૧૭. ચત્તાલીસનિપાતો

૫૨૧. તેસકુણજાતકં (૧)

૧. ‘‘વેસ્સન્તરં તં પુચ્છામિ, સકુણ ભદ્દમત્થુ તે;

રજ્જં કારેતુકામેન, કિં સુ કિચ્ચં કતં વરં’’.

૨. ‘‘ચિરસ્સં વત મં તાતો, કંસો બારાણસિગ્ગહો;

પમત્તો અપ્પમત્તં મં, પિતા પુત્તં અચોદયિ.

૩. ‘‘પઠમેનેવ વિતથં, કોધં હાસં નિવારયે;

તતો કિચ્ચાનિ કારેય્ય, તં વતં આહુ ખત્તિય.

૪. ‘‘યં ત્વં તાત તપોકમ્મં [તપે કમ્મં (સી. સ્યા. પી.)], પુબ્બે કતમસંસયં;

રત્તો દુટ્ઠો ચ યં કયિરા, ન તં કયિરા તતો પુન [પુનં (પી.)].

૫. ‘‘ખત્તિયસ્સ પમત્તસ્સ, રટ્ઠસ્મિં રટ્ઠવડ્ઢન;

સબ્બે ભોગા વિનસ્સન્તિ, રઞ્ઞો તં વુચ્ચતે અઘં.

૬. ‘‘સિરી તાત અલક્ખી ચ [સિરી ચ તાત લક્ખી ચ (સ્યા. પી.)], પુચ્છિતા એતદબ્રવું;

ઉટ્ઠાન [ઉટ્ઠાને (સ્યા.)] વીરિયે પોસે, રમાહં અનુસૂયકે.

૭. ‘‘ઉસૂયકે દુહદયે, પુરિસે કમ્મદુસ્સકે;

કાલકણ્ણી મહારાજ, રમતિ [રમાતિ (ક.)] ચક્કભઞ્જની.

૮. ‘‘સો ત્વં સબ્બેસુ સુહદયો [સો ત્વં સબ્બેસં સુહદયો (સ્યા. પી.), સો ત્વં સબ્બે સુહદયો (ક.)], સબ્બેસં રક્ખિતો ભવ;

અલક્ખિં નુદ મહારાજ, લક્ખ્યા ભવ નિવેસનં.

૯. ‘‘સ લક્ખીધિતિસમ્પન્નો, પુરિસો હિ મહગ્ગતો;

અમિત્તાનં કાસિપતિ, મૂલં અગ્ગઞ્ચ છિન્દતિ.

૧૦. ‘‘સક્કોપિ હિ ભૂતપતિ, ઉટ્ઠાને નપ્પમજ્જતિ;

સ કલ્યાણે ધિતિં કત્વા, ઉટ્ઠાને કુરુતે મનો.

૧૧. ‘‘ગન્ધબ્બા પિતરો દેવા, સાજીવા [સઞ્જીવા (પી.)] હોન્તિ તાદિનો;

ઉટ્ઠાહતો [ઉટ્ઠહતો (સ્યા. પી.)] અપ્પમજ્જતો [મપ્પમજ્જતો (ક.)], અનુતિટ્ઠન્તિ દેવતા.

૧૨. ‘‘સો અપ્પમત્તો અક્કુદ્ધો [અક્કુટ્ઠો (પી.)], તાત કિચ્ચાનિ કારય;

વાયમસ્સુ ચ કિચ્ચેસુ, નાલસો વિન્દતે સુખં.

૧૩. ‘‘તત્થેવ તે વત્તપદા, એસાવ [એસા ચ (પી.)] અનુસાસની;

અલં મિત્તે સુખાપેતું, અમિત્તાનં દુખાય [દુક્ખાય (પી.)] ચ’’.

૧૪. ‘‘સક્ખિસિ ત્વં [સક્ખી તુવં (સી. સ્યા. પી.)] કુણ્ડલિનિ, મઞ્ઞસિ ખત્તબન્ધુનિ [ખત્તિયબન્ધુની (પી.)];

રજ્જં કારેતુકામેન, કિં સુ કિચ્ચં કતં વરં’’.

૧૫. ‘‘દ્વેવ તાત પદકાનિ, યત્થ [યેસુ (પી.)] સબ્બં પતિટ્ઠિતં;

અલદ્ધસ્સ ચ યો લાભો, લદ્ધસ્સ ચાનુરક્ખણા.

