૧૦. દસકનિપાતો

૪૩૯. ચતુદ્વારજાતકં (૧)

૧. ચતુદ્વારમિદં નગરં, આયસં દળ્હપાકારં;

ઓરુદ્ધપટિરુદ્ધોસ્મિ, કિં પાપં પકતં મયા.

૨. સબ્બે અપિહિતા દ્વારા, ઓરુદ્ધોસ્મિ યથા દિજો;

કિમાધિકરણં યક્ખ, ચક્કાભિનિહતો અહં.

૩. લદ્ધા સતસહસ્સાનિ, અતિરેકાનિ વીસતિ;

અનુકમ્પકાનં ઞાતીનં, વચનં સમ્મ નાકરિ.

૪. લઙ્ઘિં સમુદ્દં પક્ખન્દિ, સાગરં અપ્પસિદ્ધિકં;

ચતુબ્ભિ અટ્ઠજ્ઝગમા, અટ્ઠાહિપિ ચ સોળસ.

૫. સોળસાહિ ચ બાત્તિંસ, અત્રિચ્છં ચક્કમાસદો;

ઇચ્છાહતસ્સ પોસસ્સ, ચક્કં ભમતિ મત્થકે.

૬. ઉપરિવિસાલા દુપ્પૂરા, ઇચ્છા વિસટગામિની [વિસટગામિનિં (પી. ક.)];

યે ચ તં અનુગિજ્ઝન્તિ, તે હોન્તિ ચક્કધારિનો.

૭. બહુભણ્ડં [બહું ભણ્ડં (સી. પી.)] અવહાય, મગ્ગં અપ્પટિવેક્ખિય;

યેસઞ્ચેતં અસઙ્ખાતં, તે હોન્તિ ચક્કધારિનો.

૮. કમ્મં સમેક્ખે વિપુલઞ્ચ ભોગં, ઇચ્છં ન સેવેય્ય અનત્થસંહિતં;

કરેય્ય વાક્યં અનુકમ્પકાનં, તં તાદિસં નાતિવત્તેય્ય ચક્કં.

૯. કીવચિરં નુ મે યક્ખ, ચક્કં સિરસિ ઠસ્સતિ;

કતિ વસ્સસહસ્સાનિ, તં મે અક્ખાહિ પુચ્છિતો.

૧૦. અતિસરો પચ્ચસરો [અચ્ચસરો (સી. સ્યા. પી.)], મિત્તવિન્દ સુણોહિ મે;

ચક્કં તે સિરસિ [સિરસ્મિ (સ્યા.)] માવિદ્ધં, ન તં જીવં પમોક્ખસીતિ.

ચતુદ્વારજાતકં પઠમં.

૪૪૦. કણ્હજાતકં (૨)

૧૧. કણ્હો વતાયં પુરિસો, કણ્હં ભુઞ્જતિ ભોજનં;

કણ્હે ભૂમિપદેસસ્મિં, ન મય્હં મનસો પિયો.

૧૨. ન કણ્હો તચસા હોતિ, અન્તોસારો હિ બ્રાહ્મણો;

યસ્મિં પાપાનિ કમ્માનિ, સ વે કણ્હો સુજમ્પતિ.

૧૩. એતસ્મિં તે સુલપિતે, પતિરૂપે સુભાસિતે;

વરં બ્રાહ્મણ તે દમ્મિ, યં કિઞ્ચિ મનસિચ્છસિ.

૧૪. વરઞ્ચે મે અદો સક્ક, સબ્બભૂતાનમિસ્સર;

સુનિક્કોધં સુનિદ્દોસં, નિલ્લોભં વુત્તિમત્તનો;

નિસ્નેહમભિકઙ્ખામિ, એતે મે ચતુરો વરે.

૧૫. કિં નુ કોધે વા [કોધેવ (સી. પી.)] દોસે વા, લોભે સ્નેહે ચ બ્રાહ્મણ;

આદીનવં ત્વં પસ્સસિ [સમ્પસ્સસિ (સી. પી.)], તં મે અક્ખાહિ પુચ્છિતો.

