૨. દુતિયવગ્ગો

૧. વિતક્કસુત્તં

૩૮. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘તથાગતં, ભિક્ખવે, અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં દ્વે વિતક્કા બહુલં સમુદાચરન્તિ – ખેમો ચ વિતક્કો, પવિવેકો ચ [વિવેકો ચ (સ્યા.)]. અબ્યાપજ્ઝારામો [અબ્યાપજ્જારામો (ક.), અબ્યાબજ્ઝારામો (?)], ભિક્ખવે, તથાગતો અબ્યાપજ્ઝરતો. તમેનં, ભિક્ખવે, તથાગતં અબ્યાપજ્ઝારામં અબ્યાપજ્ઝરતં એસેવ વિતક્કો બહુલં સમુદાચરતિ – ‘ઇમાયાહં ઇરિયાય ન કિઞ્ચિ બ્યાબાધેમિ તસં વા થાવરં વા’તિ.

‘‘પવિવેકારામો, ભિક્ખવે, તથાગતો પવિવેકરતો. તમેનં, ભિક્ખવે, તથાગતં પવિવેકારામં પવિવેકરતં એસેવ વિતક્કો બહુલં સમુદાચરતિ – ‘યં અકુસલં તં પહીન’ન્તિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, તુમ્હેપિ અબ્યાપજ્ઝારામા વિહરથ અબ્યાપજ્ઝરતા. તેસં વો, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં અબ્યાપજ્ઝારામાનં વિહરતં અબ્યાપજ્ઝરતાનં એસેવ વિતક્કો બહુલં સમુદાચરિસ્સતિ – ‘ઇમાય મયં ઇરિયાય ન કિઞ્ચિ બ્યાબાધેમ તસં વા થાવરં વા’તિ.

‘‘પવિવેકારામા, ભિક્ખવે, વિહરથ પવિવેકરતા. તેસં વો, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં પવિવેકારામાનં વિહરતં પવિવેકરતાનં એસેવ વિતક્કો બહુલં સમુદાચરિસ્સતિ – ‘કિં અકુસલં, કિં અપ્પહીનં, કિં પજહામા’’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘તથાગતં બુદ્ધમસય્હસાહિનં, દુવે વિતક્કા સમુદાચરન્તિ નં;

ખેમો વિતક્કો પઠમો ઉદીરિતો, તતો વિવેકો દુતિયો પકાસિતો.

‘‘તમોનુદં પારગતં મહેસિં, તં પત્તિપત્તં વસિમં અનાસવં;

વિસન્તરં [વેસન્તરં (સી. ક.), વિસ્સન્તરં (પી.)] તણ્હક્ખયે વિમુત્તં, તં વે મુનિં અન્તિમદેહધારિં;

મારઞ્જહં [મારજહં (સ્યા.), માનજહં (સી. ક.), માનં જહં (પી.)] બ્રૂમિ જરાય પારગું.

‘‘સેલે યથા પબ્બતમુદ્ધનિટ્ઠિતો, યથાપિ પસ્સે જનતં સમન્તતો;

તથૂપમં ધમ્મમયં સુમેધો, પાસાદમારુય્હ સમન્તચક્ખુ;

સોકાવતિણ્ણં જનતમપેતસોકો, અવેક્ખતિ જાતિજરાભિભૂત’’ન્તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. પઠમં.

૨. દેસનાસુત્તં

૩૯. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘તથાગતસ્સ, ભિક્ખવે, અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ દ્વે ધમ્મદેસના પરિયાયેન ભવન્તિ. કતમા દ્વે? ‘પાપં પાપકતો પસ્સથા’તિ – અયં પઠમા ધમ્મદેસના; ‘પાપં પાપકતો દિસ્વા તત્થ નિબ્બિન્દથ વિરજ્જથ વિમુચ્ચથા’તિ – અયં દુતિયા ધમ્મદેસના. તથાગતસ્સ, ભિક્ખવે, અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ ઇમા દ્વે ધમ્મદેસના પરિયાયેન ભવન્તી’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘તથાગતસ્સ બુદ્ધસ્સ, સબ્બભૂતાનુકમ્પિનો;

પરિયાયવચનં પસ્સ, દ્વે ચ ધમ્મા પકાસિતા.

‘‘પાપકં પસ્સથ ચેતં [ચેકં (સી. પી.), છેકા (સ્યા.)], તત્થ ચાપિ વિરજ્જથ;

તતો વિરત્તચિત્તાસે, દુક્ખસ્સન્તં કરિસ્સથા’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. દુતિયં.

