૨૦. સત્તતિનિપાતો

૫૩૧. કુસજાતકં (૧)

૧. ‘‘ઇદં તે રટ્ઠં સધનં સયોગ્ગં, સકાયુરં સબ્બકામૂપપન્નં;

ઇદં તે રજ્જં [રટ્ઠં (ક.)] અનુસાસ અમ્મ, ગચ્છામહં યત્થ પિયા પભાવતી’’.

૨. ‘‘અનુજ્જુભૂતેન હરં મહન્તં, દિવા ચ રત્તો ચ નિસીથકાલે [નિસીદ કાલે (ક.)];

પટિગચ્છ ત્વં ખિપ્પં કુસાવતિં કુસ [કુસાવતિં (સ્યા. ક.)], નિચ્છામિ દુબ્બણ્ણમહં વસન્તં’’.

૩. ‘‘નાહં ગમિસ્સામિ ઇતો કુસાવતિં, પભાવતી વણ્ણપલોભિતો તવ;

રમામિ મદ્દસ્સ નિકેતરમ્મે, હિત્વાન રટ્ઠં તવ દસ્સને રતો.

૪. ‘‘પભાવતી વણ્ણપલોભિતો તવ, સમ્મૂળ્હરૂપો વિચરામિ મેદિનિં [મેદનિં (સ્યા. ક.)];

દિસં ન જાનામિ કુતોમ્હિ આગતો, તયમ્હિ મત્તો મિગમન્દલોચને.

૫. ‘‘સુવણ્ણચીરવસને, જાતરૂપસુમેખલે;

સુસ્સોણિ તવ કામા હિ [કામેહિ (સી. સ્યા. પી.)], નાહં રજ્જેન મત્થિકો’’.

૬. ‘‘અબ્ભૂતિ [અબ્ભૂ હિ (સી.), અભૂતિ (સ્યા.), અબ્ભુ હિ (પી.)] તસ્સ ભો હોતિ, યો અનિચ્છન્તમિચ્છતિ;

અકામં રાજ કામેસિ [કામેહિ (સી. પી.)], અકન્તં કન્તુ [અકન્તો કન્ત (સી. સ્યા. પી.)] મિચ્છસિ’’.

૭. ‘‘અકામં વા સકામં વા, યો નરો લભતે પિયં;

લાભમેત્થ પસંસામ, અલાભો તત્થ પાપકો’’.

૮. ‘‘પાસાણસારં ખણસિ, કણિકારસ્સ દારુના;

વાતં જાલેન બાધેસિ, યો અનિચ્છન્તમિચ્છસિ’’.

૯. ‘‘પાસાણો નૂન તે હદયે, ઓહિતો મુદુલક્ખણે;

યો તે સાતં ન વિન્દામિ, તિરોજનપદાગતો.

૧૦. ‘‘યદા મં ભકુટિં [ભૂકુટિં (સી. પી.)] કત્વા, રાજપુત્તી ઉદિક્ખતિ [રાજપુત્તિ ઉદિક્ખસિ (સી. પી.)];

આળારિકો તદા હોમિ, રઞ્ઞો મદ્દસ્સન્તેપુરે [મદ્દસ્સ થીપુરે (સી. પી.) એવમુપરિપિ].

૧૧. ‘‘યદા ઉમ્હયમાના મં, રાજપુત્તી ઉદિક્ખતિ [રાજપુત્તિ ઉદિક્ખસિ (સી. પી.)];

નાળારિકો તદા હોમિ, રાજા હોમિ તદા કુસો’’.

૧૨. ‘‘સચે હિ વચનં સચ્ચં, નેમિત્તાનં ભવિસ્સતિ;

નેવ મે ત્વં પતી અસ્સ, કામં છિન્દન્તુ સત્તધા’’.

૧૩. ‘‘સચે હિ વચનં સચ્ચં, અઞ્ઞેસં યદિ વા મમં;

નેવ તુય્હં પતી અત્થિ, અઞ્ઞો સીહસ્સરા કુસા’’.

