૭. આવટ્ટહારવિભઙ્ગો

૨૯. તત્થ કતમો આવટ્ટો હારો? ‘‘એકમ્હિ પદટ્ઠાને’’તિ અયં.

‘‘આરમ્ભથ [આરબ્ભથ (સી.) સં. નિ. ૧.૧૮૫; થેરગા. ૨૫૬ પસ્સિતબ્બં] નિક્કમથ, યુઞ્જથ બુદ્ધસાસને;

ધુનાથ મચ્ચુનો સેનં, નળાગારંવ કુઞ્જરો’’તિ.

‘‘આરમ્ભથ નિક્કમથા’’તિ વીરિયસ્સ પદટ્ઠાનં. ‘‘યુઞ્જથ બુદ્ધસાસને’’તિ સમાધિસ્સ પદટ્ઠાનં. ‘‘ધુનાથ મચ્ચુનો સેનં, નળાગારંવ કુઞ્જરો’’તિ પઞ્ઞાય પદટ્ઠાનં. ‘‘આરમ્ભથ નિક્કમથા’’તિ વીરિયિન્દ્રિયસ્સ પદટ્ઠાનં. ‘‘યુઞ્જથ બુદ્ધસાસને’’તિ સમાધિન્દ્રિયસ્સ પદટ્ઠાનં. ‘‘ધુનાથ મચ્ચુનો સેનં, નળાગારંવ કુઞ્જરો’’તિ પઞ્ઞિન્દ્રિયસ્સ પદટ્ઠાનં. ઇમાનિ પદટ્ઠાનાનિ દેસના.

અયુઞ્જન્તાનં વા સત્તાનં યોગે, યુઞ્જન્તાનં વા આરમ્ભો.

તત્થ યે ન યુઞ્જન્તિ, તે પમાદમૂલકા ન યુઞ્જન્તિ. સો પમાદો દુવિધો તણ્હામૂલકો અવિજ્જામૂલકો ચ. તત્થ અવિજ્જામૂલકો યેન અઞ્ઞાણેન નિવુતો ઞેય્યટ્ઠાનં નપ્પજાનાતિ પઞ્ચક્ખન્ધા ઉપ્પાદવયધમ્માતિ, અયં અવિજ્જામૂલકો. યો તણ્હામૂલકો, સો તિવિધો અનુપ્પન્નાનં ભોગાનં ઉપ્પાદાય પરિયેસન્તો પમાદં આપજ્જતિ, ઉપ્પન્નાનં ભોગાનં આરક્ખનિમિત્તં પરિભોગનિમિત્તઞ્ચ પમાદં આપજ્જતિ અયં લોકે ચતુબ્બિધો પમાદો એકવિધો અવિજ્જાય તિવિધો તણ્હાય. તત્થ અવિજ્જાય નામકાયો પદટ્ઠાનં. તણ્હાય રૂપકાયો પદટ્ઠાનં. તં કિસ્સ હેતુ, રૂપીસુ ભવેસુ અજ્ઝોસાનં, અરૂપીસુ સમ્મોહો? તત્થ રૂપકાયો રૂપક્ખન્ધો નામકાયો ચત્તારો અરૂપિનો ખન્ધા. ઇમે પઞ્ચક્ખન્ધા કતમેન ઉપાદાનેન સઉપાદાના, તણ્હાય ચ અવિજ્જાય ચ? તત્થ તણ્હા દ્વે ઉપાદાનાનિ કામુપાદાનઞ્ચ સીલબ્બતુપાદાનઞ્ચ. અવિજ્જા દ્વે ઉપાદાનાનિ દિટ્ઠુપાદાનઞ્ચ અત્તવાદુપાદાનઞ્ચ. ઇમેહિ ચતૂહિ ઉપાદાનેહિ યે સઉપાદાના ખન્ધા, ઇદં દુક્ખં. ચત્તારિ ઉપાદાનાનિ, અયં સમુદયો. પઞ્ચક્ખન્ધા દુક્ખં. તેસં ભગવા પરિઞ્ઞાય પહાનાય ચ ધમ્મં દેસેતિ દુક્ખસ્સ પરિઞ્ઞાય સમુદયસ્સ પહાનાય.