૧૬. ‘‘અમચ્ચે તાત જાનાહિ, ધીરે અત્થસ્સ કોવિદે;

અનક્ખા કિતવે તાત, અસોણ્ડે અવિનાસકે.

૧૭. ‘‘યો ચ તં તાત રક્ખેય્ય, ધનં યઞ્ચેવ તે સિયા;

સૂતોવ રથં સઙ્ગણ્હે, સો તે કિચ્ચાનિ કારયે.

૧૮. ‘‘સુસઙ્ગહિતન્તજનો, સયં વિત્તં અવેક્ખિય;

નિધિઞ્ચ ઇણદાનઞ્ચ, ન કરે પરપત્તિયા.

૧૯. ‘‘સયં આયં વયં [આયવયં (પી.)] જઞ્ઞા, સયં જઞ્ઞા કતાકતં;

નિગ્ગણ્હે નિગ્ગહારહં, પગ્ગણ્હે પગ્ગહારહં.

૨૦. ‘‘સયં જાનપદં અત્થં, અનુસાસ રથેસભ;

મા તે અધમ્મિકા યુત્તા, ધનં રટ્ઠઞ્ચ નાસયું.

૨૧. ‘‘મા ચ વેગેન કિચ્ચાનિ, કરોસિ [કારેસિ (સી. સ્યા. પી.)] કારયેસિ વા;

વેગસા હિ કતં કમ્મં, મન્દો પચ્છાનુતપ્પતિ.

૨૨. ‘‘મા તે અધિસરે મુઞ્ચ, સુબાળ્હમધિકોધિતં [કોપિતં (સી. સ્યા.)];

કોધસા હિ બહૂ ફીતા, કુલા અકુલતં ગતા.

૨૩. ‘‘મા તાત ઇસ્સરોમ્હીતિ, અનત્થાય પતારયિ;

ઇત્થીનં પુરિસાનઞ્ચ, મા તે આસિ દુખુદ્રયો.

૨૪. ‘‘અપેતલોમહંસસ્સ, રઞ્ઞો કામાનુસારિનો;

સબ્બે ભોગા વિનસ્સન્તિ, રઞ્ઞો તં વુચ્ચતે અઘં.

૨૫. ‘‘તત્થેવ તે વત્તપદા, એસાવ અનુસાસની;

દક્ખસ્સુદાનિ પુઞ્ઞકરો, અસોણ્ડો અવિનાસકો;

સીલવાસ્સુ [સીલવાસ્સ (ટીકા)] મહારાજ, દુસ્સીલો વિનિપાતિકો’’ [વિનિપાતકો (પી.)].

૨૬. ‘‘અપુચ્છિમ્હ કોસિયગોત્તં [અપુચ્છિમ્હા કોસિયગોત્તં (સ્યા.), અપુચ્છમ્હાપિ કોસિકં (પી.)], કુણ્ડલિનિં તથેવ ચ;

ત્વં દાનિ વદેહિ જમ્બુક [જમ્બુક ત્વં દાનિ વદેહિ (સ્યા. પી.)], બલાનં બલમુત્તમં’’.

૨૭. ‘‘બલં પઞ્ચવિધં લોકે, પુરિસસ્મિં મહગ્ગતે;

તત્થ બાહુબલં નામ, ચરિમં વુચ્ચતે બલં.

૨૮. ‘‘ભોગબલઞ્ચ દીઘાવુ, દુતિયં વુચ્ચતે બલં;

અમચ્ચબલઞ્ચ દીઘાવુ, તતિયં વુચ્ચતે બલં.

૨૯. ‘‘અભિજચ્ચબલં ચેવ, તં ચતુત્થં અસંસયં;

યાનિ ચેતાનિ સબ્બાનિ, અધિગણ્હાતિ પણ્ડિતો.

૩૦. ‘‘તં બલાનં બલં સેટ્ઠં, અગ્ગં પઞ્ઞાબં બલં [વરં (સી.)];

પઞ્ઞાબલેનુપત્થદ્ધો, અત્થં વિન્દતિ પણ્ડિતો.

૩૧. ‘‘અપિ ચે લભતિ મન્દો, ફીતં ધરણિમુત્તમં;

અકામસ્સ પસય્હં વા, અઞ્ઞો તં પટિપજ્જતિ.

૩૨. ‘‘અભિજાતોપિ ચે હોતિ, રજ્જં લદ્ધાન ખત્તિયો;

દુપ્પઞ્ઞો હિ કાસિપતિ, સબ્બેનપિ ન જીવતિ.

