૫૩૪. મહાહંસજાતકં (૨)

૮૯. ‘‘એતે હંસા પક્કમન્તિ, વક્કઙ્ગા ભયમેરિતા;

હરિત્તચ હેમવણ્ણ, કામં સુમુખ પક્કમ.

૯૦. ‘‘ઓહાય મં ઞાતિગણા, એકં પાસવસં ગતં;

અનપેક્ખમાના ગચ્છન્તિ, કિં એકો અવહીયસિ.

૯૧. ‘‘પતેવ પતતં સેટ્ઠ, નત્થિ બદ્ધે સહાયતા;

મા અનીઘાય હાપેસિ, કામં સુમુખ પક્કમ’’.

૯૨. ‘‘નાહં દુક્ખપરેતોપિ [દુક્ખપરેતો’’તિ (જા. ૧.૧૫.૧૩૬) અટ્ઠકથાયો ઓલોકેતબ્બા], ધતરટ્ઠ તુવં [તવં (સી. પી.)] જહે;

જીવિતં મરણં વા મે, તયા સદ્ધિં ભવિસ્સતિ.

૯૩. ‘‘નાહં દુક્ખપરેતોપિ, ધતરટ્ઠ તુવં જહે;

ન મં અનરિયસંયુત્તે, કમ્મે યોજેતુમરહસિ.

૯૪. ‘‘સકુમારો સખા ત્યસ્મિ, સચિત્તે ચસ્મિ તે [સમિતે (પી.), ત્યસ્મિ તે (ક.)] ઠિતો;

ઞાતો સેનાપતિ ત્યાહં, હંસાનં પવરુત્તમ.

૯૫. ‘‘કથં અહં વિકત્થિસ્સં [વિકત્તિસ્સં (પી.)], ઞાતિમજ્ઝે ઇતો ગતો;

તં હિત્વા પતતં સેટ્ઠ, કિં તે વક્ખામિતો ગતો;

ઇધ પાણં ચજિસ્સામિ, નાનરિયં [ન અનરિયં (પી.)] કત્તુમુસ્સહે’’.

૯૬. ‘‘એસો હિ ધમ્મો સુમુખ, યં ત્વં અરિયપથે ઠિતો;

યો ભત્તારં સખારં મં, ન પરિચ્ચત્તુમુસ્સહે.

૯૭. ‘‘તઞ્હિ મે પેક્ખમાનસ્સ, ભયં નત્વેવ જાયતિ;

અધિગચ્છસિ ત્વં મય્હં, એવં ભૂતસ્સ જીવિતં’’.

૯૮. ‘‘ઇચ્ચેવં [ઇચ્ચેવ (સી. પી.)] મન્તયન્તાનં, અરિયાનં અરિયવુત્તિનં;

દણ્ડમાદાય નેસાદો, આપતી [આપદી (ક.)] તુરિતો ભુસં.

૯૯. ‘‘તમાપતન્તં દિસ્વાન, સુમુખો અતિબ્રૂહયિ [અપરિબ્રૂહયિ (સી. પી.)];

અટ્ઠાસિ પુરતો રઞ્ઞો, હંસો વિસ્સાસયં બ્યધં [બ્યથં (સી. સ્યા. પી.)].

૧૦૦. ‘‘મા ભાયિ પતતં સેટ્ઠ, ન હિ ભાયન્તિ તાદિસા;

અહં યોગં પયુઞ્જિસ્સં, યુત્તં ધમ્મૂપસંહિતં;

તેન પરિયાપદાનેન [પરિયાદાનેન (ક.)], ખિપ્પં પાસા પમોક્ખસિ’’.

૧૦૧. ‘‘તસ્સ તં વચનં સુત્વા, સુમુખસ્સ સુભાસિતં;

પહટ્ઠલોમો નેસાદો, અઞ્જલિસ્સ પણામયિ.

૧૦૨. ‘‘ન મે સુતં વા દિટ્ઠં વા, ભાસન્તો માનુસિં દિજો;

અરિયં બ્રુવાનો [બ્રૂહન્તો (સ્યા. ક.)] વક્કઙ્ગો, ચજન્તો માનુસિં ગિરં.