૩૦. તત્થ યો તિવિધો તણ્હામૂલકો પમાદો અનુપ્પન્નાનં ભોગાનં ઉપ્પાદાય પરિયેસતિ, ઉપ્પન્નાનં ભોગાનં આરક્ખણઞ્ચ કરોતિ પરિભોગનિમિત્તઞ્ચ, તસ્સ સમ્પટિવેધેન રક્ખણા પટિસંહરણા, અયં સમથો.

સો કથં ભવતિ? યદા જાનાતિ કામાનં અસ્સાદઞ્ચ અસ્સાદતો આદીનવઞ્ચ આદીનવતો નિસ્સરણઞ્ચ નિસ્સરણતો ઓકારઞ્ચ સંકિલેસઞ્ચ વોદાનઞ્ચ નેક્ખમ્મે ચ આનિસંસં. તત્થ યા વીમંસા ઉપપરિક્ખા અયં વિપસ્સના. ઇમે દ્વે ધમ્મા ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છન્તિ સમથો ચ વિપસ્સના ચ. ઇમેસુ દ્વીસુ ધમ્મેસુ ભાવિયમાનેસુ દ્વે ધમ્મા પહીયન્તિ તણ્હા ચ અવિજ્જા ચ, ઇમેસુ દ્વીસુ ધમ્મેસુ પહીનેસુ ચત્તારિ ઉપાદાનાનિ નિરુજ્ઝન્તિ. ઉપાદાનનિરોધા ભવનિરોધો, ભવનિરોધા જાતિનિરોધો, જાતિનિરોધા જરામરણં સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા નિરુજ્ઝન્તિ. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ નિરોધો હોતિ. ઇતિ પુરિમકાનિ ચ દ્વે સચ્ચાનિ દુક્ખં સમુદયો ચ, સમથો ચ વિપસ્સના ચ મગ્ગો. ભવનિરોધો નિબ્બાનં ઇમાનિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ. તેનાહ ભગવા ‘‘આરમ્ભથ નિક્કમથા’’તિ.

યથાપિ મૂલે અનુપદ્દવે દળ્હે, છિન્નોપિ રુક્ખો પુનરેવ [પુનદેવ (ક.) પસ્સ ધ. પ. ૩૩૮] રૂહતિ;

એવમ્પિ તણ્હાનુસયે અનૂહતે, નિબ્બત્તતી દુક્ખમિદં પુનપ્પુનં.

અયં તણ્હાનુસયો. કતમસ્સા તણ્હાય? ભવતણ્હાય. યો એતસ્સ ધમ્મસ્સ પચ્ચયો અયં અવિજ્જા. અવિજ્જાપચ્ચયા હિ ભવતણ્હા. ઇમે દ્વે કિલેસા તણ્હા ચ અવિજ્જા ચ. તાનિ ચત્તારિ ઉપાદાનાનિ તેહિ ચતૂહિ ઉપાદાનેહિ યે સઉપાદાના ખન્ધા, ઇદં દુક્ખં. ચત્તારિ ઉપાદાનાનિ અયં સમુદયો. પઞ્ચક્ખન્ધા દુક્ખં. તેસં ભગવા પરિઞ્ઞાય ચ પહાનાય ચ ધમ્મં દેસેતિ દુક્ખસ્સ પરિઞ્ઞાય સમુદયસ્સ પહાનાય.

યેન તણ્હાનુસયં સમૂહનતિ [સમૂહન્તિ (સી.)], અયં સમથો. યેન તણ્હાનુસયસ્સ પચ્ચયં અવિજ્જં વારયતિ, અયં વિપસ્સના. ઇમે દ્વે ધમ્મા ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છન્તિ સમથો ચ વિપસ્સના ચ. તત્થ સમથસ્સ ફલં રાગવિરાગા ચેતોવિમુત્તિ, વિપસ્સનાય ફલં અવિજ્જાવિરાગા પઞ્ઞાવિમુત્તિ. ઇતિ પુરિમકાનિ ચ દ્વે સચ્ચાનિ દુક્ખં સમુદયો ચ, સમથો વિપસ્સના ચ મગ્ગો, દ્વે ચ વિમુત્તિયો નિરોધો. ઇમાનિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ. તેનાહ ભગવા ‘‘યથાપિ મૂલે’’તિ.