૧૪. ‘‘નેક્ખં ગીવં તે કારેસ્સં, પત્વા ખુજ્જે કુસાવતિં;

સચે મં નાગનાસૂરૂ, ઓલોકેય્ય પભાવતી.

૧૫. ‘‘નેક્ખં ગીવં તે કારેસ્સં, પત્વા ખુજ્જે કુસાવતિં;

સચે મં નાગનાસૂરૂ, આલપેય્ય પભાવતી.

૧૬. ‘‘નેક્ખં ગીવં તે કારેસ્સં, પત્વા ખુજ્જે કુસાવતિં;

સચે મં નાગનાસૂરૂ, ઉમ્હાયેય્ય પભાવતી.

૧૭. ‘‘નેક્ખં ગીવં તે કારેસ્સં, પત્વા ખુજ્જે કુસાવતિં;

સચે મં નાગનાસૂરૂ, પમ્હાયેય્ય પભાવતી.

૧૮. ‘‘નેક્ખં ગીવં તે કારેસ્સં, પત્વા ખુજ્જે કુસાવતિં;

સચે મે નાગનાસૂરૂ, પાણીહિ ઉપસમ્ફુસે’’.

૧૯. ‘‘ન હિ નૂનાયં રાજપુત્તી, કુસે સાતમ્પિ વિન્દતિ;

આળારિકે ભતે પોસે, વેતનેન અનત્થિકે’’.

૨૦. ‘‘ન હિ નૂનાયં સા [નૂન અયં (સી. સ્યા.)] ખુજ્જા, લભતિ જિવ્હાય છેદનં;

સુનિસિતેન સત્થેન, એવં દુબ્ભાસિતં ભણં’’.

૨૧. ‘‘મા નં રૂપેન પામેસિ, આરોહેન પભાવતિ;

મહાયસોતિ કત્વાન, કરસ્સુ રુચિરે પિયં.

૨૨. ‘‘મા નં રૂપેન પામેસિ, આરોહેન પભાવતિ;

મહદ્ધનોતિ કત્વાન, કરસ્સુ રુચિરે પિયં.

૨૩. ‘‘મા નં રૂપેન પામેસિ, આરોહેન પભાવતિ;

મહબ્બલોતિ કત્વાન, કરસ્સુ રુચિરે પિયં.

૨૪. ‘‘મા નં રૂપેન પામેસિ, આરોહેન પભાવતિ;

મહારટ્ઠોતિ કત્વાન, કરસ્સુ રુચિરે પિયં.

૨૫. ‘‘મા નં રૂપેન પામેસિ, આરોહેન પભાવતિ;

મહારાજાતિ કત્વાન, કરસ્સુ રુચિરે પિયં.

૨૬. ‘‘મા નં રૂપેન પામેસિ, આરોહેન પભાવતિ;

સીહસ્સરોતિ કત્વાન, કરસ્સુ રુચિરે પિયં.

૨૭. ‘‘મા નં રૂપેન પામેસિ, આરોહેન પભાવતિ;

વગ્ગુસ્સરોતિ કત્વાન, કરસ્સુ રુચિરે પિયં.

૨૮. ‘‘મા નં રૂપેન પામેસિ, આરોહેન પભાવતિ;

બિન્દુસ્સરોતિ કત્વાન, કરસ્સુ રુચિરે પિયં.

૨૯. ‘‘મા નં રૂપેન પામેસિ, આરોહેન પભાવતિ;

મઞ્જુસ્સરોતિ કત્વાન, કરસ્સુ રુચિરે પિયં.

૩૦. ‘‘મા નં રૂપેન પામેસિ, આરોહેન પભાવતિ;

મધુસ્સરોતિ [મધુરસ્સરોતિ (સી.)] કત્વાન, કરસ્સુ રુચિરે પિયં.

૩૧. ‘‘મા નં રૂપેન પામેસિ, આરોહેન પભાવતિ;

સતસિપ્પોતિ કત્વાન, કરસ્સુ રુચિરે પિયં.

