિ સો ભગવા અરહં…પે… બુદ્ધો ભગવાતિ, ધમ્મે…પે… સઙ્ઘે…પે… યં ખો પન કિઞ્ચિ કુલે દેય્યધમ્મં, સબ્બં તં અપ્પટિવિભત્તં સીલવન્તેહિ કલ્યાણધમ્મેહિ, તં કિં મઞ્ઞથ, થપતયો, કતિવિધા તે કોસલેસુ મનુસ્સા યે તુમ્હાકં સમસમા યદિદં દાનસંવિભાગેહી’’તિ? ‘‘લાભા નો, ભન્તે, સુલદ્ધં નો, ભન્તે, યેસં નો ભગવા એવં પજાનાતી’’તિ.

ઇદં વાસનાભાગિયં સુત્તં.

૯૫. ‘‘એકપુપ્ફં ચજિત્વાન [યજિત્વાન (ક.) પસ્સ થેરગા. ૯૬], સહસ્સં કપ્પકોટિયો;

દેવે ચેવ મનુસ્સે ચ, સેસેન પરિનિબ્બુતો’’તિ.

ઇદં વાસનાભાગિયં સુત્તં.

‘‘અસ્સત્થે હરિતોભાસે, સંવિરૂળ્હમ્હિ પાદપે;

એકં બુદ્ધગતં [બુદ્ધકતં (ક.) પસ્સ થેરગા. ૨૧૭] સઞ્ઞં, અલભિંત્થં [અલભિંહં (સી. ક.)] પતિસ્સતો.

‘‘અજ્જ તિંસં તતો કપ્પા, નાભિજાનામિ દુગ્ગતિં;

તિસ્સો વિજ્જા સચ્છિકતા, તસ્સા સઞ્ઞાય વાસના’’તિ.

ઇદં વાસનાભાગિયં સુત્તં.

‘‘પિણ્ડાય કોસલં પુરં, પાવિસિ અગ્ગપુગ્ગલો;

અનુકમ્પકો પુરેભત્તં, તણ્હાનિઘાતકો મુનિ.

‘‘પુરિસસ્સ વટંસકો હત્થે, સબ્બપુપ્ફેહિલઙ્કતો;

સો અદ્દસાસિ સમ્બુદ્ધં, ભિક્ખુસઙ્ઘપુરક્ખતં.

‘‘પવિસન્તં રાજમગ્ગેન, દેવમાનુસપૂજિતં;

હટ્ઠો ચિત્તં પસાદેત્વા, સમ્બુદ્ધમુપસઙ્કમિ.

‘‘સો તં વટંસકં સુરભિં, વણ્ણવન્તં મનોરમં;