૧૮. પણ્ણાસનિપાતો

૫૨૬. નિળિનિકાજાતકં (૧)

૧. ‘‘ઉદ્દય્હતે [ઉડ્ડય્હતે (સી. પી.)] જનપદો, રટ્ઠઞ્ચાપિ વિનસ્સતિ;

એહિ નિળિનિકે [નિળિકે (સી. સ્યા. પી.), એવમુપરિપિ] ગચ્છ, તં મે બ્રાહ્મણમાનય’’.

૨. ‘‘નાહં દુક્ખક્ખમા રાજ, નાહં અદ્ધાનકોવિદા;

કથં અહં ગમિસ્સામિ, વનં કુઞ્જરસેવિતં’’.

૩. ‘‘ફીતં જનપદં ગન્ત્વા, હત્થિના ચ રથેન ચ;

દારુસઙ્ઘાટયાનેન, એવં ગચ્છ નિળિનિકે.

૪. ‘‘હત્થિઅસ્સરથે પત્તી, ગચ્છેવાદાય ખત્તિયે;

તવેવ વણ્ણરૂપેન, વસં તમાનયિસ્સસિ’’.

૫. ‘‘કદલીધજપઞ્ઞાણો, આભુજીપરિવારિતો;

એસો પદિસ્સતિ રમ્મો, ઇસિસિઙ્ગસ્સ અસ્સમો.

૬. ‘‘એસો અગ્ગિસ્સ સઙ્ખાતો, એસો ધૂમો પદિસ્સતિ;

મઞ્ઞે નો અગ્ગિં હાપેતિ, ઇસિસિઙ્ગો મહિદ્ધિકો’’.

૭. ‘‘તઞ્ચ દિસ્વાન આયન્તિં, આમુત્તમણિકુણ્ડલં;

ઇસિસિઙ્ગો પાવિસિ ભીતો, અસ્સમં પણ્ણછાદનં.

૮. ‘‘અસ્સમસ્સ ચ સા દ્વારે, ગેણ્ડુકેનસ્સ [ભેણ્ડુકેનસ્સ (સી. પી.)] કીળતિ;

વિદંસયન્તી અઙ્ગાનિ, ગુય્હં પકાસિતાનિ ચ.

૯. ‘‘તઞ્ચ દિસ્વાન કીળન્તિં, પણ્ણસાલગતો જટી;

અસ્સમા નિક્ખમિત્વાન, ઇદં વચનમબ્રવિ.

૧૦. ‘‘અમ્ભો કો નામ સો રુક્ખો, યસ્સ તેવંગતં ફલં;

દૂરેપિ ખિત્તં પચ્ચેતિ, ન તં ઓહાય ગચ્છતિ’’.

૧૧. ‘‘અસ્સમસ્સ મમ [મં (સી.)] બ્રહ્મે, સમીપે ગન્ધમાદને;

બહવો [પબ્બતે (સી.)] તાદિસા રુક્ખા, યસ્સ તેવંગતં ફલં;

દૂરેપિ ખિત્તં પચ્ચેતિ, ન મં ઓહાય ગચ્છતિ’’.

૧૨. ‘‘એતૂ [એતુ (સી. સ્યા. ક.)] ભવં અસ્સમિમં અદેતુ, પજ્જઞ્ચ ભક્ખઞ્ચ પટિચ્છ દમ્મિ;

ઇદમાસનં અત્ર ભવં નિસીદતુ, ઇતો ભવં મૂલફલાનિ ભુઞ્જતુ’’ [ખાદતુ (સી.)].

૧૩. ‘‘કિં તે ઇદં ઊરૂનમન્તરસ્મિં, સુપિચ્છિતં કણ્હરિવપ્પકાસતિ;

અક્ખાહિ મે પુચ્છિતો એતમત્થં, કોસે નુ તે ઉત્તમઙ્ગં પવિટ્ઠં’’.

૧૪. ‘‘અહં વને મૂલફલેસનં ચરં, આસાદયિં [અસ્સાદયિં (ક.)] અચ્છં સુઘોરરૂપં;

સો મં પતિત્વા સહસાજ્ઝપત્તો, પનુજ્જ મં અબ્બહિ [અબ્બુહિ (સ્યા. ક.)] ઉત્તમઙ્ગં.