૧૦૩. ‘‘કિન્નુ તાયં દિજો હોતિ, મુત્તો બદ્ધં ઉપાસસિ;

ઓહાય સકુણા યન્તિ, કિં એકો અવહીયસિ’’.

૧૦૪. ‘‘રાજા મે સો દિજામિત્ત, સેનાપચ્ચસ્સ કારયિં;

તમાપદે પરિચ્ચત્તું, નુસ્સહે વિહગાધિપં.

૧૦૫. ‘‘મહાગણાય ભત્તા મે, મા એકો બ્યસનં અગા;

તથા તં સમ્મ નેસાદ, ભત્તાયં અભિતો રમે’’.

૧૦૬. ‘‘અરિયવત્તસિ વક્કઙ્ગ, યો પિણ્ડમપચાયસિ;

ચજામિ તે તં ભત્તારં, ગચ્છથૂભો [ગચ્છતુ ભો (પી.)] યથાસુખં’’.

૧૦૭. ‘‘સચે અત્તપ્પયોગેન, ઓહિતો હંસપક્ખિનં;

પટિગણ્હામ તે સમ્મ, એતં અભયદક્ખિણં.

૧૦૮. ‘‘નો ચે અત્તપ્પયોગેન, ઓહિતો હંસપક્ખિનં;

અનિસ્સરો મુઞ્ચમમ્હે, થેય્યં કયિરાસિ લુદ્દક’’.

૧૦૯. ‘‘યસ્સ ત્વં ભતકો [ભટકો (ક.)] રઞ્ઞો, કામં તસ્સેવ પાપય;

તત્થ સંયમનો [સંયમાનો (પી.)] રાજા, યથાભિઞ્ઞં કરિસ્સતિ’’.

૧૧૦. ‘‘ઇચ્ચેવં વુત્તો નેસાદો, હેમવણ્ણે હરિત્તચે;

ઉભો હત્થેહિ સઙ્ગય્હ [પગ્ગય્હ (સ્યા. ક.)], પઞ્જરે અજ્ઝવોદહિ.

૧૧૧. ‘‘તે પઞ્જરગતે પક્ખી, ઉભો ભસ્સરવણ્ણિને;

સુમુખં ધતરટ્ઠઞ્ચ, લુદ્દો આદાય પક્કમિ’’.

૧૧૨. ‘‘હરીયમાનો ધતરટ્ઠો, સુમુખં એતદબ્રવિ;

બાળ્હં ભાયામિ સુમુખ, સામાય લક્ખણૂરુયા;

અસ્માકં વધમઞ્ઞાય, અથત્તાનં વધિસ્સતિ.

૧૧૩. ‘‘પાકહંસા ચ સુમુખ, સુહેમા હેમસુત્તચા;

કોઞ્ચી સમુદ્દતીરેવ, કપણા નૂન રુચ્છતિ’’.

૧૧૪. ‘‘એવં મહન્તો લોકસ્સ, અપ્પમેય્યો મહાગણી;

એકિત્થિમનુસોચેય્ય, નયિદં પઞ્ઞવતામિવ.

૧૧૫. ‘‘વાતોવ ગન્ધમાદેતિ, ઉભયં છેકપાપકં;

બાલો આમકપક્કંવ, લોલો અન્ધોવ આમિસં.

૧૧૬. ‘‘અવિનિચ્છયઞ્ઞુ અત્થેસુ, મન્દોવ પટિભાસિ [પટિભાતિ (ક.)] મં;

કિચ્ચાકિચ્ચં ન જાનાસિ, સમ્પત્તો કાલપરિયાયં.

૧૧૭. ‘‘અડ્ઢુમ્મત્તો ઉદીરેસિ, યો સેય્યા મઞ્ઞસિત્થિયો;

બહુસાધારણા હેતા, સોણ્ડાનંવ સુરાઘરં.

