૫૨૪. સઙ્ખપાલજાતકં (૪)

૧૪૩. ‘‘અરિયાવકાસોસિ પસન્નનેત્તો, મઞ્ઞે ભવં પબ્બજિતો કુલમ્હા;

કથં નુ વિત્તાનિ પહાય ભોગે, પબ્બજિ નિક્ખમ્મ ઘરા સપઞ્ઞ’’ [સપઞ્ઞો (સ્યા.), સપઞ્ઞા (પી.)].

૧૪૪. ‘‘સયં વિમાનં નરદેવ દિસ્વા, મહાનુભાવસ્સ મહોરગસ્સ;

દિસ્વાન પુઞ્ઞાન મહાવિપાકં, સદ્ધાયહં પબ્બજિતોમ્હિ રાજ’’.

૧૪૫. ‘‘ન કામકામા ન ભયા ન દોસા, વાચં મુસા પબ્બજિતા ભણન્તિ;

અક્ખાહિ મે પુચ્છિતો એતમત્થં, સુત્વાન મે જાયિહિતિપ્પસાદો’’.

૧૪૬. ‘‘વાણિજ્જ [વણિજ્જ (પી.)] રટ્ઠાધિપ ગચ્છમાનો, પથે અદ્દસાસિમ્હિ ભોજપુત્તે [મિલાચપુત્તે (સી. પી.)];

પવદ્ધકાયં ઉરગં મહન્તં, આદાય ગચ્છન્તે પમોદમાને’’.

૧૪૭. ‘‘સોહં સમાગમ્મ જનિન્દ તેહિ, પહટ્ઠલોમો અવચમ્હિ ભીતો;

કુહિં અયં નીયતિ [નિય્યતિ (ક.)] ભીમકાયો, નાગેન કિં કાહથ ભોજપુત્તા.

૧૪૮. ‘‘નાગો અયં નીયતિ ભોજનત્થા [ભોજનત્થં (સી. સ્યા. પી.)], પવદ્ધકાયો ઉરગો મહન્તો;

સાદુઞ્ચ થૂલઞ્ચ મુદુઞ્ચ મંસં, ન ત્વં રસઞ્ઞાસિ વિદેહપુત્ત.

૧૪૯. ‘‘ઇતો મયં ગન્ત્વા સકં નિકેતં [નિકેતનં (પી.)], આદાય સત્થાનિ વિકોપયિત્વા;

મંસાનિ ભોક્ખામ [ભક્ખામ (સ્યા.)] પમોદમાના, મયઞ્હિ વે સત્તવો પન્નગાનં.

૧૫૦. ‘‘સચે અયં નીયતિ ભોજનત્થા, પવદ્ધકાયો ઉરગો મહન્તો;

દદામિ વો બલિબદ્દાનિ [બલિવદ્દાનિ (પી.)] સોળસ, નાગં ઇમં મુઞ્ચથ બન્ધનસ્મા.

૧૫૧. ‘‘અદ્ધા હિ નો ભક્ખો અયં મનાપો, બહૂ ચ નો ઉરગા ભુત્તપુબ્બા [બહું ચ નો ઉરગો ભુત્તપુબ્બો (ક.)];

કરોમ તે તં વચનં અળાર [આળાર (ક.) એવમુપરિપિ], મિત્તઞ્ચ નો હોહિ વિદેહપુત્ત.

૧૫૨. ‘‘તદસ્સુ તે બન્ધના મોચયિંસુ, યં નત્થુતો પટિમોક્કસ્સ પાસે;

મુત્તો ચ સો બન્ધના નાગરાજા, પક્કામિ પાચીનમુખો મુહુત્તં.

૧૫૩. ‘‘ગન્ત્વાન પાચીનમુખો મુહુત્તં, પુણ્ણેહિ નેત્તેહિ પલોકયી મં;

તદાસ્સહં પિટ્ઠિતો અન્વગચ્છિં, દસઙ્ગુલિં અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા.

૧૫૪. ‘‘ગચ્છેવ ખો ત્વં તરમાનરૂપો, મા તં અમિત્તા પુનરગ્ગહેસું;

દુક્ખો હિ લુદ્દેહિ પુના સમાગમો, અદસ્સનં ભોજપુત્તાન ગચ્છ.

૧૫૫. ‘‘અગમાસિ સો રહદં વિપ્પસન્નં, નીલોભાસં રમણીયં સુતિત્થં;

સમોતતં [સમોનતં (સ્યા. ક.)] જમ્બુહિ વેતસાહિ, પાવેક્ખિ નિત્તિણ્ણભયો પતીતો.