૧૫. ‘‘સ્વાયં વણો ખજ્જતિ કણ્ડુવાયતિ, સબ્બઞ્ચ કાલં ન લભામિ સાતં;

પહો ભવં કણ્ડુમિમં વિનેતું, કુરુતં ભવં યાચિતો બ્રાહ્મણત્થં’’.

૧૬. ‘‘ગમ્ભીરરૂપો તે વણો સલોહિતો, અપૂતિકો વણગન્ધો [પક્કગન્ધો (સી.), પન્નગન્ધો (સ્યા. પી.)] મહા ચ;

કરોમિ તે કિઞ્ચિ કસાયયોગં, યથા ભવં પરમસુખી ભવેય્ય’’.

૧૭. ‘‘ન મન્તયોગા ન કસાયયોગા, ન ઓસધા બ્રહ્મચારિ [બ્રહ્મચારી (સી. સ્યા. પી.)] કમન્તિ;

ઘટ્ટે મુદુકેન [યં તે મુદુ તેન (સી.), યં તે મુદૂ તેન (પી.)] વિનેહિ કણ્ડું [કણ્ડુકં (પી.)], યથા અહં પરમસુખી ભવેય્યં’’.

૧૮. ‘‘ઇતો નુ ભોતો કતમેન અસ્સમો, કચ્ચિ ભવં અભિરમસિ [અભિરમસી (પી.)] અરઞ્ઞે;

કચ્ચિ નુ તે [કચ્ચિ તે (પી.)] મૂલફલં પહૂતં, કચ્ચિ ભવન્તં ન વિહિંસન્તિ વાળા’’.

૧૯. ‘‘ઇતો ઉજું ઉત્તરાયં દિસાયં, ખેમાનદી હિમવતા પભાવી [પભાતિ (સી. પી.)];

તસ્સા તીરે અસ્સમો મય્હ રમ્મો, અહો ભવં અસ્સમં મય્હં પસ્સે.

૨૦. ‘‘અમ્બા ચ સાલા તિલકા ચ જમ્બુયો, ઉદ્દાલકા પાટલિયો ચ ફુલ્લા;

સમન્તતો કિમ્પુરિસાભિગીતં, અહો ભવં અસ્સમં મય્હં પસ્સે.

૨૧. ‘‘તાલા ચ મૂલા ચ ફલા ચ મેત્થ, વણ્ણેન ગન્ધેન ઉપેતરૂપં;

તં ભૂમિભાગેહિ ઉપેતરૂપં, અહો ભવં અસ્સમં મય્હં પસ્સે.

૨૧. ‘‘ફલા ચ મૂલા ચ પહૂતમેત્થ, વણ્ણેન ગન્ધેન રસેનુપેતા;

આયન્તિ ચ લુદ્દકા તં પદેસં, મા મે તતો મૂલફલં અહાસું’’.

૨૩. ‘‘પિતા મમં મૂલફલેસનં ગતો, ઇદાનિ આગચ્છતિ સાયકાલે;

ઉભોવ ગચ્છામસે અસ્સમં તં, યાવ પિતા મૂલફલતો એતુ’’.

૨૪. ‘‘અઞ્ઞે બહૂ ઇસયો સાધુરૂપા, રાજીસયો અનુમગ્ગે વસન્તિ;

તે યેવ પુચ્છેસિ મમસ્સમં તં, તે તં નયિસ્સન્તિ મમં સકાસે’’.

૨૫. ‘‘ન તે કટ્ઠાનિ ભિન્નાનિ, ન તે ઉદકમાભતં;

અગ્ગીપિ તે ન હાપિતો [હાસિતો (સી. સ્યા.)], કિં નુ મન્દોવ ઝાયસિ.

૨૬. ‘‘ભિન્નાનિ કટ્ઠાનિ હુતો ચ અગ્ગિ, તપનીપિ તે સમિતા બ્રહ્મચારી [બ્રહ્મચારિ (?)];

પીઠઞ્ચ મય્હં ઉદકઞ્ચ હોતિ, રમસિ તુવં [ત્વં (સી.)] બ્રહ્મભૂતો પુરત્થા.