૩૩. ‘‘પઞ્ઞાવ સુતં વિનિચ્છિની [પઞ્ઞા સુતવિનિચ્છિની (સ્યા. પી.)], પઞ્ઞા કિત્તિ સિલોકવડ્ઢની [વદ્ધની (પી.)];

પઞ્ઞાસહિતો નરો ઇધ, અપિ દુક્ખે સુખાનિ વિન્દતિ.

૩૪. ‘‘પઞ્ઞઞ્ચ ખો અસુસ્સૂસં, ન કોચિ અધિગચ્છતિ;

બહુસ્સુતં અનાગમ્મ, ધમ્મટ્ઠં અવિનિબ્ભુજં.

૩૫. ‘‘યો ચ ધમ્મવિભઙ્ગઞ્ઞૂ [યો ધમ્મઞ્ચ વિભાગઞ્ઞૂ (પી.)], કાલુટ્ઠાયી મતન્દિતો;

અનુટ્ઠહતિ કાલેન, કમ્મફલં તસ્સ ઇજ્ઝતિ [કમ્મફલં તસ્સિજ્ઝતિ, ફલં તસ્સ સમિજ્ઝતિ (ક.)].

૩૬. ‘‘અનાયતન [ના’નાયતન (પી.)] સીલસ્સ, અનાયતન [ના’નાયતન (પી.)] સેવિનો;

ન નિબ્બિન્દિયકારિસ્સ, સમ્મદત્થો વિપચ્ચતિ.

૩૭. ‘‘અજ્ઝત્તઞ્ચ પયુત્તસ્સ, તથાયતનસેવિનો;

અનિબ્બિન્દિયકારિસ્સ, સમ્મદત્થો વિપચ્ચતિ.

૩૮. ‘‘યોગપ્પયોગસઙ્ખાતં, સમ્ભતસ્સાનુરક્ખણં;

તાનિ ત્વં તાત સેવસ્સુ, મા અકમ્માય રન્ધયિ;

અકમ્મુના હિ દુમ્મેધો, નળાગારંવ સીદતિ’’.

૩૯. ‘‘ધમ્મં ચર મહારાજ, માતાપિતૂસુ ખત્તિય;

ઇધ ધમ્મં ચરિત્વાન, રાજ સગ્ગં ગમિસ્સસિ.

૪૦. ‘‘ધમ્મં ચર મહારાજ, પુત્તદારેસુ ખત્તિય;

ઇધ ધમ્મં ચરિત્વાન, રાજ સગ્ગં ગમિસ્સસિ.

૪૧. ‘‘ધમ્મં ચર મહારાજ, મિત્તામચ્ચેસુ ખત્તિય;

ઇધ ધમ્મં ચરિત્વાન, રાજ સગ્ગં ગમિસ્સસિ.

૪૨. ‘‘ધમ્મં ચર મહારાજ, વાહનેસુ બલેસુ ચ;

ઇધ ધમ્મં ચરિત્વાન, રાજ સગ્ગં ગમિસ્સસિ.

૪૩. ‘‘ધમ્મં ચર મહારાજ, ગામેસુ નિગમેસુ ચ…પે….

૪૪. ‘‘ધમ્મં ચર મહારાજ, રટ્ઠેસુ [રટ્ઠે (પી.)] જનપદેસુ ચ…પે….

૪૫. ‘‘ધમ્મં ચર મહારાજ, સમણ [સમણે (સ્યા. ક.)] બ્રાહ્મણેસુ ચ…પે….

૪૬. ‘‘ધમ્મં ચર મહારાજ, મિગપક્ખીસુ ખત્તિય;

ઇધ ધમ્મં ચરિત્વાન, રાજ સગ્ગં ગમિસ્સસિ.

૪૭. ‘‘ધમ્મં ચર મહારાજ, ધમ્મો ચિણ્ણો સુખાવહો [ધમ્મો સુચિણ્ણો સુખમાવહતિ (ક.)];

ઇધ ધમ્મં ચરિત્વાન, રાજ સગ્ગં ગમિસ્સસિ.

૪૮. ‘‘ધમ્મં ચર મહારાજ, સઇન્દા [ઇન્દો (પી.), સિન્દા (ક.)] દેવા સબ્રહ્મકા;

સુચિણ્ણેન દિવં પત્તા, મા ધમ્મં રાજ પામદો [પમાદો (પી. ક.)].