૩. વિજ્જાસુત્તં

૪૦. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘અવિજ્જા, ભિક્ખવે, પુબ્બઙ્ગમા અકુસલાનં ધમ્માનં સમાપત્તિયા અન્વદેવ અહિરિકં અનોત્તપ્પં; વિજ્જા ચ ખો, ભિક્ખવે, પુબ્બઙ્ગમા કુસલાનં ધમ્માનં સમાપત્તિયા અન્વદેવ હિરોત્તપ્પ’’ન્તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘યા કાચિમા દુગ્ગતિયો, અસ્મિં લોકે પરમ્હિ ચ;

અવિજ્જામૂલિકા સબ્બા, ઇચ્છાલોભસમુસ્સયા.

‘‘યતો ચ હોતિ પાપિચ્છો, અહિરીકો અનાદરો;

તતો પાપં પસવતિ, અપાયં તેન ગચ્છતિ.

‘‘તસ્મા છન્દઞ્ચ લોભઞ્ચ, અવિજ્જઞ્ચ વિરાજયં;

વિજ્જં ઉપ્પાદયં ભિક્ખુ, સબ્બા દુગ્ગતિયો જહે’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. તતિયં.

૪. પઞ્ઞાપરિહીનસુત્તં

૪૧. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘તે, ભિક્ખવે, સત્તા સુપરિહીના યે અરિયાય પઞ્ઞાય પરિહીના. તે દિટ્ઠેવ ધમ્મે દુક્ખં વિહરન્તિ સવિઘાતં સઉપાયાસં સપરિળાહં; કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા દુગ્ગતિ પાટિકઙ્ખા. તે [તે ચ ખો (?)], ભિક્ખવે, સત્તા અપરિહીના યે અરિયાય પઞ્ઞાય અપરિહીના. તે દિટ્ઠેવ ધમ્મે સુખં વિહરન્તિ અવિઘાતં અનુપાયાસં અપરિળાહં; કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિ પાટિકઙ્ખા’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘પઞ્ઞાય પરિહાનેન, પસ્સ લોકં સદેવકં;

નિવિટ્ઠં નામરૂપસ્મિં, ઇદં સચ્ચન્તિ મઞ્ઞતિ.

‘‘પઞ્ઞા હિ સેટ્ઠા લોકસ્મિં, યાયં નિબ્બેધગામિની;

યાય સમ્મા પજાનાતિ, જાતિભવપરિક્ખયં.

‘‘તેસં દેવા મનુસ્સા ચ, સમ્બુદ્ધાનં સતીમતં;

પિહયન્તિ હાસપઞ્ઞાનં [હાસુપઞ્ઞાનં (સી. અટ્ઠ.)], સરીરન્તિમધારિન’’ન્તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. ચતુત્થં.

૫. સુક્કધમ્મસુત્તં

૪૨. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘દ્વેમે, ભિક્ખવે, સુક્કા ધમ્મા લોકં પાલેન્તિ. કતમે દ્વે? હિરી [હિરિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] ચ, ઓત્તપ્પઞ્ચ. ઇમે ચે, ભિક્ખવે, દ્વે સુક્કા ધમ્મા લોકં ન પાલેય્યું, નયિધ પઞ્ઞાયેથ માતાતિ વા માતુચ્છાતિ વા માતુલાનીતિ વા આચરિયભરિયાતિ વા ગરૂનં દારાતિ વા. સમ્ભેદં લોકો અગમિસ્સ યથા અજેળકા કુક્કુટસૂકરા સોણસિઙ્ગાલા [સોણસિગાલા (સી. સ્યા. કં. પી.)]. યસ્મા ચ ખો, ભિક્ખવે, ઇમે દ્વે સુક્કા ધમ્મા લોકં પાલેન્તિ તસ્મા પઞ્ઞાયતિ માતાતિ વા માતુચ્છાતિ વા માતુલાનીતિ વા આચરિયભરિયાતિ વા ગરૂનં દારાતિ વા’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘યેસં ચે હિરિઓત્તપ્પં, સબ્બદા ચ ન વિજ્જતિ;

વોક્કન્તા સુક્કમૂલા તે, જાતિમરણગામિનો.