૨૭. ‘‘અભિન્નકટ્ઠોસિ અનાભતોદકો, અહાપિતગ્ગીસિ [અહાપિતગ્ગીપિ (ક.)] અસિદ્ધભોજનો [અસિટ્ઠભોજનો (ક.)];

ન મે તુવં આલપસી મમજ્જ, નટ્ઠં નુ કિં ચેતસિકઞ્ચ દુક્ખં’’.

૨૮. ‘‘ઇધાગમા જટિલો બ્રહ્મચારી, સુદસ્સનેય્યો સુતનૂ વિનેતિ;

નેવાતિદીઘો ન પનાતિરસ્સો, સુકણ્હકણ્હચ્છદનેહિ ભોતો.

૨૯. ‘‘અમસ્સુજાતો અપુરાણવણ્ણી, આધારરૂપઞ્ચ પનસ્સ કણ્ઠે;

દ્વે યમા [દ્વે પસ્સ (સી.), દ્વાસ્સ (પી.)] ગણ્ડા ઉરેસુ જાતા, સુવણ્ણતિન્દુકનિભા [સુવણ્ણપિન્દૂપનિભા (સી.), સુવણ્ણતિણ્ડુસન્નિભા (સ્યા.), સોવન્નપિણ્ડૂપનિભા (પી.)] પભસ્સરા.

૩૦. ‘‘મુખઞ્ચ તસ્સ ભુસદસ્સનેય્યં, કણ્ણેસુ લમ્બન્તિ ચ કુઞ્ચિતગ્ગા;

તે જોતરે ચરતો માણવસ્સ, સુત્તઞ્ચ યં સંયમનં જટાનં.

૩૧. ‘‘અઞ્ઞા ચ તસ્સ સંયમાનિ [સંયમની (સી. પી.)] ચતસ્સો, નીલા પીતા [નીલાપિ તા (પી.)] લોહિતિકા [લોહિતકા (સ્યા. પી. ક.)] ચ સેતા;

તા પિંસરે [સંસરે (સી. સ્યા.)] ચરતો માણવસ્સ, તિરિટિ [ચિરીટિ (સી. પી.)] સઙ્ઘારિવ પાવુસમ્હિ.

૩૨. ‘‘ન મિખલં મુઞ્જમયં ધારેતિ, ન સન્થરે [સન્તચે (સી.), સન્તચં (પી.), સન્તરે (ક.)] નો પન પબ્બજસ્સ;

તા જોતરે જઘનન્તરે [જઘનવરે (સી. પી.)] વિલગ્ગા, સતેરતા વિજ્જુરિવન્તલિક્ખે.

૩૩. ‘‘અખીલકાનિ ચ અવણ્ટકાનિ, હેટ્ઠા નભ્યા કટિસમોહિતાનિ;

અઘટ્ટિતા નિચ્ચકીળં કરોન્તિ, હં તાત કિંરુક્ખફલાનિ તાનિ.

૩૪. ‘‘જટા ચ તસ્સ ભુસદસ્સનેય્યા, પરોસતં વેલ્લિતગ્ગા સુગન્ધા;

દ્વેધા સિરો સાધુ વિભત્તરૂપો, અહો નુ ખો મય્હ તથા જટાસ્સુ.

૩૫. ‘‘યદા ચ સો પકિરતિ તા જટાયો, વણ્ણેન ગન્ધેન ઉપેતરૂપા;

નીલુપ્પલં વાતસમેરિતંવ, તથેવ સંવાતિ પનસ્સમો અયં.

૩૬. ‘‘પઙ્કો ચ તસ્સ ભુસદસ્સનેય્યો, નેતાદિસો યાદિસો મય્હં કાયે [કાયો (સી. સ્યા. પી.)];

સો વાયતી એરિતો માલુતેન, વનં યથા અગ્ગગિમ્હે સુફુલ્લં.

૩૭. ‘‘નિહન્તિ સો રુક્ખફલં પથબ્યા, સુચિત્તરૂપં રુચિરં દસ્સનેય્યં;

ખિત્તઞ્ચ તસ્સ પુનરેતિ હત્થં, હં તાત કિંરુક્ખફલં નુ ખો તં.

૩૮. ‘‘દન્તા ચ તસ્સ ભુસદસ્સનેય્યા, સુદ્ધા સમા સઙ્ખવરૂપપન્ના;

મનો પસાદેન્તિ વિવરિયમાના, ન હિ [ન હ (સી. પી.)] નૂન સો સાકમખાદિ તેહિ.