૪૯. ‘‘તત્થેવ તે [વેતે (પી.)] વત્તપદા, એસાવ [એસા ચ (પી.)] અનુસાસની;

સપ્પઞ્ઞસેવી કલ્યાણી, સમત્તં સામ [સામં (ક.)] તં વિદૂ’’તિ.

તેસકુણજાતકં પઠમં.

૫૨૨. સરભઙ્ગજાતકં (૨)

૫૦. ‘‘અલઙ્કતા કુણ્ડલિનો સુવત્થા, વેળુરિયમુત્તાથરુખગ્ગબન્ધા [બદ્ધા (પી.)];

રથેસભા તિટ્ઠથ કે નુ તુમ્હે, કથં વો જાનન્તિ મનુસ્સલોકે’’.

૫૧. ‘‘અહમટ્ઠકો ભીમરથો પનાયં, કાલિઙ્ગરાજા પન ઉગ્ગતોયં [ઉગ્ગતો અયં (પી.), ઉગ્ગતાયં (ક.)];

સુસઞ્ઞતાનં ઇસીનં [સુસઞ્ઞતાનિસિનં (પી.)] દસ્સનાય, ઇધાગતા પુચ્છિતાયેમ્હ પઞ્હે’’.

૫૨. ‘‘વેહાયસં તિટ્ઠસિ [તિટ્ઠતિ (પી.)] અન્તલિક્ખે, પથદ્ધુનો પન્નરસેવ ચન્દો;

પુચ્છામિ તં યક્ખ મહાનુભાવ, કથં તં જાનન્તિ મનુસ્સલોકે’’.

૫૩. ‘‘યમાહુ દેવેસુ સુજમ્પતીતિ, મઘવાતિ તં આહુ મનુસ્સલોકે;

સ દેવરાજા ઇદમજ્જ પત્તો, સુસઞ્ઞતાનં ઇસીનં દસ્સનાય’’.

૫૪. ‘‘દૂરે સુતા નો ઇસયો સમાગતા, મહિદ્ધિકા ઇદ્ધિગુણૂપપન્ના;

વન્દામિ તે અયિરે પસન્નચિત્તો, યે જીવલોકેત્થ મનુસ્સસેટ્ઠા’’.

૫૫. ગન્ધો ઇસીનં ચિરદિક્ખિતાનં [દક્ખિતાનં (સ્યા. પી.)], કાયા ચુતો ગચ્છતિ માલુતેન;

ઇતો પટિક્કમ્મ સહસ્સનેત્ત, ગન્ધો ઇસીનં અસુચિ દેવરાજ’’.

૫૬. ‘‘ગન્ધો ઇસીનં ચિરદિક્ખિતાનં, કાયા ચુતો ગચ્છતુ માલુતેન;

વિચિત્રપુપ્ફં સુરભિંવ માલં, ગન્ધઞ્ચ એતં પાટિકઙ્ખામ ભન્તે;

ન હેત્થ દેવા પટિક્કૂલસઞ્ઞિનો’’.

૫૭. ‘‘પુરિન્દદો ભૂતપતી યસસ્સી, દેવાનમિન્દો સક્કો [ઇદં પદં નત્થિ (સી. સ્યા. પી. પોત્થકેસુ)] મઘવા સુજમ્પતિ;

સ દેવરાજા અસુરગણપ્પમદ્દનો, ઓકાસમાકઙ્ખતિ પઞ્હ પુચ્છિતું.

૫૮. ‘‘કો નેવિમેસં ઇધ પણ્ડિતાનં, પઞ્હે પુટ્ઠો નિપુણે બ્યાકરિસ્સતિ;

તિણ્ણઞ્ચ રઞ્ઞં મનુજાધિપાનં, દેવાનમિન્દસ્સ ચ વાસવસ્સ’’.

૫૯. ‘‘અયં ઇસિ [ઇસી (સી. પી.)] સરભઙ્ગો તપસ્સી [યસસ્સી (સી.)], યતો જાતો વિરતો મેથુનસ્મા;

આચેરપુત્તો [આચરિયપુત્તો (પી. ક.)] સુવિનીતરૂપો, સો નેસં પઞ્હાનિ વિયાકરિસ્સતિ’’.

૬૦. ‘‘કોણ્ડઞ્ઞ પઞ્હાનિ વિયાકરોહિ, યાચન્તિ તં ઇસયો સાધુરૂપા;

કોણ્ડઞ્ઞ એસો મનુજેસુ ધમ્મો, યં વુદ્ધ [વદ્ધ (પી.), બુદ્ધ (ક.)] માગચ્છતિ એસ ભારો’’.