‘‘યેસઞ્ચ હિરિઓત્તપ્પં, સદા સમ્મા ઉપટ્ઠિતા;

વિરૂળ્હબ્રહ્મચરિયા તે, સન્તો ખીણપુનબ્ભવા’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. પઞ્ચમં.

૬. અજાતસુત્તં

૪૩. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘અત્થિ, ભિક્ખવે, અજાતં અભૂતં અકતં અસઙ્ખતં. નો ચેતં, ભિક્ખવે, અભવિસ્સ અજાતં અભૂતં અકતં અસઙ્ખતં, નયિધ જાતસ્સ ભૂતસ્સ કતસ્સ સઙ્ખતસ્સ નિસ્સરણં પઞ્ઞાયેથ. યસ્મા ચ ખો, ભિક્ખવે, અત્થિ અજાતં અભૂતં અકતં અસઙ્ખતં, તસ્મા જાતસ્સ ભૂતસ્સ કતસ્સ સઙ્ખતસ્સ નિસ્સરણં પઞ્ઞાયતી’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘જાતં ભૂતં સમુપ્પન્નં, કતં સઙ્ખતમદ્ધુવં;

જરામરણસઙ્ઘાટં, રોગનીળં [રોગનિડ્ઢં (સી.)] પભઙ્ગુરં [પભઙ્ગુનં (ક. સી. ક.), પભઙ્ગુણં (સ્યા.)].

‘‘આહારનેત્તિપ્પભવં, નાલં તદભિનન્દિતું;

તસ્સ નિસ્સરણં સન્તં, અતક્કાવચરં ધુવં.

‘‘અજાતં અસમુપ્પન્નં, અસોકં વિરજં પદં;

નિરોધો દુક્ખધમ્માનં, સઙ્ખારૂપસમો સુખો’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. છટ્ઠં.

૭. નિબ્બાનધાતુસુત્તં

૪૪. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘દ્વેમા, ભિક્ખવે, નિબ્બાનધાતુયો. કતમે દ્વે? સઉપાદિસેસા ચ નિબ્બાનધાતુ, અનુપાદિસેસા ચ નિબ્બાનધાતુ.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, સઉપાદિસેસા નિબ્બાનધાતુ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરહં હોતિ ખીણાસવો વુસિતવા કતકરણીયો ઓહિતભારો અનુપ્પત્તસદત્થો પરિક્ખીણભવસંયોજનો સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તો. તસ્સ તિટ્ઠન્તેવ પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ યેસં અવિઘાતત્તા [અવિગતત્તા (સી. અટ્ઠ.)] મનાપામનાપં પચ્ચનુભોતિ, સુખદુક્ખં પટિસંવેદેતિ. તસ્સ યો રાગક્ખયો, દોસક્ખયો, મોહક્ખયો – અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સઉપાદિસેસા નિબ્બાનધાતુ.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, અનુપાદિસેસા નિબ્બાનધાતુ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરહં હોતિ ખીણાસવો વુસિતવા કતકરણીયો ઓહિતભારો અનુપ્પત્તસદત્થો પરિક્ખીણભવસંયોજનો સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તો. તસ્સ ઇધેવ, ભિક્ખવે, સબ્બવેદયિતાનિ અનભિનન્દિતાનિ સીતિ ભવિસ્સન્તિ [સીતીભવિસ્સન્તિ (?)]. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અનુપાદિસેસા નિબ્બાનધાતુ. ઇમા ખો, ભિક્ખવે, દ્વે નિબ્બાનધાતુયો’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘દુવે ઇમા ચક્ખુમતા પકાસિતા, નિબ્બાનધાતૂ અનિસ્સિતેન તાદિના;

એકા હિ ધાતુ ઇધ દિટ્ઠધમ્મિકા, સઉપાદિસેસા ભવનેત્તિસઙ્ખયા;

અનુપાદિસેસા પન સમ્પરાયિકા, યમ્હિ નિરુજ્ઝન્તિ ભવાનિ સબ્બસો.

‘‘યે એતદઞ્ઞાય પદં અસઙ્ખતં, વિમુત્તચિત્તા ભવનેત્તિસઙ્ખયા;

તે ધમ્મસારાધિગમા ખયે રતા, પહંસુ તે સબ્બભવાનિ તાદિનો’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. સત્તમં.

