૮. સિઙ્ગાલસુત્તં

૨૪૨. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન સિઙ્ગાલકો [સિગાલકો (સી.)] ગહપતિપુત્તો કાલસ્સેવ ઉટ્ઠાય રાજગહા નિક્ખમિત્વા અલ્લવત્થો અલ્લકેસો પઞ્જલિકો પુથુદિસા [પુથુદ્દિસા (સી. સ્યા. પી.)] નમસ્સતિ – પુરત્થિમં દિસં દક્ખિણં દિસં પચ્છિમં દિસં ઉત્તરં દિસં હેટ્ઠિમં દિસં ઉપરિમં દિસં.

૨૪૩. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય રાજગહં પિણ્ડાય પાવિસિ. અદ્દસા ખો ભગવા સિઙ્ગાલકં ગહપતિપુત્તં કાલસ્સેવ વુટ્ઠાય રાજગહા નિક્ખમિત્વા અલ્લવત્થં અલ્લકેસં પઞ્જલિકં પુથુદિસા નમસ્સન્તં – પુરત્થિમં દિસં દક્ખિણં દિસં પચ્છિમં દિસં ઉત્તરં દિસં હેટ્ઠિમં દિસં ઉપરિમં દિસં. દિસ્વા સિઙ્ગાલકં ગહપતિપુત્તં એતદવોચ – ‘‘કિં નુ ખો ત્વં, ગહપતિપુત્ત, કાલસ્સેવ ઉટ્ઠાય રાજગહા નિક્ખમિત્વા અલ્લવત્થો અલ્લકેસો પઞ્જલિકો પુથુદિસા નમસ્સસિ – પુરત્થિમં દિસં દક્ખિણં દિસં પચ્છિમં દિસં ઉત્તરં દિસં હેટ્ઠિમં દિસં ઉપરિમં દિસ’’ન્તિ? ‘‘પિતા મં, ભન્તે, કાલં કરોન્તો એવં અવચ – ‘દિસા, તાત, નમસ્સેય્યાસી’તિ. સો ખો અહં, ભન્તે, પિતુવચનં સક્કરોન્તો ગરું કરોન્તો માનેન્તો પૂજેન્તો કાલસ્સેવ ઉટ્ઠાય રાજગહા નિક્ખમિત્વા અલ્લવત્થો અલ્લકેસો પઞ્જલિકો પુથુદિસા નમસ્સામિ – પુરત્થિમં દિસં દક્ખિણં દિસં પચ્છિમં દિસં ઉત્તરં દિસં હેટ્ઠિમં દિસં ઉપરિમં દિસ’’ન્તિ.

છ દિસા

૨૪૪. ‘‘ન ખો, ગહપતિપુત્ત, અરિયસ્સ વિનયે એવં છ દિસા [છદ્દિસા (સી. પી.)] નમસ્સિતબ્બા’’તિ. ‘‘યથા કથં પન, ભન્તે, અરિયસ્સ વિનયે છ દિસા [છદ્દિસા (સી. પી.)] નમસ્સિતબ્બા? સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા તથા ધમ્મં દેસેતુ, યથા અરિયસ્સ વિનયે છ દિસા [છદ્દિસા (સી. પી.)] નમસ્સિતબ્બા’’તિ.

‘‘તેન હિ, ગહપતિપુત્ત સુણોહિ સાધુકં મનસિકરોહિ ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો સિઙ્ગાલકો ગહપતિપુત્તો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. ભગવા એતદવોચ –

‘‘યતો ખો, ગહપતિપુત્ત, અરિયસાવકસ્સ ચત્તારો કમ્મકિલેસા પહીના હોન્તિ, ચતૂહિ ચ ઠાનેહિ પાપકમ્મં ન કરોતિ, છ ચ ભોગાનં અપાયમુખાનિ ન સેવતિ, સો એવં ચુદ્દસ પાપકાપગતો છદ્દિસાપટિચ્છાદી [પટિચ્છાદી હોતિ (સ્યા.)] ઉભોલોકવિજયાય પટિપન્નો હોતિ. તસ્સ અયઞ્ચેવ લોકો આરદ્ધો હોતિ પરો ચ લોકો. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ.