૧૧૮. ‘‘માયા ચેસા મરીચી ચ, સોકો રોગો ચુપદ્દવો;

ખરા ચ બન્ધના ચેતા, મચ્ચુપાસા ગુહાસયા [પચ્ચુપાસો ગુહાસયો (સી. પી.)];

તાસુ યો વિસ્સસે પોસો, સો નરેસુ નરાધમો’’.

૧૧૯. ‘‘યં વુદ્ધેહિ ઉપઞ્ઞાતં, કો તં નિન્દિતુમરહતિ;

મહાભૂતિત્થિયો નામ, લોકસ્મિં ઉદપજ્જિસું.

૧૨૦. ‘‘ખિડ્ડા પણિહિતા ત્યાસુ, રતિ ત્યાસુ પતિટ્ઠિતા;

બીજાનિ ત્યાસુ રૂહન્તિ, યદિદં સત્તા પજાયરે;

તાસુ કો નિબ્બિદે [નિબ્બિજે (ક.)] પોસો, પાણમાસજ્જ પાણિભિ [પાણહિ (સી.)].

૧૨૧. ‘‘ત્વમેવ નઞ્ઞો સુમુખ, થીનં અત્થેસુ યુઞ્જસિ;

તસ્સ ત્યજ્જ ભયે જાતે, ભીતેન જાયતે મતિ.

૧૨૨. ‘‘સબ્બો હિ સંસયં પત્તો, ભયં ભીરુ તિતિક્ખતિ;

પણ્ડિતા ચ મહન્તાનો [મહત્તાનો (સી.)], અત્થે યુઞ્જન્તિ દુય્યુજે.

૧૨૩. ‘‘એતદત્થાય રાજાનો, સૂરમિચ્છન્તિ મન્તિનં;

પટિબાહતિ યં સૂરો, આપદં અત્તપરિયાયં.

૧૨૪. ‘‘મા નો અજ્જ વિકન્તિંસુ, રઞ્ઞો સૂદા મહાનસે;

તથા હિ વણ્ણો પત્તાનં, ફલં વેળુંવ તં વધિ.

૧૨૫. ‘‘મુત્તોપિ ન ઇચ્છિ [નિચ્છસિ (ક.)] ઉડ્ડેતું [ઓડ્ડેતું (સી.)], સયં બન્ધં ઉપાગમિ;

સોપજ્જ સંસયં પત્તો, અત્થં ગણ્હાહિ મા મુખં’’.

૧૨૬. ‘‘સો તં [ત્વં (સ્યા. પી.)] યોગં પયુઞ્જસ્સુ, યુત્તં ધમ્મૂપસંહિતં [ધમ્મોપસઞ્હિતં (ક.)];

તવ પરિયાપદાનેન, મમ પાણેસનં ચર’’.

૧૨૭. ‘‘મા ભાયિ પતતં સેટ્ઠ, ન હિ ભાયન્તિ તાદિસા;

અહં યોગં પયુઞ્જિસ્સં, યુત્તં ધમ્મૂપસંહિતં [ધમ્મોપસઞ્હિતં (ક.)];

મમ પરિયાપદાનેન, ખિપ્પં પાસા પમોક્ખસિ’’.

૧૨૮. ‘‘સો [સ (સી.)] લુદ્દો હંસકાજેન [હંસકાચેન (પી.)], રાજદ્વારં ઉપાગમિ;

પટિવેદેથ મં રઞ્ઞો, ધતરટ્ઠાયમાગતો’’.

૧૨૯. ‘‘તે દિસ્વા પુઞ્ઞસંકાસે, ઉભો લક્ખણસમ્મતે [લક્ખઞ્ઞાસમ્મતે (સી. પી.)];

ખલુ સંયમનો રાજા, અમચ્ચે અજ્ઝભાસથ.

૧૩૦. ‘‘દેથ લુદ્દસ્સ વત્થાનિ, અન્નં પાનઞ્ચ ભોજનં;

કામં કરો હિરઞ્ઞસ્સ, યાવન્તો એસ ઇચ્છતિ’’.