૩૯. ‘‘અકક્કસં અગ્ગળિતં મુહું મુદું, ઉજું અનુદ્ધતં અચપલમસ્સ ભાસિતં;

રુદં મનુઞ્ઞં કરવીકસુસ્સરં, હદયઙ્ગમં રઞ્જયતેવ મે મનો.

૪૦. ‘‘બિન્દુસ્સરો નાતિવિસટ્ઠવાક્યો [નાતિવિસ્સટ્ઠવાક્યો (સી. સ્યા. પી.)], ન નૂન સજ્ઝાયમતિપ્પયુત્તો;

ઇચ્છામિ ભો [ખો (સી. સ્યા. પી.)] તં પુનદેવ દટ્ઠું, મિત્તો હિ [મિત્તં હિ (સી. સ્યા. પી.)] મે માણવોહુ [માણવાહુ (સી. સ્યા.), માણવાહૂ (પી.)] પુરત્થા.

૪૧. ‘‘સુસન્ધિ સબ્બત્થ વિમટ્ઠિમં વણં, પુથૂ [પુથું (પી.), પુથુ (ક.)] સુજાતં ખરપત્તસન્નિભં;

તેનેવ મં ઉત્તરિયાન માણવો, વિવરિતં ઊરું જઘનેન પીળયિ.

૪૨. ‘‘તપન્તિ આભન્તિ વિરોચરે ચ, સતેરતા વિજ્જુરિવન્તલિક્ખે;

બાહા મુદૂ અઞ્જનલોમસાદિસા, વિચિત્રવટ્ટઙ્ગુલિકાસ્સ સોભરે.

૪૩. ‘‘અકક્કસઙ્ગો ન ચ દીઘલોમો, નખાસ્સ દીઘા અપિ લોહિતગ્ગા;

મુદૂહિ બાહાહિ પલિસ્સજન્તો, કલ્યાણરૂપો રમયં [રમય્હં (ક.)] ઉપટ્ઠહિ.

૪૪. ‘‘દુમસ્સ તૂલૂપનિભા પભસ્સરા, સુવણ્ણકમ્બુતલવટ્ટસુચ્છવી;

હત્થા મુદૂ તેહિ મં સંફુસિત્વા, ઇતો ગતો તેન મં દહન્તિ તાત.

૪૫. ‘‘ન નૂન [ન હ નૂન (સી. પી.)] સો ખારિવિધં અહાસિ, ન નૂન સો કટ્ઠાનિ સયં અભઞ્જિ;

ન નૂન સો હન્તિ દુમે કુઠારિયા [કુધારિયા (ક.)], ન હિસ્સ [ન પિસ્સ (સી. સ્યા. પી.)] હત્થેસુ ખિલાનિ અત્થિ.

૪૬. ‘‘અચ્છો ચ ખો તસ્સ વણં અકાસિ, સો મંબ્રવિ સુખિતં મં કરોહિ;

તાહં કરિં તેન મમાસિ સોખ્યં, સો ચબ્રવિ સુખિતોસ્મીતિ બ્રહ્મે.

૪૭. ‘‘અયઞ્ચ તે માલુવપણ્ણસન્થતા, વિકિણ્ણરૂપાવ મયા ચ તેન ચ;

કિલન્તરૂપા ઉદકે રમિત્વા, પુનપ્પુનં પણ્ણકુટિં વજામ.

૪૮. ‘‘ન મજ્જ મન્તા પટિભન્તિ તાત, ન અગ્ગિહુત્તં નપિ યઞ્ઞતન્તં [યઞ્ઞતન્ત્રં (સી.), યઞ્ઞં તત્ર (પી. ક.), યઞ્ઞતત્ર (સ્યા.)];

ન ચાપિ તે મૂલફલાનિ ભુઞ્જે, યાવ ન પસ્સામિ તં બ્રહ્મચારિં.

૪૯. ‘‘અદ્ધા પજાનાસિ તુવમ્પિ તાત, યસ્સં દિસં [દિસાયં (સ્યા. પી. ક.)] વસતે બ્રહ્મચારી;

તં મં દિસં પાપય તાત ખિપ્પં, મા તે અહં અમરિમસ્સમમ્હિ.