૧૫૬. ‘‘સો તં પવિસ્સ ન ચિરસ્સ નાગો, દિબ્બેન મે પાતુરહું જનિન્દ;

ઉપટ્ઠહી મં પિતરંવ પુત્તો, હદયઙ્ગમં કણ્ણસુખં ભણન્તો.

૧૫૭. ‘‘ત્વં મેસિ માતા ચ પિતા [પિતા ચ (પી.)] અળાર, અબ્ભન્તરો પાણદદો સહાયો;

સકઞ્ચ ઇદ્ધિં પટિલાભકોસ્મિ [પટિલાભિતોસ્મિ (પી.)], અળાર પસ્સ મે નિવેસનાનિ;

પહૂતભક્ખં બહુઅન્નપાનં, મસક્કસારં વિય વાસવસ્સ’’.

૧૫૮. ‘‘તં ભૂમિભાગેહિ ઉપેતરૂપં, અસક્ખરા ચેવ મુદૂ સુભા ચ;

નીચત્તિણા [નીચા તિણા (સ્યા. પી.)] અપ્પરજા ચ ભૂમિ, પાસાદિકા યત્થ જહન્તિ સોકં.

૧૫૯. ‘‘અનાવકુલા વેળુરિયૂપનીલા, ચતુદ્દિસં અમ્બવનં સુરમ્મં;

પક્કા ચ પેસી ચ ફલા સુફુલ્લા, નિચ્ચોતુકા ધારયન્તી ફલાનિ.

૧૬૦. ‘‘તેસં વનાનં નરદેવ મજ્ઝે, નિવેસનં ભસ્સરસન્નિકાસં;

રજતગ્ગળં સોવણ્ણમયં ઉળારં, ઓભાસતી વિજ્જુરિવન્તલિક્ખે.

૧૬૧. ‘‘મણીમયા સોણ્ણમયા [સોવણ્ણમયા (સી. સ્યા. પી.)] ઉળારા, અનેકચિત્તા સતતં સુનિમ્મિતા;

પરિપૂરા કઞ્ઞાહિ અલઙ્કતાભિ, સુવણ્ણકાયૂરધરાહિ રાજ.

૧૬૨. ‘‘સો સઙ્ખપાલો તરમાનરૂપો, પાસાદમારુય્હ અનોમવણ્ણો;

સહસ્સથમ્ભં અતુલાનુભાવં, યત્થસ્સ ભરિયા મહેસી અહોસિ.

૧૬૩. ‘‘એકા ચ નારી તરમાનરૂપા, આદાય વેળુરિયમયં મહગ્ઘં;

સુભં મણિં જાતિમન્તૂપપન્નં, અચોદિતા આસનમબ્ભિહાસિ.

૧૬૪. ‘‘તતો મં ઉરગો હત્થે ગહેત્વા, નિસીદયી પામુખઆસનસ્મિં;

ઇદમાસનં અત્ર ભવં નિસીદતુ, ભવઞ્હિ મે અઞ્ઞતરો ગરૂનં.

૧૬૫. ‘‘અઞ્ઞા ચ નારી તરમાનરૂપા, આદાય વારિં ઉપસઙ્કમિત્વા;

પાદાનિ પક્ખાલયી મે જનિન્દ, ભરિયાવ [ભરિયા ચ (પી.)] ભત્તૂ પતિનો પિયસ્સ.

૧૬૬. ‘‘અપરા ચ નારી તરમાનરૂપા, પગ્ગય્હ સોવણ્ણમયાય [સોવણ્ણમયા (પી.)] પાતિયા;

અનેકસૂપં વિવિધં વિયઞ્જનં, ઉપનામયી ભત્ત મનુઞ્ઞરૂપં.

૧૬૭. ‘‘તુરિયેહિ [તૂરિયેહિ (ક.)] મં ભારત ભુત્તવન્તં, ઉપટ્ઠહું ભત્તુ મનો વિદિત્વા;

તતુત્તરિં [તદુત્તરિં (ક.)] મં નિપતી મહન્તં, દિબ્બેહિ કામેહિ અનપ્પકેહિ.

૧૬૮. ‘‘ભરિયા મમેતા તિસતા અળાર, સબ્બત્તમજ્ઝા પદુમુત્તરાભા;

અળાર એતાસ્સુ તે કામકારા, દદામિ તે તા પરિચારયસ્સુ.