૧૩૧. ‘‘દિસ્વા લુદ્દં પસન્નત્તં, કાસિરાજા તદબ્રવિ;

યદ્યાયં [યદાયં (સી. સ્યા. પી.)] સમ્મ ખેમક, પુણ્ણા હંસેહિ તિટ્ઠતિ.

૧૩૨. ‘‘કથં રુચિમજ્ઝગતં, પાસહત્થો ઉપાગમિ;

ઓકિણ્ણં ઞાતિસઙ્ઘેહિ, નિમ્મજ્ઝિમં [નિમજ્ઝિમં (સી. પી. ક.)] કથં ગહિ’’.

૧૩૩. ‘‘અજ્જ મે સત્તમા રત્તિ, અદનાનિ [આદાનાનિ (સ્યા. પી. ક.)] ઉપાસતો [ઉપાગતો (ક.)];

પદમેતસ્સ અન્વેસં, અપ્પમત્તો ઘટસ્સિતો.

૧૩૪. ‘‘અથસ્સ પદમદ્દક્ખિં, ચરતો અદનેસનં;

તત્થાહં ઓદહિં પાસં, એવં તં [એવેતં (સી. પી.)] દિજમગ્ગહિં’’.

૧૩૫. ‘‘લુદ્દ દ્વે ઇમે સકુણા, અથ એકોતિ ભાસસિ;

ચિત્તં નુ તે વિપરિયત્તં [વિપરિયત્થં (પી.)], અદુ કિન્નુ જિગીસસિ’’ [જિગિંસસિ (સી. પી.)].

૧૩૬. ‘‘યસ્સ લોહિતકા તાલા, તપનીયનિભા સુભા;

ઉરં સંહચ્ચ તિટ્ઠન્તિ, સો મે બન્ધં ઉપાગમિ.

૧૩૭. ‘‘અથાયં ભસ્સરો પક્ખી, અબદ્ધો બદ્ધમાતુરં;

અરિયં બ્રુવાનો અટ્ઠાસિ, ચજન્તો માનુસિં ગિરં’’.

૧૩૮. ‘‘અથ કિં [અથ કિન્નુ (સી. પી.), કથં નુ (સ્યા.)] દાનિ સુમુખ, હનું સંહચ્ચ તિટ્ઠસિ;

અદુ મે પરિસં પત્તો, ભયા ભીતો ન ભાસસિ’’.

૧૩૯. ‘‘નાહં કાસિપતિ ભીતો, ઓગય્હ પરિસં તવ;

નાહં ભયા ન ભાસિસ્સં, વાક્યં અત્થમ્હિ તાદિસે’’.

૧૪૦. ‘‘ન તે અભિસરં પસ્સે, ન રથે નપિ પત્તિકે;

નાસ્સ ચમ્મં વ કીટં વા, વમ્મિતે ચ ધનુગ્ગહે.

૧૪૧. ‘‘ન હિરઞ્ઞં સુવણ્ણં વા, નગરં વા સુમાપિતં;

ઓકિણ્ણપરિખં દુગ્ગં, દળ્હમટ્ટાલકોટ્ઠકં;

યત્થ પવિટ્ઠો સુમુખ, ભાયિતબ્બં ન ભાયસિ’’.

૧૪૨. ‘‘ન મે અભિસરેનત્થો, નગરેન ધનેન વા;

અપથેન પથં યામ, અન્તલિક્ખેચરા મયં.

૧૪૩. ‘‘સુતા ચ પણ્ડિતા ત્યમ્હા, નિપુણા અત્થચિન્તકા [ચત્થચિન્તકા (ક.)];

ભાસેમત્થવતિં વાચં, સચ્ચે ચસ્સ પતિટ્ઠિતો.

૧૪૪. ‘‘કિઞ્ચ તુય્હં અસચ્ચસ્સ, અનરિયસ્સ કરિસ્સતિ;

મુસાવાદિસ્સ લુદ્દસ્સ, ભણિતમ્પિ સુભાસિતં’’.