૩૨. ‘‘મા નં રૂપેન પામેસિ, આરોહેન પભાવતિ;

ખત્તિયોતિપિ કત્વાન [કરિત્વાન (સી.)], કરસ્સુ રુચિરે પિયં.

૩૩. ‘‘મા નં રૂપેન પામેસિ, આરોહેન પભાવતિ;

કુસરાજાતિ કત્વાન, કરસ્સુ રુચિરે પિયં’’.

૩૪. ‘‘એતે નાગા ઉપત્થદ્ધા, સબ્બે તિટ્ઠન્તિ વમ્મિતા [વમ્મિકા (સ્યા.)];

પુરા મદ્દન્તિ પાકારં, આનેન્તેતં પભાવતિં’’.

૩૫. ‘‘સત્ત બિલે [ખણ્ડે (સી. પી.)] કરિત્વાન, અહમેતં પભાવતિં;

ખત્તિયાનં પદસ્સામિ, યે મં હન્તું ઇધાગતા’’.

૩૬. ‘‘અવુટ્ઠહિ રાજપુત્તી, સામા કોસેય્યવાસિની;

અસ્સુપુણ્ણેહિ નેત્તેહિ, દાસીગણપુરક્ખતા’’.

૩૭. ‘‘તં નૂન કક્કૂપનિસેવિતં મુખં, આદાસદન્તાથરુપચ્ચવેક્ખિતં;

સુભં સુનેત્તં વિરજં અનઙ્ગણં, છુદ્ધં વને ઠસ્સતિ ખત્તિયેહિ.

૩૮. ‘‘તે નૂન મે અસિતે વેલ્લિતગ્ગે, કેસે મુદૂ ચન્દનસારલિત્તે;

સમાકુલે સીવથિકાય મજ્ઝે, પાદેહિ ગિજ્ઝા પરિકડ્ઢિસ્સન્તિ [પરિકડ્ઢયન્તિ (સી. સ્યા. પી.)].

૩૯. ‘‘તા નૂન મે તમ્બનખા સુલોમા, બાહા મુદૂ ચન્દનસારલિત્તા;

છિન્ના વને ઉજ્ઝિતા ખત્તિયેહિ, ગય્હ ધઙ્કો [વકો (પી.)] ગચ્છતિ યેન કામં.

૪૦. ‘‘તે નૂન તાલૂપનિભે અલમ્બે, નિસેવિતે કાસિકચન્દનેન;

થનેસુ મે લમ્બિસ્સતિ [લમ્બહીતિ (પી.)] સિઙ્ગાલો [સિગાલો (સી. સ્યા. પી.)], માતૂવ પુત્તો તરુણો તનૂજો.

૪૧. ‘‘તં નૂન સોણિં પુથુલં સુકોટ્ટિતં, નિસેવિતં કઞ્ચનમેખલાહિ;

છિન્નં વને ખત્તિયેહી અવત્થં, સિઙ્ગાલસઙ્ઘા પરિકડ્ઢિસ્સન્તિ [ગય્હા વકો ગચ્છતિ યેનકામં (પી.)].

૪૨. ‘‘સોણા ધઙ્કા [વકા (પી.)] સિઙ્ગાલા ચ, યે ચઞ્ઞે સન્તિ દાઠિનો;

અજરા નૂન હેસ્સન્તિ, ભક્ખયિત્વા પભાવતિં.

૪૩. ‘‘સચે મંસાનિ હરિંસુ, ખત્તિયા દૂરગામિનો;

અટ્ઠીનિ અમ્મ યાચિત્વા, અનુપથે દહાથ નં.

૪૪. ‘‘ખેત્તાનિ અમ્મ કારેત્વા, કણિકારેત્થ રોપય [રોપયે (ક.)];

યદા તે પુપ્ફિતા અસ્સુ, હેમન્તાનં હિમચ્ચયે;

સરેય્યાથ મમં [મમ (પી.)] અમ્મ, એવંવણ્ણા પભાવતી’’.

૪૫. ‘‘તસ્સા માતા ઉદટ્ઠાસિ, ખત્તિયા દેવવણ્ણિની;

દિસ્વા અસિઞ્ચ સૂનઞ્ચ, રઞ્ઞો મદ્દસ્સન્તેપુરે’’.