ચત્તારોકમ્મકિલેસા

૨૪૫. ‘‘કતમસ્સ ચત્તારો કમ્મકિલેસા પહીના હોન્તિ? પાણાતિપાતો ખો, ગહપતિપુત્ત, કમ્મકિલેસો, અદિન્નાદાનં કમ્મકિલેસો, કામેસુમિચ્છાચારો કમ્મકિલેસો, મુસાવાદો કમ્મકિલેસો. ઇમસ્સ ચત્તારો કમ્મકિલેસા પહીના હોન્તી’’તિ. ઇદમવોચ ભગવા, ઇદં વત્વાન [ઇદં વત્વા (સી. પી.) એવમીદિસેસુ ઠાનેસુ] સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘પાણાતિપાતો અદિન્નાદાનં, મુસાવાદો ચ વુચ્ચતિ;

પરદારગમનઞ્ચેવ, નપ્પસંસન્તિ પણ્ડિતા’’તિ.

ચતુટ્ઠાનં

૨૪૬. ‘‘કતમેહિ ચતૂહિ ઠાનેહિ પાપકમ્મં ન કરોતિ? છન્દાગતિં ગચ્છન્તો પાપકમ્મં કરોતિ, દોસાગતિં ગચ્છન્તો પાપકમ્મં કરોતિ, મોહાગતિં ગચ્છન્તો પાપકમ્મં કરોતિ, ભયાગતિં ગચ્છન્તો પાપકમ્મં કરોતિ. યતો ખો, ગહપતિપુત્ત, અરિયસાવકો નેવ છન્દાગતિં ગચ્છતિ, ન દોસાગતિં ગચ્છતિ, ન મોહાગતિં ગચ્છતિ, ન ભયાગતિં ગચ્છતિ; ઇમેહિ ચતૂહિ ઠાનેહિ પાપકમ્મં ન કરોતી’’તિ. ઇદમવોચ ભગવા, ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘છન્દા દોસા ભયા મોહા, યો ધમ્મં અતિવત્તતિ;

નિહીયતિ યસો તસ્સ [તસ્સ યેસો (બહૂસુ, વિનયેપિ)], કાળપક્ખેવ ચન્દિમા.

‘‘છન્દા દોસા ભયા મોહા, યો ધમ્મં નાતિવત્તતિ;

આપૂરતિ યસો તસ્સ [તસ્સ યેસો (બહૂસુ, વિનયેપિ)], સુક્કપક્ખેવ [જુણ્હપક્ખેવ (ક.)] ચન્દિમા’’તિ.

છ અપાયમુખાનિ

૨૪૭. ‘‘કતમાનિ છ ભોગાનં અપાયમુખાનિ ન સેવતિ? સુરામેરયમજ્જપ્પમાદટ્ઠાનાનુયોગો ખો, ગહપતિપુત્ત, ભોગાનં અપાયમુખં, વિકાલવિસિખાચરિયાનુયોગો ભોગાનં અપાયમુખં, સમજ્જાભિચરણં ભોગાનં અપાયમુખં, જૂતપ્પમાદટ્ઠાનાનુયોગો ભોગાનં અપાયમુખં, પાપમિત્તાનુયોગો ભોગાનં અપાયમુખં, આલસ્યાનુયોગો [આલસાનુયોગો (સી. સ્યા. પી.)] ભોગાનં અપાયમુખં.

સુરામેરયસ્સ છ આદીનવા

૨૪૮. ‘‘છ ખોમે, ગહપતિપુત્ત, આદીનવા સુરામેરયમજ્જપ્પમાદટ્ઠાનાનુયોગે. સન્દિટ્ઠિકા ધનજાનિ [ધનઞ્જાનિ (સી. પી.)], કલહપ્પવડ્ઢની, રોગાનં આયતનં, અકિત્તિસઞ્જનની, કોપીનનિદંસની, પઞ્ઞાય દુબ્બલિકરણીત્વેવ છટ્ઠં પદં ભવતિ. ઇમે ખો, ગહપતિપુત્ત, છ આદીનવા સુરામેરયમજ્જપ્પમાદટ્ઠાનાનુયોગે.

વિકાલચરિયાય છ આદીનવા

૨૪૯. ‘‘છ ખોમે, ગહપતિપુત્ત, આદીનવા વિકાલવિસિખાચરિયાનુયોગે. અત્તાપિસ્સ અગુત્તો અરક્ખિતો હોતિ, પુત્તદારોપિસ્સ અગુત્તો અરક્ખિતો હોતિ, સાપતેય્યંપિસ્સ અગુત્તં અરક્ખિતં હોતિ, સઙ્કિયો ચ હોતિ પાપકેસુ ઠાનેસુ [તેસુ તેસુ ઠાનેસુ (સ્યા.)], અભૂતવચનઞ્ચ તસ્મિં રૂહતિ, બહૂનઞ્ચ દુક્ખધમ્માનં પુરક્ખતો હોતિ. ઇમે ખો, ગહપતિપુત્ત, છ આદીનવા વિકાલવિસિખાચરિયાનુયોગે.

