૧. વિતક્કસુત્તં

૩૮. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘તથાગતં, ભિક્ખવે, અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં દ્વે વિતક્કા બહુલં સમુદાચરન્તિ – ખેમો ચ વિતક્કો, પવિવેકો ચ [વિવેકો ચ (સ્યા.)]. અબ્યાપજ્ઝારામો [અબ્યાપજ્જારામો (ક.), અબ્યાબજ્ઝારામો (?)], ભિક્ખવે, તથાગતો અબ્યાપજ્ઝરતો. તમેનં, ભિક્ખવે, તથાગતં અબ્યાપજ્ઝારામં અબ્યાપજ્ઝરતં એસેવ વિતક્કો બહુલં સમુદાચરતિ – ‘ઇમાયાહં ઇરિયાય ન કિઞ્ચિ બ્યાબાધેમિ તસં વા થાવરં વા’તિ.

‘‘પવિવેકારામો, ભિક્ખવે, તથાગતો પવિવેકરતો. તમેનં, ભિક્ખવે, તથાગતં પવિવેકારામં પવિવેકરતં એસેવ વિતક્કો બહુલં સમુદાચરતિ – ‘યં અકુસલં તં પહીન’ન્તિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, તુમ્હેપિ અબ્યાપજ્ઝારામા વિહરથ અબ્યાપજ્ઝરતા. તેસં વો, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં અબ્યાપજ્ઝારામાનં વિહરતં અબ્યાપજ્ઝરતાનં એસેવ વિતક્કો બહુલં સમુદાચરિસ્સતિ – ‘ઇમાય મયં ઇરિયાય ન કિઞ્ચિ બ્યાબાધેમ તસં વા થાવરં વા’તિ.

‘‘પવિવેકારામા, ભિક્ખવે, વિહરથ પવિવેકરતા. તેસં વો, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં પવિવેકારામાનં વિહરતં પવિવેકરતાનં એસેવ વિતક્કો બહુલં સમુદાચરિસ્સતિ – ‘કિં અકુસલં, કિં અપ્પહીનં, કિં પજહામા’’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘તથાગતં બુદ્ધમસય્હસાહિનં, દુવે વિતક્કા સમુદાચરન્તિ નં;

ખેમો વિતક્કો પઠમો ઉદીરિતો, તતો વિવેકો દુતિયો પકાસિતો.

‘‘તમોનુદં પારગતં મહેસિં, તં પત્તિપત્તં વસિમં અનાસવં;

વિસન્તરં [વેસન્તરં (સી. ક.), વિસ્સન્તરં (પી.)] તણ્હક્ખયે વિમુત્તં, તં વે મુનિં અન્તિમદેહધારિં;

મારઞ્જહં [મારજહં (સ્યા.), માનજહં (સી. ક.), માનં જહં (પી.)] બ્રૂમિ જરાય પારગું.

‘‘સેલે યથા પબ્બતમુદ્ધનિટ્ઠિતો, યથાપિ પસ્સે જનતં સમન્તતો;

તથૂપમં ધમ્મમયં સુમેધો, પાસાદમારુય્હ સમન્તચક્ખુ;

સોકાવતિણ્ણં જનતમપેતસોકો, અવેક્ખતિ જાતિજરાભિભૂત’’ન્તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. પઠમં.