‘‘સબ્બપાપસ્સ અકરણં, કુસલસ્સ ઉપસમ્પદા;

સચિત્તપરિયોદાપનં [પરિયોદપનં (સી.) ધ. પ. ૧૮૩; દી. નિ. ૨.૯૦ પસ્સિતબ્બં], એતં બુદ્ધાન સાસન’’ન્તિ.

સબ્બપાપં નામ તીણિ દુચ્ચરિતાનિ કાયદુચ્ચરિતં વચીદુચ્ચરિતં મનોદુચ્ચરિતં, તે દસ અકુસલકમ્મપથા પાણાતિપાતો અદિન્નાદાનં કામેસુમિચ્છાચારો મુસાવાદો પિસુણા વાચા ફરુસા વાચા સમ્ફપ્પલાપો અભિજ્ઝા બ્યાપાદો મિચ્છાદિટ્ઠિ, તાનિ દ્વે કમ્માનિ ચેતના ચેતસિકઞ્ચ. તત્થ યો ચ પાણાતિપાતો યા ચ પિસુણા વાચા યા ચ ફરુસા વાચા, ઇદં દોસસમુટ્ઠાનં. યઞ્ચ અદિન્નાદાનં યો ચ કામેસુમિચ્છાચારો યો ચ મુસાવાદો, ઇદં લોભસમુટ્ઠાનં, યો સમ્ફપ્પલાપો, ઇદં મોહસમુટ્ઠાનં. ઇમાનિ સત્ત કારણાનિ ચેતનાકમ્મં. યા અભિજ્ઝા, અયં લોભો અકુસલમૂલં. યો બ્યાપાદો, અયં દોસો અકુસલમૂલં. યા મિચ્છાદિટ્ઠિ, અયં મિચ્છામગ્ગો. ઇમાનિ તીણિ કારણાનિ ચેતસિકકમ્મં. તેનાહ ‘‘ચેતનાકમ્મં ચેતસિકકમ્મ’’ન્તિ.

અકુસલમૂલં પયોગં ગચ્છન્તં ચતુબ્બિધં અગતિં ગચ્છતિ છન્દા દોસા ભયા મોહા. તત્થ યં છન્દા અગતિં ગચ્છતિ, ઇદં લોભસમુટ્ઠાનં. યં દોસા અગતિં ગચ્છતિ, ઇદં દોસસમુટ્ઠાનં. યં ભયા ચ મોહા ચ અગતિં ગચ્છતિ, ઇદં મોહસમુટ્ઠાનં. તત્થ લોભો અસુભાય પહીયતિ. દોસો મેત્તાય. મોહો પઞ્ઞાય. તથા લોભો ઉપેક્ખાય પહીયતિ. દોસો મેત્તાય ચ કરુણાય ચ. મોહો મુદિતાય પહાનં અબ્ભત્થં ગચ્છતિ. તેનાહ ભગવા ‘‘સબ્બપાપસ્સ અકરણ’’ન્તિ.

૩૧. સબ્બપાપં નામ અટ્ઠ મિચ્છત્તાનિ મિચ્છાદિટ્ઠિ મિચ્છાસઙ્કપ્પો મિચ્છાવાચા મિચ્છાકમ્મન્તો મિચ્છાઆજીવો મિચ્છાવાયામો મિચ્છાસતિ મિચ્છાસમાધિ, ઇદં વુચ્ચતિ સબ્બપાપં. ઇમેસં અટ્ઠન્નં મિચ્છત્તાનં યા અકિરિયા અકરણં અનજ્ઝાચારો, ઇદં વુચ્ચતિ સબ્બપાપસ્સ અકરણં.