સમજ્જાભિચરણસ્સ છ આદીનવા

૨૫૦. ‘‘છ ખોમે, ગહપતિપુત્ત, આદીનવા સમજ્જાભિચરણે. ક્વ [કુવં (ક. સી. પી.)] નચ્ચં, ક્વ ગીતં, ક્વ વાદિતં, ક્વ અક્ખાનં, ક્વ પાણિસ્સરં, ક્વ કુમ્ભથુનન્તિ. ઇમે ખો, ગહપતિપુત્ત, છ આદીનવા સમજ્જાભિચરણે.

જૂતપ્પમાદસ્સ છ આદીનવા

૨૫૧. ‘‘છ ખોમે, ગહપતિપુત્ત, આદીનવા જૂતપ્પમાદટ્ઠાનાનુયોગે. જયં વેરં પસવતિ, જિનો વિત્તમનુસોચતિ, સન્દિટ્ઠિકા ધનજાનિ, સભાગતસ્સ [સભાયે તસ્સ (ક.)] વચનં ન રૂહતિ, મિત્તામચ્ચાનં પરિભૂતો હોતિ, આવાહવિવાહકાનં અપત્થિતો હોતિ – ‘અક્ખધુત્તો અયં પુરિસપુગ્ગલો નાલં દારભરણાયા’તિ. ઇમે ખો, ગહપતિપુત્ત, છ આદીનવા જૂતપ્પમાદટ્ઠાનાનુયોગે.

પાપમિત્તતાય છ આદીનવા

૨૫૨. ‘‘છ ખોમે, ગહપતિપુત્ત, આદીનવા પાપમિત્તાનુયોગે. યે ધુત્તા, યે સોણ્ડા, યે પિપાસા, યે નેકતિકા, યે વઞ્ચનિકા, યે સાહસિકા. ત્યાસ્સ મિત્તા હોન્તિ તે સહાયા. ઇમે ખો, ગહપતિપુત્ત, છ આદીનવા પાપમિત્તાનુયોગે.

આલસ્યસ્સ છ આદીનવા

૨૫૩. ‘‘છ ખોમે, ગહપતિપુત્ત, આદીનવા આલસ્યાનુયોગે. અતિસીતન્તિ કમ્મં ન કરોતિ, અતિઉણ્હન્તિ કમ્મં ન કરોતિ, અતિસાયન્તિ કમ્મં ન કરોતિ, અતિપાતોતિ કમ્મં ન કરોતિ, અતિછાતોસ્મીતિ કમ્મં ન કરોતિ, અતિધાતોસ્મીતિ કમ્મં ન કરોતિ. તસ્સ એવં કિચ્ચાપદેસબહુલસ્સ વિહરતો અનુપ્પન્ના ચેવ ભોગા નુપ્પજ્જન્તિ, ઉપ્પન્ના ચ ભોગા પરિક્ખયં ગચ્છન્તિ. ઇમે ખો, ગહપતિપુત્ત, છ આદીનવા આલસ્યાનુયોગે’’તિ. ઇદમવોચ ભગવા, ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘હોતિ પાનસખા નામ,

હોતિ સમ્મિયસમ્મિયો;

યો ચ અત્થેસુ જાતેસુ,

સહાયો હોતિ સો સખા.

‘‘ઉસ્સૂરસેય્યા પરદારસેવના,

વેરપ્પસવો [વેરપ્પસઙ્ગો (સી. સ્યા. પી.)] ચ અનત્થતા ચ;

પાપા ચ મિત્તા સુકદરિયતા ચ,

એતે છ ઠાના પુરિસં ધંસયન્તિ.

‘‘પાપમિત્તો પાપસખો,

પાપઆચારગોચરો;

અસ્મા લોકા પરમ્હા ચ,

ઉભયા ધંસતે નરો.

‘‘અક્ખિત્થિયો વારુણી નચ્ચગીતં,

દિવા સોપ્પં પારિચરિયા અકાલે;

પાપા ચ મિત્તા સુકદરિયતા ચ,

એતે છ ઠાના પુરિસં ધંસયન્તિ.