૪૬. ‘‘ઇમિના નૂન અસિના, સુસઞ્ઞં તનુમજ્ઝિમં;

ધીતરં મદ્દ [મમ (સી.), મદ્દો (પી.)] હન્ત્વાન, ખત્તિયાનં પદસ્સસિ’’ [પદસ્સતિ (પી. ક.)].

૪૭. ‘‘ન મે અકાસિ વચનં, અત્થકામાય પુત્તિકે;

સાજ્જ લોહિતસઞ્છન્ના, ગચ્છસિ [ગઞ્છિસિ (સી. પી.)] યમસાધનં.

૪૮. ‘‘એવમાપજ્જતી પોસો, પાપિયઞ્ચ નિગચ્છતિ;

યો વે હિતાનં વચનં, ન કરોતિ [ન કરં (સી.)] અત્થદસ્સિનં.

૪૯. ‘‘સચે ચ અજ્જ [ત્વં અમ્મ (સી.)] ધારેસિ [વારેસિ (પી.)], કુમારં ચારુદસ્સનં;

કુસેન જાતં ખત્તિયં, સુવણ્ણમણિમેખલં;

પૂજિતં [પૂજિતા (પી.)] ઞાતિસઙ્ઘેહિ, ન ગચ્છસિ [ગઞ્છિસિ (સી. પી.)] યમક્ખયં.

૫૦. ‘‘યત્થસ્સુ ભેરી નદતિ, કુઞ્જરો ચ નિકૂજતિ [નિકુઞ્જતિ (પી.)];

ખત્તિયાનં કુલે ભદ્દે, કિં નુ સુખતરં તતો.

૫૧. ‘‘અસ્સો ચ સિસતિ [અસ્સો હસિસતિ (સી.), અસ્સો હસિયતિ (સ્યા.), અસ્સો ચ સિંસતિ (પી.)] દ્વારે, કુમારો ઉપરોદતિ;

ખત્તિયાનં કુલે ભદ્દે, કિં નુ સુખતરં તતો.

૫૨. ‘‘મયૂરકોઞ્ચાભિરુદે, કોકિલાભિનિકૂજિતે;

ખત્તિયાનં કુલે ભદ્દે, કિં નુ સુખતરં તતો’’.

૫૩. ‘‘કહં નુ સો સત્તુમદ્દનો, પરરટ્ઠપ્પમદ્દનો;

કુસો સોળારપઞ્ઞાણો, યો નો દુક્ખા પમોચયે’’.

૫૪. ‘‘ઇધેવ સો સત્તુમદ્દનો, પરરટ્ઠપ્પમદ્દનો;

કુસો સોળારપઞ્ઞાણો, યો તે સબ્બે વધિસ્સતિ’’ [યો નો દુક્ખા પમોચયે (સી.), સો નો સબ્બે વધિસ્સતિ (પી.)].

૫૫. ‘‘ઉમ્મત્તિકા નુ ભણસિ, અન્ધબાલા પભાસસિ [આદુ બાલાવ ભાસસિ (સી. પી.)];

કુસો ચે આગતો અસ્સ, કિં ન [કિન્નુ (સ્યા. ક.)] જાનેમુ તં મયં’’.

૫૬. ‘‘એસો આળારિકો પોસો, કુમારીપુરમન્તરે;

દળ્હં કત્વાન સંવેલ્લિં, કુમ્ભિં ધોવતિ ઓણતો’’.

૫૭. ‘‘વેણી ત્વમસિ ચણ્ડાલી, અદૂસિ કુલગન્ધિની;

કથં મદ્દકુલે જાતા, દાસં કયિરાસિ કામુકં’’.

૫૮. ‘‘નમ્હિ વેણી ન ચણ્ડાલી, ન ચમ્હિ કુલગન્ધિની;

ઓક્કાકપુત્તો ભદ્દન્તે, ત્વં નુ દાસોતિ મઞ્ઞસિ’’.