અટ્ઠસુ મિચ્છત્તેસુ પહીનેસુ અટ્ઠ સમ્મત્તાનિ સમ્પજ્જન્તિ. અટ્ઠન્નં સમ્મત્તાનં યા કિરિયા કરણં સમ્પાદનં, અયં વુચ્ચતિ કુસલસ્સ ઉપસમ્પદા. સચિત્તપરિયોદાપનન્તિ અતીતસ્સ મગ્ગસ્સ ભાવનાકિરિયં દસ્સયતિ, ચિત્તે પરિયોદાપિતે [પરિયોદપિતે (સી. ક.)] પઞ્ચક્ખન્ધા પરિયોદાપિતા ભવન્તિ, એવઞ્હિ ભગવા આહ ‘‘ચેતોવિસુદ્ધત્થં, ભિક્ખવે, તથાગતે બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’’તિ. દુવિધા હિ પરિયોદાપના નીવરણપ્પહાનઞ્ચ અનુસયસમુગ્ઘાતો ચ. દ્વે પરિયોદાપનભૂમિયો દસ્સનભૂમિ ચ, ભાવનાભૂમિ ચ, તત્થ યં પટિવેધેન પરિયોદાપેતિ, ઇદં દુક્ખં. યતો પરિયોદાપેતિ, અયં સમુદયો. યેન પરિયોદાપેતિ, અયં મગ્ગો. યં પરિયોદાપિતં, અયં નિરોધો. ઇમાનિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ. તેનાહ ભગવા ‘‘સબ્બપાપસ્સ અકરણ’’ન્તિ.

‘‘ધમ્મો હવે રક્ખતિ ધમ્મચારિં, છત્તં મહન્તં યથ વસ્સકાલે;

એસાનિસંસો ધમ્મે સુચિણ્ણે, ન દુગ્ગતિં ગચ્છતિ ધમ્મચારી’’તિ.

ધમ્મો નામ દુવિધો ઇન્દ્રિયસંવરો મગ્ગો ચ. દુગ્ગતિ નામ દુવિધા દેવમનુસ્સે વા ઉપનિધાય અપાયા દુગ્ગતિ, નિબ્બાનં વા ઉપનિધાય સબ્બા ઉપપત્તિયો દુગ્ગતિ. તત્થ યા સંવરસીલે અખણ્ડકારિતા, અયં ધમ્મો સુચિણ્ણો અપાયેહિ રક્ખતિ. એવં ભગવા આહ – દ્વેમા, ભિક્ખવે, સીલવતો ગતિયો દેવા ચ મનુસ્સા ચ. એવઞ્ચ નાળન્દાયં નિગમે અસિબન્ધકપુત્તો ગામણિ ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘બ્રાહ્મણા, ભન્તે, પચ્છાભૂમકા કામણ્ડલુકા સેવાલમાલિકા ઉદકોરોહકા અગ્ગિપરિચારકા, તે મતં કાલઙ્કતં ઉય્યાપેન્તિ નામ, સઞ્ઞાપેન્તિ નામ, સગ્ગં નામ ઓક્કામેન્તિ [ઉગ્ગમેન્તિ (સી.) પસ્સ સં. નિ. ૪.૩૫૮]. ભગવા પન, ભન્તે, અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો પહોતિ તથા કાતું, યથા સબ્બો લોકો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જેય્યા’’તિ.