‘‘અક્ખેહિ દિબ્બન્તિ સુરં પિવન્તિ,

યન્તિત્થિયો પાણસમા પરેસં;

નિહીનસેવી ન ચ વુદ્ધસેવી [વુદ્ધિસેવી (સ્યા.), બુદ્ધિસેવી (ક.)],

નિહીયતે કાળપક્ખેવ ચન્દો.

‘‘યો વારુણી અદ્ધનો અકિઞ્ચનો,

પિપાસો પિવં પપાગતો [પિપાસોસિ અત્થપાગતો (સ્યા.), પિપાસોપિ સમપ્પપાગતો (ક.)];

ઉદકમિવ ઇણં વિગાહતિ,

અકુલં [આકુલં (સ્યા. ક.)] કાહિતિ ખિપ્પમત્તનો.

‘‘ન દિવા સોપ્પસીલેન, રત્તિમુટ્ઠાનદેસ્સિના [રત્તિનુટ્ઠાનદસ્સિના (સી. પી.), રત્તિનુટ્ઠાનસીલિના (?)];

નિચ્ચં મત્તેન સોણ્ડેન, સક્કા આવસિતું ઘરં.

‘‘અતિસીતં અતિઉણ્હં, અતિસાયમિદં અહુ;

ઇતિ વિસ્સટ્ઠકમ્મન્તે, અત્થા અચ્ચેન્તિ માણવે.

‘‘યોધ સીતઞ્ચ ઉણ્હઞ્ચ, તિણા ભિય્યો ન મઞ્ઞતિ;

કરં પુરિસકિચ્ચાનિ, સો સુખં [સુખા (સબ્બત્થ) અટ્ઠકથા ઓલોકેતબ્બા] ન વિહાયતી’’તિ.

મિત્તપતિરૂપકા

૨૫૪. ‘‘ચત્તારોમે, ગહપતિપુત્ત, અમિત્તા મિત્તપતિરૂપકા વેદિતબ્બા. અઞ્ઞદત્થુહરો અમિત્તો મિત્તપતિરૂપકો વેદિતબ્બો, વચીપરમો અમિત્તો મિત્તપતિરૂપકો વેદિતબ્બો, અનુપ્પિયભાણી અમિત્તો મિત્તપતિરૂપકો વેદિતબ્બો, અપાયસહાયો અમિત્તો મિત્તપતિરૂપકો વેદિતબ્બો.

૨૫૫. ‘‘ચતૂહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ઠાનેહિ અઞ્ઞદત્થુહરો અમિત્તો મિત્તપતિરૂપકો વેદિતબ્બો.

‘‘અઞ્ઞદત્થુહરો હોતિ, અપ્પેન બહુમિચ્છતિ;

ભયસ્સ કિચ્ચં કરોતિ, સેવતિ અત્થકારણા.

‘‘ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ચતૂહિ ઠાનેહિ અઞ્ઞદત્થુહરો અમિત્તો મિત્તપતિરૂપકો વેદિતબ્બો.

૨૫૬. ‘‘ચતૂહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ઠાનેહિ વચીપરમો અમિત્તો મિત્તપતિરૂપકો વેદિતબ્બો. અતીતેન પટિસન્થરતિ [પટિસન્ધરતિ (ક.)], અનાગતેન પટિસન્થરતિ, નિરત્થકેન સઙ્ગણ્હાતિ, પચ્ચુપ્પન્નેસુ કિચ્ચેસુ બ્યસનં દસ્સેતિ. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ચતૂહિ ઠાનેહિ વચીપરમો અમિત્તો મિત્તપતિરૂપકો વેદિતબ્બો.

૨૫૭. ‘‘ચતૂહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ઠાનેહિ અનુપ્પિયભાણી અમિત્તો મિત્તપતિરૂપકો વેદિતબ્બો. પાપકંપિસ્સ [પાપકમ્મંપિસ્સ (સ્યા.)] અનુજાનાતિ, કલ્યાણંપિસ્સ અનુજાનાતિ, સમ્મુખાસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, પરમ્મુખાસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ચતૂહિ ઠાનેહિ અનુપ્પિયભાણી અમિત્તો મિત્તપતિરૂપકો વેદિતબ્બો.