૧૬. અપ્પો હુત્વા બહુ હોતિ, વડ્ઢતે સો અખન્તિજો;

આસઙ્ગી બહુપાયાસો, તસ્મા કોધં ન રોચયે.

૧૭. દુટ્ઠસ્સ ફરુસા [પઠમા (પી. સી. નિય્ય)] વાચા, પરામાસો અનન્તરા;

તતો પાણિ તતો દણ્ડો, સત્થસ્સ પરમા ગતિ [પરામસતિ (ક.)];

દોસો કોધસમુટ્ઠાનો, તસ્મા દોસં ન રોચયે.

૧૮. આલોપસાહસાકારા [સહસાકારા (સી. સ્યા. પી.)], નિકતી વઞ્ચનાનિ ચ;

દિસ્સન્તિ લોભધમ્મેસુ, તસ્મા લોભં ન રોચયે.

૧૯. સ્નેહસઙ્ગથિતા [સઙ્ગધિતા (ક.), સઙ્ગન્તિતા (સ્યા.)] ગન્થા, સેન્તિ મનોમયા પુથૂ;

તે ભુસં ઉપતાપેન્તિ, તસ્મા સ્નેહં ન રોચયે.

૨૦. એતસ્મિં તે સુલપિતે, પતિરૂપે સુભાસિતે;

વરં બ્રાહ્મણ તે દમ્મિ, યં કિઞ્ચિ મનસિચ્છસિ.

૨૧. વરઞ્ચે મે અદો સક્ક, સબ્બભૂતાનમિસ્સર;

અરઞ્ઞે મે વિહરતો, નિચ્ચં એકવિહારિનો;

આબાધા મા [ન (સ્યા. પી.)] ઉપ્પજ્જેય્યું, અન્તરાયકરા ભુસા.

૨૨. એતસ્મિં તે સુલપિતે, પતિરૂપે સુભાસિતે;

વરં બ્રાહ્મણ તે દમ્મિ, યં કિઞ્ચિ મનસિચ્છસિ.

૨૩. વરઞ્ચે મે અદો સક્ક, સબ્બભૂતાનમિસ્સર;

ન મનો વા સરીરં વા, મં-કતે સક્ક કસ્સચિ;

કદાચિ ઉપહઞ્ઞેથ, એતં સક્ક વરં વરેતિ.

કણ્હજાતકં દુતિયં.

૪૪૧. ચતુપોસથિયજાતકં (૩)

૨૪. યો કોપનેય્યે ન કરોતિ કોપં, ન કુજ્ઝતિ સપ્પુરિસો કદાચિ;

કુદ્ધોપિ સો નાવિકરોતિ કોપં, તં વે નરં સમણમાહુ [સમણં આહુ (સી.)] લોકે.

૨૫. ઊનૂદરો યો સહતે જિઘચ્છં, દન્તો તપસ્સી મિતપાનભોજનો;

આહારહેતુ ન કરોતિ પાપં, તં વે નરં સમણમાહુ લોકે.

૨૬. ખિડ્ડં રતિં વિપ્પજહિત્વાન સબ્બં, ન ચાલિકં ભાસસિ કિઞ્ચિ લોકે;

વિભૂસટ્ઠાના વિરતો મેથુનસ્મા, તં વે નરં સમણમાહુ લોકે.

૨૭. પરિગ્ગહં લોભધમ્મઞ્ચ સબ્બં, યો વે પરિઞ્ઞાય પરિચ્ચજેતિ;

દન્તં ઠિતત્તં અમમં નિરાસં, તં વે નરં સમણમાહુ લોકે.

૨૮. પુચ્છામ કત્તારમનોમપઞ્ઞં [મનોમપઞ્ઞ (સ્યા. ક.)], કથાસુ નો વિગ્ગહો અત્થિ જાતો;

છિન્દજ્જ કઙ્ખં વિચિકિચ્છિતાનિ, તદજ્જ [તયાજ્જ (સી.)] કઙ્ખં વિતરેમુ સબ્બે.

૨૯. યે પણ્ડિતા અત્થદસા ભવન્તિ, ભાસન્તિ તે યોનિસો તત્થ કાલે;

કથં નુ કથાનં અભાસિતાનં, અત્થં નયેય્યું કુસલા જનિન્દા.