૫૦. ‘‘વિચિત્રફુલ્લં [વિચિત્રપુપ્ફં (સી. પી.)] હિ વનં સુતં મયા, દિજાભિઘુટ્ઠં દિજસઙ્ઘસેવિતં;

તં મં વનં પાપય તાત ખિપ્પં, પુરા તે પાણં વિજહામિ અસ્સમે’’.

૫૧. ‘‘ઇમસ્માહં જોતિરસે વનમ્હિ, ગન્ધબ્બદેવચ્છરસઙ્ઘસેવિતે;

ઇસીનમાવાસે સનન્તનમ્હિ, નેતાદિસં અરતિં પાપુણેથ.

૫૨. ‘‘ભવન્તિ મિત્તાનિ અથો ન હોન્તિ, ઞાતીસુ મિત્તેસુ કરોન્તિ પેમં;

અયઞ્ચ જમ્મો કિસ્સ વા નિવિટ્ઠો, યો નેવ જાનાતિ કુતોમ્હિ આગતો.

૫૩. ‘‘સંવાસેન હિ મિત્તાનિ, સન્ધિયન્તિ [સન્ધીયન્તિ (સી. પી.)] પુનપ્પુનં;

સ્વેવ મિત્તો [સા ચ મેત્તિ (પી.)] અસંગન્તુ, અસંવાસેન જીરતિ.

૫૪. ‘‘સચે તુવં દક્ખસિ બ્રહ્મચારિં, સચે તુવં સલ્લપે [સલ્લપિ (સી.)] બ્રહ્મચારિના;

સમ્પન્નસસ્સંવ મહોદકેન, તપોગુણં ખિપ્પમિમં પહિસ્સસિ [પહસ્સસિ (સી. સ્યા. પી.)].

૫૫. ‘‘પુનપિ [પુનપ્પિ (પી.)] ચે દક્ખસિ બ્રહ્મચારિં, પુનપિ [પુનપ્પિ (પી.)] ચે સલ્લપે બ્રહ્મચારિના;

સમ્પન્નસસ્સંવ મહોદકેન, ઉસ્માગતં ખિપ્પમિમં પહિસ્સસિ.

૫૬. ‘‘ભૂતાનિ હેતાનિ [એતાનિ (પી.)] ચરન્તિ તાત, વિરૂપરૂપેન મનુસ્સલોકે;

ન તાનિ સેવેથ નરો સપઞ્ઞો, આસજ્જ નં નસ્સતિ બ્રહ્મચારી’’તિ.

નિળિનિકાજાતકં [નળિનીજાતકં (સી.), નળિનિજાતકં (પી.)] પઠમં.

૫૨૭. ઉમ્માદન્તીજાતકં (૨)

૫૭. ‘‘નિવેસનં કસ્સ નુદં સુનન્દ, પાકારેન પણ્ડુમયેન ગુત્તં;

કા દિસ્સતિ અગ્ગિસિખાવ દૂરે, વેહાયસં [વેહાસયં (સી. પી.)] પબ્બતગ્ગેવ અચ્ચિ.

૫૮. ‘‘ધીતા ન્વયં [નયં (સી. પી.), ન્વાયં (સ્યા.)] કસ્સ સુનન્દ હોતિ, સુણિસા ન્વયં [નયં (સી. પી.), ન્વાયં (સ્યા.)] કસ્સ અથોપિ ભરિયા;

અક્ખાહિ મે ખિપ્પમિધેવ પુટ્ઠો, અવાવટા યદિ વા અત્થિ ભત્તા’’.

૫૯. ‘‘અહઞ્હિ જાનામિ જનિન્દ એતં, મત્યા ચ પેત્યા ચ અથોપિ અસ્સા;

તવેવ સો પુરિસો ભૂમિપાલ, રત્તિન્દિવં અપ્પમત્તો તવત્થે.

૬૦. ‘‘ઇદ્ધો ચ ફીતો ચ સુવડ્ઢિતો [સુબાળ્હિકો (પી.)] ચ, અમચ્ચો ચ તે અઞ્ઞતરો જનિન્દ;

તસ્સેસા ભરિયાભિપારકસ્સ [અહિપારકસ્સ (સી. પી.), અભિપાદકસ્સ (ક.)], ઉમ્માદન્તી [ઉમ્માદન્તીતિ (ક.)] નામધેય્યેન રાજ’’.