૨૫૮. ‘‘ચતૂહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ઠાનેહિ અપાયસહાયો અમિત્તો મિત્તપતિરૂપકો વેદિતબ્બો. સુરામેરય મજ્જપ્પમાદટ્ઠાનાનુયોગે સહાયો હોતિ, વિકાલ વિસિખા ચરિયાનુયોગે સહાયો હોતિ, સમજ્જાભિચરણે સહાયો હોતિ, જૂતપ્પમાદટ્ઠાનાનુયોગે સહાયો હોતિ. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ચતૂહિ ઠાનેહિ અપાયસહાયો અમિત્તો મિત્તપતિરૂપકો વેદિતબ્બો’’તિ.

૨૫૯. ઇદમવોચ ભગવા, ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘અઞ્ઞદત્થુહરો મિત્તો, યો ચ મિત્તો વચીપરો [વચીપરમો (સ્યા.)];

અનુપ્પિયઞ્ચ યો આહ, અપાયેસુ ચ યો સખા.

એતે અમિત્તે ચત્તારો, ઇતિ વિઞ્ઞાય પણ્ડિતો;

આરકા પરિવજ્જેય્ય, મગ્ગં પટિભયં યથા’’તિ.

સુહદમિત્તો

૨૬૦. ‘‘ચત્તારોમે, ગહપતિપુત્ત, મિત્તા સુહદા વેદિતબ્બા. ઉપકારો [ઉપકારકો (સ્યા.)] મિત્તો સુહદો વેદિતબ્બો, સમાનસુખદુક્ખો મિત્તો સુહદો વેદિતબ્બો, અત્થક્ખાયી મિત્તો સુહદો વેદિતબ્બો, અનુકમ્પકો મિત્તો સુહદો વેદિતબ્બો.

૨૬૧. ‘‘ચતૂહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ઠાનેહિ ઉપકારો મિત્તો સુહદો વેદિતબ્બો. પમત્તં રક્ખતિ, પમત્તસ્સ સાપતેય્યં રક્ખતિ, ભીતસ્સ સરણં હોતિ, ઉપ્પન્નેસુ કિચ્ચકરણીયેસુ તદ્દિગુણં ભોગં અનુપ્પદેતિ. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ચતૂહિ ઠાનેહિ ઉપકારો મિત્તો સુહદો વેદિતબ્બો.

૨૬૨. ‘‘ચતૂહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ઠાનેહિ સમાનસુખદુક્ખો મિત્તો સુહદો વેદિતબ્બો. ગુય્હમસ્સ આચિક્ખતિ, ગુય્હમસ્સ પરિગૂહતિ, આપદાસુ ન વિજહતિ, જીવિતંપિસ્સ અત્થાય પરિચ્ચત્તં હોતિ. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ચતૂહિ ઠાનેહિ સમાનસુખદુક્ખો મિત્તો સુહદો વેદિતબ્બો.

૨૬૩. ‘‘ચતૂહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ઠાનેહિ અત્થક્ખાયી મિત્તો સુહદો વેદિતબ્બો. પાપા નિવારેતિ, કલ્યાણે નિવેસેતિ, અસ્સુતં સાવેતિ, સગ્ગસ્સ મગ્ગં આચિક્ખતિ. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ચતૂહિ ઠાનેહિ અત્થક્ખાયી મિત્તો સુહદો વેદિતબ્બો.

૨૬૪. ‘‘ચતૂહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ઠાનેહિ અનુકમ્પકો મિત્તો સુહદો વેદિતબ્બો. અભવેનસ્સ ન નન્દતિ, ભવેનસ્સ નન્દતિ, અવણ્ણં ભણમાનં નિવારેતિ, વણ્ણં ભણમાનં પસંસતિ. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ચતૂહિ ઠાનેહિ અનુકમ્પકો મિત્તો સુહદો વેદિતબ્બો’’તિ.

૨૬૫. ઇદમવોચ ભગવા, ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘ઉપકારો ચ યો મિત્તો, સુખે દુક્ખે [સુખદુક્ખો (સ્યા. ક.)] ચ યો સખા [યો ચ મિત્તો સુખે દુક્ખે (સી. પી.)];

અત્થક્ખાયી ચ યો મિત્તો, યો ચ મિત્તાનુકમ્પકો.

‘‘એતેપિ મિત્તે ચત્તારો, ઇતિ વિઞ્ઞાય પણ્ડિતો;

સક્કચ્ચં પયિરુપાસેય્ય, માતા પુત્તં વ ઓરસં;

પણ્ડિતો સીલસમ્પન્નો, જલં અગ્ગીવ ભાસતિ.