૧૪૫. ‘‘તં બ્રાહ્મણાનં વચના, ઇમં ખેમમકારયિ [ખેમિકારયિ (સી. પી.)];

અભયઞ્ચ તયા ઘુટ્ઠં, ઇમાયો દસધા દિસા.

૧૪૬. ‘‘ઓગય્હ તે પોક્ખરણિં, વિપ્પસન્નોદકં સુચિં;

પહૂતં ચાદનં તત્થ, અહિંસા ચેત્થ પક્ખિનં.

૧૪૭. ‘‘ઇદં સુત્વાન નિગ્ઘોસં, આગતમ્હ તવન્તિકે;

તે તે બન્ધસ્મ પાસેન, એતં તે ભાસિતં મુસા.

૧૪૮. ‘‘મુસાવાદં પુરક્ખત્વા, ઇચ્છાલોભઞ્ચ પાપકં;

ઉભો સન્ધિમતિક્કમ્મ, અસાતં ઉપપજ્જતિ’’.

૧૪૯. ‘‘નાપરજ્ઝામ સુમુખ, નપિ લોભાવ મગ્ગહિં;

સુતા ચ પણ્ડિતાત્યત્થ, નિપુણા અત્થચિન્તકા.

૧૫૦. ‘‘અપ્પેવત્થવતિં વાચં, બ્યાહરેય્યું [બ્યાકરેય્યું (સી. પી.)] ઇધાગતા;

તથા તં સમ્મ નેસાદો, વુત્તો સુમુખ મગ્ગહિ’’.

૧૫૧. ‘‘નેવ ભીતા [ભૂતા (સ્યા. ક.)] કાસિપતિ, ઉપનીતસ્મિ જીવિતે;

ભાસેમત્થવતિં વાચં, સમ્પત્તા કાલપરિયાયં.

૧૫૨. ‘‘યો મિગેન મિગં હન્તિ, પક્ખિં વા પન પક્ખિના;

સુતેન વા સુતં કિણ્યા [કિણે (સી. પી.)], કિં અનરિયતરં તતો.

૧૫૩. ‘‘યો ચારિયરુદં [ચ અરિયરુદં (સી. પી.)] ભાસે, અનરિયધમ્મવસ્સિતો [અનરિયધમ્મમવસ્સિતો (સી.)];

ઉભો સો ધંસતે લોકા, ઇધ ચેવ પરત્થ ચ.

૧૫૪. ‘‘ન મજ્જેથ યસં પત્તો, ન બ્યાધે [બ્યથે (સી. પી.)] પત્તસંસયં;

વાયમેથેવ કિચ્ચેસુ, સંવરે વિવરાનિ ચ.

૧૫૫. ‘‘યે વુદ્ધા અબ્ભતિક્કન્તા [નાબ્ભચિક્ખન્તા (ક.)], સમ્પત્તા કાલપરિયાયં;

ઇધ ધમ્મં ચરિત્વાન, એવંતે [એવેતે (સી. પી.)] તિદિવં ગતા.

૧૫૬. ‘‘ઇદં સુત્વા કાસિપતિ, ધમ્મમત્તનિ પાલય;

ધતરટ્ઠઞ્ચ મુઞ્ચાહિ, હંસાનં પવરુત્તમં’’.

૧૫૭. ‘‘આહરન્તુદકં પજ્જં, આસનઞ્ચ મહારહં;

પઞ્જરતો પમોક્ખામિ, ધતરટ્ઠં યસસ્સિનં.

૧૫૮. ‘‘તઞ્ચ સેનાપતિં ધીરં, નિપુણં અત્થચિન્તકં;

યો સુખે સુખિતો રઞ્ઞે [રઞ્ઞો (સી. સ્યા. પી. ક.)], દુક્ખિતે હોતિ દુક્ખિતો.

૧૫૯. ‘‘એદિસો ખો અરહતિ, પિણ્ડમસ્નાતુ ભત્તુનો;

યથાયં સુમુખો રઞ્ઞો, પાણસાધારણો સખા’’.