૬૧. ‘‘અમ્ભો અમ્ભો નામમિદં ઇમિસ્સા, મત્યા ચ પેત્યા ચ કતં સુસાધુ;

તદા [તથા (સી. સ્યા. પી.)] હિ મય્હં અવલોકયન્તી, ઉમ્મત્તકં ઉમ્મદન્તી અકાસિ’’.

૬૨. ‘‘યા પુણ્ણમાસે [પુણ્ણમાયે (ક.)] મિગમન્દલોચના, ઉપાવિસિ પુણ્ડરીકત્તચઙ્ગી;

દ્વે પુણ્ણમાયો તદહૂ અમઞ્ઞહં, દિસ્વાન પારાવતરત્તવાસિનિં.

૬૩. ‘‘અળારપમ્હેહિ સુભેહિ વગ્ગુભિ, પલોભયન્તી મં યદા ઉદિક્ખતિ;

વિજમ્ભમાના હરતેવ મે મનો, જાતા વને કિમ્પુરિસીવ પબ્બતે.

૬૪. ‘‘તદા હિ બ્રહતી સામા, આમુત્તમણિકુણ્ડલા;

એકચ્ચવસના નારી, મિગી ભન્તાવુદિક્ખતિ.

૬૫. ‘‘કદાસ્સુ મં તમ્બનખા સુલોમા, બાહામુદૂ ચન્દનસારલિત્તા;

વટ્ટઙ્ગુલી સન્નતધીરકુત્તિયા, નારી ઉપઞ્ઞિસ્સતિ સીસતો સુભા.

૬૬. ‘‘કદાસ્સુ મં કઞ્ચનજાલુરચ્છદા, ધીતા તિરીટિસ્સ વિલગ્ગમજ્ઝા;

મુદૂહિ બાહાહિ પલિસ્સજિસ્સતિ, બ્રહાવને જાતદુમંવ માલુવા.

૬૭. ‘‘કદાસ્સુ [કદાસ્સુ મં (સ્યા. ક.)] લાખારસરત્તસુચ્છવી, બિન્દુત્થની પુણ્ડરીકત્તચઙ્ગી;

મુખં મુખેન ઉપનામયિસ્સતિ, સોણ્ડોવ સોણ્ડસ્સ સુરાય થાલં.

૬૮. ‘‘યદાદ્દસં [યથાદ્દસં (પી.)] તં તિટ્ઠન્તિં, સબ્બભદ્દં [સબ્બગત્તં (સી. સ્યા. પી.)] મનોરમં;

તતો સકસ્સ ચિત્તસ્સ, નાવબોધામિ કઞ્ચિનં [કિઞ્ચિનં (ક.), કિઞ્ચનં (પી.)].

૬૯. ‘‘ઉમ્માદન્તિમહં દટ્ઠા [દિટ્ઠા (સી. સ્યા. પી. ક.)], આમુત્તમણિકુણ્ડલં;

ન સુપામિ દિવારત્તિં, સહસ્સંવ પરાજિતો.

૭૦. ‘‘સક્કો ચે [ચ (સી. પી.)] મે વરં દજ્જા, સો ચ લબ્ભેથ મે વરો;

એકરત્તં દ્વિરત્તં [દિરત્તં (પી.)] વા, ભવેય્યં અભિપારકો;

ઉમ્માદન્ત્યા રમિત્વાન, સિવિરાજા તતો સિયં’’ [સિયા (સ્યા. પી.)].

૭૧. ‘‘ભૂતાનિ મે ભૂતપતી નમસ્સતો, આગમ્મ યક્ખો ઇદમેતદબ્રવિ;

રઞ્ઞો મનો ઉમ્મદન્ત્યા નિવિટ્ઠો, દદામિ તે તં પરિચારયસ્સુ’’.

૭૨. ‘‘પુઞ્ઞા વિધંસે અમરો ન ચમ્હિ, જનો ચ મે પાપમિદઞ્ચ [પાપમિદન્તિ (સી. પી.)] જઞ્ઞા;

ભુસો ચ ત્યસ્સ મનસો વિઘાતો, દત્વા પિયં ઉમ્મદન્તિં અદટ્ઠા’’.