૧૬૯. ‘‘સંવચ્છરં દિબ્બરસાનુભુત્વા, તદાસ્સુહં [તદસ્સહં (પી.)] ઉત્તરિમજ્ઝભાસિં [ઉત્તરિ પચ્ચભાસિં (સી. સ્યા.), ઉત્તરિં પચ્ચભાસિં (પી.)];

નાગસ્સિદં કિન્તિ કથઞ્ચ લદ્ધં, કથજ્ઝગમાસિ વિમાનસેટ્ઠં’’.

૧૭૦. ‘‘અધિચ્ચ લદ્ધં પરિણામજં તે, સયંકતં ઉદાહુ દેવેહિ દિન્નં;

પુચ્છામિ તં [તે (પી.)] નાગરાજેતમત્થં, કથજ્ઝગમાસિ વિમાનસેટ્ઠં’’.

૧૭૧. ‘‘નાધિચ્ચ લદ્ધં ન પરિણામજં મે, ન સયંકતં નાપિ દેવેહિ દિન્નં;

સકેહિ કમ્મેહિ અપાપકેહિ, પુઞ્ઞેહિ મે લદ્ધમિદં વિમાનં’’.

૧૭૨. ‘‘કિં તે વતં કિં પન બ્રહ્મચરિયં, કિસ્સ સુચિણ્ણસ્સ અયં વિપાકો;

અક્ખાહિ મે નાગરાજેતમત્થં, કથં નુ તે લદ્ધમિદં વિમાનં’’.

૧૭૩. ‘‘રાજા અહોસિં મગધાનમિસ્સરો, દુય્યોધનો નામ મહાનુભાવો;

સો ઇત્તરં જીવિતં સંવિદિત્વા, અસસ્સતં વિપરિણામધમ્મં.

૧૭૪. ‘‘અન્નઞ્ચ પાનઞ્ચ પસન્નચિત્તો, સક્કચ્ચ દાનં વિપુલં અદાસિં [અદાસિ (પી.)];

ઓપાનભૂતં મે ઘરં તદાસિ, સન્તપ્પિતા સમણબ્રાહ્મણા ચ.

૧૭૫. [અયં ગાથા પી. પોત્થકે નત્થિ] ‘‘માલઞ્ચ ગન્ધઞ્ચ વિલેપનઞ્ચ, પદીપિયં [પદીપયં (સ્યા. ક.)] યાનમુપસ્સયઞ્ચ;

અચ્છાદનં સેય્યમથન્નપાનં, સક્કચ્ચ દાનાનિ અદમ્હ તત્થ [અયં ગાથા પી. પોત્થકે નત્થિ].

૧૭૬. ‘‘તં મે વતં તં પન બ્રહ્મચરિયં, તસ્સ સુચિણ્ણસ્સ અયં વિપાકો;

તેનેવ મે લદ્ધમિદં વિમાનં, પહૂતભક્ખં બહુઅન્નપાનં’’;

‘‘નચ્ચેહિ ગીતેહિ ચુપેતરૂપં, ચિરટ્ઠિતિકં ન ચ સસ્સતાયં.

૧૭૭. ‘‘અપ્પાનુભાવા તં મહાનુભાવં, તેજસ્સિનં હન્તિ અતેજવન્તો;

કિમેવ દાઠાવુધ કિં પટિચ્ચ, હત્થત્ત [હત્થત્થ (સી. સ્યા. પી.)] માગચ્છિ વનિબ્બકાનં [વણિબ્બકાનં (સી.)].

૧૭૮. ‘‘ભયં નુ તે અન્વગતં મહન્તં, તેજો નુ તે નાન્વગં દન્તમૂલં;

કિમેવ દાઠાવુધ કિં પટિચ્ચ, કિલેસમાપજ્જિ વનિબ્બકાનં’’.

૧૭૯. ‘‘ન મે ભયં અન્વગતં મહન્તં, તેજો ન સક્કા મમ તેહિ હન્તું [તેભિહન્તું (સ્યા. ક.)];

સતઞ્ચ ધમ્માનિ સુકિત્તિતાનિ, સમુદ્દવેલાવ દુરચ્ચયાનિ.

૧૮૦. ‘‘ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં અળાર, ઉપોસથં નિચ્ચમુપાવસામિ;

અથાગમું સોળસ ભોજપુત્તા, રજ્જું ગહેત્વાન દળ્હઞ્ચ પાસં.

૧૮૧. ‘‘ભેત્વાન નાસં અતિકસ્સ [અન્તકસ્સ (ક.)] રજ્જું, નયિંસુ મં સમ્પરિગય્હ લુદ્દા;

એતાદિસં દુક્ખમહં તિતિક્ખં [તિતિક્ખિં (પી.)], ઉપોસથં અપ્પટિકોપયન્તો’’.