૩૦. કથં હવે ભાસતિ નાગરાજા, ગરુળો પન વેનતેય્યો કિમાહ;

ગન્ધબ્બરાજા પન કિં વદેસિ, કથં પન કુરૂનં રાજસેટ્ઠો.

૩૧. ખન્તિં હવે ભાસતિ નાગરાજા, અપ્પાહારં ગરુળો વેનતેય્યો;

ગન્ધબ્બરાજા રતિવિપ્પહાનં, અકિઞ્ચનં કુરૂનં રાજસેટ્ઠો.

૩૨. સબ્બાનિ એતાનિ સુભાસિતાનિ, ન હેત્થ દુબ્ભાસિતમત્થિ કિઞ્ચિ;

યસ્મિઞ્ચ એતાનિ પતિટ્ઠિતાનિ, અરાવ નાભ્યા સુસમોહિતાનિ;

ચતુબ્ભિ ધમ્મેહિ સમઙ્ગિભૂતં, તં વે નરં સમણમાહુ લોકે.

૩૩. તુવઞ્હિ [તુવં નુ (સી. પી.)] સેટ્ઠો ત્વમનુત્તરોસિ, ત્વં ધમ્મગૂ ધમ્મવિદૂ સુમેધો;

પઞ્ઞાય પઞ્હં સમધિગ્ગહેત્વા, અચ્છેચ્છિ ધીરો વિચિકિચ્છિતાનિ;

અચ્છેચ્છિ કઙ્ખં વિચિકિચ્છિતાનિ, ચુન્દો યથા નાગદન્તં ખરેન.

૩૪. નીલુપ્પલાભં વિમલં અનગ્ઘં, વત્થં ઇદં ધૂમસમાનવણ્ણં;

પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણેન તુટ્ઠો, દદામિ તે ધમ્મપૂજાય ધીર.

૩૫. સુવણ્ણમાલં સતપત્તફુલ્લિતં, સકેસરં રત્નસહસ્સમણ્ડિતં;

પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણેન તુટ્ઠો, દદામિ તે ધમ્મપૂજાય ધીર.

૩૬. મણિં અનગ્ઘં રુચિરં પભસ્સરં, કણ્ઠાવસત્તં [વસિતં (ક.)] મણિભૂસિતં મે;

પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણેન તુટ્ઠો, દદામિ તે ધમ્મપૂજાય ધીર.

૩૭. ગવં સહસ્સં ઉસભઞ્ચ નાગં, આજઞ્ઞયુત્તે ચ રથે દસ ઇમે;

પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણેન તુટ્ઠો, દદામિ તે ગામવરાનિ સોળસ.

૩૮. સારિપુત્તો તદા નાગો, સુપણ્ણો પન કોલિતો;

ગન્ધબ્બરાજા અનુરુદ્ધો, રાજા આનન્દ પણ્ડિતો;

વિધુરો બોધિસત્તો ચ, એવં ધારેથ જાતકન્તિ.

ચતુપોસથિયજાતકં તતિયં.

૪૪૨. સઙ્ખજાતકં (૪)

૩૯. બહુસ્સુતો સુતધમ્મોસિ સઙ્ખ, દિટ્ઠા તયા સમણબ્રાહ્મણા ચ;

અથક્ખણે દસ્સયસે વિલાપં, અઞ્ઞો નુ કો તે પટિમન્તકો મયા.

૪૦. સુબ્ભૂ [સુબ્ભા (સ્યા.), સુમ્ભા, સુભ્મા (ક.)] સુભા સુપ્પટિમુક્કકમ્બુ, પગ્ગય્હ સોવણ્ણમયાય પાતિયા;

‘‘ભુઞ્જસ્સુ ભત્તં’’ ઇતિ મં વદેતિ, સદ્ધાવિત્તા [સદ્ધાચિત્તા (સી. પી. ક.)], તમહં નોતિ બ્રૂમિ.