‘‘ભોગે સંહરમાનસ્સ, ભમરસ્સેવ ઇરીયતો;

ભોગા સન્નિચયં યન્તિ, વમ્મિકોવુપચીયતિ.

‘‘એવં ભોગે સમાહત્વા [સમાહરિત્વા (સ્યા.)], અલમત્તો કુલે ગિહી;

ચતુધા વિભજે ભોગે, સ વે મિત્તાનિ ગન્થતિ.

‘‘એકેન ભોગે ભુઞ્જેય્ય, દ્વીહિ કમ્મં પયોજયે;

ચતુત્થઞ્ચ નિધાપેય્ય, આપદાસુ ભવિસ્સતી’’તિ.

છદ્દિસાપટિચ્છાદનકણ્ડં

૨૬૬. ‘‘કથઞ્ચ, ગહપતિપુત્ત, અરિયસાવકો છદ્દિસાપટિચ્છાદી હોતિ? છ ઇમા, ગહપતિપુત્ત, દિસા વેદિતબ્બા. પુરત્થિમા દિસા માતાપિતરો વેદિતબ્બા, દક્ખિણા દિસા આચરિયા વેદિતબ્બા, પચ્છિમા દિસા પુત્તદારા વેદિતબ્બા, ઉત્તરા દિસા મિત્તામચ્ચા વેદિતબ્બા, હેટ્ઠિમા દિસા દાસકમ્મકરા વેદિતબ્બા, ઉપરિમા દિસા સમણબ્રાહ્મણા વેદિતબ્બા.

૨૬૭. ‘‘પઞ્ચહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ઠાનેહિ પુત્તેન પુરત્થિમા દિસા માતાપિતરો પચ્ચુપટ્ઠાતબ્બા – ભતો ને [નેસં (બહૂસુ)] ભરિસ્સામિ, કિચ્ચં નેસં કરિસ્સામિ, કુલવંસં ઠપેસ્સામિ, દાયજ્જં પટિપજ્જામિ, અથ વા પન પેતાનં કાલઙ્કતાનં દક્ખિણં અનુપ્પદસ્સામીતિ. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, પઞ્ચહિ ઠાનેહિ પુત્તેન પુરત્થિમા દિસા માતાપિતરો પચ્ચુપટ્ઠિતા પઞ્ચહિ ઠાનેહિ પુત્તં અનુકમ્પન્તિ. પાપા નિવારેન્તિ, કલ્યાણે નિવેસેન્તિ, સિપ્પં સિક્ખાપેન્તિ, પતિરૂપેન દારેન સંયોજેન્તિ, સમયે દાયજ્જં નિય્યાદેન્તિ [નિય્યાતેન્તિ (ક. સી.)]. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, પઞ્ચહિ ઠાનેહિ પુત્તેન પુરત્થિમા દિસા માતાપિતરો પચ્ચુપટ્ઠિતા ઇમેહિ પઞ્ચહિ ઠાનેહિ પુત્તં અનુકમ્પન્તિ. એવમસ્સ એસા પુરત્થિમા દિસા પટિચ્છન્ના હોતિ ખેમા અપ્પટિભયા.

૨૬૮. ‘‘પઞ્ચહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ઠાનેહિ અન્તેવાસિના દક્ખિણા દિસા આચરિયા પચ્ચુપટ્ઠાતબ્બા – ઉટ્ઠાનેન ઉપટ્ઠાનેન સુસ્સુસાય પારિચરિયાય સક્કચ્ચં સિપ્પપટિગ્ગહણેન [સિપ્પં પટિગ્ગહણેન (સ્યા.), સિપ્પઉગ્ગહણેન (ક.)]. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, પઞ્ચહિ ઠાનેહિ અન્તેવાસિના દક્ખિણા દિસા આચરિયા પચ્ચુપટ્ઠિતા પઞ્ચહિ ઠાનેહિ અન્તેવાસિં અનુકમ્પન્તિ – સુવિનીતં વિનેન્તિ, સુગ્ગહિતં ગાહાપેન્તિ, સબ્બસિપ્પસ્સુતં સમક્ખાયિનો ભવન્તિ, મિત્તામચ્ચેસુ પટિયાદેન્તિ [પટિવેદેન્તિ (સ્યા.)], દિસાસુ પરિત્તાણં કરોન્તિ. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, પઞ્ચહિ ઠાનેહિ અન્તેવાસિના દક્ખિણા દિસા આચરિયા પચ્ચુપટ્ઠિતા ઇમેહિ પઞ્ચહિ ઠાનેહિ અન્તેવાસિં અનુકમ્પન્તિ. એવમસ્સ એસા દક્ખિણા દિસા પટિચ્છન્ના હોતિ ખેમા અપ્પટિભયા.