૮. પટિસલ્લાનસુત્તં

૪૫. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘પટિસલ્લાનારામા [પટિસલ્લાનારામા (ક.)], ભિક્ખવે, વિહરથ પટિસલ્લાનરતા, અજ્ઝત્તં ચેતોસમથમનુયુત્તા, અનિરાકતજ્ઝાના, વિપસ્સનાય સમન્નાગતા, બ્રૂહેતા સુઞ્ઞાગારાનં. પટિસલ્લાનારામાનં, ભિક્ખવે, વિહરતં પટિસલ્લાનરતાનં અજ્ઝત્તં ચેતોસમથમનુયુત્તાનં અનિરાકતમજ્ઝાનાનં વિપસ્સનાય સમન્નાગતાનં બ્રૂહેતાનં સુઞ્ઞાગારાનં દ્વિન્નં ફલાનં અઞ્ઞતરં ફલં પાટિકઙ્ખં – દિટ્ઠેવ ધમ્મે અઞ્ઞા, સતિ વા ઉપાદિસેસે અનાગામિતા’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘યે સન્તચિત્તા નિપકા, સતિમન્તો ચ [સતિમન્તોવ (સી. ક.)] ઝાયિનો;

સમ્મા ધમ્મં વિપસ્સન્તિ, કામેસુ અનપેક્ખિનો.

‘‘અપ્પમાદરતા સન્તા, પમાદે ભયદસ્સિનો;

અભબ્બા પરિહાનાય, નિબ્બાનસ્સેવ સન્તિકે’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. અટ્ઠમં.

૯. સિક્ખાનિસંસસુત્તં

૪૬. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘સિક્ખાનિસંસા, ભિક્ખવે, વિહરથ પઞ્ઞુત્તરા વિમુત્તિસારા સતાધિપતેય્યા. સિક્ખાનિસંસાનં, ભિક્ખવે, વિહરતં પઞ્ઞુત્તરાનં વિમુત્તિસારાનં સતાધિપતેય્યાનં દ્વિન્નં ફલાનં અઞ્ઞતરં ફલં પાટિકઙ્ખં – દિટ્ઠેવ ધમ્મે અઞ્ઞા, સતિ વા ઉપાદિસેસે અનાગામિતા’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘પરિપુણ્ણસિક્ખં [પરિપુણ્ણસેખં (સી.), પરિપુણ્ણસેક્ખં (સ્યા.)] અપહાનધમ્મં, પઞ્ઞુત્તરં જાતિખયન્તદસ્સિં;

તં વે મુનિં અન્તિમદેહધારિં, મારઞ્જહં બ્રૂમિ જરાય પારગું.

‘‘તસ્મા સદા ઝાનરતા સમાહિતા, આતાપિનો જાતિખયન્તદસ્સિનો;

મારં સસેનં અભિભુય્ય ભિક્ખવો, ભવથ જાતિમરણસ્સ પારગા’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. નવમં.

૧૦. જાગરિયસુત્તં

૪૭. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘જાગરો ચસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિહરેય્ય સતો સમ્પજાનો સમાહિતો પમુદિતો વિપ્પસન્નો ચ તત્થ કાલવિપસ્સી ચ કુસલેસુ ધમ્મેસુ. જાગરસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો વિહરતો સતસ્સ સમ્પજાનસ્સ સમાહિતસ્સ પમુદિતસ્સ વિપ્પસન્નસ્સ તત્થ કાલવિપસ્સિનો કુસલેસુ ધમ્મેસુ દ્વિન્નં ફલાનં અઞ્ઞતરં ફલં પાટિકઙ્ખં – દિટ્ઠેવ ધમ્મે અઞ્ઞા, સતિ વા ઉપાદિસેસે અનાગામિતા’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘જાગરન્તા સુણાથેતં, યે સુત્તા તે પબુજ્ઝથ;

સુત્તા જાગરિતં સેય્યો, નત્થિ જાગરતો ભયં.

‘‘યો જાગરો ચ સતિમા સમ્પજાનો, સમાહિતો મુદિતો વિપ્પસન્નો ચ;

કાલેન સો સમ્મા ધમ્મં પરિવીમંસમાનો, એકોદિભૂતો વિહને તમં સો.

‘‘તસ્મા હવે જાગરિયં ભજેથ, આતાપી ભિક્ખુ નિપકો ઝાનલાભી;

સંયોજનં જાતિજરાય છેત્વા, ઇધેવ સમ્બોધિમનુત્તરં ફુસે’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. દસમં.