૧૮૨. ‘‘એકાયને તં પથે અદ્દસંસુ, બલેન વણ્ણેન ચુપેતરૂપં;

સિરિયા પઞ્ઞાય ચ ભાવિતોસિ, કિં પત્થયં [કિમત્થિયં (સી. સ્યા. પી.)] નાગ તપો કરોસિ.

૧૮૩. ‘‘ન પુત્તહેતૂ ન ધનસ્સ હેતુ, ન આયુનો ચાપિ અળાર હેતુ;

મનુસ્સયોનિં અભિપત્થયાનો, તસ્મા પરક્કમ્મ તપો કરોમિ’’.

૧૮૪. ‘‘ત્વં લોહિતક્ખો વિહતન્તરંસો, અલઙ્કતો કપ્પિતકેસમસ્સુ;

સુરોસિતો લોહિતચન્દનેન, ગન્ધબ્બરાજાવ દિસા પભાસસિ [પભાસિ (ક.)].

૧૮૫. ‘‘દેવિદ્ધિપત્તોસિ મહાનુભાવો, સબ્બેહિ કામેહિ સમઙ્ગિભૂતો;

પુચ્છામિ તં નાગરાજેતમત્થં, સેય્યો ઇતો કેન મનુસ્સલોકો’’.

૧૮૬. ‘‘અળાર નાઞ્ઞત્ર મનુસ્સલોકા, સુદ્ધી વ સંવિજ્જતિ સંયમો વા;

અહઞ્ચ લદ્ધાન મનુસ્સયોનિં, કાહામિ જાતિમરણસ્સ અન્તં’’.

૧૮૭. ‘‘સંવચ્છરો મે વસતો [વુસિતો (પી.)] તવન્તિકે, અન્નેન પાનેન ઉપટ્ઠિતોસ્મિ;

આમન્તયિત્વાન પલેમિ નાગ, ચિરપ્પવુટ્ઠોસ્મિ [ચિરપ્પવુત્થો અસ્મિ (પી.)] અહં જનિન્દ’’.

૧૮૮. ‘‘પુત્તા ચ દારા અનુજીવિનો ચ [ચ’નુજીવિનો (સ્યા. પી.)], નિચ્ચાનુસિટ્ઠા ઉપતિટ્ઠતે તં;

કચ્ચિન્નુ તં નાભિસપિત્થ [નાભિસંસિત્થ (સ્યા. પી.)] કોચિ, પિયઞ્હિ મે દસ્સનં તુય્હં [તુય્હ (પી.)] અળાર’’.

૧૮૯. ‘‘યથાપિ માતૂ ચ પિતૂ અગારે, પુત્તો પિયો પટિવિહિતો વસેય્ય [સેય્યો (પી.)];

તતોપિ મય્હં ઇધમેવ સેય્યો, ચિત્તઞ્હિ તે નાગ મયી પસન્નં’’.

૧૯૦. ‘‘મણી મમં વિજ્જતિ લોહિતઙ્કો [લોહિતઙ્ગો (ક.)], ધનાહરો મણિરતનં ઉળારં;

આદાય ત્વં [તં (પી.)] ગચ્છ સકં નિકેતં, લદ્ધા ધનં તં મણિમોસ્સજસ્સુ’’.

૧૯૧. ‘‘દિટ્ઠા મયા માનુસકાપિ કામા, અસસ્સતા વિપરિણામધમ્મા;

આદીનવં કામગુણેસુ દિસ્વા, સદ્ધાયહં પબ્બજિતોમ્હિ રાજ.

૧૯૨. ‘‘દુમપ્ફલાનીવ પતન્તિ માણવા, દહરા ચ વુદ્ધા ચ સરીરભેદા;

એતમ્પિ દિસ્વા પબ્બજિતોમ્હિ રાજ, અપણ્ણકં સામઞ્ઞમેવ સેય્યો’’.

૧૯૩. ‘‘અદ્ધા હવે સેવિતબ્બા સપઞ્ઞા, બહુસ્સુતા યે બહુઠાનચિન્તિનો;

નાગઞ્ચ સુત્વાન તવઞ્ચળાર, કાહામિ પુઞ્ઞાનિ અનપ્પકાનિ’’.

૧૯૪. ‘‘અદ્ધા હવે સેવિતબ્બા સપઞ્ઞા, બહુસ્સુતા યે બહુઠાનચિન્તિનો;

નાગઞ્ચ સુત્વાન મમઞ્ચ રાજ, કરોહિ પુઞ્ઞાનિ અનપ્પકાની’’તિ.

સઙ્ખપાલજાતકં ચતુત્થં.