૬૧. ‘‘કતાવકાસા પુચ્છન્તુ ભોન્તો, યં કિઞ્ચિ પઞ્હં મનસાભિપત્થિતં;

અહઞ્હિ તં તં વો વિયાકરિસ્સં, ઞત્વા સયં લોકમિમં પરઞ્ચ’’.

૬૨. ‘‘તતો ચ મઘવા સક્કો, અત્થદસ્સી પુરિન્દદો;

અપુચ્છિ પઠમં પઞ્હં, યઞ્ચાસિ અભિપત્થિતં’’.

૬૩. ‘‘કિં સૂ વધિત્વા ન કદાચિ સોચતિ, કિસ્સપ્પહાનં ઇસયો વણ્ણયન્તિ;

કસ્સીધ વુત્તં ફરુસં ખમેથ, અક્ખાહિ મે કોણ્ડઞ્ઞ એતમત્થં’’.

૬૪. ‘‘કોધં વધિત્વા ન કદાચિ સોચતિ, મક્ખપ્પહાનં ઇસયો વણ્ણયન્તિ;

સબ્બેસં વુત્તં ફરુસં ખમેથ, એતં ખન્તિં ઉત્તમમાહુ સન્તો’’.

૬૫. ‘‘સક્કા ઉભિન્નં [હિ દ્વિન્નં (પી.)] વચનં તિતિક્ખિતું, સદિસસ્સ વા સેટ્ઠતરસ્સ [સેટ્ઠનરસ્સ (પી.)] વાપિ;

કથં નુ હીનસ્સ વચો ખમેથ, અક્ખાહિ મે કોણ્ડઞ્ઞ એતમત્થં’’.

૬૬. ‘‘ભયા હિ સેટ્ઠસ્સ વચો ખમેથ, સારમ્ભહેતૂ પન સાદિસસ્સ;

યો ચીધ હીનસ્સ વચો ખમેથ, એતં ખન્તિં ઉત્તમમાહુ સન્તો’’.

૬૭. ‘‘કથં વિજઞ્ઞા ચતુપત્થરૂપં [ચતુમટ્ઠરૂપં (સ્યા. પી.)], સેટ્ઠં સરિક્ખં અથવાપિ હીનં;

વિરૂપરૂપેન ચરન્તિ સન્તો, તસ્મા હિ સબ્બેસં વચો ખમેથ’’.

૬૮. ‘‘ન હેતમત્થં મહતીપિ સેના, સરાજિકા યુજ્ઝમાના લભેથ;

યં ખન્તિમા સપ્પુરિસો લભેથ, ખન્તી બલસ્સૂપસમન્તિ વેરા’’.

૬૯. ‘‘સુભાસિતં તે અનુમોદિયાન, અઞ્ઞં તં પુચ્છામિ તદિઙ્ઘ બ્રૂહિ;

યથા અહું [અહૂ (સી. સ્યા. પી.)] દણ્ડકી નાળિકેરો [નાળિકીરો (સી. સ્યા. પી.)], અથજ્જુનો કલાબુ ચાપિ રાજા;

તેસં ગતિં બ્રૂહિ સુપાપકમ્મિનં, કત્થૂપપન્ના ઇસિનં વિહેઠકા’’.

૭૦. ‘‘કિસઞ્હિ [કિસંપિ (પી.)] વચ્છં અવકિરિય દણ્ડકી, ઉચ્છિન્નમૂલો સજનો સરટ્ઠો;

કુક્કુળનામે નિરયમ્હિ પચ્ચતિ, તસ્સ ફુલિઙ્ગાનિ પતન્તિ કાયે.

૭૧. ‘‘યો સઞ્ઞતે પબ્બજિતે અહેઠયિ [અવઞ્ચસિ (પી.)], ધમ્મં ભણન્તે સમણે અદૂસકે;

તં નાળિકેરં સુનખા પરત્થ, સઙ્ગમ્મ ખાદન્તિ વિફન્દમાનં.

૭૨. ‘‘અથજ્જુનો નિરયે સત્તિસૂલે, અવંસિરો પતિતો ઉદ્ધંપાદો [ઉદ્ધપાદો (સ્યા.), અદ્ધપાદો (પી.)];

અઙ્ગીરસં ગોતમં હેઠયિત્વા, ખન્તિં તપસ્સિં ચિરબ્રહ્મચારિં.

૭૩. ‘‘યો ખણ્ડસો પબ્બજિતં અછેદયિ, ખન્તિં વદન્તં સમણં અદૂસકં;