૨૬૯. ‘‘પઞ્ચહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ઠાનેહિ સામિકેન પચ્છિમા દિસા ભરિયા પચ્ચુપટ્ઠાતબ્બા – સમ્માનનાય અનવમાનનાય [અવિમાનનાય (સ્યા. પી.)] અનતિચરિયાય ઇસ્સરિયવોસ્સગ્ગેન અલઙ્કારાનુપ્પદાનેન. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, પઞ્ચહિ ઠાનેહિ સામિકેન પચ્છિમા દિસા ભરિયા પચ્ચુપટ્ઠિતા પઞ્ચહિ ઠાનેહિ સામિકં અનુકમ્પતિ – સુસંવિહિતકમ્મન્તા ચ હોતિ, સઙ્ગહિતપરિજના [સુસઙ્ગહિતપરિજના (સી. સ્યા. પી.)] ચ, અનતિચારિની ચ, સમ્ભતઞ્ચ અનુરક્ખતિ, દક્ખા ચ હોતિ અનલસા સબ્બકિચ્ચેસુ. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, પઞ્ચહિ ઠાનેહિ સામિકેન પચ્છિમા દિસા ભરિયા પચ્ચુપટ્ઠિતા ઇમેહિ પઞ્ચહિ ઠાનેહિ સામિકં અનુકમ્પતિ. એવમસ્સ એસા પચ્છિમા દિસા પટિચ્છન્ના હોતિ ખેમા અપ્પટિભયા.

૨૭૦. ‘‘પઞ્ચહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ઠાનેહિ કુલપુત્તેન ઉત્તરા દિસા મિત્તામચ્ચા પચ્ચુપટ્ઠાતબ્બા – દાનેન પેય્યવજ્જેન [વિયવજ્જેન (સ્યા. ક.)] અત્થચરિયાય સમાનત્તતાય અવિસંવાદનતાય. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, પઞ્ચહિ ઠાનેહિ કુલપુત્તેન ઉત્તરા દિસા મિત્તામચ્ચા પચ્ચુપટ્ઠિતા પઞ્ચહિ ઠાનેહિ કુલપુત્તં અનુકમ્પન્તિ – પમત્તં રક્ખન્તિ, પમત્તસ્સ સાપતેય્યં રક્ખન્તિ, ભીતસ્સ સરણં હોન્તિ, આપદાસુ ન વિજહન્તિ, અપરપજા ચસ્સ પટિપૂજેન્તિ. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, પઞ્ચહિ ઠાનેહિ કુલપુત્તેન ઉત્તરા દિસા મિત્તામચ્ચા પચ્ચુપટ્ઠિતા ઇમેહિ પઞ્ચહિ ઠાનેહિ કુલપુત્તં અનુકમ્પન્તિ. એવમસ્સ એસા ઉત્તરા દિસા પટિચ્છન્ના હોતિ ખેમા અપ્પટિભયા.

૨૭૧. ‘‘પઞ્ચહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ઠાનેહિ અય્યિરકેન [અયિરકેન (સી. સ્યા. પી.)] હેટ્ઠિમા દિસા દાસકમ્મકરા પચ્ચુપટ્ઠાતબ્બા – યથાબલં કમ્મન્તસંવિધાનેન ભત્તવેતનાનુપ્પદાનેન ગિલાનુપટ્ઠાનેન અચ્છરિયાનં રસાનં સંવિભાગેન સમયે વોસ્સગ્ગેન. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, પઞ્ચહિ ઠાનેહિ અય્યિરકેન હેટ્ઠિમા દિસા દાસકમ્મકરા પચ્ચુપટ્ઠિતા પઞ્ચહિ ઠાનેહિ અય્યિરકં અનુકમ્પન્તિ – પુબ્બુટ્ઠાયિનો ચ હોન્તિ, પચ્છા નિપાતિનો ચ, દિન્નાદાયિનો ચ, સુકતકમ્મકરા ચ, કિત્તિવણ્ણહરા ચ. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, પઞ્ચહિ ઠાનેહિ અય્યિરકેન હેટ્ઠિમા દિસા દાસકમ્મકરા પચ્ચુપટ્ઠિતા ઇમેહિ પઞ્ચહિ ઠાનેહિ અય્યિરકં અનુકમ્પન્તિ. એવમસ્સ એસા હેટ્ઠિમા દિસા પટિચ્છન્ના હોતિ ખેમા અપ્પટિભયા.