૫૯. ‘‘યો બ્રાહ્મણસહસ્સાનિ, સદા ભોજેતિ વીસતિં;

ઓક્કાકપુત્તો ભદ્દન્તે, ત્વં નુ દાસોતિ મઞ્ઞસિ’’.

૬૦. ‘‘યસ્સ નાગસહસ્સાનિ, સદા યોજેન્તિ વીસતિં;

ઓક્કાકપુત્તો ભદ્દન્તે, ત્વં નુ દાસોતિ મઞ્ઞસિ.

૬૧. ‘‘યસ્સ અસ્સસહસ્સાનિ, સદા યોજેન્તિ વીસતિં;

ઓક્કાકપુત્તો ભદ્દન્તે, ત્વં નુ દાસોતિ મઞ્ઞસિ.

૬૨. ‘‘યસ્સ રથસહસ્સાનિ, સદા યોજેન્તિ વીસતિં;

ઓક્કાકપુત્તો ભદ્દન્તે, ત્વં નુ દાસોતિ મઞ્ઞસિ.

[( ) અયં ગાથા સી. પી. પોત્થકેસુયેવ દિસ્સતિ] (‘‘યસ્સ ઉસભસહસ્સાનિ, સદા યોજેન્તિ વીસતિં;

ઓક્કાકપુત્તો ભદ્દન્તે, ત્વં નુ દાસોતિ મઞ્ઞસિ) [( ) અયં ગાથા સી. પી. પોત્થકેસુયેવ દિસ્સતિ].

૬૩. ‘‘યસ્સ ધેનુસહસ્સાનિ, સદા દુહન્તિ વીસતિં [દુય્હન્તિ વીસતિ (સી. પી.)];

ઓક્કાકપુત્તો ભદ્દન્તે, ત્વં નુ દાસોતિ મઞ્ઞસિ’’.

૬૪. ‘‘તગ્ઘ તે દુક્કટં બાલે, યં ખત્તિયં મહબ્બલં;

નાગં મણ્ડૂકવણ્ણેન, ન નં [ન તં (સી. પી.)] અક્ખાસિધાગતં’’ [અક્ખાસિ આગતં (સી.)].

૬૫. ‘‘અપરાધં મહારાજ, ત્વં નો ખમ રથેસભ;

યં તં અઞ્ઞાતવેસેન, નાઞ્ઞાસિમ્હા ઇધાગતં’’.

૬૬. ‘‘માદિસસ્સ ન તં છન્નં, યોહં આળારિકો ભવે;

ત્વઞ્ઞેવ મે પસીદસ્સુ, નત્થિ તે દેવ દુક્કટં’’.

૬૭. ‘‘ગચ્છ બાલે ખમાપેહિ, કુસરાજં મહબ્બલં;

ખમાપિતો કુસો રાજા [કુસરાજા (સબ્બત્થ)], સો તે દસ્સતિ જીવિતં’’.

૬૮. ‘‘પિતુસ્સ વચનં સુત્વા, દેવવણ્ણી પભાવતી;

સિરસા અગ્ગહી પાદે, કુસરાજં મહબ્બલં’’.

૬૯. ‘‘યામા રત્યો અતિક્કન્તા, તામા દેવ તયા વિના;

વન્દે તે સિરસા પાદે, મા મે કુજ્ઝં રથેસભ.

૭૦. ‘‘સબ્બં [સચ્ચં (સી. સ્યા. પી.)] તે પટિજાનામિ, મહારાજ સુણોહિ મે;

ન ચાપિ અપ્પિયં તુય્હં, કરેય્યામિ અહં પુન.

૭૧. ‘‘એવં ચે યાચમાનાય, વચનં મે ન કાહસિ;

ઇદાનિ મં તાતો હન્ત્વા, ખત્તિયાનં પદસ્સતિ’’.

૭૨. ‘‘એવં તે યાચમાનાય, કિં ન કાહામિ તે વચો;

વિકુદ્ધો ત્યસ્મિ કલ્યાણિ, મા ત્વં ભાયિ પભાવતિ.