‘‘તેન હિ, ગામણિ, તઞ્ઞેવેત્થ પટિપુચ્છિસ્સામિ, યથા તે ખમેય્ય, તથા નં બ્યાકરેય્યાસીતિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, ગામણિ, ઇધસ્સ પુરિસો પાણાતિપાતી અદિન્નાદાયી કામેસુમિચ્છાચારી મુસાવાદી પિસુણવાચો ફરુસવાચો સમ્ફપ્પલાપી અભિજ્ઝાલુ બ્યાપન્નચિત્તો મિચ્છાદિટ્ઠિકો, તમેનં મહાજનકાયો સઙ્ગમ્મ સમાગમ્મ આયાચેય્ય થોમેય્ય પઞ્જલિકો અનુપરિસક્કેય્ય ‘અયં પુરિસો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતૂ’તિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, ગામણિ, અપિ નુ સો પુરિસો મહતો જનકાયસ્સ આયાચનહેતુ વા થોમનહેતુવા પઞ્જલિકં [પઞ્જલિકા સં. નિ. ૪.૩૫૮] અનુપરિસક્કનહેતુ વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જેય્યા’’તિ. ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘સેય્યથાપિ, ગામણિ, પુરિસો મહતિં પુથુસિલં ગમ્ભીરે ઉદકરહદે [ઉદકદહે (ક.)] પક્ખિપેય્ય, તમેનં મહાજનકાયો સઙ્ગમ્મ સમાગમ્મ આયાચેય્ય થોમેય્ય પઞ્જલિકો અનુપરિસક્કેય્ય ‘ઉમ્મુજ્જ, ભો, પુથુસિલે, ઉપ્લવ ભો પુથુસિલે, થલમુપ્લવ, ભો પુથુસિલે’તિ. તં કિં મઞ્ઞસિ ગામણિ, અપિ નુ સા મહતી પુથુસિલા મહતો જનકાયસ્સ આયાચનહેતુ વા થોમનહેતુ વા પઞ્જલિકં અનુપરિસક્કનહેતુ વા ઉમ્મુજ્જેય્ય વા ઉપ્લવેય્ય વા થલં વા ઉપ્લવેય્યા’’તિ. ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘એવમેવ ખો, ગામણિ, યો સો પુરિસો પાણાતિપાતી…પે… મિચ્છાદિટ્ઠિકો, કિઞ્ચાપિ નં મહાજનકાયો સઙ્ગમ્મ સમાગમ્મ આયાચેય્ય થોમેય્ય પઞ્જલિકો અનુપરિસક્કેય્ય ‘અયં પુરિસો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતૂ’તિ. અથ ખો સો પુરિસો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જેય્ય.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, ગામણિ, ઇધસ્સ પુરિસો પાણાતિપાતા પટિવિરતો અદિન્નાદાના પટિવિરતો કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતો મુસાવાદા પટિવિરતો પિસુણાય વાચાય પટિવિરતો ફરુસાય વાચાય પટિવિરતો સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતો અનભિજ્ઝાલુ અબ્યાપન્નચિત્તો સમ્માદિટ્ઠિકો, તમેનં મહાજનકાયો સઙ્ગમ્મ સમાગમ્મ આયાચેય્ય થોમેય્ય પઞ્જલિકો અનુપરિસક્કેય્ય ‘અયં પુરિસો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતૂ’તિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, ગામણિ, અપિ નુ સો પુરિસો મહતો જનકાયસ્સ આયાચનહેતુ વા થોમનહેતુ વા પઞ્જલિકં અનુપરિસક્કનહેતુ વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જેય્યા’’તિ. ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘સેય્યથાપિ, ગામણિ, પુરિસો સપ્પિકુમ્ભં વા તેલકુમ્ભં વા ગમ્ભીરે [ગમ્ભીરં (સી. ક.) પસ્સ સં. નિ. ૪.૩૫૮] ઉદકરહદે ઓગાહેત્વા ભિન્દેય્ય. તત્ર યાસ્સ સક્ખરા વા કઠલા [કથલા (ક.)], સા અધોગામી અસ્સ. યઞ્ચ ખ્વસ્સ તત્ર સપ્પિ વા તેલં વા, તં ઉદ્ધંગામિ અસ્સ. તમેનં મહાજનકાયો સઙ્ગમ્મ સમાગમ્મ આયાચેય્ય થોમેય્ય પઞ્જલિકો અનુપરિસક્કેય્ય ‘ઓસીદ, ભો સપ્પિતેલ, સંસીદ, ભો સપ્પિતેલ, અધો ગચ્છ [અવંગચ્છ (સી. ક.)]‘ભો સપ્પિતેલા’તિ. તં કિં મઞ્ઞસિ ગામણિ, અપિ નુ તં સપ્પિતેલં મહતો જનકાયસ્સ આયાચનહેતુ વા થોમનહેતુ વા પઞ્જલિકં અનુપરિસક્કનહેતુ વા ‘ઓસીદેય્ય વા સંસીદેય્ય વા અધો વા ગચ્છેય્યા’તિ. ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘એવમેવ ખો, ગામણિ, યો સો પુરિસો પાણાતિપાતા પટિવિરતો…પે… સમ્માદિટ્ઠિકો, કિઞ્ચાપિ નં મહાજનકાયો સઙ્ગમ્મ સમાગમ્મ આયાચેય્ય થોમેય્ય પઞ્જલિકો અનુપરિસક્કેય્ય ‘અયં પુરિસો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતૂ’’’તિ. અથ ખો સો પુરિસો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જેય્ય. ઇતિ ધમ્મો સુચિણ્ણો અપાયેહિ રક્ખતિ. તત્થ યા મગ્ગસ્સ તિક્ખતા અધિમત્તતા, અયં ધમ્મો સુચિણ્ણો સબ્બાહિ ઉપપત્તીહિ રક્ખતિ. એવં ભગવા આહ –