૨૭૨. ‘‘પઞ્ચહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, ઠાનેહિ કુલપુત્તેન ઉપરિમા દિસા સમણબ્રાહ્મણા પચ્ચુપટ્ઠાતબ્બા – મેત્તેન કાયકમ્મેન મેત્તેન વચીકમ્મેન મેત્તેન મનોકમ્મેન અનાવટદ્વારતાય આમિસાનુપ્પદાનેન. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, પઞ્ચહિ ઠાનેહિ કુલપુત્તેન ઉપરિમા દિસા સમણબ્રાહ્મણા પચ્ચુપટ્ઠિતા છહિ ઠાનેહિ કુલપુત્તં અનુકમ્પન્તિ – પાપા નિવારેન્તિ, કલ્યાણે નિવેસેન્તિ, કલ્યાણેન મનસા અનુકમ્પન્તિ, અસ્સુતં સાવેન્તિ, સુતં પરિયોદાપેન્તિ, સગ્ગસ્સ મગ્ગં આચિક્ખન્તિ. ઇમેહિ ખો, ગહપતિપુત્ત, પઞ્ચહિ ઠાનેહિ કુલપુત્તેન ઉપરિમા દિસા સમણબ્રાહ્મણા પચ્ચુપટ્ઠિતા ઇમેહિ છહિ ઠાનેહિ કુલપુત્તં અનુકમ્પન્તિ. એવમસ્સ એસા ઉપરિમા દિસા પટિચ્છન્ના હોતિ ખેમા અપ્પટિભયા’’તિ.

૨૭૩. ઇદમવોચ ભગવા. ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘માતાપિતા દિસા પુબ્બા, આચરિયા દક્ખિણા દિસા;

પુત્તદારા દિસા પચ્છા, મિત્તામચ્ચા ચ ઉત્તરા.

‘‘દાસકમ્મકરા હેટ્ઠા, ઉદ્ધં સમણબ્રાહ્મણા;

એતા દિસા નમસ્સેય્ય, અલમત્તો કુલે ગિહી.

‘‘પણ્ડિતો સીલસમ્પન્નો, સણ્હો ચ પટિભાનવા;

નિવાતવુત્તિ અત્થદ્ધો, તાદિસો લભતે યસં.

‘‘ઉટ્ઠાનકો અનલસો, આપદાસુ ન વેધતિ;

અચ્છિન્નવુત્તિ મેધાવી, તાદિસો લભતે યસં.

‘‘સઙ્ગાહકો મિત્તકરો, વદઞ્ઞૂ વીતમચ્છરો;

નેતા વિનેતા અનુનેતા, તાદિસો લભતે યસં.

‘‘દાનઞ્ચ પેય્યવજ્જઞ્ચ, અત્થચરિયા ચ યા ઇધ;

સમાનત્તતા ચ ધમ્મેસુ, તત્થ તત્થ યથારહં;

એતે ખો સઙ્ગહા લોકે, રથસ્સાણીવ યાયતો.

‘‘એતે ચ સઙ્ગહા નાસ્સુ, ન માતા પુત્તકારણા;

લભેથ માનં પૂજં વા, પિતા વા પુત્તકારણા.

‘‘યસ્મા ચ સઙ્ગહા [સઙ્ગહે (ક.) અટ્ઠકથાયં ઇચ્છિતપાઠો] એતે, સમ્મપેક્ખન્તિ [સમવેક્ખન્તિ (સી. પી. ક.)] પણ્ડિતા;

તસ્મા મહત્તં પપ્પોન્તિ, પાસંસા ચ ભવન્તિ તે’’તિ.

૨૭૪. એવં વુત્તે, સિઙ્ગાલકો ગહપતિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે! અભિક્કન્તં, ભન્તે! સેય્યથાપિ, ભન્તે, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય ‘ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તી’તિ. એવમેવં ભગવતા અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં, ભન્તે, ભગવન્તં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસંઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં ભગવા ધારેતુ, અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ.

સિઙ્ગાલસુત્તં [સિઙ્ગાલોવાદસુત્તન્તં (પી.)] નિટ્ઠિતં અટ્ઠમં.