૧૧. આપાયિકસુત્તં

૪૮. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘દ્વેમે, ભિક્ખવે, આપાયિકા નેરયિકા ઇદમપ્પહાય. કતમે દ્વે? યો ચ અબ્રહ્મચારી બ્રહ્મચારિપટિઞ્ઞો, યો ચ પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરન્તં અમૂલકેન અબ્રહ્મચરિયેન અનુદ્ધંસેતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, દ્વે આપાયિકા નેરયિકા ઇદમપ્પહાયા’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘અભૂતવાદી નિરયં ઉપેતિ, યો વાપિ કત્વા ન કરોમિ ચાહ;

ઉભોપિ તે પેચ્ચ સમા ભવન્તિ, નિહીનકમ્મા મનુજા પરત્થ.

‘‘કાસાવકણ્ઠા બહવો, પાપધમ્મા અસઞ્ઞતા;

પાપા પાપેહિ કમ્મેહિ, નિરયં તે ઉપપજ્જરે.

‘‘સેય્યો અયોગુળો ભુત્તો, તત્તો અગ્ગિસિખૂપમો;

યઞ્ચે ભુઞ્જેય્ય દુસ્સીલો, રટ્ઠપિણ્ડમસઞ્ઞતો’’તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. એકાદસમં.

૧૨. દિટ્ઠિગતસુત્તં

૪૯. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા, વુત્તમરહતાતિ મે સુતં –

‘‘દ્વીહિ, ભિક્ખવે, દિટ્ઠિગતેહિ પરિયુટ્ઠિતા દેવમનુસ્સા ઓલીયન્તિ એકે, અતિધાવન્તિ એકે; ચક્ખુમન્તો ચ પસ્સન્તિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ઓલીયન્તિ એકે? ભવારામા, ભિક્ખવે, દેવમનુસ્સા ભવરતા ભવસમ્મુદિતા તેસં ભવનિરોધાય ધમ્મે દેસિયમાને ચિત્તં ન પક્ખન્દતિ ન પસીદતિ ન સન્તિટ્ઠતિ નાધિમુચ્ચતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ઓલીયન્તિ એકે.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અતિધાવન્તિ એકે? ભવેનેવ ખો પનેકે અટ્ટીયમાના હરાયમાના જિગુચ્છમાના વિભવં અભિનન્દન્તિ – યતો કિર, ભો, અયં અત્તા [સત્તો (સી. ક.)] કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા ઉચ્છિજ્જતિ વિનસ્સતિ ન હોતિ પરં મરણા; એતં સન્તં એતં પણીતં એતં યાથાવન્તિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, અતિધાવન્તિ એકે.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ચક્ખુમન્તો પસ્સન્તિ? ઇધ ભિક્ખુ ભૂતં ભૂતતો પસ્સતિ; ભૂતં ભૂતતો દિસ્વા ભૂતસ્સ નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ચક્ખુમન્તો પસ્સન્તી’’તિ. એતમત્થં ભગવા અવોચ. તત્થેતં ઇતિ વુચ્ચતિ –

‘‘યે [યો (સ્યા. ક.)] ભૂતં ભૂતતો દિસ્વા, ભૂતસ્સ ચ અતિક્કમં;

યથાભૂતે વિમુચ્ચન્તિ, ભવતણ્હા પરિક્ખયા.

‘‘સ વે [સચે (ક. સી. સ્યા. પી.)] ભૂતપરિઞ્ઞો, સો વીતતણ્હો ભવાભવે;

ભૂતસ્સ વિભવા ભિક્ખુ, નાગચ્છતિ પુનબ્ભવ’’ન્તિ.

અયમ્પિ અત્થો વુત્તો ભગવતા, ઇતિ મે સુતન્તિ. દ્વાદસમં.

દુતિયો વગ્ગો નિટ્ઠિતો.

તસ્સુદ્દાનં –

દ્વે ઇન્દ્રિયા દ્વે તપનીયા, સીલેન અપરે દુવે;

અનોત્તાપી કુહના દ્વે ચ, સંવેજનીયેન તે દસ.

વિતક્કા દેસના વિજ્જા, પઞ્ઞા ધમ્મેન પઞ્ચમં;

અજાતં ધાતુસલ્લાનં, સિક્ખા જાગરિયેન ચ;

અપાયદિટ્ઠિયા ચેવ [યેવ (સી. સ્યા.)], બાવીસતિ પકાસિતાતિ.

દુકનિપાતો નિટ્ઠિતો.