‘‘તસ્મા રક્ખિતચિત્તસ્સ [પસ્સ ઉદા. ૩૨], સમ્માસઙ્કપ્પગોચરો;

સમ્માદિટ્ઠિપુરેક્ખારો, ઞત્વાન ઉદયબ્બયં;

થિનમિદ્ધાભિભૂ ભિક્ખુ, સબ્બા દુગ્ગતિયો જહે’’તિ.

૩૨. તત્થ દુગ્ગતીનં હેતુ તણ્હા ચ અવિજ્જા ચ, તાનિ ચત્તારિ ઉપાદાનાનિ, તેહિ ચતૂહિ ઉપાદાનેહિ યે સઉપાદાના ખન્ધા, ઇદં દુક્ખં. ચત્તારિ ઉપાદાનાનિ, અયં સમુદયો. પઞ્ચક્ખન્ધા દુક્ખં, તેસં ભગવા પરિઞ્ઞાય ચ પહાનાય ચ ધમ્મં દેસેતિ દુક્ખસ્સ પરિઞ્ઞાય સમુદયસ્સ પહાનાય. તત્થ તણ્હાય પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ રૂપીનિ પદટ્ઠાનં. અવિજ્જાય મનિન્દ્રિયં પદટ્ઠાનં. પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ રૂપીનિ રક્ખન્તો સમાધિં ભાવયતિ, તણ્હઞ્ચ નિગ્ગણ્હાતિ. મનિન્દ્રિયં રક્ખન્તો વિપસ્સનં ભાવયતિ, અવિજ્જઞ્ચ નિગ્ગણ્હાતિ. તણ્હાનિગ્ગહેન દ્વે ઉપાદાનાનિ પહીયન્તિ કામુપાદાનઞ્ચ સીલબ્બતુપાદાનઞ્ચ. અવિજ્જાનિગ્ગહેન દ્વે ઉપાદાનાનિ પહીયન્તિ દિટ્ઠુપાદાનઞ્ચ અત્તવાદુપાદાનઞ્ચ. ચતૂસુ ઉપાદાનેસુ પહીનેસુ દ્વે ધમ્મા ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છન્તિ સમથો ચ વિપસ્સના ચ. ઇદં વુચ્ચતિ બ્રહ્મચરિયન્તિ.

તત્થ બ્રહ્મચરિયસ્સ ફલં ચત્તારિ સામઞ્ઞફલાનિ સોતાપત્તિફલં સકદાગામિફલં અનાગામિફલં અરહત્તં [અરહત્તફલં (ક.)] અગ્ગફલં. ઇમાનિ ચત્તારિ બ્રહ્મચરિયસ્સ ફલાનિ [બ્રહ્મચરિયફલાનીતિ (સી.)]. ઇતિ પુરિમકાનિ ચ દ્વે સચ્ચાનિ દુક્ખં સમુદયો ચ. સમથો ચ વિપસ્સના ચ બ્રહ્મચરિયઞ્ચ મગ્ગો, બ્રહ્મચરિયસ્સ ફલાનિ ચ તદારમ્મણા ચ અસઙ્ખતાધાતુ નિરોધો. ઇમાનિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ. તેનાહ ભગવા ‘‘ધમ્મો હવે રક્ખતી’’તિ.

તત્થ યં પટિવેધેન રક્ખતિ, ઇદં દુક્ખં. યતો રક્ખતિ, અયં સમુદયો. યેન રક્ખતિ, અયં મગ્ગો. યં રક્ખતિ, અયં નિરોધો. ઇમાનિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ. તેનાહ આયસ્મા મહાકચ્ચાયનો ‘‘એકમ્હિ પદટ્ઠાને’’તિ.

નિયુત્તો આવટ્ટો હારો.