૪૧. એતાદિસં બ્રાહ્મણ દિસ્વાન [દિસ્વ (સી. પી.)] યક્ખં, પુચ્છેય્ય પોસો સુખમાસિસાનો [સુખમાસસાનો (સ્યા.), સુખમાસિસમાનો (ક.)];

ઉટ્ઠેહિ નં પઞ્જલિકાભિપુચ્છ, દેવી નુસિ ત્વં ઉદ માનુસી નુ.

૪૨. યં ત્વં સુખેનાભિસમેક્ખસે મં, ભુઞ્જસ્સુ ભત્તં ઇતિ મં વદેસિ;

પુચ્છામિ તં નારિ મહાનુભાવે, દેવી નુસિ ત્વં ઉદ માનુસી નુ.

૪૩. દેવી અહં સઙ્ખ મહાનુભાવા, ઇધાગતા સાગરવારિમજ્ઝે;

અનુકમ્પિકા નો ચ પદુટ્ઠચિત્તા, તવેવ અત્થાય ઇધાગતાસ્મિ.

૪૪. ઇધન્નપાનં સયનાસનઞ્ચ, યાનાનિ નાનાવિવિધાનિ સઙ્ખ;

સબ્બસ્સ ત્યાહં પટિપાદયામિ, યં કિઞ્ચિ તુય્હં મનસાભિપત્થિતં.

૪૫. યં કિઞ્ચિ યિટ્ઠઞ્ચ હુતઞ્ચ [યિટ્ઠંવ હુતંવ (સી. પી.)] મય્હં, સબ્બસ્સ નો ઇસ્સરા ત્વં સુગત્તે;

સુસોણિ સુબ્ભમુ [સુબ્ભુ (સી.), સુબ્ભા (સ્યા.)] સુવિલગ્ગમજ્ઝે [સુવિલાકમજ્ઝે (સ્યા. પી. સી. અટ્ઠ.), સુવિલાતમજ્ઝે (ક.)], કિસ્સ મે કમ્મસ્સ અયં વિપાકો.

૪૬. ઘમ્મે પથે બ્રાહ્મણ એકભિક્ખું, ઉગ્ઘટ્ટપાદં તસિતં કિલન્તં;

પટિપાદયી સઙ્ખ ઉપાહનાનિ [ઉપાહનાહિ (સી. પી.)], સા દક્ખિણા કામદુહા તવજ્જ.

૪૭. સા હોતુ નાવા ફલકૂપપન્ના, અનવસ્સુતા એરકવાતયુત્તા;

અઞ્ઞસ્સ યાનસ્સ ન હેત્થ [ન હત્થિ (પી.)] ભૂમિ, અજ્જેવ મં મોળિનિં પાપયસ્સુ.

૪૮. સા તત્થ વિત્તા સુમના પતીતા, નાવં સુચિત્તં અભિનિમ્મિનિત્વા;

આદાય સઙ્ખં પુરિસેન સદ્ધિં, ઉપાનયી નગરં સાધુરમ્મન્તિ.

સઙ્ખજાતકં ચતુત્થં.

૪૪૩. ચૂળબોધિજાતકં (૫)

૪૯. યો તે ઇમં વિસાલક્ખિં, પિયં સમ્હિતભાસિનિં [સમ્મિલ્લભાસિનિં (સી. પી.), સમ્મિલ્લહાસિનિં (સ્યા.)];

આદાય બલા ગચ્છેય્ય, કિં નુ કયિરાસિ બ્રાહ્મણ.

૫૦. ઉપ્પજ્જે [ઉપ્પજ્જ (સી. પી.)] મે ન મુચ્ચેય્ય, ન મે મુચ્ચેય્ય જીવતો;

રજંવ વિપુલા વુટ્ઠિ, ખિપ્પમેવ નિવારયે [નિવારયિં (ક.)].

૫૧. યં નુ પુબ્બે વિકત્થિત્થો [વિકત્થિતો (ક. સી. સ્યા. ક.)], બલમ્હિવ અપસ્સિતો;

સ્વજ્જ તુણ્હિકતો [તુણ્હિકતો (સી.), તુણ્હિક્ખકો (પી.)] દાનિ, સઙ્ઘાટિં સિબ્બમચ્છસિ.

૫૨. ઉપ્પજ્જિ મે ન મુચ્ચિત્થ, ન મે મુચ્ચિત્થ જીવતો;

રજંવ વિપુલા વુટ્ઠિ, ખિપ્પમેવ નિવારયિં.

૫૩. કિં તે ઉપ્પજ્જિ નો મુચ્ચિ, કિં તે ન મુચ્ચિ જીવતો;

રજંવ વિપુલા વુટ્ઠિ, કતમં ત્વં નિવારયિ.

૫૪. યમ્હિ જાતે ન પસ્સતિ, અજાતે સાધુ પસ્સતિ;

સો મે ઉપ્પજ્જિ નો મુચ્ચિ, કોધો દુમ્મેધગોચરો.

૫૫. યેન જાતેન નન્દન્તિ, અમિત્તા દુક્ખમેસિનો;

સો મે ઉપ્પજ્જિ નો મુચ્ચિ, કોધો દુમ્મેધગોચરો.

૫૬. યસ્મિઞ્ચ જાયમાનમ્હિ, સદત્થં નાવબુજ્ઝતિ;

સો મે ઉપ્પજ્જિ નો મુચ્ચિ, કોધો દુમ્મેધગોચરો.

૫૭. યેનાભિભૂતો કુસલં જહાતિ, પરક્કરે વિપુલઞ્ચાપિ અત્થં;

સ ભીમસેનો બલવા પમદ્દી, કોધો મહારાજ ન મે અમુચ્ચથ.

૫૮. કટ્ઠસ્મિં મત્થમાનસ્મિં [મન્થમાનસ્મિં (પી.), મદ્દમાનસ્મિં (ક.)], પાવકો નામ જાયતિ;

તમેવ કટ્ઠં ડહતિ, યસ્મા સો જાયતે ગિનિ.

૫૯. એવં મન્દસ્સ પોસસ્સ, બાલસ્સ અવિજાનતો;

સારમ્ભા [સારબ્ભા (ક.)] જાયતે કોધો, સોપિ તેનેવ ડય્હતિ.

૬૦. અગ્ગીવ તિણકટ્ઠસ્મિં, કોધો યસ્સ પવડ્ઢતિ;

નિહીયતિ તસ્સ યસો, કાળપક્ખેવ ચન્દિમા.

૬૧. અનેધો [અનિન્ધો (સી. ક.), અનિન્દો (સ્યા.)] ધૂમકેતૂવ, કોધો યસ્સૂપસમ્મતિ;

આપૂરતિ તસ્સ યસો, સુક્કપક્ખેવ ચન્દિમાતિ.

ચૂળબોધિજાતકં પઞ્ચમં.

૪૪૪. કણ્હદીપાયનજાતકં (૬)

૬૨. સત્તાહમેવાહં પસન્નચિત્તો, પુઞ્ઞત્થિકો આચરિં [અચરિં (સી. સ્યા. પી.)] બ્રહ્મચરિયં;

અથાપરં યં ચરિતં મમેદં [મમ યિદં (સ્યા.), મમાયિદં (પી.)], વસ્સાનિ પઞ્ઞાસ સમાધિકાનિ;

અકામકો વાપિ [વાહિ (પી. ક.)] અહં ચરામિ, એતેન સચ્ચેન સુવત્થિ હોતુ;

હતં વિસં જીવતુ યઞ્ઞદત્તો.

૬૩. યસ્મા દાનં નાભિનન્દિં કદાચિ, દિસ્વાનહં અતિથિં વાસકાલે;

ન ચાપિ મે અપ્પિયતં અવેદું, બહુસ્સુતા સમણબ્રાહ્મણા ચ.

અકામકો વાપિ અહં દદામિ, એતેન સચ્ચેન સુવત્થિ હોતુ;

હતં વિસં જીવતુ યઞ્ઞદત્તો.

૬૪. આસીવિસો તાત પહૂતતેજો, યો તં અદંસી [અડંસી (સ્યા.)] સચરા [બિલરા (સી.), પિળારા (સ્યા.), પતરા (પી.)] ઉદિચ્ચ;